https://el.wikisource.org/wiki/User:Evagelosvar/1/100

ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ

ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ

ΛΟΓΟΙ ΑΣΚΗΤΙΚΟΙ

————

ΛΟΓΟΣ Α'.

Περὶ ἀποταγῆς καὶ μοναχικῆς πολιτείας (α)

Ο ΦΟΒΟΣ τοῦ Θεοῦ εἶναι ἀρχὴ τῆς ἀρετῆς, ὁ ὁποῖος φόβος, ὡς λέγουσι, γεννᾶται ἀπὸ τὴν πίστιν, καὶ σπείρεται εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν ὁ νοῦς αὐτοῦ, ἀφοῦ ἀποχωριστή ἀπὸ τὸν περισπασμὸν τοῦ κόσμου, καὶ συνάξῃ τοὺς συλλογι- σμοὺς αὐτοῦ, τοὺς περιπλανωμένους τῇδε κἀκεῖσε, καταγί- νηται εἰς τὴν μελέτην της μελλούσης αποκαταστάσεως τῆς ψυχῆς. Διὰ νὰ βάλλῃ τις θεμέλιον τῆς ἀρετῆς, δὲν εἶναι ἄλλο καλλίτερον, παρὰ τοῦ ν' ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὰ πράγματα του κόσμου, καὶ νὰ διαμείνῃ εἰς τὸν νόμον τοῦ φωτός, ὅστις εἶναι αἱ εὐθεῖαι καὶ ἅγιαι εὐαγγελικαί ἐντολαί, τὰς ὁποίας ὁ ψαλ- μῳδὸς Δαβίδ ἐν πνεύματι ἁγίῳ ἐσήμανε καὶ ἐπωνόμασε. Μό- λις εὑρίσκητα: ἄνθρωπος, δυνάμενος νὰ δέχεται ἄνευ ψυχικής βλάβης τὴν τιμὴν τοῦ κόσμου, καὶ ποσῶς ἴσως δὲν εὑρίσκε- ———— (α) Ὁ ἐν ἀρχῇ τοῦ ἑλληνικοῦ κειμένου εὑρισκόμενος λόγος περί σιωπής καὶ ἡσυχίας παρελείφθη· διότι ἐκτὸς ὅτι δὲν εἶναι ἔργον τοῦ ὁσίου πατρὸς Ἰσαάκ, ὑπάρχει καὶ καθ' ὅλα παιδαριώδης κατὰ τὸν ἀοίδιμον Θεοτόκην.

ται τοιοῦτος, κἂν ἰσάγγελος ἤθελεν εἶσθαι κατὰ τοὺς τρόπους τῆς διαγωγῆς αὐτοῦ· (καὶ τοῦτο συμβαίνει, διότι τὴν τιμὴν τοῦ κόσμου ταχέως διαδέχεται ἡ ἀτιμία.) Ἡ ἀρχὴ τῆς ὁδοῦ τῆς ἐναρέτου ζωῆς εἶναι, το νὰ κατα- γίνηται πάντοτε ὁ νοῦς εἰς τὴν μελέτην τῶν θείων λόγων, καὶ νὰ ἐξασκῆται εἰς τὴν πτωχείαν· διότι ὅταν ὁ νοῦς ποτί- ζηται ἐξ ἐκείνων, συνεργεῖ εἰς τὴν τελείωσιν ταύτης, ήγουν ὅταν ὁ νοῦς ποτίζηται ἀπὸ τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ, σοὶ βοη- θεῖ εἰς τὴν κατόρθωσιν τῆς πτωχείας· ἡ δὲ κατόρθωσις τῆς πτωχείας σοὶ δίδει εὐκαιρίαν εἰς τὴν μελέτην τῶν θείων λό- γων· ἡ δὲ βοήθεια τῶν δύο τούτων σὲ ἀναβιβάζει ταχέως εἰς τὴν τελειότητα τῶν ἀρετῶν. Δὲν δύναταί τις νὰ πλησιάσῃ εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν δὲν ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὸν κόσμον· ἀπομάκρυν. σιν δὲ τοῦ κόσμου λέγω, ὄχι τὸ ν' ἀναχωρήσῃ τις σωματικῶς, ἀλλὰ τὸ ν' ἀπομακρυνθῇ παντελῶς ἀπὸ τὰ πράγματα τοῦ κόσμου. Αὕτη δὲ εἶναι ἀρετή, τὸ ν' ἀδιαφορῇ ὁ νοῦς περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου· διότι δεν δύναταί ποτε νὰ ἡσυχάσῃ ἡ καρδία, καὶ νὰ ἶναι ἀφάνταστος, ἐν ὅσῳ αἱ σωματικαί αἰσθήσεις ἐπασχολοῦνται εἰς τινα πράγματα, οὐδὲ τὰ σωμα τικὰ πάθη ἐξαφανίζονται, οὐδὲ οἱ πονηροί λογισμοί παύουσιν ἄνευ τῆς ἐρήμου. Μέχρις ὅτου ἡ ψυχὴ δὲν ἤθελεν ἀποκτήσει τὴν μέθην τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπης, καὶ αἰσθανθῆ τὴν ὑπεροχὴν τῆς δυνάμεως αὐτῆς, οὔτε τὴν ἀσθένειαν τῶν σω ματικῶν αἰσθήσεων δύναται να θεραπεύσῃ, οὔτε τὴν ὕλην τῶν ὁρατῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου ἠμπορεῖ ὅλαις δυνάμεσι νὰ καταφρονήσῃ, ἡ ὁποία ύλη είναι μέγα ἐμπόδιον τῶν ψυχικῶν ἀρετῶν, καὶ ὁ καρπὸς τῶν δύο τούτων εἶναι ἡ ἐκ τῆς ἁμαρ- τίας ἀπαλλαγή· ἐπειδὴ ἄνευ τῆς πρώτης, ἤγουν τῆς μέθης τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πίστεως, οὔτε ἡ δευτέρα κατορθοῦται, ἤγουν ἡ θεραπεία τῶν αἰσθήσεων· ὅπου δὲ ἡ δευτέρα ὀρθοπο- δεῖ, ἐκεῖ ἐδέθη ὡς διὰ χαλινοῦ καὶ ἡ τρίτη, ήγουν ἡ ἐκ τῆς δουλείας τῶν παθῶν ἀπαλλαγή.

Οταν ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ αὐξήσῃ εἰς τὸν ἄνθρωπον, τότε αὐτὸς διὰ τὸν πόθον τῆς ἀρετῆς καταφρονεῖ τὸν θάνατον, καὶ εὑρίσκει πολλὰς αἰτίας εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ὅτι πρέπει διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ νὰ ὑποφέρῃ πᾶσαν θλίψιν, καὶ ὅσα νομί- ζονται, ὅτι βλάπτουσι τὸ σῶμα, ἐξαίφνης ἐπερχόμενα εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, καὶ διωρίσθησαν εἰς τὸ νὰ πάσχῃ αὕτη, ποσῶς δὲν λογίζεται αὐτὰ ἐνταῦθα, συγκρίνων μὲ τὰ ἐλπι- ζόμενα μέλλοντα ἀγαθά· καὶ δὲν δυνάμεθα ἄνευ τῆς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ παραχωρήσεως τῶν πειρασμῶν νὰ γνωρίσωμεν ἡμεῖς τὴν ἀλήθειαν· πληροφορεῖται δὲ ἕκαστος ἀκριβῶς περὶ τούτου ἀπὸ τὴν διάνοιαν αὑτοῦ, καὶ ὅτι ὁ Θεὸς προνοεῖ πολὺ διὰ τὸν ἄνθρωπον, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὅστις νὰ μὴ ἦναι ὑπὸ τὴν θείαν πρόνοιαν, καὶ μάλιστα ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπέφυγον τὸν κόσμον ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, καὶ τοὺς τοιούτους, ὡς νὰ δεικνύῃ μὲ τὸν ἄκτυλον αὑτοῦ, θεωρεί προσεκτικῶς. Όταν δὲ ὁ ἄνθρωπος στερηθῇ παραπολὺ τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, τότε αὐτὸς εὑρίσκει ὅλα τὰ προειρημένα ἐναντία ενώπιον αὐτοῦ, καὶ θεωρεῖ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ γνῶσιν, δι' ἧς ἐξετάζει τὰ πράγ- ματα, ἀνωτέραν τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πίστεως, καὶ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν πεποίθησιν ὡς ἀποτυγχάνουσαν εἰς πᾶν πρᾶγμα, καὶ στοχάζεται τὴν περὶ τὸν ἄνθρωπον πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ ὡς ἐλάχιστον τι· ἀλλ' ὁ τοιοῦτος ἐπιβουλεύεται πάντοτε εἰς τὰ τοιαῦτα ὑπὸ τῶν πονηρῶν δαιμόνων, οἵτινες ἀφανῶς ῥίπτουσι κατ' αὐτοῦ τὰ ἑαυτῶν βέλη. Αρχὴ τῆς ἀληθινῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος φόβος δὲν ὑποφέρει νὰ διαμένῃ εἰς τὴν ψυχήν, ὅταν αὕτη ἐπασχολῆται εἰς τινα σωματικά πράγμα- τα· διότι διασκορπίζεται ἡ καρδία ἐκ τῆς ἡδονῆς τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ἐργασίας τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων· καθότι δεσμεύον- ται αἱ ἐσωτερικαί ἔννοιαι μετὰ τῶν αἰσθήσεων αὐτῶν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν σωματικῶν αἰσθητηρίων, τῶν ὑπουργούν- των εἰς αὐτάς.

Ὁ δισταγμὸς τῆς καρδίας φέρει δειλίαν εἰς τὴν ψυχήν, ἡ δὲ πρὸς τὸν Θεὸν πίστις δύναται νὰ ἐνδυναμώσῃ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐκκοπὴν τῶν μελῶν τοῦ σώμα τος. Ἐν ὅσῳ ἡ ἀγάπη τῆς σαρκὸς ὑπερισχύει εἰς τὴν καρδίαν σου, δὲν θέλεις δυνηθῇ ποτε νὰ γίνῃς τολμηρὸς καὶ ἄφοβος ἀπὸ τὰ πολλὰ ἐνάντια πράγματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πλησίον τοῦ ἠγαπημένου σου σώματος. Οστις ἀγαπᾷ τὴν τιμὴν τοῦ κόσμου, δεν δύναται ν' ἀποφύγῃ τὰ αἴτια τῆς λύπης· δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου ο λογι- σμὸς εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν πραγμάτων νὰ μὴ μεταβάλληται κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ' ὄψιν. Ἐὰν ἡ ἐπιθυμία, ὡς λέγουσι, γεννᾶται ἀπὸ τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις, ἂς σιωπήσωσι λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες λέγουσιν, ὅτι δύνανται να διατηρήσωσι τὴν εἰρήνην τῶν ἑαυτῶν λογι- σμῶν καὶ μετὰ τοῦ σωματικού περισπασμού. Σώρρων εἶναι καὶ λέγεται ἐκεῖνος, ὅστις ὄχι διὰ τοῦ κόπου καὶ ἐν καιρῷ τῆς πάλης καὶ τοῦ ἀγῶνος λέγει, ὅτι παύουσιν ἐξ αὐτοῦ οἱ αἰσχροί λογισμοί, ἀλλ' ὅστις ἐν ἀληθείᾳ τῆς καρδίας σωφρονίζει την μελέτην τῆς διανοίας αὐτοῦ, ἵνα μὴ προσηλώνεται ἀσυστόλως εἰς τοὺς ἀκολάστους λογισμούς· καὶ ὅταν ἡ κοσμιότης τῆς συνειδήσεως αὑτοῦ ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ τὴν θεωρίαν τῶν σωματικῶν αὐτοῦ ὀφθαλμῶν, τότε ἡ ἐντροπὴ εἶναι εἰς αὐτὸν ὡς ἔν τι καταπέτασμα, τὸ ὁποῖον κρέ- μαται εἰς τὸν κρυπτόν τόπον τῶν ἑαυτοῦ λογισμῶν, καὶ καθ' δ τέλειος σώφρων, γίνεται ὡς παρθένος τις, φυλάττων πι- στῶς τὴν ἑαυτοῦ καθαρότητα διὰ τὸν Χριστόν. Κανὲν ἄλλο πράγμα δὲν εἶναι τόσον ἰσχυρόν, ὥστε ν' ἀποβάλλῃ ἐκ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου τὰς ἐνθυμήσεις τῆς παλαιᾶς ἀκολασίας, καὶ ν' ἀποδιώξῃ τὰς μνήμας αὐτῆς, αἱ ὁποῖαι κινοῦνται καὶ διεγείρονται κατὰ τῆς σαρκός, καὶ ἐξά- πτουσι τὴν φλόγα τῆς αἰσχρᾶς ἐπιθυμίας, ὅσον τὸ νὰ κατα- γίνηταί τις μετὰ πόθου εἰς τὴν μελέτην τῆς θείας γραφής,

καὶ νὰ ζητῇ τὰ βάθη τῶν νοημάτων αὐτῆς. Ὅταν οἱ λογι- σμοὶ ἐκ τῆς ἡδονῆς τῆς ἐπιμόνου μελέτης τῆς τοῦ Θεοῦ του φίας, ἥτις ὑπάρχει τεθησαυρισμένη εἰς τὴν θείαν γραφήν, καθαρισθῶσι διὰ τῆς δυνάμεως ἐκείνης, δι' ἧς ἀποκτᾶται τελείως ἡ ἀληθὴς γνῶσις, τότε ὁ ἄνθρωπος ἀπαρνεῖται πάρ ραυτα τὸν μάταιον κόσμον, καὶ λησμονεῖ ὅλα αὐτοῦ τὰ ἀ γαθά, καὶ ἐξαλείφει ἐκ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ὅλας τὰς ἐνθυμή- σεις, αἱ ὁποῖαι ἐνεργοῦσιν εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ εἰκόνας τῆς σωματώσεως τοῦ κόσμου, καὶ πολλάκι; δὲν ἐνθυμεῖται μήτε τὴν ἀνάγκην τῶν λογισμῶν ἐκείνων, ὅσοι συμβαίνουσιν ἐκ συνηθείας, καὶ ἀναπαύουσι τὴν φύσιν· καὶ αὐτὴ δὲ ἡ ψυχὴ μένει ἐκταστικὸς καὶ ἔκθαμβος ἀπὸ τὰς νέας θείας ἐννοίας, τὰς ὁποίας ἀπαντᾶ εἰς τὸ πέλαγος τῶν μυστηρίων τῶν θείων γραφῶν. Καὶ πάλιν, ἐὰν ὁ νοῦς, καταγινόμενος ἐπιμόνως εἰς τὴν μελέτην τῶν θείων γραφῶν, δὲν δυνηθῇ νὰ εἰσδύσῃ εἰς ὅλον τὸ βάθος τῶν νοημάτων, ἵνα κατανοήσῃ ὅλους τοὺς εἰς αὐτὴν τὴν ἁγίαν γραφὴν ἐμπεριεχομένους θησαυρούς, εἶναι ἀρκετὸν εἰς αὐτὸν αὕτη ἡ μελέτη κατὰ τὸν πρὸς αὐτήν πόθον του, ἵνα δεσμεύσῃ ἰσχυρῶς ὅλους τοὺς λογισμοὺς αὐτοῦ εἰς ἕνα μόνον λογισμὸν τοῦ θαύματος, ὅπως μὴ τρέχωσι πάλιν εἰς τὰς θελήσεις τῆς σαρκός, καθὼς εἶπέ τις τῶν θεοφόρων πατέ- ρων· καθότι ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου εἶναι εὐαπάτητος καὶ ἀσθενής, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ τὰς κακίας, αἵτινες ἀπαντῶσιν αὐτὴν ἀπὸ τοὺς ἔξω καὶ ἔνδον λογισμούς και πρ- λέμους· καὶ ἠξεύρετε, ὅτι ὁ κακὸς λογισμὸς εἶναι βαρύς, καὶ ἐὰν ἡ καρδία δὲν ἀπασχοληθῇ εἰς τὴν γνῶσιν τῆς διακρί- σεως, δὲν δύναται νὰ ὑπομείνῃ τὴν ταραχήν, τὴν προερχο- μένην ἀπὸ τὴν ὁρμὴν τῆς σαρκός. Καὶ καθὼς ῥέπει τὸ ζύγιον ἀπὸ τὸ βάρος καὶ τὴν παραχὴν τῶν ἀνέμων διὰ τῆς ταχύτητος τῆς κινήσεως τοῦ ζυγοῦ, οὕτω ῥέπει καὶ ἡ διάνοια τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν ἐντροπὴν καὶ

τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ταχύτητος τῆς κινήσεως αὐτῆς, καὶ ἡ κατ' αναλογίαν στέρησις τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐντροπῆς γίνεται αἰτία εἰς τὸν νοῦν νὰ περιπλανᾶται πάντοτε· καὶ ἐνταῦθα ὡσὰν τὸ αὐτεξούσιον τοῦ ἀνθρώπου νὰ γίνηται αί- τία κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ φόβου καὶ τῆς ἐντροπῆς, ὥστε νὰ ταράσσηται το ζύγιον τῆς διανοίας ὧδε κἀκεῖσε. Καθὼς λοιπὸν τὰ δύο πλαστίγγια του ζυγίου ἐὰν ἀπὸ τὸ βαρύτατον σταθμίον βαρυνθῶσι, δὲν κινοῦνται εὐκόλως ἀπὸ τὴν πνεῦσιν τῶν ἀνέμων, οὕτω καὶ ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἐὰν βαρυνθῇ ἀπὸ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἐν- τροπήν, δὲν τρέπεται εὐκόλως ὑπὸ τῶν δαιμόνων, οἵτινες προσπαθοῦσε νὰ σαλεύσωσιν αὐτόν. Σοφίζου λοιπὸν νὰ θέ- σης θεμέλιον εἰς τὴν ὁδοιπορίαν τῆς ζωῆς σου τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐντὸς ὀλίγου φθάνεις εἰς τὴν θύραν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, χωρὶς νὰ περιστρέφησαι τῇδε κἀκεῖσε εἰς τὸν δρόμον σου. Ὅταν ἀναγινώσκης τὰς θείας γραφάς, ὅσα τινὰ ἐπισύ- ρουσι τὴν προσοχήν σου, εἰς ὅλα νὰ διακρίνῃς τὸν σκοπόν τοῦ λόγου, ἵνα βαθύνῃς καὶ κατανοήσῃς μετὰ μεγίστης γνώ- σεως τὸ βάθος τῶν ἁγίων νοημάτων· καθότι ὅσοι, φωτιζό- μενοι ἐκ τῆς θείας χάριτος, ὁδηγοῦνται εἰς τὴν τελειότητα τῆς ζωῆς αὐτῶν, οἱ τοιοῦτοι πάντοτε αἰσθάνονται μίαν τινὰ νοητὴν ἀκτῖνα, ἥτις διέρχεται διὰ μέσου τῶν γεγραμμένων στίχων, καὶ διαχωρίζει μετὰ πνευματικῆς γνώσεως τὸ νόη- μα τῶν ψιλῶν λόγων ἀπὸ τὰ πραγματικὰ πράγματα, τὰ ὁ- ποῖα ἐμπεριέχουσι μέγα νόημα. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀναγινώσκῃ σοφοὺς στίχους ἁπλῶς καὶ κατὰ τὸ ψιλὸν μόνον νόημα τοῦ γράμματος, γυμνοῦται ἡ καρδία αὐτοῦ, καὶ σβύννεται ἐξ αὐτῆς ἡ ἁγία τοῦ Θεοῦ δύ- ναμις, ἥτις χαρίζει εἰς τὴν καρδίαν γλυκυτάτην γεῦσιν, καὶ εἰς τὴν ψυχὴν θαυμάσιον φωτισμόν, διὰ νὰ ἐννοῇ τὰ ἀναγινω- σκόμενα.

Εκαστον πράγμα συνήθως τρέχει καὶ ἐνοῦται μὲ τὸ συγ- γενὲς αὐτοῦ· καὶ ἡ ψυχὴ ἐπειδὴ ἔχει μέρος τοῦ πνεύματος (τὴν πνευματικότητα δηλ.) διὰ τοῦτο ὅταν ἀκούῃ λόγον τινά, ὅστις περιέχει δύναμιν πνευματικήν, δέχεται μετὰ θερ- μότητος καὶ προθυμίας τὴν ὑπόθεσιν αὐτοῦ. Δὲν διεγείρεται εὐκόλως πᾶς ἄνθρωπος εἰς τὸ νὰ θαυμάσῃ πραγμά τι τὸ ὁ- ποῖον λέγεται πνευματικῶς, καὶ ἐμπεριέχει δύναμιν πνευμα- τικήν. Ὁ περὶ ἀρετὴς λόγος χρειάζεται καρδίαν, ἥτις ν' ἀρ- γῇ ἐκ τῶν τοῦ κόσμου πραγμάτων καὶ τῆς μετοχῆς αὐτῶν· διότι οὔτινος ἀνθρώπου ὁ νοῦς ἐπασχολεῖται καὶ φροντίζει περὶ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, ἡ ἀρετὴ δὲν ἐξυπνίζει καὶ διεγείρει τὸν λογισμὸν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀγάπην καὶ ἀπόκτησιν αὐτῆς. Ἡ ἀπὸ τῆς φθαρτῆς ὕλης λύτρωσις προηγεῖται τῆς μετὰ τοῦ Θεοῦ ἑνώσεως, ἂν καὶ πολλάκις συμβαίνῃ τὸ ἐναν- τίον εἴς τινας ἄνδρας. Ἐπειδὴ ἄλλη εἶναι ἡ τάξις καὶ ἡ συνήθεια τῆς θείας οἰκονομίας, καὶ ἄλλη ἡ κοινὴ τάξις τῶν ἀνθρώπων, (ἡ κοινὴ τάξις τῶν ἀνθρώπων εἶναι τὸ νὰ ὑπο ταχθῇ τις ἢ εἰς κοινόβιον, ἢ εἰς γέροντα ἐνάρετον, καὶ ν' ἀκο- λουθῇ μετὰ ὑπακοῆς τοὺς ἀγῶνας τῆς μοναχικῆς πολι- τείας)· συνόμως φύλαξον τὴν κοινὴν τάξιν. Ἐὰν δὲ προλά- βῃ εἰς σὲ ἡ θεία χάρις, τοῦτο εἶναι δῶρον αὐτῆς· εἰ δὲ καὶ δὲν σὲ προλάβῃ, ἀκολούθησον καὶ σὺ τὴν κοινὴν ὁδὸν τῶν ἀνθρώ- πων, τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἀλληλοδιαδόχως κατὰ τὴν ἀναλο- γίαν τῆς διαγωγής αὑτῶν περιεπάτησαν, καὶ οὕτω ἀνάβηθι εἰς τὴν τελειότητα τοῦ πνευματικοῦ πύργου. Εκάστη πνευματικὴ ἀρετή, ἥτις ἐνεργεῖται διὰ τῆς θεώ- ρίας, καὶ ἐκπληροῦται δι' ἐντολῆς, φυλαττομένης δι' αὐτήν, δὲν θεωρεῖται παντελῶς ὑπὸ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν· καὶ ἑκάστη πρακτικὴ ἀρετή, ἥτις ἐνεργεῖται διὰ τῶν σωματικών ἐνεργειῶν, ὑπάρχει σύνθετος· ἐπειδὴ ἡ μία μόνη ἐντολὴ ἀπαι- τεῖ καὶ τὰ δύο, τὴν θεωρίαν καὶ τὴν πρᾶξιν, διὰ τῆς συμπρά- ξέως τῶν σωματικῶν καὶ ψυχικῶν δυνάμεων· καὶ αὕτη ἡ σύν-

θεσις καὶ τῶν δύο εἶναι μία· ἐπειδὴ τὰ ἔργα, διὰ τῶν ὁποίων φροντίζει τις περί τῆς καθαρότητος, δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ ἐμ- ποδίσωσι τὴν ἐνθύμησιν τῶν παρελθόντων ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ λαμβάνουσιν ἀπὸ τὸν νοῦν τὴν λύπην, τὴν προξενου- μένην εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως αὐτῶν τῶν ἁμαρτημάτων, καὶ γίνεται ἀπὸ τοῦδε ἡ ἔλευσις τῆς ἐνθυμήσεως εἰς τὸν νοῦν ὠφέλιμος· ἐπειδὴ ὑπερτερεῖ ἡ πλεονεξία τῆς ψυχῆς εἰς τὴν απόκτησιν τῆς ἀρετῆς παρὰ τὴν τοῦ συντρόφου αὐτῆς σώ ματος κατὰ τὸ μέρος της φαινομένης ἐπιθυμίας. Πᾶν πρᾶγ- μα καλλωπίζεται ὑπὸ τοῦ μέτρου· διότι χωρίς μέτρον, καὶ αὐτὰ τὰ νομιζόμενα καλά, μετατρέπονται πρὸς βλάβην. Θέλεις νὰ ἑνωθῇς μετὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ νοός σου, καὶ νὰ αἰσθανθῆς τὴν ἐξ ἐκείνης τῆς ἑνώσεως γλυκύτητα, ἥτις δὲν ὑποπίπτει εἰς τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις; ἀκολούθησον τὴν ἐκ τῆς ἀγάπης προερχομένην ἀρετὴν τῆς ἐλεημοσύνης, ήτις, όταν εὑρεθῇ ἐντός σου, εἰκονίζει εἰς σὲ ἐκεῖνο τὸ ἅγιον κάλ- λος, (τὸν Θεὸν δηλ., ὅστις εἶναι ἡ ἀγάπη), κατὰ τὸ ὁποῖον ώμοιώθης. Ἡ γενικὴ ἀρετὴ τῆς ἀγάπης, χωρίς να μεσολα- βήσῃ ποσῶς κανέν διάστημα καιρού, κάμνει τὴν ψυχὴν μέ- τοχον τῆς θεότητος διὰ τῆς ἑνώσεως τῆς θείας δόξης. Η πνευματική ένωσις εἶναι ἀσημείωτος τις ενθύμησις, ἥτις μετὰ διαπύρου πόθου ἀχωρίστως ἀνάπτει εἰς τὴν καρ- δίαν· ἐπειδὴ λαμβάνει δύναμιν πρὸς τὸν δεσμὸν τῆς ἑνώσεως ἀπὸ τὴν διατήρησιν πασῶν τῶν ἐντολῶν, ἡ μετὰ κακῆς χρ-ή σεως, ἡ μετὰ φυσικῆς· καθότι ἐκεῖ εὑρίσκει ὕλην νὰ ἐπιστηρι- χθῇ εἰς αὐτὴν καρτερικῶς· διὰ τοῦτο ἔρχεται ἡ καρδία εἰς θαυμασμόν, καὶ κλείει τὰς διπλὰς αὐτῆς αἰσθήσεις, τάς τε σωματικὰς καὶ ψυχικάς. Δὲν ὑπάρχει ἄλλη ὁδὸς νὰ φέρῃ τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν πνευματικὴν ἀγάπη», ἥτις εἰκονίζει τὴν ἀόρατον εἰκόνα τοῦ Θεοῦ, ἐὰν δὲν ἀρχίση τις πρότερον νὰ ἐλει, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν περὶ τῆς τελειότητος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ· διότι οὕτω προστάττει εἰς ἐκείνους, οἵτινες

ὑπακούουσιν εἰς αὐτὸν, τὸ νὰ θέσωσι τοῦτο θεμέλιον πρὸς τὴν τελειότητα. Αλλη εἶναι ἡ διδασκαλία της πράξεως, καὶ ἄλλη ἡ καλὴ διδασκαλία της κοσμικῆς σοφίας, ἥτις γνωρίζει μὲν νὰ στο λίσῃ τοὺς λόγους αὐτῆς, χωρὶς ὅμως τὴν δοκιμὴν τῆς ἀρε τῆς· καὶ ἠξεύρει μὲν νὰ ὁμιλῇ περὶ ἀρετῆς, χωρὶς ὅμως νὰ γνωρίσῃ καὶ νὰ φανερώσῃ τὰ περὶ αὐτῆς· ἐπειδὴ ποτὲ δὲν ἐδοκίμασεν αὐτὴν δι' ἔργου· ἡ ἐκ τῆς πράξεως διδασκαλία εἶναι ταμεῖον τῆς ἐλπίδος, ἡ δὲ ἄνευ πράξεως τῆς ἔξω σοφίας εἶναι παρακαταθήκη ἐντροπῆς. Καθώς το ζωγραφημένον ὕδωρ δεν δύναται νὰ θεραπεύση τὴν δίψαν από τεχνίτου, ὅστις ζωγραφίζει αὐτό, καὶ καθὼς τὰ καλὰ ὀνείρατα ἐξαπατῶσι μετὰ τὸν ὕπνον τὸν ἄνθρωπον, ὅστις βλέπει αὐτά, οὕτω νόησον καὶ τὴν διδασκαλίαν τῆς ἔξω σου φίας, ἥτις διδάσκει τὴν ἀρετήν, χωρὶς νὰ πράττῃ τὴν ἀρετήν ὅστις ὅμως διάσκει τὴν ἀρετὴν διὰ τῆς δοκιμῆς αὐτῆς τῆς ἀρετῆς, ὁ τοιοῦτος μεταδίδει αὐτὴν εἰς τὸν ἀκούοντα, καθώς μεταδίδει τις εἰς ἄλλον μέρος τι ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ περιου- σίας· διότι όστις σπείρει ἐκ τῶν ἰδίων ἀρετῶν τὴν διδασκα- λίαν εἰς τὰ ὦτα τῶν ἀκουόντων, αὐτὸς λαλεῖ μετὰ παῤῥη- σίας εἰς τὰ ἴδια αὐτοῦ τέννα, καθὼς ὁ γηραιός Ἰακὼβ εἶπεν εἰς τὸν σώφρονα. Ἰωσής, ἰδοὺ σοὶ ἔδωκα ἓν μέρος περισσότε ρον ἀπὸ τοὺς ἀδελφούς σου, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἐκ τῶν Ἀμορ ῥαίων διὰ τοῦ ξέρους μου καὶ τοῦ τόξου μου. Έκαστος ἄνθρωπος ὅταν ἔχῃ πολιτείαν μεμολυσμένην, ή πρόσκαιρως ζωὴ εἶναι ἐπιθυμητή εἰς αὐτόν, καθὼς καὶ ὁ τού του δεύτερος, ὅστις υπάρχει στερημένος πνευματικής θεωρίας. Εἶπέ τις τῶν πατέρων, ὅτι ὁ φόβος του θανάτου λυπεῖ ἐκεῖ νον, ὁ ὁποῖος κατακρίνεται ὑπὸ τῆς ἰδίας αὐτοῦ συνειδήσεως· ὅστις ὅμως ἔχει ὡς καλὴν μαρτυρίαν εἰς ἑαυτὸν τὸν ἔπαινον τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ, αὐτὸς ἐπιθυμεῖ τὸν θάνατον ὡς ζωήν. Μὴ λογίζου τινὰ ὡς ἀληθεὸν ἐνάρετον, ἐν ὅσῳ οὗτος ἀπὸ

δειλίαν καὶ φόβον αἰχμαλωτίζει τὸν νοῦν αὐτοῦ εἰς τὴν ἀγά- πην τῆς παρούσης ζωῆς. Ὅλα τὰ καλὰ καὶ τὰ κακά, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς τὸ σῶμα, νὰ στοχάζησαι ὡς ἐνύπνια· καθότι ὄχι μόνον ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου θέλεις χωρισθῆ ἀπὸ αὐτά, ἀλλὰ πολλάκις καὶ πρὸ τοῦ θανάτου σὲ καταλίπουσι καὶ φεύ- γουσιν· ἐὰν ὅμως τινὰ ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν ἔνωσίν τινα μετά τῆς ψυχῆς σου, αὐτὰ νόμιζε, ὅτι ἔχεις κτήματα εἰς τὴν πα- ροῦσαν ζωήν σου, καὶ εἰς τὴν μέλλουσαν ὑπάγουσι μετὰ σοῦ· καὶ ἐὰν μὲν ἦναι καλά, χαῖρε καὶ εὐχαρίστει τὸν Θεὸν διὰ τοῦ νοός σου· ἐὰν ὅμως ἶναι κακά, λυποῦ, καὶ στέναζε, καὶ ζήτει νὰ ἐλευθερωθῇς ἀπὸ αὐτά, ἐν ὅσῳ ὑπάρχεις μετὰ τοῦ σώματός σου. Εκαστον καλόν, τὸ ὁποῖον ἐνεργεῖται εἰς σὲ νοητῶς, ἔχει καὶ φύλαττε ἀκριβῶς ἐν τῷ κρυπτῷ· διότι τὸ βάπτισμα καὶ ἡ πίστις σοὶ ἐγένοντο μεσίται εἰς αὐτό, διὰ τῶν ὁποίων προσεκλήθης ὑπὸ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς τὰ καλὰ αὐτοῦ ἔργα, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύ- ματι, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ εὐχαρι- στία καὶ ἡ προσκύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Β'.

Περὶ ἀπαρνήσεως κόσμου καὶ ἀποχῆς τῆς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους παρρησίας.

ΟΤΑΝ ἀγαπήσωμεν νὰ φύγωμεν ἐκ τοῦ κόσμου καὶ νὰ γι- νωμεν ξένοι τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, κανὲν ἄλλο πράγμα δὲν χωρίζει ἡμᾶς ἐκ τοῦ κόσμου τόσον, οὐδὲ θανατόνει τὰ πάθη, καὶ ἐξυπνίζει καὶ ζωογονεῖ ἡμᾶς εἰς τὰ πνευματικά ἔργα, ὅσον τὸ πένθος καὶ ὁ καρδιακός πόνος, ὁ γινόμενος

μετὰ διακρίσεως· διότι τὸ πρόσωπον τοῦ αἰδήμονος ἀνθρώ- που μιμεῖται τὴν ταπείνωσιν τοῦ ἡγαπημένου Χριστοῦ. Καὶ πάλιν, κανὲν ἄλλο πρᾶγμα δὲν μᾶς κάμνει νὰ συναναστρε- φώμεθα μετὰ τοῦ κόσμου καὶ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ μετὰ τῶν ἐν αὐτῷ μεθυστῶν καὶ ἀσώτων, ὡς καὶ ἄλλοτι δὲν χωρίζει ἡμᾶς ἐκ τῶν θησαυρῶν τῆς θείας σοφίας, καὶ ἐκ τῆς γνώσεως τῶν ἁγίων τοῦ Θεοῦ μυστηρίων, ὅσον ὁ μετὰ χλευασμού γέλως, καὶ ὁ μετὰ παῤῥησίας αστεϊσμός, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπάγγελμα τοῦ δαίμονος τῆς πορνείας. Ἐπειδὴ ἐδοκίμασα τὴν πνευματικήν σου φρόνησιν, ὦ ἀγαπητέ, σὲ παρακαλῶ μετ' ἀδελφικῆς ἀγάπης, νὰ φυλάττης σεαυτόν ἀπὸ τὰς τέχνας καὶ ἐπιβουλὰς τοῦ ἐχθροῦ, ἵνα μὴ διὰ τῆς ἀστειότητος καὶ τοῦ χαριεντισμοῦ ψυχράνῃς τὴν ψυχήν σου ἐκ τῆς θέρμης τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, ὅστις διὰ σὲ ἐγεύθη χολὴν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, καὶ ἀντὶ τῆς γλυκείας ἐκείνης μελέ- της καὶ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν παῤῥησίας πληρώσεις τὴν ψυχήν σου ἀπὸ πολλὰς ἀπρεπεῖς φαντασίας, ὅταν ὑπάρχης ἔξυ- πνος· ὅταν δὲ κοιμᾶσαι, θέλει αἰχμαλωτίσει αὐτὴν ὁ ἐχθρὸς διὰ τῶν ἀτόπων καὶ αἰσχρῶν ἐνυπνίων, τῶν ὁποίων τὴν δυ- σωδίαν δὲν δύνανται νὰ ὑποφέρωσιν οἱ ἅγιοι ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ· καὶ εἰς μὲν τοὺς ἄλλους θέλεις γίνει αιτία ψυχικοῦ πτώματος· εἰς ἑαυτὸν δὲ ὀξεῖα ἄκανθα πειρασμοῦ. Παραβία- σον λοιπὸν σεαυτὸν νὰ μιμηθῇς τὴν ταπείνωσιν τοῦ Χριστοῦ, ἵνα ἐξαφθῇ ἔτι περισσότερον τὸ θεῖον πῦρ εἰς τὴν καρδίαν σου, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπ' αὐτοῦ εἰς αὐτήν· διὰ τοῦ ὁποίου πυρὸς ἐκριζοῦνται ἐξ αὐτῆς ὅλαι αἱ κοσμικαὶ ταραχαί, αἵτι- νες φονεύουσι τὸν νέον κατὰ Χριστὸν ἄνθρωπον, καὶ μολύ- νουσι τὰς ψυχικὰς ἁγίας αὐλὰς τοῦ Κυρίου τοῦ ἁγίου καὶ δυνατοῦ· διὸ ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω μετά θάῤῥους συμφώνως μὲ τὸν ἅγιον ἀπόστολον Παῦλον, ὅτι εἴμεθα ναὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος. Ας ἁγιάσωμεν λοιπὸν καὶ καθαρίσωμεν τὸν ναὸν τοῦτον, καθόσον ὁ ἴδιος εἶναι καθαρὸς καὶ ἅγιος, ἵνα

ἐπιθυμήσῃ νὰ κατοικήσῃ ἐν αὐτῷ· ἂς στολήσωμεν αὐτὸν δι' ὅλων τῶν καλῶν καὶ ἐναρέτων πράξεων ἂς θυμιάσωμεν αὐτὸν διὰ τοῦ θυμιάματος τῆς καθαρᾶς καὶ καρδιακής προ- σευχῆς πρὸς ἀνάπαυσιν τοῦ ἰδίου θείου θελήματος, τὴν ὁ ποίαν προσευχὴν ἀδύνατον εἶναι ν' αποκτήσῃ τις διὰ τῆς συναναστροφῆς τῶν κοσμικῶν συνεχῶν ταραχῶν, καὶ οὕτω θέλει ἐπισκιάσει εἰς τὴν ψυχήν σου ἡ νεφέλη τῆς δόξης του Θεοῦ, καὶ τὸ φῶς τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ θέλει διαλάμψει ἐντὸς τῆς καρδίας σου· καὶ οἱ μὲν ἅγιοι ἄγγελοι, οἱ κάτοι κοι τοῦ σκηνώματος τοῦ Θεοῦ, θέλουσι πληρωθῆ ἀπὸ χαρὰν καὶ εὐφροσύνην, οἱ δὲ ἀναίσχυντοι δαίμονες διὰ τῆς φλογός τοῦ ἁγίου Πνεύματος θέλουσιν ἐξαφανισθή. Ονείδιζε λοιπὸν πάντοτε τὸν ἑαυτόν σου, ἀδελφέ, καὶ λέγε ἀλλοίμονον εἰς σέ, ὦ ἀθλία ψυχή! ἐπλησίασεν ὁ ἐκ τοῦ σώματός σου αποχωρισμός, διατὶ εὐχαριστῆσαι εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σήμερον μέλλεις νὰ ἐγκαταλείψης, καὶ νὰ στερηθῇς τὴν θεωρίαν αὐτῶν εἰς τοὺς αἰῶνας ; πρόσεχε, ὦ ψυχή, εἰς τὸν ἑαυτόν σου, καὶ συλλογίζου τὰ ὅσα ἔπραξας, καὶ πῶς ἔπραξας αὐτὰ, καὶ ποῖα εἶναι, καὶ μετὰ τίνος ἀπέρασας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου, ἢ ποῖος ἐδέχθη τὸν κόπον τῆς ἐργα σίας τῆς πνευματικής σου γεωργίας, καὶ τίνα εὐχαρίστη- σας διὰ τῆς πάλης σου, ἵνα ἐξέλθῃ εἰς ἀπάντησίν σου ἐν καιρῷ τῆς ἐντεῦθεν ἐκδημίας σου· ποῖον δὲ εὐχαρίστησας ἐν τῇ ὁδῷ τῆς ζωῆς σου, ἵνα ἀναπαυθῇς ἤδη εἰς τὸν λιμένα αυ- τοῦ ; τίνος δὲ χάριν ἐκακοπάθησας κοπιάζουσα, ἵνα φθάσης ἤδη εἰς αὐτὸν μετὰ χαρᾶς ; ποῖον ἀπέκτησας φίλον εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα, ἵνα σὲ ὑποδεχθῇ ἐν καιρῷ τοῦ ταξειδίου σου ; εἰς τίνος χωράφιον ἐδούλευσας, καὶ τίς εἶναι, ὅστις μέλλει νὰ πληρώσῃ τὸν μισθόν σου ἐν τῇ δύσει τοῦ χωρισμού ἐκ τοῦ σώματός σου ; Σὺ, ὦ ψυχή, ἐξέτασον σεαυτὴν, καὶ βλέπε πρὸς ποίαν γῆν εἶναι ἡ μερίς σου· καὶ ἂν διέβης τὸ χωράφιον τῶν ἁμαρτιῶν

σου, τὸ ὁποῖον καρποφορεί πικρίαν εἰς τοὺς δουλεύοντας αὐτό· κράξον καὶ βόησον μετὰ κλαυθμοῦ καὶ στεναγμοῦ καὶ ἀδημονίας ἐκεῖνα τὰ λόγια, τὰ ὁποῖα ἀναπαύουσι τὸν Θεόν σου περισσότερον ἀπὸ τὰς θυσίας καὶ τὰ ὁλοκαυτώματα· ἃς ἀναβρύῃ τὸ στόμα σου παραπονητικάς φωνάς, εἰς τὰς ὁποίας εὐφραίνονται οἱ ἅγιοι ἄγγελοι· πλύνε τὰς παρειάς σου μέ τὰ κλαύματα τῶν ὀμμάτων σου, ἵνα ἀναπαυθῇ εἰς σὲ τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ καθαρίσῃ τὸν ῥύπον τῆς κακίας σου· και ταπραΰνον διὰ τῶν δακρύων τὸν Κύριόν σου, ἵνα ἔλθῃ καὶ πρὸς σέ ἐπικαλοῦ τὴν Μαρίαν καὶ Μάρθαν, ὅπως σε διδά- ξωσι πενθικάς φωνάς· βόησον πρὸς τὸν Κύριον, καὶ εἰπέ. Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὅστις ἔκλαυσας ἐπὶ Λα- ζάρῳ, καὶ ἔχυσας δάκρυα λύπης και συμπαθείας ἐπάνω εἰς αὐτόν, δέξαι τὰ τῆς πικρίας μου δάκρυα· ἰάτρευσον διὰ τῶν ἁγίων σου παθημάτων τὰ πάθη μου· θεράπευσον διὰ τῶν πλη- γῶν σου τὰς ψυχικάς μου πληγάς· διὰ τοῦ τιμίου σου αἰ. ματος καθάρισόν μου τὸ αἷμα, και ἔνωσον τὴν εὐωδίαν τοῦ ζωοποιοῦ σου σώματος τῷ σώματί μου· ἡ χολή, τὴν ὁποίαν παρὰ τῶν ἐχθρῶν ἐποτίσθης, ἂς γλυκάνῃ τὴν ψυχήν μου ἀπὸ τὴν πικρίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀντίδικος μου διάβολος μ' ἐ- πότισε τὸ πανάγιον του σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐτανύσθη ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἂς ἀναπτερώση πρὸς σὲ τὸν νοῦν μου, ὅστις ἐσύρ- θη κάτω ὑπὸ τῶν δαιμόνων· ἡ παναγία σου κεφαλή, τὴν ὁ ποίαν ἔκλινας ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἂς ὑψώσῃ τὴν κεφαλήν μου, τὴν περιορισθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων δαιμόνων· αἱ πανά- γιαί σου χεῖρες, αἱ καθηλωθεῖσαι ὑπὸ τῶν παρανόμων ἐν σταυρῷ, ἂς μὲ ἀναβιβάσωσι πρὸς σὲ ἐκ τοῦ χάσματος τῆς ἀπωλείας, καθὼς ὑπεσχέθη τὸ πανάγιόν σου στόμα· τὸ πρό- σωπόν σου, τὸ δεξάμενον ῥαπίσματα καὶ ἐμπτύσματα ὑπὸ τῶν καταράτων Ἰουδαίων, ἂς μοῦ λαμπρύνῃ τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐμολύνθη ἀπὸ τὰς ἁμαρτίας· ἡ ψυχή σου. τὴν δ- ποίαν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ὑπάρχων, παρέδωκας εἰς τὸν πατέρα

σου, ἂς μὲ ὁδηγήσῃ πρὸς σὲ διὰ τῆς χάριτός σου· δὲν ἔχω καρδίαν θλιβομένην πρὸς ἀναζήτησίν σου, δὲν ἔχω μετάνοιαν, δὲν ἔχω κατάνυξιν, οὐδὲ δάκρυα, τὰ ὁποῖα ἐπαναφέρουσι τὰ τέκνα εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν πατρίδα. Δὲν ἔχω, δέσποτα, δά- κρυον παρακλητικόν· ἐσκοτίσθη ὁ νοῦς μου ἀπὸ τὴν ματαιό- τητα τοῦ κόσμου, καὶ δὲν δύναται ν' ἀτενίσῃ πρὸς σὲ μετὰ πόνου· ἐψυχράνθη ἡ καρδία μου ἀπὸ τὸ πλῆθος τῶν πειρα- σμῶν, καὶ δὲν δύναται νὰ θερμανθῇ διὰ τῶν δακρύων τῆς πρὸς σὲ ἀγάπης. Αλλά σύ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστὲ ὁ Θεός μου, ὁ θησαυρὸς τῶν ἀγαθῶν, δώρησαί μοι τελείαν μετάνοιαν, καὶ καρδίαν ἐπίπονον, ἵνα ὁλοψύχως ἐξέλθω εἰς ἀναζήτησίν σου· διότι ἄνευ σοῦ θέλω ἀποξενωθῆ ἀπὸ παντὸς ἀγαθοῦ. Χά- ρισαί μοι λοιπόν, ὦ ἀγαθέ, τὴν χάριν σου· ὁ πατήρ, ὅστις σ' ἐγέννησεν ἐκ τῶν κόλπων αὐτοῦ ἀχρόνως καὶ ἀϊδίως, ἂς ἀ- νανεώσῃ εἰς ἐμὲ τὰς μορφὰς τῆς εἰκόνος σου· σ' ἐγκατέλιπον, μὴ μὲ ἐγκαταλείπῃς· ἐχωρίσθην ἀπὸ σοῦ, ἔξελθε εἰς ἀναζή- τησίν μου, καὶ εὑρὼν εἰσάγαγέ με εἰς τὰς νομάς σου, καὶ συν- αρίθμησόν με μετὰ τῶν προβάτων τῆς ἐκλεκτῆς σου ποίμνης, καὶ διάθρεψόν με μετ' αὐτῶν ἐκ τῆς χλόης τῶν θείων σου μυ- στηρίων, τῶν ὁποίων υπάρχει κατοικητήριον ἡ καθαρὰ καρ- δία, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφαίνεται ἡ ἔλλαμψις τῶν ἀποκαλύ- ψεών σου, ἡ ὁποία ἔλλαμψις εἶναι παρηγορία καὶ ἀναψυχῆ τῶν κοπιόντων διὰ σὲ ἐν θλίψεσι καὶ διαφόροις ἀτιμίαις· τῆς ὁποίας ἐλλάμψεως εἴθε ν' ἀξιωθῶμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς χάρι- τος καὶ φιλανθρωπίας σου, τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Γ'.

Περὶ ἀναχωρήσεως· καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δειλιῶ μεν καὶ νὰ φοβώμεθα, ἀλλὰ νὰ στηρίζωμεν τὴν καρδίαν εἰς τὴν πρὸς Θεὸν πεποίθησιν, καὶ νὰ ἔχωμεν θάρρος καὶ ἀδίστακτον πίστιν, ὡς ἔχοντες φρουρὸν καὶ φύλακα τὸν Θεόν.

ΕΑΝ ποτε εὑρεθῆς ἄξιος ν' ἀναχωρήσῃς ἐκ τοῦ κόσμου καὶ νὰ ἡσυχάσῃς κατὰ μόνας, ἡ ὁποία ἡσυχία έχει ελαφρά τῆς ἐλευθερίας τὰ φορτία διὰ τὴν οὐράνιον βασιλείαν, μὴ σὲ ταράξῃ ποσῶς ὁ λογισμὸς τοῦ φόβου κατὰ τὴν συνήθειαν αύ- τοῦ διὰ διαφόρων τρόπων τῆς μεταβολῆς τῶν λογισμῶν, ἀλλὰ μᾶλλον πίστευε, ὅτι ἔχεις φύλακα αὐτὸν τὸν Θεόν, ὅστις εἶναι μετὰ σοῦ, καὶ τὴν περὶ τούτου ἀκρίβειαν ἂς σε πληροφορήσῃ ἡ φρόνησίς σου, ὅτι σὺ μεθ' ὅλης τῆς κτίσεως ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ δεσπότου ἐστὲ δοῦλοι, ὅστις διὰ μόνου ἑνὸς νεύματος κινεῖ, καὶ σαλεύει, καὶ ἡμερόνει καὶ οἰκονομεῖ τὰ πάντα, καὶ οὐδεὶς δοῦλος δύναται να βλάψῃ τινὰ ἐκ τῶν συνδούλων αὐ- τοῦ ἄνευ τῆς προσταγῆς ἐκείνου, ὅστις προνοεῖ καὶ κυβερνᾷ τὰ πάντα. Ταῦτα ἀφοῦ συλλογισθῇς, εὐθὺς ἀνάστα καὶ λάβε θάῤῥος. Ἐὰν δὲ ἐδόθη ἄδεια εἴς τινα κτίσματα νὰ κακοποιή- σωσί τινα δοῦλον τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ τοῦτο δὲν συνέβη εἰς πᾶσαν περίστασιν καὶ εἰς πᾶν πρᾶγμα· καθότι οὔτε οἱ δαίμονες, οὔτε τὰ βλαπτικὰ θηρία, οὔτε οἱ κακοὶ ἄνθρωποι δύνανται νὰ πληρώσωσι τὸ ἑαυτῶν κακὸν θέλημα πρὸς ἀφανισμὸν καὶ ἀπώλειαν τοῦ ἄλλου, ὅταν δὲν θέλει ὁ κυβερνῶν τὰ πάντα Θεός· ἀλλὰ καὶ ὅταν θέλῃ, δίδει καὶ ὅρια εἰς αὐτά, κατὰ πό- σον πρέπει νὰ βλάψωσι· διότι δεν δίδει εἰς αὐτὰ τὴν ἐλευθε- ρίαν νὰ κακοποιήσωσί τινα, ὅσον αὐτὰ θέλουσιν· ἐπειδὴ ἐὰν

ἐγίνετο τοῦτο, δὲν ἠδύνατο να ζήσῃ εἰς τὸν κόσμον πᾶσα σάρξ· διότι δὲν ἀφίνει ὁ Θεὸς τὰ κτίσματα αὑτοῦ, ἵνα πλη σιάσῃ εἰς αὐτὰ ἡ ἐξουσία τῶν δαιμόνων καὶ τῶν κακῶν ἀν- θρώπων, καὶ βλάψωσιν αὐτὰ κατὰ τὸ θέλημα αὐτῶν· διὰ τοῦ το λέγε πάντοτε εἰς τὴν ψυχήν σου, ἐγὼ ἔγω φύλακα, ὅστις μὲ φυλάττει, καὶ δὲν δύναται κανὲν τῶν κτισμάτων νὰ φανῇ ἔμπροσθέν μου, ἐκτὸς μόνον ἐὰν ἐδόθη εἰς αὐτὸ ἄδεις ἄνω- θεν. Πίστευσον ἀδιστάκτως, ὅτι οὔτε εἰς τὰ ὄμματά σου δύ νανται νὰ φανῶσιν, οὔτε εἰς τὰ ὦτά σου τολμῶσι νὰ δώσωσι κρότον διὰ τῶν ἑαυτῶν ἀπειλῶν· καθότι ἐὰν εἶχον ἄδειαν ἄνωθεν, δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη πλέον νὰ σὲ φοβήσωσι διὰ λόγου καὶ λόγων, ἀλλ᾽ εὐθὺς ἤθελον ἐκπληρώσει τὸ ἔργον τῆς βλά βης κατὰ τὸ θέλημα αὐτῶν. Καὶ πάλιν, λέγε καθ' ἑαυτὸν, ὅτι ἐὰν ᾖναι θέλημα του δε σπότου μου νὰ ἐξουσιάσωσιν οἱ δαίμονες καὶ οἱ κακοὶ ἄνθρω ποι τὸ πλάσμα αὐτοῦ, οὐδ' ἐγὼ ἀποφεύγω τοῦτο, ἀλλὰ δέχο μαι αὐτὸ μετὰ μεγίστης μου ευχαριστήσεως, ὡς εὐγνώμων τις δοῦλος, ὅστις δὲν θέλει νὰ καταργήσῃ τὸ θέλημα τοῦ κυ ρίου αὐτοῦ, καὶ οὕτω θέλεις πληρωθῆ ἀπὸ χαρὰν εἰς τοὺς πειρασμούς σου, γνωρίζων ἀκριβῶς, ὅτι σὲ κυβερνᾷ, και διευθύ νει τὰ κατ' ἐσὲ ἡ θεία πρόνοια. Στήριξον λοιπὸν τὴν καρδίαν σου εἰς τὴν πρὸς τὸν Κύριον πεποίθησιν, καὶ μὴ φοβηθής, μήτε ἀπὸ νυκτερινοῦ φόβου, μήτε ἀπὸ τὰ βέλη τὰ πετώμενα τὴν ἡμέραν· διότι λέγει, ὅτι ἡ πίστις τοῦ δικαίου, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τὸν Θεόν, ἡμερόνει τὰ ἄγρια θηρία καὶ κάμνει αὐτὰ ὡς πρόβατα. Ἐὰν δὲ λέγῃς, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι δίκαιος, ὥστε νὰ ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸν Θεόν· ἀλλὰ γνώριζε, ὅτι καὶ οὐ διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς ἐξῆλθες εἰς τὴν ἔρημον, ἥτις ὑπάρχει πλήρης θλίψεων, καὶ δι' αὐτὸ τοῦτο ὑπήκουσας εἰς τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ· λοιπόν νομίζεις, ὅτι ματαίως κοπιάζεις, ὑποφέρων κόπους καὶ θλίψεις; ὄχι, ὁ Θεὸς δὲν θέλει τὸν κόπον σου, ἀλλὰ

σὺ προσφέρεις εἰς αὐτὸν ὡς θυσίαν ἀγάπης τὰς ἰδίας σου θλί- ψεις καὶ στενοχωρίας. Ταύτην τὴν διάκρισιν δεικνύουσι πάντ- τες, ὅσοι ἀγαπῶσι τὸν Θεόν, στενοχωροῦντες καὶ θλίβοντες ἑαυτοὺς διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην· διότι ὅσοι προθυμοποι- οῦνται νὰ ζήσωσιν ἐν φόβῳ Θεοῦ, ὑποφέρουσι πᾶσαν θλίψιν, καὶ ὑπομένουσι πάντα διωγμὸν δι' αὐτόν, καὶ αὐτὸς κάμνει αὐτοὺς ἐξουσιαστὰς τῶν ἑαυτοῦ κρυπτῶν θησαυρῶν. Εἶπε δέ τις τῶν ἁγίων πατέρων· ὑπῆρχε ποτέ τις ανα- χωρητής, γέρων τίμιος, πρὸς τὸν ὁποῖον, εὑρισκόμενος εἰς λύπην τῶν πειρασμῶν, ἀπῆλθον καὶ ἐγὼ ἅπαξ· αὐτὸς δὲ ὁ μακάριος ἀσθενὴς ὢν ἔκειτο· ἀφοῦ δὲ ἠσπάσθην αὐτόν, καὶ ἐκάθισα πλησίον αὐτοῦ, εἶπον πρὸς αὐτόν· εὔχου, πάτερ, ὑπὲρ ἐμοῦ, διότι πολὺ θλίβομαι ἀπὸ τοὺς πειρασμοὺς τῶν δαιμόνων· ἐκεῖνος δὲ ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, καὶ ἀτενίσας πρὸς ἐμέ, εἶπε· τέκνον, σὺ εἰσέτι νέος ὑπάρχεις, καὶ ὁ Θεὸς δὲν ἀφίνει εἰς σέ πειρασμούς· καὶ ἐγὼ εἶπον, · ναί, καὶ νέος εἰμή, καὶ πειρασμοὺς ἔχω δυνατῶν ἀνθρώπων. καὶ ἐκεῖνος πάλιν εἶπε, λοιπὸν ὁ Θεὸς θέλει νὰ σὲ σοφίσῃ· ἐγὼ δὲ ἀπήντησα, καὶ πῶς θέλει νὰ μὲ σοφίσῃ, ἐνῷ καθημέ- ραν κινδυνεύω τὸν ψυχικὸν θάνατον; καὶ ἐκεῖνος, σιώπα, τέκνον, ὁ Θεὸς σὲ ἀγαπᾷ μέλλει ὁ Θεὸς νὰ σοί δώσῃ τὴν χάριν του. Εἶπε δὲ πάλιν· γνώριζε, τέκνον, ὅτι τριάκοντα χρόνους ἐπολέμησα μετὰ τῶν δαιμόνων, καί, παρελθόντος τοῦ εἶκο- στοῦ ἔτους, δὲν ἐβοηθήθην ποσῶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· ὁπότε δὲ παρῆλθε τὸ εἰκοστὸν πέμπτον ἔτος, ἤρχισα νὰ εὑρίσκω μι- κράν τινα ἀνάπαυσιν· καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου, ηὔξανε καὶ ἡ ἀνάπαυσίς μου· ἀφοῦ δὲ παρῆλθε τὸ εἰκοστὸν ἕβδομον, καὶ ἔφθασα τὸ εἰκοστὸν ὄγδοον ἔτος, ηὐξήνθη καὶ ἡ ἀνάπαυσίς μου περισσότερον παρερχομένου δὲ καὶ τοῦ τριακοστοῦ καὶ φθάνοντος ἤδη εἰς τὸ τέλος, τόσον ἠσθάνθην τὴν δύναμιν τῆς ἀναπαύσεως, ὥστε δὲν ἐγνώριζον εἰς πόσον μέτρον ἔφθα-

σα. Εἶπε δὲ προσέτι καὶ τὰ ἑξῆς· ὅτι ὅταν ἐγερθῶ εἰς τὴν προσευχήν μου, μίαν μόνην δόξαν προφθάνω νὰ εἴπω· ἐφεξῆς δὲ ἐὰν καὶ τρεῖς ἡμέρας σταθῶ, εὑρίσκομαι εἰς ἔκπληξιν μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν αἰσθάνομαι ποσῶς τὸν κόπον. Ιδού λοιπὸν τὸ δι᾽ ὑπομονῆς ἔργον τοῦ πολλοῦ καιροῦ ποίαν ἀνά παυσιν προεξένησεν εἰς ἐμέ, Ὑπῆρχέ τις τῶν ἁγίων πατέρων, ὅστις ἔτρωγε δις τῆς ἑβδομάδος· καὶ ἔλεγεν εἰς ἐμέ, ὅτι καθ᾽ ἣν ἡμέραν ἤθελον ὁμιλήσει μετά τινος, κατ' ἐκείνην τὴν ἡμέραν δὲν δύναμαι να φυλάξω κατὰ τὴν συνήθειάν μου τὸν κανόνα τῆς νηστείας, ἀλλ' ἀναγκάζομαι νὰ καταλύω. Ἐγὼ δὲ ὡς ἐκ τούτου ἐννόη- σα, ὅτι ἡ ἀρετὴ τῆς σιωπῆς ὄχι μόνον ὑψώνει τὸν νοῦν πρὸς τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ φανερὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦν ται διὰ τοῦ σώματος, προξενεί μεγάλην δύναμιν πρὸς ἐκτέ- λεσιν αὐτῶν· φωτίζει δὲ καὶ τὸν νοῦν εἰς τὴν κρυπτὴν αὐτοῦ ἐργασίαν· καὶ καθὼς εἶπον οἱ πατέρες, ὅτι ἡ φύλαξης του στόματος ἐξυπνίζει τὴν συνείδησιν πρὸς τὸν Θεόν, ἐάν τις σιωπῇ ἐν γνώσει. Οὗτος ὁ ἐν λόγῳ ἅγιος ἐσυνείθιζε πολύ νὰ ἵσταται εἰς τὴν ἀγρυπνίαν τῆς νυκτός· διότι ἔλεγεν, ὅτι καθ᾽ ἣν νύκτα ἵσταμαι ἕως εἰς τὸ πρωὶ ἄγρυπνος, μετὰ τὴν ψαλμῳδίαν ἀναπαύομαι· ἀφοῦ δὲ ἐξυπνήσω ἀπὸ τὸν ὕπνον, αἰσθάνομαι ὅτι ἐκείνην τὴν ἡμέραν γίνομαι ὡς εἰς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκεται εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ λογισμοὶ γήϊνοι δὲν ἔρχονται εἰς τὴν καρδίαν μου, οὐδὲ ἔχω χρείαν νὰ κάμω τοὺς διορισμένους κανόνας μου, ἀλλ' ὅλην ἐκείνην τὴν ἡμέραν εὑρίσκομαι εἰς ἔκπληξιν καὶ θεωρείαν. Ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν, καθ' ἣν ἔμελλον νὰ φάγω, ἔλεγεν ὁ ῥηθείς πατήρ, ἀφοῦ παρῆλθον τέσσαρες ἡμέραι, καὶ δὲν ἔφαγον, πρὶν ἢ ἀκόμη φάγω, ἀνέστην νὰ ἐκτελέσω τὴν ἑσπε- ρινήν μου προσευχήν, καὶ οὕτω νὰ γευθῶ· ἐστάθην λοιπόνι εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ κελλίου μου, ὅτε ὑπῆρχε πολὺς καύσων τοῦ ἡλίου· καὶ ὡς ἄρχισα μόνον μίαν δόξαν, ἠσθάνθην τὴν

νοεράν μου ἐργασίαν, καὶ πάραυτα ἡρπάγην, χωρὶς νὰ γνω- ρίζω, ποῦ εὑρίσκομαι· καὶ ἔμεινα οὕτως ὅλην τὴν νύκτα, ἕως ὅτου πάλιν ἀνέτειλεν ὁ ἥλιος τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν, καὶ κατέκαυσε τὸ πρόσωπόν μου, καὶ τότε ἐστράφη ὁ νοῦς μου πρὸς ἐμαυτόν, καὶ ἀμέσως εννόησα, ὅτι εἶναι ἡ ἀκόλουθος ἡμέρα, καὶ εὐχαρίστησα τὸν Θεόν, ὅτι ὑπερεκχύνει τὴν χάριν αὐτοῦ εἰς τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἀξιοῖ τοὺς ἀκολουθοῦντας αὐτὸν τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ· λοιπὸν εἰς αὐτὸν μόνον πρέπει ἡ δόξα, καὶ ἡ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Δ'.

Περὶ τοῦ πόθου τοῦ κόσμου.

ΑΛΗΘΩΣ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι δὲν δύναταί τις μετὰ τοῦ πό- θου τοῦ κόσμου ν' αποκτήσῃ καὶ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, οὔτε μετὰ τῆς συναναστροφῆς τοῦ κόσμου ν' αποκτήσῃ καὶ τὴν συναναστροφὴν τοῦ Θεοῦ, οὔτε μετὰ τῆς φροντίδος τοῦ κόσ- σμου δύναται νὰ ἔχῃ καὶ τὴν φροντίδα τοῦ Θεοῦ. Ὅταν ἀφή- σωμεν τὰ ἔργα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν κενοδοξίαν τῶν ἀνθρώπων, ἢ πολλάκις καὶ διὰ τὴν ἔνδειαν τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματος, τότε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἐκκλίνουσιν εἰς πολλὰ σφάλματα, οἵτινες ὑπεσχέθησαν νὰ ἐργάζωνται τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καὶ δὲν ἐνθυμοῦνται τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ Κυρίου, εἰπόντος, ὅτι ἐὰν καταβάλλητε πᾶσαν ὑμῶν τὴν φροντίδα διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, δὲν θέλω τᾶς ὑστερήσει τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματος· διότι δὲν θέλω ἀφήσει ὑμᾶς νὰ φροντίζητε περὶ αὐτῶν. Περὶ τῶν ἀψύ χων πετεινῶν, τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν δι' ἡμᾶς, φροντίζει ὁ Κύ

ριος, καὶ θέλει ἀμελήσει δι' ἡμᾶς; ποσῶς· διότι ὅστις φρον- τίζει διὰ τὰ πνευματικὰ αὑτοῦ ἔργα, ἢ καταγίνεται εις τινα ἐξ αὐτῶν ψυχικά, τὰ ἀναγκαῖα τοῦ σώματος ἑτοιμάζοντας δι' αὐτὸν χωρίς στενοχωρίαν καὶ φροντίδα εἰς τὸν καιρὸν αὐ- τῶν· ὅστις ὅμως ἐπασχολεῖται ὑπὲρ τὸ δέον εἰς τὰ σωματικά, ὁ τοιοῦτος ἐκπίπτει χωρὶς νὰ θέλῃ ἐκ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ ἀλλ' ἐὰν ἡμεῖς φροντίσωμεν ἀγωνιζόμενοι καὶ μεριμνώντες περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα γίνονται διὰ τὴν ἀγάπην καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, αὐτὸς θέλει φροντίσει καὶ περὶ τῶν δύο, τῶν ψυ χικῶν καὶ σωματικῶν, κατὰ τὸ μέτρον τοῦ ἀγῶνος ἡμῶν. Ἡμεῖς ὅμως ἂς μὴ ζητῶμεν νὰ δοκιμάσωμεν τὸν Θεὸν εἰς τὰ σωματικὰ ἀντὶ τῶν ψυχικῶν ἡμῶν ἔργων, ἀλλὰ τὸν σκο- τὸν ὅλων τῶν πράξεων ἡμῶν ἂς μετατρέψωμεν εἰς τὴν ἐλπί δα τῶν μελλόντων αἰωνίων ἀγαθῶν· διότι ὅστις ἅπαξ ἐκθέσ σει ἑαυτὸν διὰ τὴν ἀγάπην τῆς ψυχῆς αὐτοῦ εἰς τὴν ἐργα σίαν τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ τελειώσῃ αὐτήν, αὐτὸς πλέον δὲν πρέπει νὰ φροντίζῃ διὰ τὰ σωματικά, εἴτε ὑπάρχουσιν, εἴτε μή· καθόσον ταῦτα πολλάκις ὁ Θεὸς συγχωρεῖ νὰ λεί- ψωσιν, ἵνα δοκιμασθῶσιν εἰς τὰ τοιαῦτα οἱ ἐνάρετοι, και πα- ραχωρεῖ διὰ παντὸς μέσου νὰ διεγερθῶσι κατ' αὐτῶν πειρα- σμοί, και πληγόνει αὐτοὺς διὰ σωματικῶν ἀσθενειῶν, καθὼς τὸν Ἰώβ· ἔτι δὲ καὶ εἰς πτωχείαν ἐμβάλλει αὐτούς, καὶ εἰς χεῖρας τῶν κακῶν ἀνθρώπων, καὶ περιπλέον πληγόνει αὐτοὺς καὶ δι' ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, μόνον εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν δεν πλησιάζει καμμία βλάβη διότι ἀδύνατον εἶναι, ὅταν περι- πατῶμεν τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, νὰ μὴ ἀπαντήσωμεν καί λυ- πηρά τινα, καὶ νὰ μὴ ταλαιπωρῆται τὸ σῶμα ἡμῶν δι' ἀσθε- νειῶν καὶ κόπων, ἀλλὰ νὰ μένῃ πάντοτε ανενόχλητον· ἐὰν ἀγαπῶμεν νὰ ζήσωμεν ἐναρέτως, πρέπει νὰ ὑποφέρωμεν πάν τα. Όστις διέρχεται τὴν ζωὴν αὑτοῦ κατὰ τὸ θέλημα αὑτοῦ, ἢ κυριεύεται ἀπὸ φθόνον καὶ δειλίαν, ἢ καταγίνεται εἰς τὸν ἀφανισμὸν τῆς ἰδίας αὑτοῦ ψυχῆς, ἡ εἰς ἑτερόν τι ἐξ ἐκείνων, -

τὰ ὁποῖα βλάπτουσιν αὐτὸν ψυχικῶς, ὁ τοιοῦτος κατακρίνεται παρὰ Θεοῦ. Ὅταν δέ τις ἀκολουθῇ τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, καὶ ζῇ κατὰ Θεόν, καὶ ἔχει πολλοὺς ὁμοίους αὐτῷ εἰς τὴν ἀρε- τήν, μετὰ τῶν ὁποίων συγκατοικεῖ, ἐὰν αὐτὸς ἀπαντήσῃ καὶ κανὲν ἀπὸ τὰ ῥηθέντα λυπηρά, δεν πρέπει νὰ παρεκτρέπεται ἀπὸ τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ μετὰ χαρᾶς νὰ ὑποδεχθῇ αὐτὸ ἀνεξετάστως, καὶ νὰ εὐχαριστῇ τὸν Θεόν, διότι ἔπεμ- ψεν εἰς αὐτὸν ταύτην τὴν χάριν, καὶ ἠξιώθη δι' αὐτὸν νὰ πέσῃ εἰς πειρασμόν, καὶ νὰ γείνῃ κοινωνὸς τῶν παθημάτων τῶν προφητῶν καὶ ἀποστόλων καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων, εἴτε ἐξ ἀν- θρώπων ἔλθει ὁ πειρασμός, εἴτε ἐκ δαιμόνων, εἴτε ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ σώματος, (διότι χωρίς θέλημα Θεοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὰ τοιαῦτα), ἵνα γίνῃ ἀφορμὴ εἰς αὐτὸν ὁ πειρασμὸς πρὸς πρόοδον τῆς ἀρετῆς· διότι δὲν εἶναι δυνατόν ἄλλως πως νὰ κάμῃ ὁ Θεός, ὥστε νὰ εὐεργετηθῇ ἐκεῖνος, ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ἦναι μετ' αὐτοῦ, παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ εἰς αὐτὸν πειρασμοὺς πρὸς ἀγάπην τῆς ἀρετῆς· ἐπειδὴ αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ δὲν δύναται ν' ἀξιωθῇ ταύτης τῆς μεγαλωσύνης, καὶ χάριν τῶν θείων τούτων εὐεργεσιῶν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τοὺς πειρασμούς, καὶ νὰ χαίρῃ χωρὶς νὰ λάβῃ χάρισμα παρὰ τοῦ Χριστοῦ· μαρτυρεῖ δὲ τοῦτο ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος· διότι τοῦτο εἶναι τόσον μέγα, ὥστε φανερῶς ὀνομάζει αὐτὸ χάρις ρισμα, τὸ νὰ προετοιμάζηταί τις εἰς πειρασμοὺς διὰ τὴν ἀγά- πην τοῦ Θεοῦ· διότι λέγει, τοῦτο ἐδόθη εἰς ἡμᾶς παρὰ Θεοῦ, ὄχι μόνον τὸ νὰ πιστεύωμεν εἰς τὸν Χριστόν, ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ πάσχωμεν δι' αὐτόν· ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος Πέτρος ἔγραφεν εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὐτοῦ, λέγων, ὅταν πάσχητε διὰ τὴν δικαιο- σύνην, εἶσθε μακάριοι· διότι εγείνατε κοινωνοὶ τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ. Λοιπὸν ὄχι ὅταν ἀναπαύησαι πρέπει να χαίρης, καὶ ὅταν σοὶ ἐπέλθωσι θλίψεις καὶ στενοχωρίαι νὰ στυγνάζῃ τὸ πρόσωπον σου, καὶ νὰ λογίζησαι ταύτας ὡς ξένας τῆς ὁδοῦ τοῦ Θεοῦ· καθότι ἀπ᾿ ἀρχῆς κόσμου καὶ ἀπὸ γενεᾶς εἰς

γενεὰν αὕτη ἡ ὁδὸς τοῦ Θεοῦ διὰ σταυροῦ καὶ θανάτου περι- πατεῖται. Πόθεν δέ σοι ἐπῆλθε τοῦτο, τὸ νὰ μὴ θέλῃς νὰ σοὶ ἐπέλθωσι πειρασμοί; γνώριζε ὅμως ὅτι ἄνευ πειρασμῶν εὑρίσκεσαι ἐκτὸς τῆς ὁδοῦ τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν περιπατεῖς εἰς αὐτήν, οὐδὲ ὁδεύεις κατ᾽ ἴχνος τῶν ἁγίων, ἢ ἴσως θέλεις νὰ διαχαράξῃς εἰς ἑαυτὸν ἄλλην ὁδόν, ἵνα περιπατῇς χωρίς και κοπάθειαν καὶ στενοχωρίαν. Ἡ ὁδὸς τοῦ Θεοῦ εἶναι καθημερινὸς σταυρὸς καὶ θάνατος· διότι οὐδεὶς ἀνῆλθεν εἰς τὸν οὐρανὸν μετ' ἀνέσεως· ἐπειδὴ ἡ ὁδὸς τῆς ἀνέσεως καὶ ἀναπαύσεως, γνωρίζομεν, που καταν τῇ καὶ τελειόνει. Ὅστις ἀφιερώσει ἑαυτὸν ἐξ' ὅλης καρδίας εἰς τὸν Θεόν, δὲν θέλει ποτὲ ὁ Θεὸς νὰ μένῃ ὁ τοιοῦτος ἀμέ- ριμνος, ἀλλὰ νὰ φροντίζῃ ἀδιακόπως περὶ τῆς ἀρετῆς· καὶ ἐκ τοῦ ἑξῆς δὲ γνωρίζεται, ὅτι ὁ Θεὸς προνοεῖ διὰ τὸν ἄνθρω- πον, ὅταν πάντοτε πέμπῃ εἰς αὐτὸν λύπας καὶ πειρασμούς. Οσοι διάγουσι τὴν ζωὴν αὑτῶν μὲ πειρασμούς, αὐτοὶ οὐδέ ποτε παραχωροῦνται ὑπὸ τῆς θείας προνοίας νὰ ἐμπέσωσιν εἰς τὰς χεῖρας τῶν δαιμόνων, καὶ μάλιστα ἐὰν ταπεινούμενοι καταφιλῶσι τοὺς πόδας τῶν ἀδελφῶν, καὶ σκεπάζωσι τὰ σφάλματα αὐτῶν, καὶ κρύπτωσιν αὐτά, ὡς τὰ ἴδια αὐτῶν. Ὅστις θέλει καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἶναι ἀμέριμνος εἰς τοῦτον τὸν κόσμον χωρίς πειρασμῶν, συγχρόνως δὲ ἀγαπᾶ νὰ περιπατῇ καὶ τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, ὁ τοιοῦτος εὑρίσκεται κενὸς καὶ στερημένος ταύτης τῆς ὁδοῦ· διότι ὅλοι οἱ δίκαιοι ὄχι μόνον θεληματικῶς ἀγωνίζονται εἰς τὰ καλὰ ἔργα τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ἀθελήτως εὑρίσκονται εἰς μέγαν ἀγῶνα τῶν πειρα σμῶν, ἵνα δοκιμασθῇ ἡ ὑπομονὴ αὐτῶν· διότι όταν ἡ ψυχὴ ἔχῃ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, δὲν φοβεῖται ἀπὸ κανὲν πράγμα, τὸ ὁποῖον βλάπτει τὸ σῶμα· ἐπειδὴ ἐλπίζει εἰς τὸν Θεόν, εύρι- σκομένη εἰσέτι εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Ε΄.

Περὶ τοῦ ἀπομακρύνεσθαι ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἐξ ὅλων, ὅσα θολώνουσι καὶ σκοτίζουσι τὸν νοῦν.

Ο ΘΕΟΣ ἔδωκε πολλὴν τιμὴν εἰς τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς μαθήσεως τῶν δύο νόμων τοῦ τε φυσικοῦ καὶ τοῦ γραπτοῦ, διὰ τῆς ὁποίας μαθήσεως ἐχάρισεν εἰς αὐτοὺς φωτισμόν, καὶ πανταχόθεν ήνοιξεν εἰς αὐτοὺς πᾶσαν κεκλεισμένην θύραν, ἵνα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν σωτηριώδη επίγνωσιν τοῦ Θεοῦ. Θέλεις πιστὸν μάρτυρα διὰ τὰ εἰρημένα ; σὺ ὁ ἴδιος γενοῦ εἰς ἑαυτόν, καὶ δὲν θέλεις ἀπωλεσθῆ· ἐὰν δὲ θέλῃς καὶ ἔξωθεν νὰ γνωρίσης τοῦτο, ἔχεις ἄλλον διδάσκαλον καὶ μάρτυρα, ἵνα σὲ ὁδηγή- σῃ ἀπλανῶς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀληθείας. Ο συγκεχυμένος καὶ τεθολωμένος νοῦς δὲν δύναται ν' ἀπο- φύγῃ τὴν λήθην, καὶ ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ δὲν ἀνοίγει τὴν ἑαυτῆς θύραν εἰς τὸν τοιοῦτον νοῦν. Ὅστις δυνηθῇ νὰ ἐννοήσῃ ἀκρι βῶς, εἰς τί ἀπολήγει ὅλων τῶν πραγμάτων τὸ τέλος, αὐτὸς ἄλλον διδάσκαλον δεν χρειάζεται, ἵνα μάθῃ παρ' αὐτοῦ τὴν ἀποφυγὴν τῶν βιωτικών πραγμάτων. Ὁ ἐν ἀρχῇ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ δοθείς φυσικός νόμος εἰς τὸν ἄνθρωπον, εἶναι ἡ θεω- ρία τῶν ποιημάτων αὑτοῦ· ὁ δὲ γραπτός νόμος προσετέθη ἀκολούθως μετὰ τὴν παράβασιν του Αδάμ. Ὅστις δὲν ἀπομακρύνει ἑαυτὸν θεληματικῶς ἀπὸ τὰ αἴτια τῶν παθῶν, σύρεται ἄκων καὶ μὴ βουλόμενος ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας· τὰ δὲ αἴτια τῆς ἁμαρτίας εἶναι ταῦτα, ὁ οἶνος, αἱ γυναῖκες, πλοῦτος καὶ ἡ εὐρωστία τοῦ σώματος· ὄχι ὅτι αὐτὰ φυσικῶς εἶναι ἁμαρτίαι· ἀλλ' ὅτι ἡ φύσις τοῦ ἀνθρώπου ἐκ τούτων εὐκό. λως κλίνει εἰς τὰ πάθη τῆς ἁμαρτίας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἄνθρω πος ὀφείλει νὰ παραφυλάττηται καλῶς ἐκ τούτων. Ἐὰν πάν-

τοτε ἐνθυμῆσαι τὴν ἰδίαν σου ἀσθένειαν, δεν θέλεις παραβῆ τὸν ὅρον τῆς ἐκ τούτων προφυλάξεως. Εἰς μὲν τοὺς ἀνθρώπους εἶναι μισητὴ ἡ πτωχεία, εἰς δὲ τὸν Θεὸν πολὺ περισσότερον εἶναι μισητὴ ἡ ὑπερήφανος ψυχή, καὶ ὁ ὑψηλὰ φρονῶν νοῦς. Εἰς μὲν τοὺς ἀνθρώπους εἶναι τίμιος ὁ πλοῦτος, εἰς δὲ τὸν Θεὸν ἡ συντετριμμένη καὶ τεταπεινωμένη ψυχή. Όταν θέλης νὰ κάμῃς ἀρχὴν θεαρέστου τινὸς ἐργασίας, ἑτοίμασον πρώ- τον τὸν ἑαυτόν σου ἐναντίον τῶν πειρασμῶν, οἵτινες μέλλουσι νὰ σοὶ συμβῶσι, καὶ μὴ διστάσῃς ποσῶς· διότι συνήθειαν ἔχου- σιν οἱ ἐχθροί, ὅταν ἴδωσί τινα ν' ἀρχίσῃ μετὰ θερμῆς πίστεως καλήν τινα πολιτείαν, διὰ διαφόρων τρόπων καὶ φοβερῶν πεί- ρασμῶν νὰ ἐμποδίσωσιν αὐτόν, ἵνα οὗτος φοβηθῇ εἰς τὴν ἀρ- χήν, καὶ ψυχρανθῇ ἡ καλὴ αὐτοῦ προαίρεσις, καὶ μὴ ἔχῃ πλέον ποσῶς τοῦ λοιποῦ θερμότητά τινα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς θεαρέ- στου ταύτης εργασίας· ὄχι διότι ἔχουσι τόσην δύναμιν οἱ ἐχθροὶ ἡμῶν δαίμονες, (διότι ἐὰν τὸ πρᾶγμα εἶχεν οὕτω, δὲν Αδύνατό ποτέ τις νὰ πράξῃ τὸ καλόν), συγχωρούνται όμως ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καθόσον εἴμεθα πεπληροφορημένοι καλῶς ἀπὸ τὸ τοῦ δικαίου Ἰώβ. Σὺ λοιπὸν ἑτοιμάζου ν' απαντήσῃς ἀν- δρείως τοὺς πειρασμούς, οἵτινες ἀντίκεινται εἰς τὰς ἀρετάς, καὶ τότε ἄρχου τῆς ἐργασίας αὐτῶν· καθότι ἐὰν δὲν προετοι μασθῇς εἰς ἀπόκρουσιν τῶν πειρασμῶν, ἄπεχε ἐκ τῆς ἐργα- σίας τῶν ἀρετῶν. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος διστάζῃ νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἔχει τὸν Θεὸν βοηθὸν εἰς τὴν καλὴν ἐργασίαν τῶν ἀρετῶν, αὐτὸς φοβεῖται καὶ ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ σκιᾶς, καὶ ἐν καιρῷ τῆς εὐθηνίας καὶ πλησμονῆς εὑρίσκεται πεινασμένος, καὶ ἐν καιρῷ τῆς ἰδίας αὐτοῦ γαλήνης πληροῦται ἀπὸ ζάλην καὶ ταραχήν· ὅστις ὅμως ἐλπίζει εἰς τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, ἐνδυναμοῦται κατά τὴν καρδίαν· οἱ δὲ ἄνθρωποι θέλουσι τιμήσει αὐτόν, καὶ οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ θέλουσιν ἐπαινέσει αὐτόν. Αἱ ἐντολαὶ τοῦ Θεοῦ εἶναι τιμιώτεραι ἀφ᾿ ὅλους τοὺς θη-

σαυροὺς τοῦ κόσμου, καὶ ὅστις φυλάττει αὐτάς, ἐντὸς αὐτῶν εὑρίσκει τὸν Θεόν. Ὅστις φοβεῖται τὰς ἁμαρτίας, αὐτὸς θέλει διαβῆ ἄνευ προσκόμματος τὴν ἐπίφοβον ὁδόν, καὶ ἐν καιρῷ σκότους ἔμπροσθεν καὶ ἐντὸς αὐτοῦ θέλει εὕρει φῶς ἱλαρόν· τοῦ φοβουμένου τὰς ἁμαρτίας ὁ Κύριος φυλάττει τὰ διαβή ματα, καὶ ἐν καιρῷ παραπτώματος θέλει προφθάσει αὐτὸν τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ὅστις λογίζεται τὰ ἁμαρτήματα αὑτοῦ μετ κρὰ καὶ ποταπά, πίπτει εἰς ἄλλα μεγαλείτερα καὶ χειρότερα τῶν πρώτων, καί ἑπταπλασίως θέλει τιμωρηθή. Ὅστις άδια- λείπτως ἐπασχολεῖται εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς ἀπο κτᾷ αὐτὸν θησαυροφύλακα· ὁ δὲ ἐπιθυμῶν τὰ πανάγια αὐτοῦ θελήματα, θέλει ἔχει ὁδηγοὺς τοὺς ἐπουρανίους ἀγγέλους. Σπεῖρε τὴν ἐλεημοσύνην σου μετά ταπεινώσεως, καὶ θέα λεις θερίσει ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἔλεος. Όσων ἁμαρτημάτων χάριν ἀπώλεσας τὸ καλόν, διὰ τῆς ἀποχῆς αὐτῶν πάλιν ἀπό- κτησον αὐτό. Ὀβολόν χρεωστεῖς εἰς τὸν Θεόν, δὲν δέχεται παρὰ σοῦ ἀντ᾽ αὐτοῦ μαργαρίτην, δηλαδὴ τὴν σωφροσύνην ἀπώλεσας, δὲν δέχεται ὁ Θεὸς παρὰ σοῦ τὴν ἐλεημοσύνην, ἐν ὅσῳ σὺ ἐπιμένεις εἰς τὴν πορνείαν· διότι ὁ Θεός θέλει παρὰ σοῦ τὸν ἁγιασμὸν τοῦ σώματος· ἐπειδὴ παρέβης τὴν ἐντολὴν τοῦ Θεοῦ, χωρὶς νὰ σκεφθῇς, ὅτι δι' αὐτὴν καὶ μόνην ἀφήκας τὴν κτῆσιν τοῦ κόσμου· καὶ διὰ τί ἀφῆκας τὴν σωτηρίαν της ψυχῆς σου, καὶ ἦλθες να πολεμήσης δι' ἄλλα ; να Εἶπεν ὁ ἅγιος Εφραίμ, ὅτι ἐν καιρῷ τοῦ θέρους μὴ ἀντι- πολεμῆς τὴν καῦσιν τοῦ ἡλίου μὲ ἐνδύματα τοῦ χειμώνος· οὕτως ἔκαστος ἐξ ἡμῶν ὅ,τι σπείρει, τοῦτο θέλει καὶ θερίσει· καὶ πᾶσα ἀσθένεια διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς φαρμάκων θεραπεύε- ται· καὶ σὺ τυχὸν ἐνῷ νικᾶσαι ὑπὸ τοῦ πάθους τοῦ φθόνου, διὰ τί ἀγωνίζεσαι καὶ πολεμεῖς τὸν ὕπνον; Ἐν ὅσῳ τὸ ἁμάρτη- μά σου εἶναι μικρὸν καὶ εἰσέτι τρυφερόν, ἐκρίζωσον αὐτό, πρὶν ἢ πλατυνθῇ καὶ ὡριμάσῃ, ὅταν σοί φαίνεται μικρὸν τὸ ἐλάτ- τωμά σου, μὴ ἀμελήσῃς αὐτό· ἐπειδὴ προϊόντος τοῦ χρόνου,

θέλεις εὕρει αὐτὸ τύραννον ἀπάνθρωπον, καὶ ὡς αἰχμάλω- τος δοῦλος θέλεις τρέχει δέσμιος ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ὅστις ὅμως ἐξ ἀρχῆς ἀγωνισθῇ κατὰ τοῦ πάθους αὑτοῦ, ταχέως θέλει νικήσει αὐτό. Οστις δύναται νὰ ὑποφέρη μετὰ χαρᾶς καὶ εὐχαριστήσεως τὴν ἀδικίαν, καίτοι ἔχει τὸν τρόπον ν' αποφύγῃ αὐτήν, αὐτὸς ἐδέχθη παρὰ Θεοῦ τὴν ταπείνωσιν διὰ τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς αὐτόν. Καὶ ὅστις ὑπομένει μετὰ ταπεινοφροσύνης τὰς κατ' αὐτοῦ κατηγορίας, οὗτος ἔφθασεν εἰς τὴν τελειότη- τα, καὶ θαυμάζεται ὑπὸ τῶν ἁγίων ἀγγέλων· ἐπειδὴ δὲν ὑπάρ- χει ἄλλη τοιαύτη μεγάλη και δυσκατόρθωτος ἀρετή. Μή πιστεύσῃς εἰς τὸν ἑαυτόν σου, ὅτι ὑπάρχεις δυνατὸς εἰς τὴν ἀρετήν, ἕως ὅτου νὰ δοκιμασθῇς διὰ τῶν πειρασμῶν, καὶ εὕρῃς τὸν ἑαυτόν σου ἀμετάβλητον. Απόκτησον ὀρθὴν καὶ στα θερὰν πίστιν, ὅπως δυνηθῇς νὰ καταπατήσῃς τοὺς ἐχθρούς σου· καὶ ἔχε τὸν νοῦν σου περιωρισμένον, καὶ μὴ θαῤῥήσης ποτὲ εἰς τὴν ἰδίαν σου δύναμιν, ἵνα μὴ παραχωρηθῇς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ἀσθένειαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ τότε ἐκ τῆς ἰδίας σου πίστεως θέλεις μάθει τὴν ἀσθένειάν σου· μήτε νὰ πιστεύσης εἰς τὴν γνῶσίν σου, ἵνα μὴ λάβῃ ἀφορμὴν ὁ διάβολος, καὶ σὲ παγιδεύσῃ διὰ τῆς πανουργίας αὐτοῦ. Ἔχε τὴν γλῶσσάν σου γλυκεῖαν, καὶ δὲν θέλει σοὶ ἀπαντήσει παν τελῶς ἀτιμία· ἔχει ἐπίσης καὶ τὰ χείλη σου γλυκά, και θέα λεις ἔχει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους φίλους. Μὴ καυχηθῇς ποτε διὰ τὰ ἔργα σου, ἵνα μὴ ὕστερον καταισχυνθῇς· διότι εἰς ὅποιον πρᾶγμα καυχᾶται ὁ ἄνθρωπος, παραχωρεῖ ὁ Θεὸς νὰ ἐκπέσῃ ἐκ τούτου, ἵνα ταπεινωθῇ, καὶ μάθῃ τὴν ταπείνωσιν· διὰ τοῦτο πρέπει ν' ἀποδίδῃς ὅλα εἰς τὴν πρόγνωσιν τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ μὴ πιστεύῃς, ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν εὑρίσκεται πρᾶγμά τι ἀμετάβλητον. Ἀφοῦ δὲ πράξῃς τοιουτοτρόπως, ὕψωνε πάντοτε τὸ ὄμμα σου πρὸς τὸν Θεόν· διότι ἡ σκέπη καὶ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ

περικυκλώνει ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, δὲν βλέπεται ὅμως ἀφ' ὅλους, εἰμὴ μόνον παρ' ἐκείνων, οἵτινες ἐκαθάρισαν ἑαυτοὺς ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας, καὶ ἔχουσι πάντοτε πᾶσαν αὐτῶν τὴν μελέτην εἰς μόνον τὸν Θεόν. Ἐξαιρέτως όμως φανεροῦται εἰς αὐτοὺς ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ, ὅταν πέσωσιν εἰς μέγαν πει- ρασμὸν διὰ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, καὶ τόσον αἰσθάνονται τότε αὐτήν, ὡς νὰ βλέπωσιν αὐτὴν διὰ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν κατὰ τὸ μέτρον του ἕκαστος, καὶ κατὰ τὴν αἰτίαν τοῦ συμ- βαίνοντος πειρασμοῦ· καὶ τοῦτο ὅλον γίνεται, ἵνα διεγείρη ὁ Θεός,καὶ παρακινήσῃ τοὺς ἀγωνιστὰς εἰς ἀνδρείαν καὶ γεν- ναιότητα, καθὼς τὸν Ἰώβ, καὶ τὸν Ἰησοῦν τοῦ Ναυί, καὶ τοὺς τρεῖς παῖδας, καὶ Πέτρον τὸν ἀπόστολον καὶ τοὺς λοι- ποὺς ἁγίους, εἰς τοὺς ὁποίους αὕτη ἡ θεία πρόνοια εφαίνετο ὡς διά τινος ἀνθρωπίνου σχήματος, ἐμπνέουσα εἰς αὐτοὺς θάρρος, καὶ στηρίζουσα αὐτοὺς πρὸς τὴν εὐσέβειαν. Ἐὰν δὲ εἴπῃς, ὅτι ταῦτα ἐδόθησαν παρὰ Θεοῦ οἰκονομικῶς εἰς μόνους τοὺς ἁγίους, καὶ ἰδίως αὐτοὶ ἠξιοῦντο νὰ βλέπωσι τὰς του αύτας οπτασίας, ἔστωσάν σοι πρὸς παράδειγμα ανδρείας οἱ ἅγιοι μάρτυρες, οἵτινες πολλάκις πολλοὶ ὁμοῦ, καὶ ἐνίοτε εἷς καθεὶς χωριστά, καὶ εἰς πολλοὺς καὶ διαφόρους τόπους διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ ἠγωνίσθησαν, καὶ διὰ τῆς ἐπελθούσης εἰς αὐτοὺς θείας δυνάμεως ἀνδρείως ὑπέμειναν μὲ πήλινα σώματα τὰς ξέσεις τοῦ σιδήρου, καὶ τὰς διαφό ρους κολάσεις και τιμωρίας, πρᾶγμα ὑπὲρ φύσιν· διότι εἰς τούτους ἐφαίνοντο φανερῶς οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, ἕνα ἕκαστος μάθῃ, ὅτι ἡ θεία πρόνοια ἐπέρχεται πλουσίως εἰς ἐκείνους, οἵ- τινες κατὰ πάντα τρόπον ὑπομένουσι διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ πάντα πειρασμόν, καὶ πᾶσαν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν πρὸς ἔν δειξιν τῆς ἀνδραγαθίας αὑτῶν, καὶ καταισχύνην τῶν ἐχθρῶν καὶ ὅσον οἱ ἅγιοι διὰ τῶν τοιούτων ὀπτασιῶν ἐνεδυναμοῦντο, τοσοῦτον οἱ ὑπεναντίοι εχθροί, βλέποντες τὴν καρτερίαν αυ- τῶν, ἐξήπτοντο ἀπὸ τὸν θυμόν, καὶ ἐκυριεύοντο ὑπὸ μανίας.

Τί δὲ πρέπει νὰ εἴπωμεν καὶ περὶ ἀσκητῶν καὶ ἀναχωρητῶν, οἵτινες ἦσαν ὅλως ξένοι τοῦ κόσμου, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐποίησαν τὴν ἔρημον πολιτείαν, καὶ τῶν ἀγγέλων κατοικίαν καὶ κατα- γώγιον ; Τούτους ἐπεσκέπτοντο πάντοτε οἱ ἅγιοι ἄγγελοι διὰ τὴν ὑψηλὴν τῆς πολιτείας αὐτῶν κατάστασιν, καὶ ὡς ἑνὸς δεσπότου ὑπηρέται καὶ συναγωνισταί κατὰ καιρὸν συνανεστρέφοντο μετ᾿ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἰς ὅλον τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς αὐτῶν ἠγάπουν τὴν ἔρημον, καὶ διὰ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην εἶχον τὴν κατοικίαν αὐτῶν εἰς τὰ ὄρη, καὶ εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς ἐπὰς τῆς γῆς· καὶ καθόσον κατεφρό- νησαν τὰ γήινα πράγματα, καὶ ἠγάπησαν τὰ οὐράνια, καὶ ἐγένοντο μιμηταί τῶν ἀγγέλων, κατὰ τοῦτο δικαίως καὶ αὐ- τοί οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἐφαίνοντο εἰς αὐτούς, καὶ ἐξεπλήρουν πάσας αὑτῶν τὰς θελήσεις· ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως κατὰ διαφό ρους περιστάσεις φαινόμενοι εἰς αὐτούς, ἐδίδασκον αὐτούς, πῶς πρέπει νὰ πολιτεύωνται· καὶ ἄλλοτε μὲν ἐσαφήνιζον εἰς αὐτοὺς γραφικὰς ἀπορίας, ἄλλοτε δὲ αὐτοὶ οἱ ἅγιοι ἠρώτουν αὐτοὺς περὶ τοῦ πρέποντος· καὶ ποτὲ μὲν ὠδήγουν αὐτοὺς εἰς τοὺς δρόμους, ποτὲ δὲ ἠλευθέρουν αὐτοὺς ἀπὸ πειρασμούς, εἰς τοὺς ὁποίους περιέπιπτον· καὶ ἄλλοτε μὲν ἀφήρπαζον αὐτοὺς ἐκ μέσου αἰφνιδίων συμπτωμάτων καὶ κινδύνων, τὰ ὁποῖα ἐπήρχοντο εἰς αὐτούς, οἷον ἀπὸ ὄφιν, ἢ ἀπὸ πέτραν, ἢ ἀπὸ σχισμάδα, ἢ ἀπὸ ῥίψιμον πέτρας· ἄλλοτε δὲ ἐφαίνοντο ὀφθαλμοφανῶς εἰς τοὺς ἁγίους, ὅταν ἐπολεμοῦντο φανερῶς ὑπὸ τῶν δαιμόνων, καὶ τοῖς ἔλεγον, ὅτι ἐστάλησαν παρὰ Θεοῦ πρὸς βοήθειαν αὐτῶν, καὶ ἔδιδον εἰς αὐτοὺς θάρρος καὶ εὐτολ- μίαν καὶ γενναιότητα· καὶ ποτὲ μὲν ἰάτρευον ἄλλους διὰ τῶν εὐχῶν αὐτῶν τῶν ἁγίων, ἐνίοτε δὲ καὶ αὐτοὺς τοὺς ἁγίους, πάσχοντας ἀπὸ πάθη τινά, ἐθεράπευον· καὶ ποτὲ μὲν ἐνεδυνάμουν διὰ τῆς ἀφῆς, ἡ διὰ λόγου τὰ σώματα αὐ- τῶν τῶν ἁγίων, πάσχοντα ἀπὸ τὴν ὑπερβολικὴν νηστείαν ποτὲ δὲ ἔφερον εἰς αὐτοὺς τροφήν, οἶον, ἄρτους, ἢ ὄσπρια,

ἢ καὶ ἄλλα τινὰ προσφάγια· καὶ εἰς τινας μὲν ἐξ αὐτῶν προέ- λεγον τὸ τέλος τῆς ζωῆς αὐτῶν· εἴς τινας δὲ καὶ τὸν τρόπον τῆς μεταστάσεως αὐτῶν· καὶ τίς ἡ χρεία ν' ἀπαριθμῶ τόσα πολλά, τὰ ὁποῖα παριστῶσι τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ τὴν πρὸς τοὺς δικαίους ἄκραν αὐτῶν ἐπιμέλειαν ; ἐπειδὴ καθὼς οἱ μεγαλείτεροι ἀδελφοὶ φροντί- ζουσι περὶ τῶν μικροτέρων, αὕτω καὶ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι φρον- τίζουσι περὶ ἡμῶν. Εἶπον δὲ ταῦτα, ἵνα ἕκαστος μάθῃ, ὅτι ὁ Κύριος εὑρίσκεται πλησίον εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐν ἀληθείᾳ ἐπικαλοῦνται αὐτόν, καὶ ὁποίαν πρόνοιαν ἔχει δι' ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ καρδίας ἠκολούθησαν αὐτὸν, καὶ προσπαθοῦσε παντί τρόπῳ νὰ εὐαρεστήσωσιν εἰς αὐτόν. Ἐὰν πιστεύῃς, ὅτι ὁ Θεὸς προνοεῖ διὰ σέ, διὰ τί μεριμνᾶς καὶ φροντίζεις περὶ προσκαίρων πραγμάτων, καὶ περὶ τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματός σου ; εἰδὲ καὶ δὲν πιστεύεις, καὶ διὰ τοῦτο φροντίζεις σὺ ἀντὶ τοῦ Θεοῦ, γνώριζε, ὅτι σὺ ὑπάρχεις ὁ πλέον ἀθλιέστερος ἀφ᾿ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ διὰ τί ζῆς ἀκόμη; ῥίψον τὴν φροντίδα σου εἰς τὸν Θεόν, καὶ αὐτὸς θέλει σὲ διαθρέψει, καὶ δὲν θέλεις φοβηθῆ ποτὲ ἀπὸ ἐναντίαν ἀπειλήν. Ὅστις καθιέρωσεν ἅπαξ τὸν ἑαυτόν του εἰς τὸν Θεόν, αὐ τὸς ἔχει πάντοτε ἀναπαυμένον τὸν λογισμὸν αὐτοῦ. "Ανευ τῆς ἀρετῆς τῆς ἀκτημοσύνης δὲν δύναται ἡ ψυχὴ νὰ ἐλευθε- ρωθῇ ἐκ τῆς ταραχῆς τῶν λογισμῶν· καὶ ἄνευ τῆς ἡσυχίας τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων δὲν δύναται ἡ ψυχὴ νὰ αἰσθανθῇ τὴν εἰρήνην τοῦ νοός· καὶ χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς πειρα σμούς, δὲν θέλει αποκτήσει τὴν σοφίαν τοῦ ἁγίου πνεύματος καὶ χωρὶς ἐπίμονον καὶ ἐπίπονον ἀνάγνωσιν, δὲν θέλει γνωρί- σει τὴν λεπτότητα τῶν λογισμῶν· καὶ χωρὶς τὴν ἀταραξίαν τῶν λογισμῶν δὲν κινεῖται ὁ νοῦς εἰς ἔρευναν τῶν ἀποκρύφων μυστηρίων τοῦ Θεοῦ· καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ τις πίστιν καὶ πεποί- θησιν εἰς τὸν Θεόν, δὲν δύναται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ μετὰ θάρρους

νὰ περιφρονήσῃ τοὺς πειρασμούς· καὶ χωρὶς δοκιμὴν τῆς φα- νερᾶς σκέπης τοῦ Θεοῦ δὲν δύναται ἡ καρδία νὰ ἐλπίσῃ εἰς αὐ- τόν· καὶ χωρὶς νὰ γευθῇ ἡ ψυχὴ ἐν γνώσει τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ, δὲν θέλει ἔχει κοινωνίαν μετ᾿ αὐτοῦ. Ἐκεῖνον νόμιζε ἄνθρωπον τοῦ Θεοῦ, ὅστις ἀπὸ πολλὴν εὐσπλαγχνίαν ἐθανάτωσεν ἑαυτὸν ἐκ τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματος, (δηλαδὴ παραβλέπων τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνάπαυ- σιν, μεταδίδει ἐλεημοσύνην εἰς ἄλλους τὰ ἀναγκαῖα χρειώδη τοῦ σώματος αὐτοῦ)· διότι ὅστις ἐλεεῖ τὸν πτωχόν, ἔχει τὸν Θεὸν φροντιστήν· καὶ ὅστις πτωχεύει διὰ τὸν Θεόν, εὑρίσκει ἀκενώτους θησαυρούς. Ὁ Θεὸς δὲν ἔχει χρείαν τινὸς πράγματος· εὐχαριστεῖται ὅμως, ὅταν ἴδῃ τινά, ὅτι ἀναπαύει τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, ἥτις εἶναι ὁ ἄνθρωπος, καὶ τιμᾷ αὐτὴν διὰ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ. Όταν ζητήσῃ τις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχεις, μὴ εἴπῃς διὰ τοῦ λογισμοῦ σου, ὅτι ἂς ἀφήσω αὐτὸ δι᾿ ἐμέ, ἵνα ἀναπαυθῶ ἐγώ, καὶ ὁ Θεὸς φροντίζει δι' αὐτὸν τὸν πτωχόν, καὶ προμυ- θεύει ἀλλαχόθεν τὴν χρείαν αὐτοῦ· ἐπειδὴ οἱ τοιοῦτοι λόγοι εἶναι ἴδιοι ἀνθρώπων ἀδίκων, καὶ μὴ γνωριζόντων τὸν Θεόν διότι ὁ δίκαιος καὶ ἐνάρετος ἄνθρωπος δὲν δίδει ποτὲ τὴν τι- μὴν αὐτοῦ εἰς ἄλλον, οὐδὲ τὸν ἁρμόδιον καιρὸν τῆς ἐλεημο- σύνης συγχωρεῖ νὰ παρέλθῃ ἀπράκτως· καὶ ὁ μὲν πτωχὸς καὶ ἐνδεὴς ἄνθρωπος κυβερνᾶται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, (διότι οὐδένα ἐγκαταλείπει ὁ Θεός), σὺ ὅμως ἀπέστρεψας την τιμήν, τὴν ὁποίαν σοὶ ἔδωκεν ὁ Θεός, καὶ ἀπεμάκρυνας τὴν χάριν αὐτοῦ ἀπὸ σοῦ· διότι ἐπέστρεψας τὸν πτωχὸν χωρὶς ἐλεημοσύνην. Οταν λοιπὸν δώσῃς ἐλεημοσύνην, χαῖρε καὶ εὐφραίνου, καὶ εἰπέ, δόξα σοι ὁ Θεός, ὅτι μὲ ἠξίωσας νὰ εὕρω καί ν' ἀναπαύ- σω ένα πτωχόν· εἰ δὲ καὶ δὲν ἔχῃς νὰ δώσῃς, μᾶλλον χαῖρε, καὶ εἰπέ, εὐχαριστῶν τὸν Θεόν· εὐχαριστῶ σοι, Θεέ μου, διότι μοὶ ἐχάρισας ταύτην τὴν χάριν καὶ τὴν τιμήν, νὰ πτωχεύσω διὰ τὸ ὄνομά σου τὸ ἅγιον, καὶ μὲ ἠξίωσας νὰ γευθῶ τὴν θλί-

ψιν καὶ στενοχωρίαν, αἵτινες διωρίσθησαν ὑπὸ τῶν ἐντολῶν σου, καθὼς ἐγεύθησαν αὐτὰς οἱ ἅγιοι σου, οἱ φυλάξαντες τὰς ἐντολάς σου τὰς ἁγίας. Ὅταν δὲ ἀσθενῆς, εἰπέ· μακάριος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἠξιώθη παρὰ Θεοῦ νὰ δοκιμασθῇ δι' ἐκείνων τῶν ἁγίων μέσων, διὰ τῶν ὁποίων κληρονομοῦμεν τὴν αἰώνιον ζωήν. καθότι διὰ τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς ἐπιφέρει ὁ Θεὸς εἰς τὸν ἄνω θρωπον τὰς ἀῤῥωστίας. Εἶπέ δέ τις τῶν θείων πατέρων, ὅτι ὅταν ὁ μοναχὸς δὲν δουλεύει τῷ Θεῷ, ὡς ἀρέσκει εἰς αὐτόν, καὶ δὲν ἀγωνίζεται προθύμως διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἀλλὰ διάκειται ἀμελῶς περὶ τὴν ἐξάσκησιν τῶν ἀρε- τῶν, ἐξάπαντος ὁ τοιοῦτος παραχωρεῖται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ πέσῃ εἰς πειρασμούς, ἵνα μὴ μένῃ ἀργός, καὶ ἐκ τῆς πολλῆς ἀργίας ὑποπέσῃ εἰς ἄλλα χειρότερα πάθη. Διὰ τοῦτο λοιπόν ὁ Θεὸς ἐπιφέρει πειρασμοὺς εἰς τοὺς ῥᾳθύμους καὶ ἀμελεῖς, ὅπως ἐπασχολοῦνται εἰς αὐτούς, καὶ ὄχι εἰς ψυχοβλαβὴ καὶ μάταια πράγματα. Πράττει δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς πάντοτε εἰς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν, ἵνα παιδεύσῃ καὶ σοφίση καὶ διδάξῃ αὐτοὺς τὸ πανάγιον αὐτοῦ θέλημα· καὶ ὅταν παρακαλέσωσιν αὐτόν, δὲν ὑπακούονται ταχέως ὑπ' αὐτοῦ, μέχρις οὗ ἤθελον ἀποκά μει, καὶ μάθωσιν ἀκριβῶς, ὅτι ἐκ τῆς ἀμελείας καὶ ῥᾳθυμίας αὐτῶν συνέβησαν ταῦτα εἰς αὐτούς· διότι λέγει διὰ τοῦ προ- φήτου Ἠσαίου ὁ Θεός· ὅτι ὅταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρός με, θέλω ἀποστρέψει τὸ πρόσωπόν μου ἀφ᾽ ὑμῶν, καὶ ἐὰν περισσεύσητε τὴν δέησιν ὑμῶν, δὲν θέλω ἀκούσει ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἐλέχθη περὶ ἄλλων, ἀλλ' ὅμως ἐγράφη δι' ἐκεί- νους, οἵτινες ἐγκαταλείπουσι τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ λέγομεν, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι πολυέλεος καὶ πολυ- εύσπλαγχνος, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐν καιρῷ τῶν πειρασμῶν, ὅταν κρούωμεν ακαταπαύστως τὴν θύραν τοῦ ἐλέους αὐτοῦ καὶ παρακαλοῦμεν, δὲν εἰσακουόμεθα, ἀλλὰ παραβλέπει τὰς δεήσεις ἡμῶν; αὐτὸς ὁ ἴδιος προφήτης διδάσκει ἡμᾶς καὶ περὶ

τούτου, λέγων, δὲν εἶναι ἀδύνατος ἡ χεὶρ τοῦ κυρίου νὰ σώσῃ ἡμᾶς, οὔτε κωφὸς εἶναι, ὥστε νὰ μὴ ἀκούσῃ ἡμᾶς, ἀλλ᾽ αἱ ἁμαρτίας ἡμῶν διεχώρησαν ἡμᾶς ἀπ' αὐτὸν, καὶ αἱ ἀνομίας ἡμῶν ἀπέστρεψαν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ὥστε νὰ μὴ ἀκούῃ ἡμᾶς. Ἐνθυμοῦ τὸν Θεὸν εἰς πᾶσαν περίστασιν, ὅπως καὶ αὐτὸς σ' ἐνθυμηθῇ, ὅταν ἐμπέσης εἰς πειρασμούς. Ἡ φύσις σου, ἀδελφέ, εἶναι δεκτικὴ τῶν παθῶν, καὶ οἱ πει- ρασμοί τοῦ παρόντος κόσμου εἶναι πολλοί, καὶ τὰ κακὰ δὲν ἀπομακρύνονται ἀπὸ σοῦ, ἀλλ' ἀναβρύουσι καὶ ἐντός σου, και ὑποκάτω τῶν ποδῶν σου· καὶ ὅμως μὴ ἀπομακρυνθῆς ἐκ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ εὑρίσκεσαι, μήτε ν' αποφύγης τοὺς πειρασμούς· καὶ ὅταν ὁ Θεὸς νεύσῃ, θέλει σ' ἐλευθερώσει ἀπ' αὐτούς· καὶ καθὼς κεῖνται πλησίον τὰ ἄνω καὶ κάτω, βλέφαρα τῶν ὁμ- μάτων, οὕτω καὶ οἱ πειρασμοί κεῖνται πλησίον τῶν ἀνθρώπων. Ταῦτα δὲ πάντα ᾠκονόμησεν ὁ Θεὸς ἐν σοφίᾳ διὰ τὴν ἰδικήν του ὠφέλειαν, όπως κρούῃς ἐπιμόνως τὴν θύραν τοῦ ἐλέους αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦ φόβου τῶν θλίψεων σπαρῇ εἰς τὸν νοῦν σου ἡ ἐνθύμησις αὐτοῦ, καὶ πλησιάσῃς εἰς αὐτὸν διὰ τῶν δεήσεων, καὶ ἀπ ιασθῇ ἡ καρδία σου διὰ τῆς ἀκαταπαύστου ἐνθυμήσεως αὐτοῦ. Τὸ δὲ νὰ ἐκκλίνῃ τις ἀπὸ τοῦ κακοῦ, καὶ νὰ πράττῃ τὸ ἀ- γαθόν, εἶναι φανερόν, ὅτι παρ' ἡμῖν κεῖται· ἑπομένως καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ ἀτιμία, ὡς ἐκ τούτων προερχόμεναι, εἰς ἡμᾶς ἀναφέρον- ται· ἐπειδὴ διὰ μὲν τῆς ἀτιμίας ἐντρεπόμενοι φοβούμεθα, διὰ δὲ τῆς τιμῆς προσφέρομεν εἰς τὸν Θεὸν τὴν εὐχαριστίαν, καὶ προοδεύομεν εἰς τὴν ἀρετήν. Ταῦτα ὁ Θεὸς ὡς παιδαγωγούς καὶ διδασκάλους ἐπλήθυνεν εἰς σέ, ἵνα μὴ λησμονήσῃς Κύ- ρον τόν Θεόν σου, καὶ μένων ἐλεύθερος ἐκ τούτων, καὶ ἀνε- πίδεκτος τῶν θλιβερῶν, καὶ ἀπηλλαγμένος ἀπὸ πάντα φό- βου, καὶ μακρυνόμενος ἐξ αὐτοῦ, ἐμπέσῃς εἰς πολυθείαν, κα- θὼς ἔπεσαν πολλοὶ ἄλλοι, οἵτινες καίτοι ὑπῆρχον ὁμοιοπαθεῖς ἄνθρωποι, καὶ ἐπαιδεύοντο διὰ τῶν τοιούτων λυπηρῶν κακῶν,

εἰς μίαν ὅμως στιγμὴν χρόνου διὰ πρόσκαιρον καὶ εὐτελῆ ματαίαν ἐξουσίαν καὶ καλοπάθειαν ὄχι μόνον εἰς πολυθείαν ἐξέπεσαν, ἀλλ᾽ ἀνοήτως ἐτόλμησαν νὰ ὀργίζωνται καὶ νὰ μάχωνται καὶ κατ' αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ. Ἕνεκα τούτου λοιπὸν συνεχώρησεν ὁ Θεὸς νὰ εὑρίσκησαι εἰς τὰ λυπηρά, ἵνα μὴ ἀπομακρυνθῆς τῆς χάριτος αὐτοῦ καὶ παροργίσῃς αὐτόν, καὶ ἑπομένως ἐπιφέρῃ σου τὴν τιμωρίαν, καὶ σ' ἐξολοθρεύσῃ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν τὰ προειρημένα δεν τολμᾷ τις νὰ εἴπῃ, ὡς βλάσφημα, παραλείπω ἀπὸ τοῦ νὰ λέγω τὴν ἀσέ- βειαν καὶ τὰς λοιπάς βλασφημίας, τὰς γεννωμένας ἐκ τῆς εὐτυχίας τῆς ζωῆς, καὶ ἐκ τῆς ἀφοβίας. Ενεκα τούτου ὁ Θεὸς διά τε τῶν λυπηρῶν καὶ τῶν παθῶν ἐπαυξάνει εἰς τὴν καρ- δίαν σου τὴν ἐνθύμησιν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦ φόβου τῶν ἐναν- τίων σε διεγείρει, ὅπως κρούσης τὴν θύραν τῆς εὐσπλαγχνίας αὐτοῦ, καὶ διὰ τῆς ἐκ τούτων τῶν ἐναντίων ἀπαλλαγῆς ἐμ- βάλλει εἰς τὴν καρδίαν σου τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην· διὰ δὲ τῆς προς αὐτὸν ἀγάπης σὲ πλησιάζει εἰς τὴν τιμὴν τῆς υἱο- θεσίας, καὶ σοὶ ἀποδεικνύει την μεγάλην καὶ πλουσίαν αὐτοῦ χάριν· διότι ἄλλως, πόθεν ἤθελες γνωρίσει τὴν τοιαύτην τοῦ Θεοῦ πρόνοιαν καὶ τὴν περὶ σὲ φροντίδα, ἐὰν δὲν συνέβαινον εἰς σὲ τὰ ἐναντία καὶ λυπηρὰ κακά; διότι κατ' ἐξοχὴν ἐκ τού- των τῶν ἐναντίων και λυπηρῶν δύναται ν' αὐξήσῃ ἡ ἀγάπη. τοῦ Θεοῦ, ὡς καὶ ἐκ τῆς γνώσεως τῶν αὐτοῦ χαρισμάτων, καὶ ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τῆς ἀπείρου αὐτοῦ προνοίας. Ταῦτα πάντα τὰ καλὰ γεννῶνται εἰς σὲ ἐκ τῶν λυπηρῶν, ἵνα μάθης νὰ εὐχαριστῆς τὸν Θεόν. Λοιπὸν ἐνθυμοῦ τὸν Θεόν, ἵνα καὶ αὐτὸς σ' ἐνθυμῆται πάντοτε· καὶ ἀφοῦ σ' ἐνθυμηθῇ, καὶ σὲ διασώσῃ ἀπὸ τὰ λυπηρά, θέλει σοὶ δωρήσει πάντα μακαρι- σμόν. Μὴ ἀποβάλλῃς ἐκ τῆς μνήμης σου τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, διασκορπίζων τὸν νοῦν σου εἰς μάταια πράγματα, ἵνα μὴ σ' ἐγκαταλείψῃ καὶ αὐτὸς ἐν καιρῷ τῶν πολέμων καὶ τῶν ἀγώνων σου· ἀλλὰ γενοῦ εὐπειθῆς εἰς αὐτὸν ἐν καιρῷ τῆς 3.

ἀναπαύσεώς σου, ἵνα ἔχῃς ἐν καιρῷ τῶν θλίψεών σου παῤῥη- σίαν πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς καρδιακῆς καὶ ἐπιμόνου πρὸς αὐτὸν προσευχῆς καὶ παρακλήσεως. Ἔσο πάντοτε καθαρὸς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἔχων ἀδιάλει- πτον ἐν τῇ καρδίᾳ σου τὴν ἐνθύμησιν αὐτοῦ, ἵνα μή, χρονο- τριβήσας πολύν καιρὸν ἔξωθεν τῆς ἐνθυμήσεως αὐτοῦ, γέ- της ἀπαῤῥησίαστος πρὸς αὐτόν· διότι ἡ πρὸς τὸν Θεὸν παρ- ῥησία ἀποκτᾶται ἐκ τῆς πρὸς αὐτὸν συνεχοῦς καὶ πολλῆς καὶ ἐντόνου προσευχῆς. Ἡ μὲν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους σχέσις καὶ διαμονὴ γίνεται διὰ τοῦ σώματος, ἡ δὲ πρὸς τὸν Θεὸν σχέσις διὰ τῆς ψυχικῆς ἐνθυμήσεως, καὶ τῆς προσοχῆς, τῶν δεήσεων καὶ τῆς ὁλοκαυτώσεως τοῦ ἑαυτοῦ σου· ἐὰν δὲ ἐπι ; μείνῃς ἐπὶ πολὺ εἰς τὴν ἐνθύμησιν αὐτοῦ, φθάνεις μετά και ρὸν εἰς ἔκπληξιν καὶ θαυμασμόν· διότι εὐφραίνεται ἡ καρδία τῶν ζητούντων τὸν Κύριον. Ζητήσατε τὸν Κύριον, ὦ κατάδικοι ἁμαρτωλοί, καὶ ἐνδυ ·ναμώθητε διὰ τῆς ἐλπίδος· ζητήσατε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ διὰ τῆς μετανοίας, καὶ θέλετε ἁγιασθῆ καὶ καθαρισθῆ ἀπὸ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν ἐκ τοῦ ἁγιασμοῦ τοῦ προσώπου αὐτοῦ· δρά- μετε πρὸς τὸν Κύριον, ὅσοι ἐστὲ ὑπεύθυνοι διὰ τὰς ἁμαρτίας ὑμῶν, ὅστις δύναται νὰ συγχωρῇ ἁμαρτίας, καὶ νὰ παρα βλέπῃ σφάλματα· ἐπειδὴ μεθ᾽ ὅρκου εἶπε διὰ τοῦ προφήτου Ἰεζεκιήλ, λέγων· ζῶ ἐγὼ λέγει Κύριος· δὲν θέλω τὸν θά- νατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ἕως ὅτου νὰ μετανοήσῃ καὶ νὰ ζήσῃ. Καὶ πάλιν· ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξέτεινα τὰς χεῖρας μου εἰς λαὸν ἀπειθῆ καὶ φιλόνεικον. Καὶ πάλιν· διὰ τί ἀποθνήσκετε ἐν ἁμαρτίᾳ, ὦ λαὲ τοῦ Ἰσραήλ; ἐπιστράφητε πρὸς ἐμέ, καὶ θέλω ἐπιστρέψει καὶ ἐγὼ πρὸς ὑμᾶς. Καὶ πάλιν· ἐν ὁποιαδή ποτε ἡμέρᾳ ἤθελεν επιστρέψει ὁ ἁμαρτωλὸς ἀπὸ τὴν κακὴν αὑτοῦ ὁδόν, καὶ στραφῆ πρὸς Κύριον, καὶ ποιήσει ἀρετὴν καὶ δικαιοσύνην, δὲν θέλω ἐνθυμηθῆ τὰς ἀνομίας αὐτοῦ, ἀλλὰ θέλει ζήσει ζωήν, λέγει Κύριος· καὶ ὁ δίκαιος ἐὰν ἀφήσῃ τὴν

ψιν καὶ στενοχωρίαν, αἵτινες διωρίσθησαν ὑπὸ τῶν ἐντολῶν σου, καθὼς ἐγεύθησαν αὐτὰς οἱ ἅγιοι σου, οἱ φυλάξαντες τὰς ἐντολάς σου τὰς ἁγίας. Ὅταν δὲ ἀσθενῆς, εἰπέ· μακάριος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἠξιώθη παρὰ Θεοῦ νὰ δοκιμασθῇ δι' ἐκείνων τῶν ἁγίων μέσων, διὰ τῶν ὁποίων κληρονομοῦμεν τὴν αἰώνιον ζωήν. καθότι διὰ τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς ἐπιφέρει ὁ Θεὸς εἰς τὸν ἄνω θρωπον τὰς ἀῤῥωστίας. Εἶπέ δέ τις τῶν θείων πατέρων, ὅτι ὅταν ὁ μοναχὸς δὲν δουλεύει τῷ Θεῷ, ὡς ἀρέσκει εἰς αὐτόν, καὶ δὲν ἀγωνίζεται προθύμως διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἀλλὰ διάκειται ἀμελῶς περὶ τὴν ἐξάσκησιν τῶν ἀρε- τῶν, ἐξάπαντος ὁ τοιοῦτος παραχωρεῖται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ πέσῃ εἰς πειρασμούς, ἵνα μὴ μένῃ ἀργός, καὶ ἐκ τῆς πολλῆς ἀργίας ὑποπέσῃ εἰς ἄλλα χειρότερα πάθη. Διὰ τοῦτο λοιπόν ὁ Θεὸς ἐπιφέρει πειρασμοὺς εἰς τοὺς ῥᾳθύμους καὶ ἀμελεῖς, ὅπως ἐπασχολοῦνται εἰς αὐτούς, καὶ ὄχι εἰς ψυχοβλαβὴ καὶ μάταια πράγματα. Πράττει δὲ τοῦτο ὁ Θεὸς πάντοτε εἰς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν, ἵνα παιδεύσῃ καὶ σοφίση καὶ διδάξῃ αὐτοὺς τὸ πανάγιον αὐτοῦ θέλημα· καὶ ὅταν παρακαλέσωσιν αὐτόν, δὲν ὑπακούονται ταχέως ὑπ' αὐτοῦ, μέχρις οὗ ἤθελον ἀποκά μει, καὶ μάθωσιν ἀκριβῶς, ὅτι ἐκ τῆς ἀμελείας καὶ ῥᾳθυμίας αὐτῶν συνέβησαν ταῦτα εἰς αὐτούς· διότι λέγει διὰ τοῦ προ- φήτου Ἠσαίου ὁ Θεός· ὅτι ὅταν ἐκτείνητε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρός με, θέλω ἀποστρέψει τὸ πρόσωπόν μου ἀφ᾽ ὑμῶν, καὶ ἐὰν περισσεύσητε τὴν δέησιν ὑμῶν, δὲν θέλω ἀκούσει ὑμᾶς. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἐλέχθη περὶ ἄλλων, ἀλλ' ὅμως ἐγράφη δι' ἐκεί νους, οἵτινες ἐγκαταλείπουσι τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ. Ἐπειδὴ δὲ λέγομεν, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι πολυέλεος καὶ πολυ- εύσπλαγχνος, διὰ ποίαν αἰτίαν ἐν καιρῷ τῶν πειρασμῶν, ὅταν κρούωμεν ακαταπαύστως τὴν θύραν τοῦ ἐλέους αὐτοῦ καὶ παρακαλοῦμεν, δὲν εἰσακουόμεθα, ἀλλὰ παραβλέπει τὰς δεήσεις ἡμῶν; αὐτὸς ὁ ἴδιος προφήτης διδάσκει ἡμᾶς καὶ περὶ

αὑτοῦ ἀπ' αὐτόν· διότι ἐν καιρῷ τῆς ἀναπαύσεως αὐτοῦ ἐμα κρύνθη ἀπὸ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ. Πρὶν ν' ἀρχίσῃς τὸν πόλε μον, ζήτησον τὴν συμμαχίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ πρὶν ἀσθενήσης ζήτησον τὸν ἰατρόν· καὶ πρὶν σοὶ ἐπέλθωσι τὰ θλιβερά, προ σεύχου εἰς τὸν Θεόν, καὶ ἐν καιρῷ τῶν λυπηρῶν θέλεις εὕρει αὐτὸν βοηθόν· καὶ πρὶν σκοντάψῃς καὶ πέσης, ἐπικαλοῦ τὸν Θεόν, καὶ δεήθητι πρὸς αὐτόν· καὶ πρὶν προσευχηθῇς, ἑτοιμά του νὰ φυλάξῃς τάς τε σωματικὰς καὶ ψυχικὰς ἀρετάς, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθης· καθότι ἡ κιβωτὸς τοῦ Νῶς ἐν καιρῷ εἰρή νης κατεσκευάσθη, καὶ πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν ἡ ξυλεία αὐτῆς ἡτοι μάζετο· εἰς δὲ τὸν καιρὸν τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ οἱ μὲν ἄδικοι ἀπωλέσθησαν, εἰς δὲ τὸν δίκακον Νῶς ἐγένετο σκέπη. Τοῦ ἀδίκου τὸ στόμα ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς ἐμφράττε ται· ἐπειδὴ ὁ ἔλεγχος τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ ποιεῖ αὐτὸν ἀπαῤῥησίαστον πρὸς τὸν Θεόν· ἡ δὲ καθαρὰ καρδία εκχέει μετὰ χαρᾶς δάκρυα ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς προσευχῆς. Ὅσοι ένε κρώθησαν τῷ κόσμῳ, οὗτοι μετὰ χαρᾶς ὑπομένουσι τοὺς πει ρασμοὺς καὶ τὰ κακά· ὅσοι ὅμως ἀγαπῶσιν εἰσέτι τὸν κόσμον, αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ὑπομένωσι τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀδικίαν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς κενοδοξίας νικώμενοι, ὀργίζονται καὶ ταράτ τονται ἄνευ τινὸς λόγου καὶ φρονήσεως, ἢ κυριεύονται ὑπὸ τῆς λύπης. Ὤ, πόσον δυσκατόρθωτος ὑπάρχει αὕτη ἡ ἀρετή ! καὶ πόσην δόξαν ἔχει παρὰ τῷ Θεῷ! Ὅστις θέλει νὰ και τορθώσῃ ταύτην τὴν ἀρετήν, ἤγουν νὰ ὑπομένῃ τὴν ἀδικίαν, πρέπει ν' ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων αὐτοῦ, καὶ νὰ ξενιτευθῇ· διότι δὲν δύναται να κατορθώσῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἰδίαν αὑτοῦ πατρίδα· ἐπειδὴ μόνον τῶν μεγάλων καὶ δυ νατῶν εἶναι ἴδιον νὰ ὑπομένωσι τὸν πόνον ταύτης τῆς ἀρετῆς ἐν μέσῳ τῶν ἰδίων συγγενῶν εὑρισκόμενοι, οἵτινες ἀπέθανον τῷ κόσμῳ, καὶ δὲν ἐλπίζουσι ποσῶς εἰς παροῦσαν παρηγορίαν. · Καθὼς ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ πλησιάζει εἰς τὸν ταπεινόφρονα, οὕτω καὶ εἰς τὸν ὑπερήφανον αἱ λυπηραί περιστάσεις· ἐπειδὴ 1

ὁ Κύριος ἐπιβλέπει ἐπὶ τοὺς ταπεινόφρονας, καὶ ποιεῖ αὐτοὺς νὰ χαίρωσι· τοὺς δὲ ὑπερηφάνους ὑποβλέπει, ὅπως κάμῃ αὐ τοὺς νὰ ταπεινωθῶσιν. Ὁ ταπεινὸς ἄνθρωπος δέχεται πάν- τοτε τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ ὑπερήφανος καὶ ὀλιγόπιστος ἀπαντᾷ πάντοτε προσκόμματα φοβερά. Ταπείνωσον σεαυτὸν κατὰ πάντα ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ θέλεις ὑψωθή ὑπεράνω τῶν ἀρχόντων τούτου τοῦ κόσμου. Προλάμβανε ἅπαντας διὰ τοῦ ἀσπασμοῦ σου καὶ τῆς προσκυνήσεως, καὶ θέλεις τιμηθῇ ὑπὲρ τοὺς προσφέροντας ὡς δῶρον τὸ καθα- ρὸν χρυσίον σουφείρο Εξευτέλησον σεαυτόν, καὶ θέλεις εἰδεῖ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ εἰς ἑαυτόν· διότι ὅπου πλημμυρεῖ ἡ ταπείνωσις, ἐκεῖ ἀκμά- ζει καὶ ἀνθεῖ ἡ δόξα τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν ἀγωνίζησαι νὰ καταφρο νηθῇς ἀναφανδὸν ὑφ᾽ ὅλων τῶν ἀνθρώπων, θέλει σὲ κάμει ὁ Θεὸς νὰ δοξασθῇς. Ἐὰν δὲ ἔχῃς ταπείνωσιν εἰς τὴν καρδίαν σου, εἰς τὴν καρδίαν σου σοὶ δείκνυσιν ὁ Θεὸς τὴν δόξαν αὐτ τοῦ. Γίνου εὐκαταφρόνητος ἐν τῇ μεγαλωσύνῃ σου, καὶ ὄχι μέγας ἐν τῇ σμικρότητί σου. Σπούδασον νὰ καταφρονηθῇς ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ὅπως χορτασθῇς ἐκ τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. Μὴ ζήτει νὰ τιμηθῇς παρὰ τοῖς ἀνθρώποις, ἐνῷ ὑπάρχης πλήρης ψυχικῶν πληγών. Καταφρόνησον τὴν τιμὴν τοῦ κό σμου, ἵνα τιμηθῆς παρὰ τοῦ Θεοῦ· καὶ μὴ ἀγαπήσῃς τὴν κοσμικὴν τιμήν, ἵνα μὴ ἀτιμασθῇς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Ὅστις ζη τεῖ τὴν τιμήν, φεύγει ἐξ αὐτοῦ ἡ τιμή· καὶ ὅστις φεύγει τὴν τιμήν, ἡ τιμὴ ἀκολουθεῖ αὐτόν, καὶ γίνεται κήρυξ της τα πεινώσεως αὐτοῦ εἰς πάντας τοὺς ἀνθρώπους. Ἐὰν κατα φρονῇς σεαυτόν, ἵνα μὴ τιμηθῇς, ὁ Θεὸς θέλει σὲ φανερώ- σει· ἐὰν δὲ καταφρονήσῃς σὺ ὁ ἴδιος σεαυτὸν διὰ τὴν ἀγά πην τοῦ Θεοῦ, ὁ Θεὸς συγχωρεῖ εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ κτίσματα νὰ σ' ἐπαινῶσι, καὶ θέλει ἀνοιγὴ ἔμπροσθέν σου ή θύρα τῆς δόξης ἐκείνου, ὅστις σ' ἔπλασε· διότι σὺ ἐν ἀληθείᾳ ὑπάρχεις κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν αὐτοῦ... -

ταπείνωσιν· καὶ θέλεις μάθει τοὺς τρόπους αὐτῶν· διότι ἐὰν καὶ μόνη ἡ θεωρία τῶν τοιούτων ἶναι ὠφέλιμος, πόσω μάλ λον ἡ διδασκαλία αὐτῶν; Αγάπησον τοὺς πτωχούς, ἵνα δι' αὐτῶν ἐπιτύχῃς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Μὴ πλησιάσῃς εἰς τοὺς φιλονείκους ἀνθρώπους, ὅπως μὴ ἀναγκασθῇς νὰ ἐξέλθῃς καὶ σὺ ἐκ τῆς γαλήνης καὶ ἀταραξίας τοῦ νοός σου. Μὴ ἀηδιάσῃς τὰς δυσωδίας τῶν ἀρε ῥώστων, καὶ μάλιστα τῶν πτωχῶν· ἐπειδὴ καὶ σὺ περίκεισαι σῶμα ὡς καὶ αὐτοί. Μὴ ἀπελπίσης τοὺς θλιβομένους κατὰ τὴν καρδίαν, ἵνα μὴ τιμωρηθῇς καὶ σὺ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ ζη- τήσῃς παρηγορίαν ἐξ αὐτῶν, καὶ δὲν θέλεις εὕρει. Μὴ χλευά σης ποτέ μυσαρόν ἄνθρωπον· διότι πάντες ἴσοι εἰς τὸν ᾄδην θέλομεν πορευθή. Αγάπησον τοὺς ἁμαρτωλούς, μίσησον ὅμως τὰ ἔργα αὐτῶν, ἵνα μὴ ἐμπέσης εἰς τὰ αὐτὰ πάθη, εἰς τὰ ὁποῖα αὐτοὶ εὑρίσκονται. Ενθυμήθητι, ὅτι ὑπάρχεις κοινωνός τῆς ἐνύλου φύσεως, καὶ κάμε τὸ καλὸν εἰς πάντας. Μὴ ἐπι- πλήττης τοὺς ἔχοντας χρείαν τῆς εὐχῆς σου, μήτε ἀποστέρη αὐτοὺς τῶν παρηγορητικῶν σου λόγων, ἵνα μὴ ἀπελπισθῶσι, καὶ ζητήσῃ ὁ Θεὸς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐκ τῶν χειρῶν σου· ἀλ λὰ μιμοῦ τοὺς ψυχικοὺς ἐκείνους ιατρούς, οἵτινες διὰ τῶν πλέον ψυχροτέρων φαρμάκων τοῦ λόγου προσπαθοῦσε νὰ θεραπεύσωσι τὰ θερμότερα πάθη, καὶ τὰ ψυχρότερα πάλιν τῶν παθῶν διὰ τῶν ἐναντίων. Ανάγκασον σεαυτόν, ἵνα, ὅταν ἀπαντήσῃς τὸν πλησίον σου, τιμήσῃς αὐτὸν ὑπὲρ τὸ μέτρον αὐτοῦ, καὶ φίλησον τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ, καὶ κράτησον αὐτὰς ἐπὶ ὥραν μετὰ πολλῆς τιμῆς, καὶ θέσον αὐτὰς εἰς τοὺς ὀφθαλμούς σου, καὶ ἐπαίνεσον αὐτὸν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει· καί, ὅταν χωρισθῇ ἀπὸ σοῦ, εἰπὲ δι' αὐτὸν ὅ,τι καλὸν καὶ τίμιον· καθότι διὰ τῶν τοιούτων σου τρόπων ἕλκεις αὐτὸν εἰς τὸ καλόν, καὶ ἀναγκάζεις αὐτὸν νὰ σ' ἐντρέπηται διὰ τὸν ὁποῖον ἔκαμες εἰς αὐτὸν χαιρετισμόν, καὶ σπείρεις εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ σπέρμα

τα ἀρετῆς· σὺ δὲ ἐκ τοῦ τοιούτου σου καλού τρόπου συνηθί ζεις καὶ ἀποκτᾶς τύπον καλόν, καὶ πολλὴν ταπείνωσιν καὶ ἄνευ κόπου κατορθοῖς μεγάλας αρετάς· ἐκτὸς δὲ τούτου, καὶ αὐτὸς ὁ πλησίον σου ἐὰν ἔχῃ τι ἐλάττωμα, οὕτω τιμώμενος παρὰ σοῦ, εὐκόλως δέχεται παρὰ σοῦ τὴν θεραπείαν αὐτοῦ, ἐντρεπόμενος διὰ τὴν ὁποίαν προσέφερες εἰς αὐτὸν τιμήν. Τοῦτον τὸν τρόπον διατήρησον πάντοτε, τὸ νὰ γλυκοχαιρετᾶς καὶ νὰ τιμᾶς πάντας, καὶ μὴ παρακινήσῃς τινὰ εἰς θυμόν, ἢ φθονήσης, ἢ ἀποστραφῆς, μήτε δι' αὐτὴν αὐτοῦ τὴν πίστιν, μήτε διὰ τὰ κακὰ αὐτοῦ ἔργα· ἀλλὰ προφυλάττου, καὶ μὴ ἐλέγξης τινά, μήτε νὰ μεμφθῇς διὰ κανέν πρᾶγμα· καθότι ἔχομεν πάντες εἰς τοὺς οὐρανοὺς κριτήν, ὅστις δὲν ἀποβλέ πει εἰς πρόσωπα. Ἐὰν δὲ θέλῃς νὰ ἐπιστρέψῃς τὸν πλησίον σου εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν τῆς ἀληθείας, λυπήσου δι' αὐτόν, καὶ μετά δακρύων ἀγάπης εἰπὲ εἰς αὐτὸν ἕνα, ἢ δύο μόνον λόγους, χωρὶς νὰ ἐξαφθῇς κατ' αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ θυμοῦ, ἵνα μὴ ἴδῃ εἰς σὲ σημεῖον ἔχθρας· διότι ἡ ἀγάπη δὲν ἠξεύρει νὰ θυ μώνῃ, οὔτε νὰ παροξύνηται, οὔτε νὰ μέμφηταί τινα με πάθος. Ἡ ταπείνωσις εἶναι ἀπόδειξις τῆς ἀγάπης καὶ τῆς γνώσεως, ἥτις γεννᾶται ἐκ καθαρᾶς συνειδήσεως· ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, εἰς ὃν πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατ τρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ'.

Περὶ ὠφελείας, τῆς προερχομένης ἐκ τῆς φυγῆς τοῦ κόσμου.

ΔΥΝΑΤΟΣ τῇ ἀληθείᾳ καὶ δυσάρεστος καὶ δύσκολος εἶναι ὁ ἀγὼν καὶ ὁ πόλεμος, ὅστις γίνεται εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα,

εἰ καὶ προσπαθεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ γίνῃ δυνατὸς καὶ ἀνίκητος· ὅταν ὅμως πλησιάσωσιν εἰς αὐτὸν αἱ αἰτίας, ἐξ ὧν συμβαί νουσιν αἱ προσβολαί, καὶ ἑπομένως οἱ πόλεμοι καὶ οἱ ἀγῶνες, φόβος καταλαμβάνει αὐτόν, καὶ τόσον ταχέως νικᾶται, παρὰ ἀπὸ τὸν φανερὸν πόλεμον τοῦ διαβόλου· διότι ἐν ὅσῳ ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀπομακρύνεται ἐκ τῶν αἰτιῶν ἐκείνων, ἐκ τῶν ὁποίων φοβεῖται ἡ καρδία αὑτοῦ, δίδει ἀφορμὴν εἰς τὸν ἐχθρὸν αὑτοῦ νὰ πολεμῇ αὐτόν· καὶ ἐὰν ὀλίγον παραμελήσῃ, εὐκόλως καταστρέφεται ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ· καθότι ὅταν ἡ ψυχὴ κυριευθῇ ἀπὸ τὰς βλαβερὰς ἀπαντήσεις τοῦ κόσμου, αὗται αἱ ἀπαγ τήσεις γίνονται εἰς αὐτὴν προσκόμματα, καὶ τρόπον τινὰ νικᾶται φυσικῶς, ὅταν ἀπαντήσῃ αὐτάς. Διὰ τοῦτο λοιπὸν οἱ ἀρχαῖοι θεῖοι πατέρες ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐδοκίμασαν πάντα ταῦτα, καὶ ἐγνώρισαν, ὅτι ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι δυνατὸς εἰς πᾶσαν περίστασιν, οὐδὲ ἵσταται εἰς μίαν τάξιν σταθερῶς, ἵνα διατηρήσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ κατάστασιν, καὶ ἐνίοτε μάλιστα δὲν δύναται νὰ προφυλαχθῇ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα βλάπτουσιν αὐτόν, διὰ τοῦτο λέγω, ἐστοχάσθησαν μετὰ πολλῆς σοφίας πάντα ταῦτα, καὶ ἐνεδύθησαν ὡς ὅπλον ἀκαταμάχητον τὴν ἀκτημοσύνην, ἥτις ἀπαλάττει τὸν ἄνθρω πον ἀπὸ πολλοὺς ἀγῶνας καὶ κόπους, καὶ ἀπῆλθον εἰς τὴν ἔρημον, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι αἰτίαι καὶ ἀφορμαὶ τῶν παθῶν· καὶ ὅταν κατὰ περίστασιν ἤθελον νικηθῇ ὑπό τινος πάθους, ὡς ὑπὸ τοῦ θυμοῦ, ἡ τῆς ἐπιθυμίας, ἡ τῆς μνησικακίας, ἢ τῆς δόξης, ἢ καὶ ἄλλου τινός, δὲν εὕρισκον τὰς αἰτίας τῶν πτώσεων· ἀλλ᾽ ἕνεκα τῆς ἐρήμου πάντα ταῦτα τὰ πάθη, καὶ ὅσα ἄλλα, ἐγίνοντο εἰς αὐτοὺς ἐλαφρά. Οὕτω δὲ διὰ τοιούτων φρονημάτων ὀχυρωθέντες, καὶ περιτειχίσαντες ἑαυτοὺς ἐντὸς τῆς ἐρήμου, ὡς εἰς τι ἀκατα μάχητον φρούριον, ηδυνήθη ἕκαστος ἐξ αὐτῶν νὰ τελειώσῃ τὸν ἑαυτοῦ ἀγῶνα εἰς τοιοῦτον μέρος, ὅπου αἱ αἰσθήσεις δὲν εὕρισκον βοήθειαν, ὥστε νὰ ἑνωθῶσι μετὰ τοῦ ἐχθροῦ κατ'

αὐτῶν. Καλλιώτερον δὲ εἰς ἡμᾶς εἶναι, πολεμοῦντες ν' ἀπο- θάνωμεν εἰς τὸν ἀγῶνα, παρὰ νὰ ζήσωμεν, νικώμενοι ὑπὸ τῶν παθῶν.

ΛΟΓΟΣ Ζ'.

Περὶ τάξεως καὶ καταστάσεως τῶν ἀρχαρίων, καὶ ὅσα ἄλλα ἀνήκουσιν εἰς αὐτούς.

Η ΜΑΛΛΟΝ φρόνιμος καὶ προσφιλής τῷ Θεῷ τάξις εἶναι αὕτη· ὅταν περίπατῇ τις εἰς τὸν δρόμον νὰ μὴ βλέπῃ τῇδε κἀκεῖσε ὡς ἀπαίδευτος, ἀλλὰ πάντοτε ἔμπροσθεν αὐτοῦ· μήτε ν' ἀργολογῇ μετὰ τοῦ τυχόντος, ἀλλὰ νὰ ὁμιλῇ μόνον τὰ δέοντα καὶ ἀναγκαῖα νὰ εὐχαριστῆται δὲ εἰς ἐνδύματα πτωχικὰ πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος· ἐπίσης εὐχαρίστως νὰ μεταχειρίζηται καὶ εὐτελῆ φαγητὰ πρὸς διατήρησιν τοῦ σώματος, καὶ ὄχι τὰ προξενοῦντα τὴν γαστριμαργίαν· νὰ τρώγῃ δὲ ὀλίγον ἐξ ὅλων τῶν φαγητῶν, καὶ ὄχι τὰ μὲν νὰ περιφρονῇ, τὰ δὲ νὰ ἐκλέγῃ, καὶ ἐξ αὐτῶν νὰ γεμίζῃ τὴν κοιλίαν αὑτοῦ· μείζων πασῶν τῶν ἀρετῶν εἶναι ἡ διάκρισις. Οἶνον δὲ ἄνευ φίλων, ἢ ἐκτὸς ἀσθενείας, ἢ ἀδυναμίας μὴ πίνε. Μὴ διακόπτῃς ἐν καιρῷ ὁμιλίας τὸν λόγον τοῦ λα λοῦντος, καὶ ἀντιλέγεις σὺ ὡς ἀμαθὴς καὶ ἀπαίδευτος. Όπου ἤθελες εὑρεθῆ, νόμιζε σεαυτόν μικρότερον καὶ ὑπηρέτην τῶν ἀδελφῶν σου. Μὴ γυμνώσῃς ποτὲ ἔμπροσθεν ἄλλου τινὸς κανὲν τῶν μελῶν σου, μήτε πλησιάσης εἰς σῶμα ἄλλου τινός, ἐκτὸς εὐλόγου καὶ ἀναγκαίας αἰτίας· μήτε εἰς τὸ ἴδιον σου σῶμα ἀφήσῃς ἄλλον τινὰ νὰ πλησιάσῃ, ἐκτός, ὡς εἶπον, εὐλόγου αἰτίας. Απόφευγε τὴν πρὸς τοὺς ἀνθρώπους παῤῥη σίαν, ὡς αὐτὸν τὸν θάνατον. Απόκτησον σώφρονα τάξιν εἰς

τὸν ὕπνον σου, ἵνα μὴ ἀρθῇ ἀπὸ σοῦ ἡ φυλάττουσά σε δύναμις τοῦ Θεοῦ. Ὅπου δὲ ἤθελες κοιμηθῆ, εἰ δυνατόν, ἃς μὴ σὲ ἴδῃ ἄλλος τις. Μὴ ρίψης ποτὲ τὸ σίελον τοῦ στόματός σου ἔμπροσθεν ἄλλου· ἐὰν δὲ σοὶ ἔλθῃ νὰ βήξης, καθήμενος εἰς τὴν τράπεζαν, στρέψον τὸ πρόσωπόν σου ὀπίσω, καὶ οὕτω βήξον. Φάγε και πίε μετὰ σωφροσύνης καὶ εὐπρεπείας, ὡς πρέπει εἰς τὰ τέκνα τοῦ Θεοῦ. Μὴ ἐκτείνῃς τὴν χεῖρά σου, καὶ λάβῃς ἀναιδῶς πραγμά τι ἀπ᾽ ἔμπροσθεν τῶν φίλων σου. Ἐὰν δὲ καθίσῃ μετὰ σοῦ ξένος εἰς τὴν τράπεζαν, παρακίνησον αὐτὸν ἅπαξ καὶ δὶς εἰς τὸ νὰ φάγῃ, καὶ σὺ μετ᾿ εὐταξίας, καὶ ὄχι μετὰ ταραχῆς, ἀφοῦ θέσης εἰς τὴν τράπεζαν τὸ φαγητόν, κάθισον μετ᾿ εὐταξίας καὶ συστολῆς, χωρὶς νὰ φανῇ κανὲν τῶν μελῶν τοῦ σώματός σου γυμνόν. Όταν χασμᾶσαι, σκέπασον τὸ στόμα σου, καὶ κράτησον ὀλίγον τὴν ἀναπνοήν σου, όπως παρέλθῃ. Ἐὰν εἰσέλθῃς εἰς κελλίον τινός, παραφύλαττε τοὺς ὀφθαλμούς σου, ἵνα μὴ ἴδωσί τι ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐκεῖ· ἐὰν δὲ σὲ ἀναγκάσῃ ὁ λογισμός σου, μὴ ὑπακούσῃς εἰς αὐτόν· διότι ὅστις ἀναισχυντεῖ εἰς τὰ τοιαῦτα, αὐτὸς ὑπάρχει ξένος τοῦ μοναχικοῦ σχήματος καὶ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ὅστις ἐδωρή σατο εἰς ἡμᾶς τοῦτο τὸ σχῆμα. Ὅταν ἀπέρχησαι εἰς τινα ἀδελφόν, μετὰ ἡσυχίας ἄνοιξον καὶ κλεῖσον τὴν θύραν τοῦ κελλίου αὐτοῦ, ὡς καὶ τοῦ ἰδικοῦ σου. Μὴ εἰσέλθης αίφνης εἰς τινος κελλίον, ἀλλ᾽ ἀφοῦ κρούσῃς τὴν θύραν, στάσου ἔξω, καὶ ἀφοῦ σὲ καλέσῃ, τότε εἴσελθε μετ᾿ εὐλαβείας. σε Μὴ βιάζου εἰς τὸ περιπάτημά σου, ἐκτὸς ἐὰν σὲ ἀναγκάζῃ ἔργον τι. Διὰ πᾶν καλὸν καὶ θεάρεστον ἔργον νὰ ὑπακούης εἰς ὅλους, ἐκτὸς εἰς τοὺς ἀγαπῶντας νὰ ἔχωσι πολλὰ πράγ ματα, ἐπίσης καὶ εἰς τοὺς φιλαργύρους, καὶ εἰς τοὺς κοσμι κούς· εἰς τούτους μήτε ν' ἀκολουθήσῃς ποσῶς, ἵνα μὴ συμβῇ διαβολικόν τι ἔργον. Μετὰ πραότητος νὰ συνομιλής μεθ᾿ ὅλων, καὶ μετὰ σωφροσύνης νὰ βλέπῃς εἰς αὐτούς, χωρὶς νὰ χορ

τάσῃς τοὺς ὀφθαλμούς σου ἀπὸ τὰ πρόσωπα αὐτῶν. Ὅταν περιπατῆς εἰς δρόμον, μὴ πρότρεχε των μεγαλειτέρων σου; καὶ ἐὰν σὲ διαβῇ ὁ φίλος σου, τρέξον ὀλίγον ἵνα φθάσῃς αὐτόν· διότι ὅστις δὲν πράττει οὕτω, εἶναι ἀνόητος, καὶ ὁμοιάζει με χοῖρον, ὅστις δὲν ἔχει νόμον. Ἐὰν δὲ ὁ φίλος σου καθ᾽ ὁδὸν ἤθελεν ὁμιλήσῃ μετά τινος, περίμενε αὐτόν, καὶ μὴ ἀναγ κάζης αὐτὸν προχωρῶν. Πάντοτε εἰς τὸν δρόμον ὁ ὑγιὴς ἂς λέγῃ εἰς τὸν ἀσθενῆ πρὸ καιροῦ, ἂς καθίσωμεν ὀλίγον, ἵν᾿ ἀναπαυθῶμεν. Μὴ ἐλέγξης τινὰ διὰ κανὲν αὑτοῦ σφάλμα, ἀλλὰ σεαυτὸν λογίζου εἰς ὅλα πταίστην καὶ τοῦ σφάλματος αἴτιον. Μὴ ἀπόφευγε νὰ πράττης μετὰ ταπεινώσεως πᾶν εὐτελὲς ἔργον, μήτε ν' ἀφίνης νὰ πράξη αὐτὸ ἄλλος ἀντὶ σοῦ. Ἐὰν δὲ παρα- βιασθῇς νὰ γελάσης, ἂς μὴ φανῶσιν οἱ ὁδόντες σου γελῶν. Ἐὰν δὲ ἀναγκασθῇς νὰ συνομιλήσης μετὰ γαναικῶν, στρέψον τὸ πρόσωπόν σου ἐκ τῆς θεωρίας αὐτῶν, καὶ οὕτω συνδια λέγου μετ' αὐτῶν. Ἀπὸ δὲ τὰς καλογραίας νὰ φεύγης, ὡς ἀπὸ πυρός, καὶ ὡς ἀπὸ παγίδος τοῦ διαβόλου· ἐπίσης καὶ ἀπὸ τὴν συναπάντησιν, καὶ ἀπὸ τὴν συνομιλίαν, καὶ ἀπὸ τὴν θεωρίαν αὐτῶν, ἵνα μὴ ψυχρανθῇ ἡ καρδία σου ἐκ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, καὶ μολυνθῇ διὰ τῆς ἀκαθαρσίας τῶν παθῶν, καν ὦσιν αὗται ἀδελφαί σου κατὰ σάρκα. Παραφυλάττου ἐκ τῆς συναναστροφῆς καὶ συμμίξεως τῶν ἰδίων σου γονέων και συγγενῶν, ἵνα μὴ ψυχρανθῇ ἡ καρδία σου ἐκ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Φεῦγε τὰς συνομιλίας καὶ παῤῥησίας τῶν νέων, ὡς · φιλίαν τοῦ διαβούλου· ἕνα δὲ μόνον ἔχε φίλον καὶ σύντροφον καὶ σωμνώστην, τὸν φοβούμενον τὸν Θεόν, καὶ προσέχοντα πάντοτε εἰς ἑαυτόν, ὅστις ὑπάρχει μὲν πτωχὸς ἐν τῷ κελλίῳ αὐτοῦ, ἀλλὰ πλούσιος εἰς τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ. Κρύψου ἀπὸ πάντα ἄνθρωπον τὰ μυστικά σου, καὶ τὰς πράξεις σου, καὶ τοὺς πολέμους σου. Χωρὶς ἐπανωφόριον μὴ καθίσης ποτέ ἔμπροσθέν τινος ἀνθρώπου, ἐκτὸς ἀνάγκης. Εἰς τὴν ἀναγ

καίαν σου χρείαν νὰ ἐξέρχησαι μετὰ σωφροσύνης, χωρὶς νὰ βάλης τὴν χεῖρά σου εἰς τὰ κρύφιά σου μέλη, ευλαβούμενος τὸν φύλακά σου ἄγγελον. Ανάγκασον σεαυτὸν μέχρι θανάτου πρὸς τὴν διατήρησιν ὅλων τῶν εἰρημένων, κἂν ἡ καρδία σου δυσαρεστῆται. Καλλιώτερόν σοι εἶναι νὰ φάγης φαρμάκι θανατηφόρον, παρὰ νὰ φάγης μετὰ γυναικός, κἂν μήτηρ σου, ἡ ἀδελφή σου ἤθελεν εἶσθαι. Κάλλιον νὰ κατοικήσης μετὰ δράκοντος, παρὰ νὰ κοιμηθῇς μετὰ νέου, κἂν ἀδελφός σου ὑπάρχη κατὰ σάρκα. Ἐὰν σοὶ εἴπη τις μεγαλείτερός σου, ἐνῷ περιπατῇς μετ' αὐτοῦ εἰς τὸν δρόμον, ἐλθὲ νὰ ψάλλωμεν τὴν ἀκολουθίαν, μὴ παρακούσης αὐτόν· ἐὰν ὅμως δὲν σοὶ εἴπη, ἡ μὲν γλῶσσα σου ἂς σιωπᾷ, ἡ δὲ καρδία σου ἂς δοξολογῇ τὸν Θεόν. Μὴ ἐναντιωθῇς τινα διὰ κανέν πρᾶγμα, μήτε νὰ φιλονεικής μετά τινος, μήτε νὰ ψευσθῇς, μήτε νὰ ὁμώσης εἰς τὸ ὄνομα Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. Καταφρονήθητι, καὶ μὴ καταφρονήσης τινά· ἀδι κήθητι καὶ μὴ ἀδικήσης τινά. Κάλλιόν σοι εἶναι ν' ἀφανισθῶν σε τὰ σωματικά σου πράγματα μετὰ τοῦ σώματός σου, παρὰ νὰ ζημιωθῇς τι ἐκ τῶν ψυχικῶν σου ἐργων. Εἰς κριτήριον μετά τινος μὴ ἀπέλθης ποτέ· ἀλλ' ἐὰν ἀδικηθῇς παρά τινος, ὑπόμεινον τὴν ἀδικίαν διὰ τὸν Κύριον. Μὴ ἀγαπήσης ποτέ κοσμικόν τι πράγμα· ἀλλ' ὑποτάσσου εἰς τοὺς ἡγουμένους καὶ ἄρχοντας, ἄπεχε ὅμως ἀπὸ τῆς μετ' αὐτῶν συναναστροφῆς· ἐπειδὴ ἡ τοιαύτη συναναστροφὴ εἶναι παγὶς τοῦ διαβόλου, ἥτις παγιδεύει τοὺς ἀμελεῖς, καὶ φέρει αὐτοὺς εἰς ἀπώλειαν. Ὦ γαστρίμαργε, ὅστις ζητῆς νὰ εὐχαριστήσῃς τὴν ἰδίαν του γαστέρα· κάλλιόν σοι εἶναι νὰ βάλλης ἀναμμένα κάρβου να εἰς τὴν κοιλίαν σου, παρὰ τὰ τηγανισμένα φαγητὰ τῶν ἐξουσιαστῶν καὶ ἀρχόντων τοῦ κόσμου. Δίδε εἰς πάντας άνε ξετάστως τὴν ἐλεημοσύνην σου, καὶ ἔσο συνεσταλμένος ἀφ' όλους. Παραφύλαττε σεαυτὸν ἐκ τῆς πολυλογίας· καθότι ή ἡ πολυλογία σβέννει τὰς ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ ἀνθρώπου νοερὰς

κινήσεις, τὰς φυομένας ἐκ τοῦ Θεοῦ. Απόφευγε ὡς ἀπὸ λέον τα ἄτακτον, τὸ νὰ ἐξετάζης τὰ δόγματα τῆς ἐκκλησίας, καὶ μήτε μετὰ τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεολόγων φιλονείκει περὶ αὐτ τῶν, μήτε μετὰ τῶν ξένων καὶ ἀλλοπίστων. Μή παρευρεθῇς ποτε εἰς τὰς συνάξεις τῶν ὀργίλων καὶ μαχίμων ἀνθρώπων, μήτε διάβαινε ἀπ' ἔμπροσθεν αὐτῶν, ἵνα μὴ γεμίσῃ ἡ καρδία σου ἀπὸ θυμόν, καὶ κυριεύση τὴν ψυχήν σου το σκότος της πλάνης. Μὴ συγκατοικήσης ποτὲ μετὰ ὑπερηφάνου ἀνθρώ που, ἵνα μὴ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῆς ψυχῆς σου ἡ ἐνέργεια τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ γίνη κατοικητήριον παντὸς πονηροῦ πάθους. Ταύτας τὰς παραγγελίας ἐὰν φυλάξης, ὦ ἄνθρωπε, καὶ ἐπασχοληθῆς πάντοτε εἰς τὴν μελέτην τοῦ Θεοῦ, τῇ ἀληθείᾳ θέλει ἰδεῖ ἡ ψυχή σου εἰς ἑαυτὴν τὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ Η'.

Περὶ λεπτῆς τάξεως τῆς διακρίσεως.

ΠΡΟΣΕΧΕ πάντοτε εἰς ἑαυτόν, ὦ ἀγαπητὲ ἀδελφέ, καὶ παρα- τήρει ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν πνευματικῶν σου ἔργων τὰς θλίψεις, αἵτινες σοὶ ἀπαντῶσι, καὶ τὸν τόπον τῆς ἐρήμου, ὅπου κατοικεῖς· προσέτι καὶ τὴν λεπτότητα τοῦ νοός σου μετὰ τῆς δριμύτητος τῆς γνώσεως σου, καὶ τὸ μῆκος τὸ πολὺ τῆς ἡσυχίας σου μετὰ τῶν πολλῶν πειρασμῶν, οἱ ὁποῖοι πέμπονται παρὰ Θεοῦ, τοῦ ἀληθινοῦ ἰατροῦ πρὸς ὑγείαν τῆς ψυχῆς σου, ποτὲ μὲν διὰ τῶν δαιμόνων, ποτὲ δὲ διὰ σωματι κῶν ἀσθενειῶν καὶ κόπων· καὶ ἄλλοτε μὲν διὰ τοῦ φόβου τῶν νοημάτων τῆς ψυχῆς σου, τῶν προερχομένων ἀπὸ λυπηράς

ἐνθυμήσεις, αἵτινες μέλλουσι νὰ συμβῶσιν εἰς τὰ ἔσχατα τῆς ζωής σου· ἄλλοτε δὲ διὰ τῆς ἱλαρᾶς καὶ περιφρουρουμένης σε θείας χάριτος, καὶ τῶν γλυκῶν δακρύων, καὶ τῆς πνευματι κῆς χαρᾶς, μετὰ τῶν λοιπῶν, ἵνα μὴ ἐκτείνω τὸν λόγον, ἀπαριθμῶν ἅπαντα. Παρατήρει, λέγω, ἐὰν δι' ὅλων τούτων βλέπῃς, ὅτι αἱ ψυχικαί σου πληγαὶ ἐθεραπεύθησαν ἀκριβῶς, ὅπερ ἐστίν, ἄρά γε τὰ πάθη σου ἤρξαντο νὰ ἐξασθενῶσι ; Προσδιόρισον σημεῖον, καὶ γενόμενος εἰς ἑαυτόν, ἴδε, ποῖα μὲν παθη βλέπεις, ὅτι ἠσθένησαν εἰς τὸν ἑαυτόν σου, καὶ τίνα ἐξ αὐτῶν ἐξέλειπον καὶ ἀπεμακρύνθησαν παντελῶς ἀπὸ σοῦ, καὶ τίνα ἐξ αὐτῶν ἤρξαντο νὰ σιωπῶσιν ὡς ἐκ τῆς ὑγείας τῆς ψυχῆς σου,καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν αἰτιῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας φοβεῖσαι, καὶ τὰ ὁποῖα ἔμαθον νὰ ἐξουσιά ζωνται ὑπὸ τοῦ νοός σου. Παρατήρει δὲ προσέτι εἰς ἑαυτόν, ἐὰν βλέπῃς καθαρῶς, ὅτι ἐντὸς τῆς σήψεως της ψυχικής σου πληγῆς ἤρξατο ν' ἀνέρχηται ζῶσα σάρξ, ὅπερ ὑπάρχει σημ μεῖον τῆς ψυχικῆς εἰρήνης, ἑπομένως καὶ ποῖα τῶν παθῶν σου μετὰ σπουδῆς σὲ παραβιάζουσι, καὶ εἰς ποίαν περίστασιν καὶ ἐὰν αὐτὰ ἦναι ἐκ τῶν σωματικῶν παθῶν, ἡ ψυχικῶν, ἢ τῶν συνθέτων καὶ συμμίκτων· καὶ ἐὰν ἠσθένησαν εἰς τὴν ἐνθύμησίν σου, καὶ κινοῦνται ἀφανῶς καὶ ἀδυνάτως, ἡ διε γείρονται ἰσχυρῶς κατὰ τῆς ψυχῆς σου· καὶ πάλιν, ἐὰν ἀνα φανδόν καὶ μετ' ἐξουσίας διεγείρονται, ἢ μετὰ ὑπούλου τρόπου· καὶ ἐὰν ὁ νοῦς σου προσέχῃ εἰς αὐτὰ ὡς βασιλεύς, ὅστις ἐξουσιάζει τας αἰσθήσεις σου· καί, ὅταν αὐτὰ φανῶσε καὶ κινῶσι πόλεμον,ἐὰν ὁ νοῦς πολεμῇ κατ' αὐτῶν, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ ἑξασθενῇ αὐτά, ἢ παραβλέπῃ καὶ καταφρονή αὐτά· καὶ ποῖα μὲν παλαιὰ πάθη ἐξαλείφθησαν, καὶ ποῖα νέα ἀνεφάνησαν. Παρατήρει δέ, ἐὰν καὶ αὐτὰ τὰ νέα πάθη κινοῦν ται διὰ τῆς φαντασίας καὶ τῆς ἐνθυμήσεως, ἢ χωρίς πάθους ἐνθυμήσεως, ἢ καὶ εἰς τὴν ἐνθύμησιν χωρὶς πάθος καὶ λογισμοὺς καὶ ἐρεθισμόν· καὶ ἐκ τούτων πάλιν δύναται νὰ γνωρίσῃς τὴν

κατάστασιν τῆς ψυχῆς σου, εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται. Καὶ ἐὰν μὲν τὰ παλαιὰ πάθη σ' ἐνοχλῶσι, δὲν ἐξηλείφθη σαν εἰσέτι παντελῶς· ἐπειδὴ εὑρίσκεται ἀκόμη ἀγὼν εἰς τὴν ψυχήν, καν αὕτη δεικνύῃ κατ' αὐτῶν ἀνδρείαν καὶ δύναμιν· τὰ δὲ νέα πάθη πάλιν εὑρίσκονται εἰς ἐνέργειαν· καὶ καθὼς λέγει ἡ γραφὴ διὰ τὸν Δαβίδ, ὅτι ἐκάθισεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, καὶ ἀνέπαυσεν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐκ πάντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, τῶν περὶ αὐτόν. Καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα σοὶ λέγω, μὴ ἐννοήσῃς δι' ἐν μόνον πάθος, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν φυσικῶν παθῶν τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ θυμοῦ ἐννόησον καὶ τὸ πάθος τῆς φιλοδοξίας, ἥτις ζωγραφίζει τὰ πράγματα καὶ φαντάζει αὐτά, καὶ διεγείρει τὸν ἄνθρωπον εἰς ἐπιθυμίαν καὶ ὄρεξιν προσέτι καὶ τὸ πάθος τῆς φιλαργυρίας, ὅταν συμφωνῇ μετ' αὐτοῦ ἡ ψυχὴ ἀνεπαι σθήτως, ἂν καὶ δὲν συγκατίθηται εἰς τὸ ἔργον, ἀλλὰ ζωγρα φίζει εἰς τὸν νοῦν τὰ εἴδωλα τῶν πραγμάτων τῆς φιλαργυ- ρίας διὰ τῆς συναθροίσεως τοῦ πλούτου, καὶ πείθει τὴν ψυχὴν νὰ μελετᾷ καὶ νὰ φαντάζηται αὐτά, καὶ νὰ ἐπιθυμῇ τὴν ἀπό κτησιν αὐτῶν μετὰ τῶν λοιπῶν πραγμάτων. Δὲν πολεμοῦσιν ὅλα τὰ πάθη διὰ τῆς προσβολῆς· διότι ὑπάρχουσι καὶ πάθη, τὰ ὁποῖα προξενοῦσι στενοχωρίαν μόνον καὶ θλίψεις εἰς τὴν ψυχήν, καθὼς ἡ ἀμέλεια, καὶ ἡ ἀκηδία, καὶ ἡ λύπη, αἵτινες δὲν πολεμοῦσιν τὸν ἄνθρωπον διὰ τῆς προσβολῆς, οὔτε μετ' ἀνέσεως, ἀλλὰ μόνον βάρος ἐπιθέτουσιν εἰς τὴν ψυχήν· ἡ δὲ δύναμις τῆς ψυχῆς δοκιμάζηται τότε μόνον, ὅταν νικᾶ τὰ πάθη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πολεμοῦσι τὸν ἄν θρωπον διὰ τῆς προσβολῆς· καὶ ὅλων τούτων τῶν παθῶν πρέ- πει νὰ ἔχῃ ὁ ἄνθρωπος λεπτὴν γνῶσιν, καὶ σημεῖά τινα, ἵνα γνωρίζη προχωρῶν εἰς τὴν ἀρετήν, ποῦ ἔφθασε, καὶ εἰς ποίαν χώραν ἤρξατο νὰ περιπατῇ, εἰς τὴν γῆν τοῦ Χαναάν, δηλαδὴ ἔφθασεν εἰς τὴν καθαρότητα τῆς σαρκός, καὶ εἰς τὴν εἰρηνε τὴν κατάστασιν τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς καὶ εἰς τὴν ἐνδεχο μένην τελειότητα, ἢ εὑρίσκεται εἰσέτι ἐκτὸς τοῦ Ἰορδάνου,

δηλαδὴ περιπλανάται εἰσέτι ὡς οἱ ἑβραῖοι εἰς τὴν ἔρημον, εἰς τὰ πάθη τῆς σαρκός, καὶ εἰς τὴν ταραχήν τῆς ἁμαρτίας. Πρόσεχε δὲ καὶ τοῦτο· ἐὰν ἶναι ἱκανὴ ἡ γνωσίς σου, ἵνα διακρίνῃ διὰ τοῦ φωτὸς τῆς ψυχῆς σου ὅλα τὰ εἰρημένα και θαρῶς, ἡ διακρίνει αὐτὰ σκοτεινῶς, ἢ εἶναι ὑστερημένη τού των. Παρατήρει δέ, ἐὰν τουλάχιστον εὑρίσκης, ὅτι ὁ λογισμός σου ἤρξατο ὁλοτελῶς νὰ καθαρισθῇ, καὶ ἐὰν ὁ μετεωρισμός τοῦ νοός σου παύη κατὰ τὴν ὥραν τῆς προσευχῆς, ἡ ἐὰν αἰ σθάνησαι, ὅτι ἡ δύναμις τῆς ἡσυχίας διαφυλάττει εἰς τὴν ψυχήν σου τὴν πραότητα καὶ ἀταραξίαν καὶ εἰρήνην, ἡ ὁποία ἡσυχία ἰδιαιτέρως συνειθίζει νὰ γεννᾷ αὐτὰ εἰς τὸν νοῦν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἐὰν ἁρπάζηται ὁ νοῦς σου πάντοτε ἀθελήτως εἰς τὰς ἐννοίας τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων, τοὺς ὁποίους δὲν συγχωρεῖται εἰς τὰς αἰσθήσεις νὰ ἴδωσι, καὶ νὰ φανερώσωσι τὰ περὶ αὐτῶν· ἡ ἐὰν αἴφνης ἐξάπτηται εἰς τὴν καρδίαν σου χαρά, ἥτις ἀναγκάζει τὴν γλῶσσαν νὰ σιωπᾷ, ἐκ δὲ τῆς καρ δίας ἀναδίδει ἡδονήν τινα ὅλως διάφορον, ἥτις ἔλκει ὅλον τὸν νοῦν. Παρατήρει λοιπόν, ἐὰν τὰ τοιαῦτα συμβαίνωσιν εἰς σέ. Ἐκτὸς δὲ τῶν ῥηθέντων ἀνωτέρω, ἐμπίπτει ἐνίοτε εἰς ὅλον τὸ σῶμα τρυφή τις καὶ ἀγαλλίασις, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται σαρκικὴ γλῶσσα νὰ ἐξηγήσῃ, καὶ διαθέτει οὕτω πως τὸν ἄνθρωπον, ὥστε νὰ λογίζηται ὅλα τὰ γήινα πράγ ματα ὡς σποδὸν καὶ σκύβαλα· αὕτη δὲ ἡ τρυφὴ καὶ ἀγαλ λίασις δὲν εἶναι ὡς τὴν ἀνωτέρω λεχθεῖσαν τῆς καρδίας καθότι ἐκείνη τῆς καρδίας συμβαίνει κατὰ καιρόν, δηλαδή καὶ ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς προσευχῆς, καὶ ἐν καιρῷ τῆς ἀναγνώ σεως, καὶ ἐν καιρῷ τῆς ἀδιακόπου μελέτης τῆς εὐχῆς, καὶ ἐν καιρῷ τῆς ἐκτεταμένης καὶ ἐπὶ πολὺ διαρκούσης θεω ρίας, ὁπότε θερμαίνεται ὁ νοῦς· αὕτη ὅμως συμβαίνει πολλά- κις εἰς τὸν καιρὸν μικρᾶς τινος ὑπηρεσίας, πρὸ πάντων κατά τὰς νύκτας διὰ τοῦ ἑξῆς τρόπου· ὅταν ὁ ἄνθρωπος ευρίσκη A

ται μεταξὺ τοῦ ὕπνου καὶ τῆς ἐγρηγόρσεως, ὡς νὰ κοιμᾶται καὶ νὰ μὴ κοιμᾶται, ὡς νὰ ἶναι ἔξυπνος καὶ νὰ μὴ ἦναι ἔξυ πνος· καὶ ὅταν ἐπέλθῃ εἰς τὸν ἄνθρωπον αὕτη ἡ τρυφὴ καὶ ἀγαλλίασις μεθ' ὁρμῆς, καὶ κινῇ ὅλον αὐτοῦ τὸ σῶμα, τότε αὐτὸς νομίζει, ὅτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν δὲν εἶναι ἄλλο τι, παρὰ αὐτὸ τὸ ὁποῖον δοκιμάζει. Παρατήρει δὲ πάλιν· ἐὰν ἡ ψυχή σου απέκτησε δύναμιν, ὥστε νὰ περιφρονῇ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων διὰ τῆς δυνάμεως τῆς κυριευούσης τὴν καρδίαν ἐλπίδος, καὶ ἐνδυναμούσης τὰς ἐσωτερικὰς τῆς ψυχῆς αἰσθήσεις μετὰ ἀνερ- μηνεύτου τρόπου πληροφορίας· καὶ ἐὰν ἀγρυπνῇ ἡ καρδία εχε εἰς τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν ἐπιγείων πραγμάτων καὶ εἰς τὴν περὶ αὐτῆς φροντίδα, ἀλλ᾽ εἰς τὴν ἀκατάπαυστον μελέτην και ἀδιάλειπτον ἐργασίαν τῆς μνήμης τοῦ σωτῆρος ἡμῶν. Απόκτησον ἰδιαιτέραν γνῶσιν πρὸς κατανόησιν ὅλων τού των, ὅταν αἰσθανθῇς αὐτά· καθότι ἡ συνεχής καὶ μὴ διακο πτομένη ἡσυχία διὰ τῆς ἀδιαλείπτου καὶ σταθερᾶς αὐτῆς ἐρ- γασίας ταχέως κάμνει τὴν ψυχὴν νὰ γευθῇ ὅλων τούτων· ἡ δὲ ἀμέλεια τῶν δεχομένων αὐτά, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν αὐτῶν πάλιν τὰ ἐξαφανίζει, καὶ ὕστερον εἰς διάστημα πολλοῦ χρόνου δὲν εὑρίσκονται. Ἐπειδὴ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, κατὰ τοῦτο ἔχων τις θάῤῥος ἐκ τῆς μαρτυρίας τῆς συνειδήσεως αὐτοῦ, τολμᾷ νὰ εἴπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ μακάριος ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε τὰ παρόντα τοῦ κόσμου πράγματα, οὔτε τὰ μέλλοντα, οὔτε ὅλα τὰ λοιπὰ κτίσματα δύνανται νὰ μὲ χωρίσωσιν ἀπὸ τὴν ἀγάπην τοῦ Χρι στοῦ· καθότι οὔτε αἱ σωματικαί και ψυχικαί θλίψεις και στε νοχωρίαι, οὔτε πεῖνα, οὔτε διωγμός, οὔτε γυμνότης, οὔτε μό νωσις, οὔτε ἀποκλεισμός, οὔτε κίνδυνος, οὔτε μάχαιρα, ούτε οἱ ὑπηρέται τοῦ σατανᾶ, οὔτε αἱ δυνάμεις αὐτοῦ διὰ τῶν κατ κῶν αὐτῶν τρόπων, οὔτε ἡ ματαία καὶ παρερχομένη τοῦ κόσ σμου δόξα, ούτε αἱ συκοφαντίας καὶ αἱ μέμψεις, αἱ γενόμε

να μετὰ ματαίας παιδείας, δύνανται νὰ μὲ χωρίσωσιν ἀπὸ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ καὶ Θεοῦ μου. Ἐὰν δὲ ταῦτα, ὦ ἀγαπητὲ ἀδελφέ, δὲν ἤρχισαν κατά τινα τρόπον νὰ φαίνωνται, ὅτι αὐξάνουσιν, ἡ ὀλιγοστεύουσιν εἰς τὴν ψυχήν σου, μάταιοι εἶναι οἱ κόποι σου, καὶ αἱ θλίψεις καὶ στενοχωρίαι, καὶ ἐν γένει ὅλη σου ἡ ἡσυχία· καὶ ἐὰν διὰ τῶν χειρῶν σου ἐκτελῇς θαύματα, καὶ ἀνιστᾷς νεκρούς, λογίζον ται ὅμοια μὲ τοὺς νεκροὺς νεκρὰ τὰ θαύματά σου. Λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε τοὐλάχιστον κίνησον τὴν ψυχήν σου, καὶ πεῖσον διὰ τῶν δακρύων σου τὸν Θεόν, ὅστις σώζει πάντας, ὅπως ἀφαι ρέσῃ τὸ καλύπτον τὴν καρδίαν σου σκέπασμα, καὶ ἐκριζώση τὴν σκότωσιν τῆς ταραχῆς τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς σου, ἵν᾿ ἀ- ξιωθῇς νὰ ἴδῃς τὴν ἀκτῖνα τοῦ νοητοῦ ἡλίου, καὶ μὴ γίνης ὡς νεκρός, εὑρισκόμενος πάντοτε εἰς τὸ σκότος. Η παντοτεινή και συχνή μετ' ἀναγνώσεως ἀγρυπνία, καὶ αἱ συνεχεῖς μετάνοιαι, αἱ γινόμεναι ἀλληλοδιαδόχως ὑπό τινος, δὲν βραδύνουσι νὰ χαρίσωσι τὰ ἀνωτέρω ἀγαθὰ εἰς τοὺς σπου δαίους καὶ προθύμους ἀγωνιστάς· καὶ ὅστις κατορθοῖ ταύτας τὰς ἀρετάς, μετ' αὐτῶν εὑρίσκει καὶ αὐτὰ τὰ ἀγαθὰ καὶ χα. ρίσματα· καὶ ὅσοι πάλιν θέλουσι νὰ εὕρωσιν αὐτά, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἡσυχίαν, συνάμα καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, καὶ νὰ μὴ προσηλώνωσε τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς ἄλλο τι πράγμα, μήτε εἰς ἄνθρωπον, παρὰ μόνον εἰς τὴν ψυχὴν αὑτῶν, καὶ νὰ ἐργάζονται τὸ ἔργον τῆς πνευματικής ἀρετῆς· ἀλλὰ καὶ εἴς τινα, τῶν ἔργων τούτων εὑρίσκομεν ἐν μέρες ἀκριβῆ αἴσθησιν, διὰ τῆς ὁποίας πληροφορούμεθα καὶ περὶ τῶν λοιπῶν. Ὅστις, καθήμενος εἰς τὴν ἡσυχίαν, ἔλαβε δοκιμὴν τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ, δὲν χρειάζεται πολλὴν πιθανολογία πρὸς πίστωσιν τούτων· ἀλλ᾽ οὐδὲ ἡ ψυχὴ αὐτοῦ κατ' οὐδένα τρόπον· ἀσθενεῖ ἐκ τοῦ νοσήματος τῆς ἀπιστίας, καθὼς οἱ δια στάζοντες νὰ πιστεύσωσι τὴν ἀλήθειαν, καθότι ἡ μαρτυρία 4*

τῆς διανοίας αὐτοῦ εἶναι ἱκανὴ νὰ πείσῃ αὐτόν, παρὰ οἱ ἄπει ροι λόγοι, οἵτινες στερούνται τῆς δοκιμῆς τῶν ἀρετῶν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα και μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Θ'.

Περὶ τάξεως τῆς μοναχικῆς πολιτείας, συντομίας τε καὶ διαφορᾶς· καὶ πῶς, καὶ τίνι τρόπῳ γεννῶνται ὡς ἀρεταὶ ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην.

Απο τὴν μετὰ πόνου καὶ βίας γενομένην ἐργασίαν τῶν ἀρε τῶν γεννᾶται ἡ ἄμετρος καὶ ὑπερβολικὴ θέρμη, ἥτις ἀνάπτει εἰς τὴν καρδίαν ἐκ τῶν ζωηρῶν ἐνθυμήσεων, αἵτινες κυκλο φοροῦσιν εἰς τὸν νοῦν τοῦ ἀνθρώπου κατά τινα παράδοξον τρόπον· Αὕτη δὲ ἡ ἐργασία καὶ ἡ προσοχὴ λεπτύνουσι τὸν νοῦν, ὅταν ἐνεργῶνται ἐπιμόνως καὶ δραστηρίως, καὶ προς ξενοῦσιν εἰς αὐτὸν ὅρασιν νὰ βλέπῃ· ἡ δὲ ὅρασις αὕτη γεννα τοὺς θερμοὺς λογισμούς, τοὺς ὁποίους προεῖπον, καὶ ἐντυπώ νει αὐτοὺς εἰς τὴν ψυχήν, ἡ ὁποία ὅρασις ὀνομάζεται θεωρία. ἡ δὲ θεωρία γεννᾶ τὴν θέρμην, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς θέρμης, τῆς προερχομένης ἐκ τῆς χάριτος τῆς θεωρίας, γεννᾶται ἡ ῥεῦσις τῶν δακρύων, τῶν ὁποίων ἡ ὠφέλεια ἐξ ἀρχῆς μὲν εἶναι ὀλί γη· ἐπειδὴ εἰς μίαν ἡμέραν πολλάκις ἐπέρχονται εἰς τὸν ἄν θρωπον δάκρυα, καὶ εἰς ἄλλην ἡμέραν ἐκλείπουσιν· ἀλλ᾽ ὕστε ρον, προκόπτοντα εἰς τοῦτο, ἔρχεται εἰς αὐτὸν τὸ ἀκατάπαυ στον δάκρυον· καὶ ἀπὸ τὸ ἀκατάπαυστον δάκρυον λαμβάνει ή ψυχὴ τὴν εἰρήνην τῶν λογισμῶν· ἐκ δὲ τῆς εἰρήνης τῶν λο •

γισμῶν ὑψοῦται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν καθαρότητα· καὶ διὰ τῆς καθαρότητος τοῦ νοῦ ἄρχεται νὰ βλέπῃ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ· καθότι ἡ καθαρότης τοῦ νοὸς ὑπάρχει προφυλαγμένη ἀπὸ τοὺς πολέμους τῶν παθῶν διὰ τῆς εἰρήνης· καὶ ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ φθάνει ὁ νοῦς νὰ ἴδῃ ἀποκαλύψεις καὶ σημεῖα οὐρά νια, καθὼς εἶδεν ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ, ἅτινα εἰκονίζουσι τὰς τρεῖς τάξεις τῶν ἀρετῶν, διὰ τὰς ὁποίας πλησιάζει ἡ ψυχή τοῦ ἀνθρώπου εἰς τὸν Θεόν. Ἀρχὴ δὲ καὶ θεμέλιον ὅλων τού των ὑπάρχει ἡ πρὸς τὸν Θεὸν καλὴ προαίρεσις τοῦ ἀνθρώ που, καὶ τὰ σταθερὰ εἴδη τῶν ἔργων τῆς ἡσυχίας, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἐκ τῆς πολλῆς ἐκκοπῆς καὶ ἀπομακρύνσεως τῶν βιωτικῶν πραγμάτων. Καίτοι δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαῖον νὰ εἴπω περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἔργων τούτων· διότι εἰς πάντας εἶναι γνωστά· πλὴν ἀλλὰ καὶ ἡ ἔκθεσις αὐτῶν ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τοὺς ἀναγνώστας, ἀλλὰ μάλιστα καὶ ἐπισ κερδής, ὡς ἐγὼ νομίζω· δὲν πρέπει ὅθεν ν' ἀμελήσω ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκθέσω αὐτά. Ταῦτα δὲ εἶναι, ἡ πεῖνα, ἡ ἀνάγνωσις, ἡ ὁλονύκτιος καὶ προσεκτικὴ ἀγρυπνία, καὶ τὸ πλῆθος τῶν μετανοιῶν, τάς δε ποίας εἶναι χρέος νὰ κάμνωμεν κατὰ τὴν τρίτην, ἔκτην και ἐννάτην ώραν, καὶ τὴν νύκτα πολλάκις· πρέπει δὲ νὰ κάμνων μεν τοὐλάχιστον ἀπὸ τριάκοντα μετανοίας κατὰ πᾶσαν φοράν, καὶ ἔπειτα ν' ἀσπαζώμεθα τὸν τίμιον σταυρὸν τοῦ κομβοσχοι νίου, καὶ νὰ ἡσυχάζωμεν· ὑπάρχουσιν όμως καί τινες, οἱ ὁποῖοι κάμνουσι περισσοτέρας μετανοίας κατὰ τὴν δύναμιν αὐτῶν καὶ ἄλλοι πάλιν εἰς μίαν στάσιν τῆς εὐχῆς τοῦ, Κύριε Ιησ σοῦ Χριστὲ ἐλέησόν με, κάμνουσι τρεῖς ὥρας, ξίπτοντες ἑαυ τοὺς ἄνευ τινὸς βίας καὶ χωρὶς διασκορπισμὸν τοῦ νοὸς· ἐπὶ πρόσωπον κάτω εἰς τὴν γῆν. Ταῦτα δὲ τὰ δύο εἴδη τῶν πρά ξεων, δηλαδὴ τῶν μετανοιῶν καὶ τῆς εὐχῆς, δηλοῦσι τὸ πλῆς θος τοῦ πλούτου καὶ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, ἥτις δίδεται εἰς ἕκαστον ἄνθρωπον κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀξίαν. Ποῖος δὲ εἶναι

ὁ τρόπος τῆς ἄλλης προσευχῆς, τῆς ἐλευθέρας πάσης βίας καὶ κόπου, καὶ μεθ' ὑπομονῆς καὶ καρτερίας εκτελουμένης; τοῦτον δὲν ἐθεώρησα εὔλογον ν' ἀναφέρω, οὐδὲ νὰ παραστή σω ἐγγράφως τὴν τάξιν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς, ἵνα μὴ τυχόν, ἀναγινώσκων τις τὰ περὶ ταύτης τῆς προσευχῆς, καὶ μὴ ἐν νοῶν τὰ ἀναγινωσκόμενα, νομίσῃ ταῦτα περιττὰ καὶ ἀνωφε λῆ, ἢ καὶ ἐὰν ἠξεύρη αὐτά, θέλει ἐξευτελίσει ἐκεῖνον, ὅστις δὲν γνωρίζει τὴν τάξιν τῶν πραγμάτων, καὶ ἐντεῦθεν, ἀπὸ μὲν τὸ πρῶτον ἤθελε προκύψει κατηγορία, ἀπὸ δὲ τὸ δεύτερον γέλως, καὶ ἐγὼ ἤθελον εὑρεθῆ βάρβαρος εἰς τὰ τοιαῦτα πράγ ματα κατὰ τὸν λόγον τοῦ ἀποστόλου Παύλου, τὸν ὁποῖον εἶπε δι' ἐκεῖνον, ὅστις προφητεύει εἰς τοὺς βαρβάρους δι' ἄλε λης γλώσσης, τὴν ὁποίαν οἱ βάρβαροι δὲν ἐννοοῦσιν. Οστις λοιπὸν ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ ταῦτα, ἂς περιπατήσῃ τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν προέγραψα, καὶ ἂς ἐκτελέση τὴν ἐργασίαν αὑτοῦ μετὰ καθαρᾶς συνειδήσεως· καὶ ὅταν διὰ τῶν ἔργων φθάση εἰς αὐτὰ τα πράγματα, τότε αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ θέλει μάθει τὰ πάντα, χωρὶς νὰ λάβῃ ἀνάγκην ἄλλου διδασκάλου· καθότι λέγει τὸ πατερικόν, κάθου εἰς τὸ κελλίον σου, καὶ αὐτὸ θέλει σὲ διδά ξει τὰ πάντα. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν

ΛΟΓΟΣ Ι.

Περὶ τοῦ, διὰ τίνος τρόπου φυλάττεται τὸ κάλλος τῆς μοναχικῆς πολιτείας, καὶ τὶς εἶναι τρόπος τῆς δοξολογίας τοῦ Θεοῦ.

ΠΡΕΠΕΙ ὁ μοναχὸς νὰ ῆναι εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ σχήματα καὶ τὰς πράξεις τύπος καὶ ὠφέλεια εἰς τοὺς βλέποντας αὐτόν,

ὅπως, βλέποντες οἱ ἐχθροὶ τῆς πίστεως ἡμῶν τὰς πολλὰς αὐτοῦ ἀρετάς, αἵτινες λάμπουσιν ἐπ' αὐτοῦ ὡς ἀκτῖνες, καὶ χωρὶς νὰ θέλωσιν, ὁμολογήσωσιν, ὅτι ὑπάρχει εἰς τοὺς χρέ στιανοὺς ἀμετάπτωτος καὶ ἀσφαλῆς ἐλπὶς σωτηρίας, καὶ ἑπομένως συνδράμωσι πανταχόθεν πρὸς αὐτὸν ὡς εἰς κατα φύγιον, ὥστε νὰ ὑψωθῇ τὸ κράτος καὶ ἡ δύναμις τῆς ἐκκλη σίας ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν αὐτῆς, καὶ νὰ παρακινηθῶσι πολλοί πρὸς ζῆλον τῆς αὐτοῦ ἀρετῆς, καὶ ἀποφεύγοντες τὸν κόσμον, νὰ ἔρχωνται πρὸς αὐτόν, καὶ οὕτω νὰ γίνη αἰδέσιμος καὶ σεβαστὸς εἰς ὅλους διὰ τὸ κάλλος τῆς ἀρετῆς αὐτοῦ· καθόσον ἡ μοναχική πολιτεία υπάρχει καύχημα τῆς ἐκκλησίας του Χριστοῦ. Πρέπει λοιπὸν ὁ μοναχὸς νὰ ἔχῃ σχήματα καὶ φρονήματα ὡραῖα καὶ ὑψηλὰ καθ' ὅλα αὐτοῦ τὰ μέρη, καὶ καθ' ὅλας αὐτοῦ τὰς σκέψεις καὶ πράξεις, ἤγουν περιφρόνησιν ὅλων τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, ἀκριβῆ καὶ τελείαν ἀκτημοσύ νην, τελείαν καταφρόνησιν τῆς σαρκός, νηστείαν ύψηλήν, παντοτεινὴν διαμονὴν εἰς τὴν ἡσυχίαν, εὐταξίαν εἰς τὰς σω ματικὰς αὑτοῦ αἰσθήσεις, προφύλαξιν τῆς ὁράσεως, τελείαν ἐκκοπὴν τῆς φιλονεικίας περί παντός πράγματος τοῦ κόσμου τούτου, λόγους ὀλίγους καὶ συντόμους εἰς τὴν ὁμιλίαν αὑτοῦ, καθαρότητα ἀπὸ μνησικακίαν, ἁπλότητα μετά διακρίσεως, ἁπλότητα καὶ ἀκακίαν τῆς καρδίας μετὰ φρονήσεως καὶ σπουδῆς καὶ ἀγχινοίας· τὸ νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἡ παρούσα ζωή εἶναι περιττὴ καὶ εὐδιάβατος, καὶ ὅτι ἡ ἀληθινὴ ἐκείνη καὶ αἰώνιος πνευματικὴ ζωὴ εἶναι πλησίον· τὸ νὰ μὴ γνωρίστη ται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων τίς εἶναι· τὸ νὰ μὴ δεσμεύῃ ἑαυτὸν διὰ τῆς φιλίας τινὸς ἀνθρώπου· τὸ νὰ ἔχῃ τὸν τόπον τῆς κατοικίας αὐτοῦ ἥσυχον· τὸ νὰ φεύγῃ πάντοτε τοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἀδιαλείπτως νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὰς προσευχὰς καὶ ἀναγνώσεις· τὸ νὰ μὴ ἀγαπᾶ τὴν τιμήν, μήτε νὰ εὐχαριστῆται εἰς φιλικὰ προσκαλέσματα· τὸ νὰ μὴ δεσμεύη ἑαυτὸν διὰ τῆς παρούσης

ζωῆς· τὸ νὰ ὑπομένῃ ἀνδρείως τοὺς πειρασμούς· τὸ νὰ ἦνα ἐλεύθερος του πόθου τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἐρεύ νης καὶ ἐνθυμήσεως αὐτῶν· τὸ νὰ φροντίζῃ πάντοτε καὶ νὰ μελετᾷ διὰ τὴν μέλλουσαν ζωὴν τὴν αἰώνιον καὶ ἀληθινήν τὸ νὰ ἔχῃ τὸ πρόσωπον αὑτοῦ περίλυπον καὶ μαραμένον· τὰ νὰ κλαίη πάντοτε καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν· καὶ πρὸ πάντων τὸ νὰ φυλάττῃ τὴν ἑαυτοῦ σωφροσύνην, καὶ νὰ προφυλάττηται ἐκ τῆς γαστριμαργίας, καὶ ἐκ τῶν μικρῶν καὶ μεγάλων πα θῶν. Αὗται εἶναι αἱ ἀρεταὶ τοῦ μοναχοῦ ἐν συντόμῳ, αἵτινες μαρτυροῦσιν, ὅτι ἐνεκρώθη παντελῶς τῷ κόσμῳ, καὶ πλησιά ζει εἰς τὸν Θεόν. Πρέπει λοιπὸν ἡμεῖς εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ φροντίζω μεν, ὅπως ἀποκτήσωμεν ταύτας τὰς ἀρετάς. Ἐὰν δὲ εἴπη τις, τίς ἡ χρεία νὰ προσδιορίζωμεν αὐτὰς μίαν πρὸς μίαν κατά μέρος, καὶ ὄχι ἐν συντόμῳ νὰ εἴπωμεν περὶ αὐτῶν· πρὸς τοῦ τον ἐγὼ ἀποκρίνομαι, ὅτι τοῦτο ἐγένετο κατ' ἀνάγκην· καθότι όταν ζητήση τις μίαν ἐκ τούτων τῶν ὡρισμένων ἀρετῶν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ εὕρει ότι στερεῖται αὐτήν, θέλει γνω- ρίσει ἐκ τούτου καὶ τὴν ἔλλειψιν πάσης ἄλλης ἀρετῆς· ἐκτὸς δὲ τούτου, καὶ ἡ τάξις αὕτη θέλει εἴσθαι εἰς αὐτὸν ὡς μία ἐνθύμησις γεγραμμένη τῶν ἀρετῶν τοῦ μοναχοῦ. Ὅταν δὲ ἀποκτήσῃ τις όλας ταύτας τὰς ὡρισμένας ἀρετὰς εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, τότε θέλει δοθῇ εἰς αὐτὸν καὶ ἡ γνῶσις τῶν ἄλλων ἀρετῶν, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἐνεθυμήθην, καὶ γενήσε. ται εἰς τοὺς ἁγίους καὶ ἐναρέτους ἀνθρώπους αἴτιος τῆς πρὸς Θεὸν δοξολογίας, καὶ ὡς ἐκ τούτου θέλει ἑτοιμάσει εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τόπον ἀναπαύσεως, πρὶν ἔτι ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν παροῦσαν ζωήν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΙΑ΄.

Περὶ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει ὁ δοῦλος τοῦ Θεοῦ, ὅστις ἐπτώχευσεν ἀπὸ τὰ τοῦ κόσμου, καὶ ἐξῆλθεν εἰς ἀναζήτησιν τοῦ Θεοῦ, ἐπειδὴ δὲν ἔφθασεν εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας, νὰ φοβηθῇ, καὶ νὰ παύσῃ πλέον ἀπὸ τὴν ἀναζήτησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ ψυχράνῃ τὴν θέρμην αὑτοῦ, τὴν γεννωμένην ἀπὸ τὸν θεῖον πόθον καὶ τὴν ἔρευναν τῶν θείων μυστηρίων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα αἴτια τοῦ φόβου συμβαίνει νὰ ταράττηται ὁ νοῦς διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν παθῶν.

ΤΡΕΙΣ εἶναι αἱ τάξεις, διὰ τῶν ὁποίων προκόπτει ὁ ἄνθρω- πος εἰς τὴν ἀρετήν· πρώτη, ἡ τάξις τῶν ἀρχαρίων, δευτέρα, ἡ μεσαία τῶν ἀγωνιζομένων, και τρίτη, ἡ τάξις τῶν τελείων. Καὶ ἐκεῖνος μὲν ὅστις εὑρίσκεται εἰς τὴν πρώτην τάξιν, ἐὰν τὸ φρόνημα αὐτοῦ κλίνῃ εἰς τὸ καλόν, ἀλλ' ὅμως ὁ νοῦς αὐτ τοῦ κινεῖται εἰσέτι ὑπὸ τῶν παθῶν. Ἡ δὲ δευτέρα εὑρίσκεται μεταξὺ τῆς ἐμπαθοῦς καὶ ἀπαθοῦς καταστάσεως, δηλαδή, καὶ οἱ καλοὶ καὶ οἱ κακοὶ λογισμοί κινοῦνται ἐπίσης εἰς αὐ τόν, καὶ δὲν παύει ποσῶς ἀπὸ τοῦ νὰ ἀναβρύῃ εἰς αὐτὸν καὶ τὸ φῶς καὶ τὸ σκότος ἐπίσης. Ἐὰν δὲ ὀλίγον παύσῃ ἀπὸ τὴν συνεχὴ ἀνάγνωσιν τῶν θείων γραφῶν, καὶ ἀπὸ τοῦ νὰ φαντάζηται τὰ θεῖα νοήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἐξάπτεται εἰς τοὺς τρόπους τοῦ Θεοῦ κατὰ τὴν δύναμιν αὐτοῦ μετὰ τῆς προφυλάξεως τῶν ἔξω πραγμάτων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξωτερι κὴν προφύλαξιν γίνεται καὶ ἡ ἐσωτερικὴ προφύλαξις της καρ- δίας, καὶ τὸ ἀρκετὸν ἔργον τῶν ἀρετῶν, ὁ τοιοῦτος εὐκόλως ἕλκεται ὑπὸ τῶν παθῶν. Ἐὰν ὅμως αὐξήσῃ τὸν ἑαυτοῦ πό

θον εἰς ὅσα προεΐπον, καὶ δὲν ἀφήσῃ τὴν ἐξέτασιν καὶ ἔρευ ναν αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἐννόησεν αὐτά, καὶ δὲν εἶδεν θείαν ἀπο- κάλυψιν, ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν ὅμως τῶν θείων γραφῶν θέλει τρέφει τοὺς ἑαυτοῦ λογισμούς, καὶ κρατεῖ αὐτούς, ἵνα μὴ κλίνωσιν εἰς τὰ πάθη, καὶ δεχθῇ διαβολικόν τινα σπόρον ἐν σχήματι ἀληθείας· θέλει δὲ φυλάξει μάλιστα μετὰ πόθου τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, καὶ θέλει ἐκζητήσει τὸν Θεὸν μετὰ ἐμπόνου καὶ καρτερικῆς προσευχῆς καὶ ὑπομονῆς, καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς θέλει δώσει εἰς αὐτὸν τὴν αἴτησιν αὐτοῦ, καὶ θέλει ἀνοίξει εἰς αὐτὸν τὴν θύραν τοῦ ἐλέους αὑτοῦ, καὶ πρὸ πάντων διὰ τὴν ταπείνωσιν αὑτοῦ· καθόσον τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ εἰς μόνον τοὺς ταπεινόφρονας ἀποκαλύπτονται. Ἐὰν δὲ ὁ τοι οὗτος ἤθελεν ἀποθάνει μετ' αὐτῆς τῆς ἐλπίδος, εἰ καὶ δὲν εἴδει ποσῶς ἐκ τοῦ πλησίον τὴν γῆν τῆς τελειότητος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ κληρονομία αὐτοῦ θέλει εἶσθαι μετὰ τῶν πα- λαιῶν δικαίων, οἵτινες ἤλπιζον νὰ φθάσωσι τὴν τελειότητα, ὅμως δὲν ἔφθασαν νὰ ἴδωσιν αὐτήν, καθώς λέγει ὁ ἀπόστο λον Παῦλος, ὅτι διὰ τῆς ἐλπίδος ἐξήσκησαν τὴν ἀρετὴν εἰς ὅλην αὑτῶν τὴν ζωήν, καὶ οὕτως ἀπέθαναν. Ἀλλὰ τί νὰ εἶ πωμεν, ἐὰν δὲν φθάσῃ ὁ ἄνθρωπος νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, (δηλαδὴ νὰ λάβῃ ἐν αἰσθήσει τὴν χάριν τοῦ ἁγίου πνεύματος εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ,) ἥτις εἶναι τύπος τῆς τελειότητος, ήγουν νὰ φθάσῃ νὰ εἴδη αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν φανερῶς κατὰ τὸ μέτρον τῆς πνευματικῆς αὐτοῦ δυνάμεως ; ἄραγε διὰ τοῦτο ἐμποδίζεται ἐκ τούτου, καὶ μένει εἰς τὴν ἐσχάτην τάξιν, τῆς ὁποίας ὅλη ἡ προσοχή κλίνειεἰς τὰ κακά;

ἵνα φθάσῃ ὅλην τὴν ἀλήθειαν, ἄραγε ἐμμένει εἰς τὴν ἀδι

ναμίαν τῆς ἐσχάτης τάξεως, ἥτις δὲν ἠξεύρει, οὐδὲ ἐπιθυμεῖ αὐτά; ἢ πρέπει αὐτὸς νὰ ὑψωθῇ εἰς αὐτὴν τὴν μέσην ὁδόν, τὴν ὁποίαν εἶπον ; διότι ἐὰν καὶ δὲν εἶδεν αὐτήν, εἰμὴ μόνον ὡς δ' ἐσόπτρου, ἀλλ᾽ ἤλπισεν ἀπὸ μακρόθεν, καὶ μετὰ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἀπέθανε και συνετάφη μετὰ τῶν πατέρων αὑτοῦ •

καὶ ἐὰν δὲν ἠξιώθη τῆς τελείας χάριτος ἐνταῦθα, ἀλλ' ἐπειδὴ ἐνθυμεῖτο αὐτήν, καὶ συναναστρέφετο πάντοτε διὰ τοῦ νούς αὐτοῦ μετ' αὐτῆς, καὶ ἐπεθύμει αὐτὴν καθ᾽ ὅλην αὐτοῦ τὴν ζωήν, ἠδύνατο ν' ἀποβάλλῃ τοὺς πονηροὺς αὐτοῦ λογισμούς- καὶ ἐπειδὴ διὰ τῆς ἐλπίδος ταύτης ἡ καρδία αὐτοῦ ὑπάρχει πλήρης ἐκ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, ἀπέρχεται ἐκ τούτου τοῦ κόσμου. Πᾶν οιονδήποτε πράγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ταπείνωσιν, ὑπάρ χει ὡραῖον καὶ εύσχημον· διότι ἡ ἀσώματος ἐνασχόλησις καὶ μελέτη εἰς τὸν πόθον καὶ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἥτις ὁδηγεῖ ται ἐκ τῆς κατανοήσεως τῶν θείων γραφών, προφυλάττει τὴν ψυχὴν ἀπὸ τοὺς ἔσωθεν πονηροὺς λογισμούς, και διατηρεί τὸν νοῦν διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἵνα μὴ χαυνωθῇ ἐκ τῆς ἀμελείας αὐτοῦ, καὶ ἀντὶ εἰς τὴν μελέτην τῶν μεγάλων καὶ ὑψηλῶν θεωρειῶν ἐπασχοληθῇ εἰς τὴν ένω θύμησιν τῶν κοσμικῶν πραγμάτων· καθότι ἐκ τούτων ψυχραί νεται ὀλίγον κατ' ὀλίγον ἡ θερμότης τῶν θαυμαστῶν αὐτοῦ κινήσεων, καὶ ἐμπίπτει εἰς ἀλόγους καὶ ματαίας ἐπιθυμίας. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΙΒ'.

Περὶ τοῦ πῶς ὀφείλει νὰ κάθηται ὁ διακριτικός εἰς τὴν ἡσυχίαν.

ΑΚΟΥΣΟΝ, ὦ ἀγαπητέ, ἐὰν θέλης νὰ μὴ γίνωνται τὰ ἔργα καὶ οἱ κόποι σου ματαίως, καὶ αἱ ἡμέρας τῆς ζωής σου να παρέρχωνται ἐν ἀργία, στερούμεναι τοῦ κέρδους της ησυχίας, τὸ ὁποῖον ἐλπίζουσιν οἱ διακριτικοί. Ποίησον τὴν ἀρχὴν τῆς

ἡσυχίας σου μετά διακρίσεως, καὶ ὄχι ἀπὸ περιποίησίν τινος ἀνθρώπου, ὅπερ πάσχουσιν οἱ πολλοί, ἵνα μὴ γίνῃς ὡς αὐ τοί. Εχε τὸν σκοπόν σου προηγουμένως εἰς τὸν νοῦν σου, ἵνα συμφώνως μὲ αὐτὸν διευθύνης τὰ ἔργα τῆς ἡσυχαστικής σου πολιτείας. Ἐρώτησον δὲ καὶ τοὺς ἔχοντας γνῶσιν ἐκ πείρας, καὶ ὄχι ἀπὸ μόνην τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνῶσιν· καὶ μὴ ἀμεριμνήσης, έως ότου νὰ γυμνασθῇς εἰς ὅλα τὰ ἔργα τῆς ἡσυχίας· καὶ εἰς πᾶν βῆμα τὸ ὁποῖον κάμνεις εἴς τι ἔργον, ἐξέταζε σεαυτόν, ἐὰν περιπατῆς τὴν ἀληθινὴν ὁδὸν τῆς ἀρε τῆς, ἡ παρεκτράπης ἀπὸ αὐτήν, καὶ πλανᾶσαι ἔξωθεν αὐτῆς εἰς τρίβον τινά· καὶ μὴ πιστεύσης ποτέ, ὅτι ἡ ἀκριβὴς πολι- τεία τῆς ἡσυχίας τελειοῦται ἐκ μόνων τῶν φανερῶν ἔργων. Ἐὰν ἐπιθυμῇς ν' ἀποκτήσης ἀρετήν τινα διὰ τῆς δοκιμῆς, πρέπει νὰ ἔχης σημεῖα καὶ ἀποδείξεις τινὰς κρυπτὰς εἰς τὴν ψυχήν σου δι' ἔκαστον βῆμα, τὸ ὁποῖον κάμνεις εἰς αὐτήν, καὶ ἐξ αὐτῶν δύνασαι νὰ γνωρίσῃς, ἐὰν περιπατῆς τὴν ἀληθῆ ὁδὸν τῶν πατέρων, ἢ εὑρίσκησαι εἰς τὴν πλάνην τοῦ ἐχθροῦ. Καὶ ἔστωσάν σοι ταῦτα τὰ ὀλίγα πρὸς ὁδηγίαν σου, μέχρις ὅτου νὰ σορισθῇς παρὰ Θεοῦ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἡσυχίας σου. Ὅταν, εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἡσυχίαν, βλέπης, ὅτι τὸ λογιστικόν σου δύναται νὰ ἐνεργῇ ἐλευθέρως εἰς τοὺς καλούς λογισμούς, καὶ δὲν ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ βία τις, ἐνῷ ἐνεργῇ εἴς τινας ἐκ τούτων τῶν καλῶν λογισμῶν, γνώριζε τότε, ὅτι ἡ ἡσυχία σου εἶναι ὀρθή. Καὶ πάλιν, ὅταν προσεύχησαι, ἐὰν εἰς τὰ διάφορα είδη τῆς προσευχῆς σου εὑρίσκηται ὁ νοῦς σου, ὅσον τὸ δυνατόν, περιορισμένος, καὶ ἐξαίφνης κόπτεται ὁ στίχος ἐκ τῆς γλώσ σης σου, καὶ ἡ ψυχή σου εὑρίσκεται σιωπῶσα χωρὶς νὰ θέλῃ, καὶ διαρκοῦσι ταῦτα τὰ σημεῖα, τότε γνώριζε, ὅτι ἡ ἡσυχία σου ἤρξατο νὰ προοδεύῃ, καὶ διπλασιάζεται εἰς σὲ ἡ πραότης· διότι ἡ μόνη ἁπλῆ ἡσυχία, ἡ γινομένη ἄνευ τινὸς ἀρετῆς, ὀρθῶς κρινομένη, εἶναι κατηγορημένη· ἡ μόνη ἁπλῆ ἡσυχία

εἶναι ὡς ἐν μονογενές μέλος, κεχωρισμένον ἐκ τῆς βοηθείας τῶν ἄλλων μελῶν, καὶ ὡς τοιαύτη θεωρεῖται καὶ ὑπὸ τῶν ἐνα ρέτων καὶ διακριτικῶν ἡσυχαστῶν. Καί πάλιν, ἐὰν βλέπῃς, ὅτι εἰς ἕκαστον λογισμόν, κινού μενον εἰς τὴν ψυχήν σου, καὶ εἰς πᾶσαν ἐνθύμησιν καὶ θεω ρίαν, γενομένας εἰς τὴν ἡσυχίαν σου, οἱ ὀφθαλμοί σου πλη ροῦνται δακρύων χωρίς τινος βίας, καὶ βρέχουσι τὰς παρειάς σου, γνώριζε τότε, ὅτι ἤρξατο νὰ γίνη ἔμπροσθέν σου ἄνοιγ μα φραγμοῦ πρὸς καταστροφὴν τοῦ ἐχθροῦ σου. Καὶ πάλιν, ἐὰν αἰσθάνησαι εἰς ἑαυτὸν ἀπὸ καιρὸν εἰς και ρόν, ὅτι ὁ νοῦς σου κατέρχεται ἀφ' ἑαυτοῦ εἰς τὴν καρδίαν σου, χωρίς σὺ νὰ πράττης τοῦτο κατὰ τὴν τάξιν καὶ συνή θειαν, καὶ διαμένει ἐκεῖ ὥραν τινά, ἢ ὅσον εἶναι σύνηθες, καὶ μετὰ ταῦτα βλέπεις, ὅτι παρελύθησαν τὰ μέλη τοῦ σώματός ὡς ἀπὸ ἀσθένειαν, καὶ βασιλεύει ἡ εἰρήνη εἰς τοὺς λογισμούς σου, καὶ ὅτι αὐτὸ διαμένει εἰς σὲ ἐπὶ πολύ, γνώριζε τότε, ὅτι ἤρξατο ἡ νεφέλη τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος νὰ ἐπι σκιάζῃ τὴν σκηνὴν τῆς καρδίας σου. Αφοῦ δὲ κάμης πολὺν καιρὸν εἰς τὴν ἡσυχίαν, παρατήρη σον, καὶ ἐὰν εὕρης, ὅτι ἡ ψυχή σου κυριεύεται ἀπὸ λογισμούς, οἵτινες ἀποσπῶσι καὶ ἐξουσιάζουσιν αὐτήν, καὶ βιαίως πᾶσαν ὥραν αἰχμαλωτίζεται ὑπ' αὐτῶν, καὶ ὁδηγοῦσι τὸν νοῦν ἐν πάσει περιστάσει εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐπράχθησαν ὑπ' αὐτῆς τῆς ψυχῆς, ἢ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξετάζῃ τὰ μάταια πράγ ματα, γνώριζε τότε καλῶς, ὅτι ματαίως κοπιάζεις εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ ὅτι ἡ ψυχή σου περιπλανᾶται τῇδε κἀκεῖσε άνω- φελῶς, καὶ δίδονται εἰς αὐτὴν ἀφορμαὶ ἀπὸ τὰ ἔξω πράγ ματα ἕνεκα τῆς ἐσωτερικῆς ἀμελείας, τῆς προερχομένης ἀπὸ τὴν παράβλεψιν τῶν καθηκόντων, καὶ μάλιστα ἀπὸ τὴν παρά- βλεψιν τῆς ἀγρυπνίας καὶ τῆς ἀναγνώσεως· λοιπὸν προλα βὼν διόρθωσον παρευθὺς τὸν ἑαυτόν σου. Ὅταν δὲ κατὰ τὰς τοιαύτας περιστάσεις συνέλθης εἰς τὸν

ἑαυτόν σου, καὶ βλέπης, ὅτι δὲν εὑρίσκεις εἰρήνην ἀπὸ τῆς ἐνοχλήσεως τῶν παθῶν, μὴ θαυμάσῃς καὶ ἀπορήσῃς εἰς τοῦ το καθότι ἐὰν τὸ βάθος τῆς γῆς, τὸ ὁποῖον δέχεται τὰς ἀκτῖ- νας τοῦ ἡλίου, διατελῇ ἐπὶ πολλὴν ὥραν θερμόν, καὶ ἐὰν πά λιν ἡ ὀσμὴ τῶν ἰατρικῶν καὶ ἡ εὐωδία τοῦ μύρου, ἡ διαδίδο μένη εἰς τὸν ἀέρα, διαμένη ἐπὶ πολλὴν ὥραν, ἕως ὅτου να διαλυθῇ καὶ ἐξαφανισθῇ, πόσῳ μᾶλλον τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα ὁμοιάζουσιν ὡς συνειθισμένοι εἰς τὸ μακελεῖον σκύλοι νὰ γλύ φωσιν αἵματα, ὁπόταν δὲν εὑρίσκωσιν ὕλην κατὰ τὴν συνή θειαν αὐτῶν, δὲν ἤθελον ἵστασθαι ἔμπροσθεν τῶν θυρῶν τῆς καρδίας σου, καὶ νὰ φωνάζωσι, μέχρις οὗ ἤθελε διασκεδασθῆ ἡ δύναμις τῆς προτέρας αὐτῶν συνηθείας ; Ὅταν δὲ ἡ ἀμέλεια ἄρχηται μετὰ ὑπούλου τρόπου νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ψυχήν σου, καὶ πλησιάζῃ νὰ σκοτισθῇ ὁ οἶκος τῆς ψυχῆς σου, προηγουμένως συμβαίνουσι ταῦτα τὰ σημεῖα· αἰσθάνεσαι εἰς τὸν ἑαυτόν σου κρυπτῶς, ὅτι ἀσθενεῖς κατὰ τὴν πίστιν, καὶ πλεονεκτεῖς εἰς τὰ φαινόμενα πράγματα, καὶ ἐλαττοῦται ἡ πρὸς τὸν Θεὸν πεποίθησίς σου, καὶ σοὶ φαίνε ται ὅτι ζημιοῦσαι ὑπὸ τοῦ γείτονος σου, καὶ πληροῦται ἡ ψυ χή σου μέμψεως κατὰ τοῦ πλησίον σου, καὶ διὰ τῆς καρδίας σου κατηγορεῖς πάντα ἄνθρωπον, καὶ πᾶν πρᾶγμα, καὶ ὅσα τινὰ ἀπαντᾶς διά τε τοῦ λογισμοῦ καὶ τῶν αἰσθήσεων, προσέ τε καὶ αὐτὸν τὸν ὕψιστον Θεόν, καὶ φοβεῖσαι διὰ τὴν βλάβην τοῦ σώματός σου, ἕνεκα τῆς ὁποίας κυριεύεσαι κατὰ πᾶσαν ὥραν ἀπὸ μικροψυχίαν, καὶ ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν εὑρίσκεται ἡ ψυχή σου πεφοβισμένη τόσον, ὥστε νὰ φοβῆσαι καὶ ἀπὸ τὴν σκιάν σου, καὶ νὰ βιάζησαι εἰς τὰ ἔργα σου ἀπὸ δειλίαν. Λέγομεν πίστιν ἐνταῦθα, ὄχι ἐκείνην, ἥτις υπάρχει θεμέλιον τῆς ὁμολογίας ὅλων τῶν πιστῶν· ἀλλ' ἐκείνην τὴν νοητήν δύναμιν, ἥτις στηρίζει τὴν καρδίαν διὰ τοῦ φωτὸς τῆς διανοίας, καὶ διὰ τῆς μαρτυρίας τῆς συνειδήσεως κινεῖ τὴν ψυχὴν εἰς τὴν ἄμετρον πρὸς τὸν Θεὸν πεποίθησιν, ὥστε νὰ μὴ φροντίζῃ 1

αὐτὴ περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ πάντοτε καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ ἐπιρρίπτῃ τὴν φροντίδα αὐτῆς εἰς τὸν Θεόν, μένουσα αὐτὴ ἀμέριμνος καθ' ὅλα· αὐτὴν τὴν πίστιν λέγω, ὅτι ἐκάλυψας ἕνεκα τῆς ἀμελείας σου διὰ τῆς ἀπιστίας. Ὅταν δὲ προκόπτης εἰς τὰ ἔργα τῶν ἀρετῶν, καὶ προχωρῇς εἰς τὰ ἔμπροσθεν, εὑρίσκεις εἰς τὴν ψυχήν σου ταῦτα τὰ φα νερὰ σημεῖα ἐνδυναμούσαι διὰ τῆς ἐλπίδος εἰς ὅλα σου τὰ πνευ ματικὰ ἔργα, καὶ πλουτεῖς εἰς τὴν προσευχήν, καὶ δὲν λείπει ποτὲ ἡ ὕλη τοῦ κέρδους ἀπὸ τὸν λογισμόν σου ἐξ ὅσων απαν τῆς, καὶ αἰσθάνεσαι τὴν ἀσθένειαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ ἀφ' ἑνὸς μὲν προφυλάττεσαι διὰ τούτων ἐκ τῆς ὑπερηφα νείας, ἐξ ἄλλου δὲ παραβλέπεις τὰ ἐλαττώματα του πλησίου σου, καὶ ἔρχεσαι εἰς ἐπιθυμίαν νὰ ἐξέλθῃς ἐκ τοῦ σώματός σου μετὰ πόθου καὶ ἀγάπης, μετὰ τῆς ὁποίας θέλομεν εἶσθαι εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα· ἔτι δὲ καὶ ὅλα τὰ λυπηρὰ τῆς παρούσ σης ζωῆς, τὰ ὁποῖα σοὶ συμβαίνουσι φανερῶς καὶ κρυπτώς, εὑρίσκεις, ὅτι σοὶ ἐπέρχονται ἐκ τῆς θείας δικαιοσύνης, καὶ ὅλα τὰ πράγματα θεωροῦνται πλησίον σου μετὰ ἀκριβείας, ἥτις ἀπέχει ἀπὸ τὴν ὑψηλοφροσύνην, καὶ δι᾿ ὅλα ἀποδίδεις ἐξομολόγησιν καὶ εὐχαριστίαν εἰς τὸν Θεόν. Ταῦτα τα ση μεῖα εἶναι ἐκείνων, οἵτινες γρηγοροῦσι, καὶ προσέχουσι, καὶ παραφυλάττονται καὶ ἐπιμένουσιν εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ ἐπι- θυμοῦσε νὰ φθάσωσι τὴν ἀκρίβειαν τῆς μοναχικῆς πολιτείας. Αλλ' οἱ χαΰνοι καὶ ἀμελεῖς δὲν ἔχουσι χρείαν τούτων τῶν προλεχθέντων λεπτών σημείων· ἐπειδὴ οἱ τοιοῦτοι εὑρίσκον ται μακρὰν τῶν κρυπτῶν ψυχικῶν ἀρετῶν. Ὅταν δὲ ἄρχεται μία ἐκ τούτων ν' ἀναφαίνηται εἰς τὴν ψυχήν σου, συλλογή σου κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν, εἰς ποῖον μέρος ἄρχεσαι νὰ κλίνης, εἰς τὰ δεξιά, ἢ εἰς τ' ἀριστερά· διότι εὐθὺς γνωρίζεις ποίας συνοδίας εἶναι. Εἴθε ὁ Θεὸς νὰ μᾶς δώσῃ ἀληθῆ γνῶσιν εἰς όλα. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΙΓ΄.

Περὶ τοῦ ὅτι εἶναι ὠφέλιμος εἰς τοὺς ἡσυχαστὰς ἡ ἀργία ἀπὸ τὰς φροντίδας, καὶ ἐπιζήμιος ἡ εἴσοδος καὶ ἔξοδος ἐκ τοῦ κελλίου αὐτῶν.

Ο ΠΟΛΥΜΕΡΙΜΝΟΣ καὶ πολυφρόντιστος ἄνθρωπος δὲν δύνα ται νὰ γίνῃ πρᾷος καὶ ἡσύχιος· καθότι αἱ ἀναγκαῖαι αἰτίαι τῶν πραγμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ταλαιπωρεῖται, ἀναγκάζουσιν αὐτὸν νὰ κινῆται καὶ νὰ ἐπασχολῆται εἰς αὐτὰ ἄχων καὶ μὴ βουλόμενος, καὶ διασκορπίζουσι τὴν γαλήνην καὶ ἡσυχίαν αυτ τοῦ. Πρέπει λοιπὸν ὁ μοναχὸς νὰ ἱσταται πάντοτε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ ἔχῃ πρὸς αὐτὸν ἐστραμμένον τὸ ὄμμα της ψυχῆς, ἐὰν ἀληθῶς θέλῃ καὶ ἐπιθυμῇ νὰ περιφρουρῇ καὶ σχε- πάζῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ, καὶ νὰ καθαρίσῃ καὶ μεταβάλλη τὰς μετ κρὰς ἀτάκτους κινήσεις, αἵτινες κινοῦνται εἰς αὐτόν· νὰ μάθῃ δὲ νὰ διακρίνῃ μετὰ γαλήνης τοὺς εἰσερχομένους καὶ ἐξερ- χομένους ἐκ τῆς καρδίας αὐτοῦ διαλογισμούς· διότι αἱ πολ λαὶ ἀσχολίαι καὶ φροντίδες τῶν μοναχῶν εἶναι σημεῖον τῆς χαυνότητος καὶ ἀμελείας αὐτῶν πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ, καὶ φανεροῦσι τὰ ἐλαττώματα αὐτῶν πρὸς τὰ θεῖα. Χωρίς τὴν ἀμεριμνίαν τῶν γηίνων πραγμάτων μὴ ζητή- σης φῶς εἰς τὴν ψυχήν σου, μήτε γαλήνην εἰς τὰς αἰσθήσεις σου· καὶ ὅπου εὑρίσκονται ἀσχολίαι καὶ φροντίδες τῶν γηίνων πραγμάτων, σὺ μὴ πληθύνης τὰς ἀσχολίας σου, καὶ δὲν θέ λεις εὕρει διασκορπισμὸν εἰς τὸν νοῦν σου, ἢ εἰς τὴν κρυπτήν σου εὐχήν· διότι χωρὶς τῆς ἀδιαλείπτου προσευχῆς δὲν δύ- νασαι νὰ πλησιάσης εἰς τὸν Θεόν. Τὸ δὲ μετὰ τὸν κόπον τῆς

προσευχῆς σου νὰ καταγίνησαι εἰς ἄλλην φροντίδα διὰ τοῦ ναός σου, τοῦτο προξενεῖ τὸν διασκορπισμὸν τῆς διανοίας. Τὰ δάκρυα καὶ ὁ ῥαπισμὸς τῆς κεφαλῆς, ὁ γινόμενος εἰς τὴν προσευχὴν ὑπὸ τοῦ ἀγωνιστοῦ, καὶ τὸ κυλίεσθαι μετά θερμότητος ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, αὐξάνουσι τὴν θέρμην τῆς γλυκύτητος αὐτῶν ἐντὸς τῆς καρδίας, ἥτις μετὰ ἐπαινου μένης ἐκστάσεως πετᾷ πρὸς τὸν Θεόν, καὶ φωνάζει, εδίψη σεν ἡ ψυχή μου νὰ ἔλθῃ πρὸς σὲ τὸν Θεόν, τὸν ἰσχυρὸν καὶ ζῶντα· πότε μέλλει νὰ ἔλθω, καὶ νὰ ἴδω τὸ πρόσωπόν σου, Κύριέ μου; Ὅστις πίει ἐκ τούτου τοῦ οἴνου τῆς κατανύξεως, καὶ ὕστερον ἐξ ἀμελείας στερηθῆ αὐτόν, αὐτὸς μόνος γνωρί ζει εἰς ποίαν ταλαιπωρίαν ἐξέπεσε, καὶ ὁποῖόν τι χάρισμα ἀφηρέθη ἀπ' αὐτοῦ ἕνεκα τῆς χαυνότητος καὶ ἀμελείας αὐτοῦ. Ὤ, τί κακὸν πρᾶγμα εἶναι ἡ θεωρία τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἡ μετ᾿ αὐτῶν ὁμιλία εἰς τοὺς ἡσυχαστάς! ὦ ἀδελφοί μου, τῇ ἀληθείᾳ βλάπτονται οἱ ἡσυχασταὶ ἐκ τῆς συναναστροφῆς καὶ συνομιλίας τῶν ἄλλων περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἔφυγον ἐκ τῆς ἡσυχίας· ἐπειδὴ καθὼς ἡ ψυχρότης τοῦ πά- γου, ὅταν πέσῃ ἐξαίφνης ἐπάνω εἰς τὰ τρυφερὰ βλαστάρια τῶν φυτῶν, ξηραίνει καὶ ἀφανίζει αὐτά, οὕτω καὶ αἱ συντυ χίαι καὶ ὁμιλίαι τῶν ἀνθρώπων, κἂν σύντομαι καὶ ὀλίγαι ῶσι, καὶ φαίνωνται πρὸς καλὸν σκοπόν γινόμεναι, ξηραίνουσι τὰ ἄνθη τῶν ἀρετῶν τοῦ ἡσυχαστοῦ, τὰ ὁποῖα νεωστὶ ἤνθησαν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν συγκέρασιν τῆς ἡσυχίας, καὶ περικυκλοῦσι μεθ᾽ ἁπλότητος καὶ τρυφερότητος τὸ φυτὸν τῆς ψυχῆς, τὸ ὁποῖον ἐφυτεύθη παρὰ τὰς διεξόδους τῶν δακρύων τῆς μετανοίας· καὶ καθὼς ἡ σφοδρότης τῆς πάχνης, ἡ πί- πτουσα εἰς τὰ νεωστί φυόμενα χόρτα, κατακαίει αὐτὰ, οὕτως καὶ ἡ μετὰ τῶν ἀνθρώπων συνομιλία κατακαίει τὴν ρίζαν τοῦ νοός, ἥτις μόλις ἤρξατο νὰ χλοηφορῇ τὴν χλόην τῶν ἀρετῶν· καὶ ἐὰν ἡ ὁμιλία τινῶν, οἱ ὁποῖοι κατά τι μὲν ἐγκρα τεύονται, κατά τι δὲ ἔχουσι μικρὰ ἐλαττώματα, βλάπτῃ τὴν 5

ψυχήν, πόσον μᾶλλον ἡ ὁμιλία καὶ ἡ θεωρία τῶν κοσμικών καὶ τῶν ἀνευλαβῶν μοναχῶν; Καὶ καθώς ευγενής τις και τίμιος άνθρωπος όταν μεθύση, λησμονεῖ τὴν ἑαυτοῦ εὐγέ νειαν, καὶ ἀτιμάζεται καὶ περιγελᾶται ἡ τιμιότης αὑτοῦ ὑπὸ τῶν ἄλλων, ἅπερ συμβαίνουσιν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τὰ ἐκ τῆς δυ νάμεως τοῦ οἴνου προερχόμενα παραλαλήματα αὐτοῦ, οὕτω καὶ ἡ σωφροσύνη τῆς ψυχῆς θολοῦται καὶ σκοτίζεται ἐκ τῆς θεω ρίας καὶ συνομιλίας τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ λησμονεί τότε ὁ ἡσυχαστὴς τὸν τρόπον τῆς προφυλάξεως αὐτῆς, καὶ ἐκριζονται ἐξ αὐτῆς τὸ θεμέλιον τῆς ἐπαινετῆς αὐτοῦ κατα- στάσεως. Ἐὰν λοιπὸν αἱ συντυχίας καὶ ἡ μεγαλορρημοσύνη, όταν συμβαίνωσι διὰ τοῦ μετεωρισμοῦ τοῦ νοὸς εἰς τὸν ἡσυχαστήν, ἢ καὶ ἡ πλησίασις μόνον εἰς αὐτά, ὥστε νὰ ἴδη τις καὶ ν᾿ ἀκούσῃ, ἐπαρκῶσι ταῦτα μόνον, τὰ εἰσερχόμενα διὰ τῶν πυ- λῶν τῆς ὁράσεως καὶ τῆς ἀκουῆς, καὶ προξενοῦντα τὴν ψυ χρότητα τῆς καρδίας να προξενήσωσιν εἰς αὐτὸν θόλωσαν τοῦ νοὸς καὶ ἀνευλάβειαν εἰς τὰ θεῖα· καὶ ἐὰν ἡ ὀλίγη ώρα δύνηται νὰ προξενήση τόσην ζημίαν εἰς τὸν ἐγκρατὴ μονα χόν, τί νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς διαρκούς συναναστροφῆς καὶ τοῦ πολυκαιρινοῦ ἐμποδίου, τοῦ γινομένου ἐκ τούτων εἰς τοὺς ἀμελεῖς; διότι ἡ ἀναθυμίασις τῶν φαγητῶν καὶ ποτῶν, ἡ ἀνερχομένη ἐκ τοῦ στομάχου, δὲν ἀρίνει τὸν νοῦν νὰ δεχθῇ τὴν θείαν ἐπίγνωσιν, ἀλλὰ σκοτίζει αὐτόν, καθ᾿ ὃν τρόπου σκοτίζει τὸν ἀέρα ἡ ἐκ τῆς ὑγρασίας τῆς γῆς ἀναδιδομένη ὁμίχλη. Πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὁ ὑπερήφανος δὲν ἐννοεῖ, ὅτι περιπατεῖ εἰς τὸ σκότος, καὶ δὲν γνωρίζει τὴν ἔννοιαν τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ· καὶ πῶς δύναται νὰ γνωρίσῃ αὐτήν, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει ἐσκοτισμένος ; διὰ τοῦτο καὶ ὑπερηφανεύεται διὰ τοῦ ἐσκοτισμένου αὐτοῦ λογισμοῦ, ὅτι εἶναι ἀνώτερος πάντων τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων, ἐνῷ πραγματικῶς ὑπάρχει εὐτελέστε ρος καὶ ἀσθενέστερος πάντων, καὶ δὲν δύναται νὰ ἴδῃ καὶ νὰ

μάθῃ τὰς εὐθείας ὁδοὺς τοῦ Κυρίου· ὁ δὲ Κύριος κρύπτει ἀπὸ αὐτὸν τὸ ἅγιον αὑτοῦ θέλημα· καθόσον δὲν ἠθέλησε νὰ περι πατήσῃ τὴν ὁδὸν τῶν ταπεινῶν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἰη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΙΔ'.

Περὶ ἀλλαγῆς καὶ τροπῆς, τῆς γινομένης εἰς τοὺς ὁδεύοντας τὴν ὁδὸν τῆς ἡσυχίας, ἥτις εἶναι ὡρισμένη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ.

ΟΣΤΙΣ ἅπαξ ἀπεφάσισε νὰ διέλθῃ τὴν μοναχικὴν αὑτοῦ που λιτείαν εἰς τὴν ἡσυχίαν, ἂς κανονίσῃ ὁ τοιοῦτος ἑαυτόν, και ᾶς διευθύνῃ τὸ ἐπίλοιπον τῆς ζωῆς αὐτοῦ κατὰ τοὺς κόπους καὶ τὴν τάξιν τῆς ἡσυχίας. Ὅταν δὲ συμβῇ εἰς αὐτόν, καθώς εἶναι σύνηθες να συμβαίνη εἰς τὴν τάξιν τῆς ἡσυχίας, ἥτις ὡρίσθη ὑπὸ τῆς θείας χάριτος, νὰ ταραχθῇ ἀπὸ τὸ ἐντὸς αὐτοῦ εὑρισκόμενον σκότος, καὶ στερηθῇ πρὸς ὀλίγον καιρὸν τὴν πνευ ματικὴν παρηγορίαν, καὶ τὸ φῶς τῆς χάριτος, καθὼς ἡ γῆ στερείται πρὸς ὀλίγον καιρὸν τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας, αἵτινες σκοτίζονται ὑπὸ τῶν νεφῶν, ὅταν συμβῇ, λέγω, τοῦτο διὰ τὸ ἐπισκιάζον νέφος τῶν παθῶν, καὶ ἀπομακρυνθῇ πρὸς ὀλίγον ἀπ' αὐτοῦ ἡ χαροποιὰ δύναμις τοῦ Θεοῦ, καὶ σκεπάσῃ τὸν να αὐτοῦ ἀσυνήθης τις ομίχλη, ἂς μὴ ταραχθῇ ποσῶς ὁλογισμός αὐτοῦ· ἀλλ᾿ ἂς ὑπομένη,καὶ ἂς ἀναγινώσκῃ τὰ βιβλία τῶν διδα σκάλων, καὶ ἂς βιάσῃ ἑαυτὸν εἰς τὴν προσευχήν, καὶ εὐθὺς θέλεις ἐπέλθει εἰς αὐτὸν βοήθεια χωρίς να γνωρίζῃ. Καθὼς ἀποσύρεται ἀπὸ τὸ πρόσωπον τῆς γῆς τὸ ἐπικρατοῦν σκότος τοῦ ἀέρος διὰ τῶν ἀκτίνων τοῦ ἡλίου, οὕτω καὶ ἡ εὐχὴ δύναται να διαλύσῃ καὶ διασκορπίσῃ ἐκ τῆς ψυχῆς τὰ νέφη τῶν παθῶν, καὶ νὰ Ο βελο 5*

τίσῃ τὸν νοῦν διὰ τοῦ φωτὸς τῆς χαρᾶς καὶ τῆς παρηγορίας, ὅπερ συνηθίζει νὰ γεννᾷ ἡ εὐχὴ εἰς τὰς ἐνθυμήσεις ἡμῶν, καὶ μάλιστα ὅταν ἔχῃ ὕλην ἀπὸ τὰς θείας γραφάς, καὶ προσοχὴν ἔξυπνον τοῦ νοός· καθότι ἡ παντοτεινή μελέτη, ἡ γινομένη εἰς τὰς θείας γραφάς, πληροῖ τὴν ψυχὴν ἀπὸ ἀκατανόητον θαυμασμὸν καὶ θείαν εὐφροσύνην. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας.

ΛΟΓΟΣ ΙΕ'.

Περὶ τῶν ἡσυχαστῶν, πότε ἄρχονται νὰ γνωρίζωσι, ποῦ ἔφθασαν διὰ τῶν πνευματικῶν αἱ τῶν κόπων, πλέοντες τὴν ἀπέραντον θάλασσαν τῆς ἡσυχαστικῆς ζωῆς, καὶ πότε δύνανται νὰ ἐλπίσωσιν ὀλίγον, ὅτι οἱ κόποι αὑτῶν ἤρχισαν νὰ δίδωσιν εἰς αὐτοὺς καρπούς.

Σοι λέγω πρᾶγμα, ἀγαπητέ, καὶ μὴ διστάσης νὰ πιστεύ σῃς αὐτὸ ὡς μηδαμινόν, μήτε νὰ καταφρονήσῃς τοὺς ἐπιλοί. πους μου λόγους· διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες μοὶ παρέδωκαν τὰ δι' αὐ τῶν ἐκτιθέμενα, εἶναι ἀληθεῖς. Αλήθειαν δὲ σοὶ λέγω καὶ εἰς τοῦτον μου τὸν λόγον, καθὼς καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους. Γνώ ριζε λοιπὸν καλῶς, ὅτι ἐὰν κρεμάσῃς σεαυτὸν ἀπὸ τὰ βλέφα ρα τῶν ὀμμάτων σου, μὴ νομίσῃς, ὅτι ἀπέκτησας καλόν τι εἰς τὴν πολιτείαν τῆς ἡσυχίας σου, ἕως ὅτου δὲν ἤθελες φθά σει τὰ πολλὰ δάκρυα· διότι ἐν ὅσῳ δὲν φθάσεις εἰς αὐτά, ἀκός μη ἕως τότε τὰ κρυπτά σου ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, ἤγουν εὑρίσκεσα: εἰσέτι εἰς τὴν διαγωγὴν τῶν κοσμι

κῶν, καὶ διὰ τοῦ ἔξω μόνον ἀνθρώπου ἐργάζεσαι τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὁ ἔσω ἄνθρωπος μένει ἄκαρπος· καθότι ὁ χαρ πὸς τοῦ ἔσω ἀνθρώπου ἄρχεται ἀπὸ τὰ δάκρυα· ὅταν λοιπὸν λάβῃς τὴν χάριν τῶν δακρύων, τότε γνώριζε, ὅτι ἐξῆλθεν ὁ λογισμός σου ἐκ τῆς φυλακῆς τούτου τοῦ κόσμου, καὶ ἐπάτη σε τὸν πόδα αὑτοῦ εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ καινοῦ αἰῶνος, καὶ ἤρε ξατο νὰ ὀσφραίνηται τὸν νέον ἀέρα ἐκείνου τοῦ πνευματικοῦ αἰῶνος, καὶ τότε ὁ ἄνθρωπος ἄρχεται να καταφέρῃ δάκρυα καθότι ἐπλησίασεν ἡ γέννησις τοῦ πνευματικοῦ νηπίου· ἐπει δὴ ἡ θεία χάρις, ἡ κοινὴ μήτηρ πάντων, ἐπισπεύδει νὰ ἐντυ- πώσῃ εἰς τὴν ψυχὴν νοερῶς θεῖόν τινα τύπον, ἵνα βλέπῃ τὸ φῶς τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Ὅταν δὲ φθάσῃ ὁ καιρὸς τῆς γέν νας, τότε ὁ νοῦς ἄρχεται νὰ κινῆται εἰς τινα τῶν ἐκεῖσε θείων πραγμάτων, καθὼς ἡ ἀναπνοή, τὴν ὁποίαν ἀναπνέει τὸ βρέ φος ἐντὸς τῶν μελῶν τῆς μητρὸς αὑτοῦ, τρέφει συνήθως α τὸ ἐκεῖ εὑρισκόμενον· καὶ ἐπειδὴ ὁ νοῦς δὲν ὑπομένει ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι συνηθισμένος, αἴφνης ἄρχεται νὰ κινῇ τὸ σῶμα εἰς κλαυθμόν, μεμιγμένον τῇ γλυκύτητι τοῦ μέλι- τος· καὶ καθ' ὅσον τρέφεται τὸ ἔνδον βρέφος, τόσον καὶ τὰ δάκρυα αὐξάνουσι. Αὕτη δὲ ἡ τάξις τῶν δακρύων, τὴν ὁποίαν εἶπον, δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐκ διαλειμμάτων συμβαίνει εἰς τοὺς ἡσυχαστάς· διότι αὕτη ἡ παρηγορία τῶν δακρύων, ἡ ὁποία συμβαίνει νὰ γίνηται ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρόν, ἀκολουθεῖ εἰς πάντα ἡσυχαστήν, ὅστις ἡσυχάζει κατὰ Θεόν, καὶ εὑρί σκεται πάντοτε μετ' αὐτοῦ· καὶ ἄλλοτε μὲν συμβαίνουσιν εἰς αὐτόν, ὅταν εὑρίσκηται εἰς θεωρίαν, ἄλλοτε δέ, ὅταν ἀναγι νώσκη τὰς θείας γραφάς, καὶ ἄλλοτε ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς αὑτοῦ· ἀλλ᾽ ἐγὼ ἐνταῦθα κυρίως λέγω περὶ τῆς τάξεως τῶν δακρύων, ἥτις ὑπάρχει εἰς τόν, ὅστις ἀδιαλείπτως κλαίει καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν. Ὅστις λοιπὸν ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἀκριβείᾳ εὗρε τὸν τρόπον τοῦτον τῶν δακρύων, αὐτὸς βεβαίως εἰς τὴν ἡσυχίαν εὗρεν

αὐτόν· διότι εἰς διάστημα δύο ἐτῶν ἢ καὶ περισσότερον γίνον ται οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ ὡς πηγὴ ἀφθόνον ὕδατος, καὶ μετὰ ταῦτα εἰσέρχεται εἰς τὴν εἰρήνην τῶν λογισμῶν· ἀπὸ δὲ τῆς εἰρήνης τῶν λογισμῶν εἰσέρχεται εἰς ἐκείνην τὴν κατάπαυ σιν, καθὼς εἶπεν ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος, ὅσον δύναται νὰ χωρέσῃ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις μερικῶς· ἀπὸ δὲ τῆς εἰρηνικῆς καταπαύσεως ἄρχεται ὁ νοῦς νὰ βλέπῃ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, καὶ τότε τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἄρχεται ν' ἀποκαλύπτῃ εἰς αὐτὸν τὰ οὐράνια, καὶ ὁ Θεὸς κατοικεῖ ἐν αὐτῷ, καὶ αὐξάνει εἰς αὐτ τὸν τὸν καρπὸν τοῦ Πνεύματος· καὶ ἐντεῦθεν αὐτὸς αἰσθάνε- ται τὴν ἀλλαγὴν τῆς ἀφθαρσίας, ἥτις μέλλει νὰ ὑποδεχθῇ τὴν ψυχὴν ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ ἀνακαινισμοῦ ὅλων τῶν ὄντων, ὄχι τελείως, ἀλλ᾽ ἀμυδρῶς καὶ σκοτεινῶς πως, καὶ ὡς ἐν αἰ νίγματα. Ἔγραψα δὲ ταῦτα πρὸς ἰδικήν μου ἐνθύμησιν, καὶ διὰ πάνω τα ἄλλον, ὅστις ἤθελεν ἀναγινώσκει τοῦτό μου τὸ σύγγραμ μα, καθὼς ἔφθασα νὰ γνωρίσω ἔκ τε τῆς θεωρίας τῶν θείων γραφῶν, καὶ ἀπὸ τὰ ἀληθινὰ στόματα τῶν ἁγίων πατέρων, καὶ ὀλίγον ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδίας μου πείρας, ἵνα μοι γίνη βοήθεια παρὰ Θεοῦ εἰς τοὺς κόπους τῶν ἀγώνων μου διὰ τῶν εὐχῶν ἐκεί νων, οἵτινες ἤθελον ὠφεληθῆ ἐξ αὐτῶν· διότι πολὺν κόπον κατέβαλον εἰς ταῦτα.

Ακουσον δὲ καὶ τοῦτο, ὅπερ ἤδη μέλλω νὰ σοὶ εἴπω, καὶ

τὸ ὁποῖον ἔμαθον ἀπὸ ἀληθινὸν στόμα. Ὅταν φθάσης εἰς τὴν χάριν τῆς εἰρήνης τῶν λογισμῶν, τότε τὰ πολλὰ δάκρυα ἀ- φαιροῦνται ἀπὸ σοῦ, καὶ ἔπειτα σοὶ ἔρχονται τὰ δάκρυα μετὰ μέτρου, καὶ εἰς καιρὸν ἁρμόζοντα. Αὕτη, σοὶ λέγω ἐν ἀληθείᾳ καὶ συντόμως, εἶναι ἡ ἀκριβὴς τάξις τῶν δακρύων, τὴν ὁποίαν δέχεται καὶ πιστεύει πᾶσα ἡ ἐκκλησία τῶν πιστῶν.

ΛΟΓΟΣ ΙΣΤ'. Περὶ τῶν τρόπων τῶν ἀρετῶν. Η ΑΣΚΗΣΙΣ τῶν ἀρετῶν εἶναι μήτηρ τοῦ ἁγιασμοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου γεννᾶται ἡ πρώτη γεῦσις εἰς τὸ νὰ καταλαμβάνῃ τις τὰ μυστήρια τοῦ Χριστοῦ, ἥτις και πρώτη τάξις τῆς ἐπι γνώσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος. ὀνομάζεται. Μή τυχόν πλα νήσῃ τις ἑαυτόν, καὶ φαντασθῇ τὰ μυστήρια τοῦ Χριστοῦ διὰ μαντείας· καθότι ἡ ψυχή, ή μεμολυσμένη ἀπὸ σαρκικά πάθη, δὲν ἀνέρχεται εἰς τὴν καθαρὰν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, οὐδὲ ἐνοῦ ται μετὰ τοῦ πνεύματος τῶν ἁγίων. Λάμπρυνον τὸ κάλ λος τῆς σωφροσύνης σου διὰ τῶν δακρύων, διὰ τῶν νηστειῶν καὶ τῆς κατὰ μόνας ἡσυχίας· διότι ἡ μικρὰ θλίψις καὶ στενο- · χωρία, ή γινομένη διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, εἶναι ἀνωτέρα μεγάλου έργου, γενομένου ἄνευ θλίψεως· καθότι ἡ θελημα τικὴ θλίψις καὶ στενοχωρία ἀνατέλλει διὰ τῆς ἀγάπης την δοκιμασίαν τῆς πίστεως· τὸ δὲ ἔργον, τὸ γινόμενον μετὰ ἀνα- παύσεως, ἐκτελεῖται ἐκ τοῦ κόρου τῆς συνειδήσεως· διὰ τοῦτο ἐν θλίψεσιν ἐδοκιμάσθησαν οἱ ἅγιοι εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Χρι στοῦ, καὶ ὄχι διὰ τῶν ἀναπαύσεων· ἐπειδὴ τὸ ἔργον, τὸ γενε μενον ἄνευ κόπου, εἶναι ἡ ἀρετὴ τῶν κοσμικών, οἵτινες πράτ- τουσι τὴν ἐλεημοσύνην ἐκ τῶν ἔξω καὶ σωματικών πραγμάτ των, χωρὶς νὰ ὠφεληθῶσι. Σὺ ὅμως, ὦ αγωνιστὰ καὶ με μητὰ τοῦ πάθους τοῦ Χριστοῦ, ἀγωνίζου ἔσωθεν, ἵνα ἀξιω θῇς να γευθῇς τὴν δόξαν τοῦ Χριστοῦ· διότι ἐὰν πάσχωμεν μετ' αὐτοῦ, θέλομεν καὶ συνδοξασθῆ· δὲν συνδοξάζεται δὲ ὁ νοῦς μετὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἐὰν δὲν πάσχῃ τὸ σῶμα διὰ τὸν Χριστόν. Ὅστις λοιπὸν καταφρονεῖ τὴν ἀνθρωπίνην δό- ξαν, ἀξιοῦται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, καὶ δοξάζεται τὸ σῶμα μετὰ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· διότι δόξα τοῦ σώματος εἶναι ἡ μετα

εὐλαβείας πρὸς τὸν Θεὸν ὑποταγή, δόξα δὲ τοῦ νοὸς εἶναι ἡ περὶ τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ ἀληθὴς θεωρία· ἡ ἀληθὴς ὑποταγὴ ὑπάρχει διπλῆ, γίνεται καὶ διὰ τῶν σωματικῶν ἔργων, καὶ διὰ τῶν ὀνειδισμῶν καὶ καταφρονήσεων. Οταν λοιπὸν πάσχῃ τὸ σῶμα, συμπάσχει μετ' αὐτοῦ καὶ ἡ καρ- δία. Ἐὰν δὲν ἔχης ὀρθὴν γνῶσιν περὶ Θεοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κινηθῇ εἰς σὲ ἡ ἀγάπη αὐτοῦ· καὶ δὲν δύνασαι ν' ἀγαπήσης τὸν Θεόν, ἐὰν δὲν ἴδῃς αὐτόν· τὸ δὲ νὰ ἴδῃς τὸν Θεόν, εἶναι αὐτό, τὸ νὰ ἔχῃς περὶ αὐτοῦ ὀρθὴν γνῶσιν· διότι δὲν προη γεῖται ἡ θεωρία τοῦ Θεοῦ τῆς γνώσεως αὐτοῦ. Αξίωσόν με, Κύριε, νὰ σὲ γνωρίσω καὶ νὰ σὲ ἀγαπήσω, ὄχι μὲ γνώρισιν, ἥτις γίνεται ἐκ τῆς γυμνάσεως διὰ τοῦ μετεωρισμοῦ τοῦ νοός μου· · ἀλλ᾽ ἀξίωσόν με ἐκείνης τῆς γνώσεως, διὰ τῆς ὁποίας βλέπων σε ὁ νοῦς, δοξάζει τὴν ἀκτι- στον καὶ θείαν σου φύσιν διὰ τῆς θεωρίας, ἥτις ἀφαιρεῖ τὴν αἴσθησιν τοῦ κόσμου ἀπὸ τὴν διάνοιαν. Αξίωσόν με νὰ ὑψωθῶ ἀπὸ τὴν θεωρίαν τοῦ παναγίου σου θελήματος, ἥτις γεννά θεωρίας, καὶ νὰ σὲ ἴδω ἐν τῇ βίᾳ τοῦ δεσμοῦ τοῦ σταυροῦ εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς σταυρώσεως τοῦ νοῦ, ὅστις παύει ἐκου- σίως ἀπὸ τὰς ἐνεργείας τῶν νοημάτων αὑτοῦ διὰ τῆς διηνε κοῦς καὶ ὑπερφυσικῆς σου θεωρίας. Θὲς εἰς τὴν καρδίαν μου αὔξησιν τῆς ἀγάπης σου, ἵνα ἔλθω ἐκ τούτου τοῦ κόσμου ὀπί σω τοῦ ἔρωτος τῆς ἀγάπης σου. Κίνησον εἰς ἐμὲ τὴν ἀκατα- νόητόν σου ταπείνωσιν, μετὰ τῆς ὁποίας συνανεστράφης εἰς τοῦτον τὸν κόσμον ἐν τῷ καλύματι τῆς σαρκός, ὅπερ ἐφόρεσας ἐκ τῶν ἡμετέρων μελῶν διὰ τῆς ἁγίας Παρθένου, ἵνα διὰ ταύ της τῆς ἀδιαλείπτου ἐνθυμήσεως δεχθῶ μετὰ ἡδονῆς τὴν τα πείνωσιν τῆς φύσεώς μου. Δύο ὑπάρχουσι τρόποι, ἵνα διὰ τῆς ἀπονεκρώσεως τοῦ κό ἀνέλθῃ τις εἰς τὸν σταυρόν· ὁ μὲν εἷς εἶναι, ἡ σταύρωσις τοῦ σώματος διὰ τῶν ἀγώνων τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς· ὁ δὲ ἄλλος, τὸ ν' ἀνέλθη τις εἰς θεωρίαν διὰ τοῦ νοὸς αὐτοῦ· καὶ ὁ

μὲν πρῶτος γίνεται διὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν παθῶν, ὁ δὲ δεύτε ρος ἐκ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Δὲν ὑποτάσσεται ὁ νοῦς εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν τὸ σῶμα δὲν ὑποταγῇ πρῶτον εἰς τὸν νοῦν· ἡ βασιλεία τοῦ νοὸς εἶναι ἡ σταύρωσις τοῦ σώματος, καὶ δὲν ὑποτάσσεται ὁ νοῦς εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν δὲν ὑποταγῇ τὸ αὐτεξούσιον εἰς τὸ λογικόν. Δύσκολον εἶναι, τὸ νὰ παραδώ σῃ τις ὑψηλὰ νοήματα εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ὑπάρχει νήπιος κατὰ τὴν πνευματικὴν ἡλικίαν· ἀλοίμονον, λέγει, εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ὁ βασιλεὺς εἶναι νέος. Οστις ὑποτάξει ἑαυτὸν εἰς τὸν Θεόν, εὑρίσκεται πλησίον τοῦ νὰ ὑποταγῶσιν εἰς αὐτὸν τὰ πάντα. Ὅστις εγνώρισεν ἑαυτόν, εἰς αὑτὸν δίδε ται ἡ γνῶσις ὅλων τῶν πραγμάτων· διότι τὸ νὰ γνωρίσῃ τις ἑαυτόν, ὑπάρχει ἡ τελειότης τῆς γνώσεως ὅλων τῶν πραγ μάτων. Διὰ τῆς ὑποταγῆς τῆς ψυχῆς σου θέλουσιν ὑποταχθῆ εἰς σὲ τὰ πάντα· καθ᾿ ὃν καιρὸν βασιλεύει ἡ ταπείνωσις εἰς τὴν πολιτείαν σου, ὑποτάσσεται εἰς σὲ ἡ ψυχή σου, καὶ μετ' αὐτῆς θέλουσιν ὑποταχθῆ εἰς σὲ τὰ πάντα· διότι γεννᾶται παρὰ Θεοῦ εἰς τὴν καρδίαν ἡ εἰρήνη· ἐφ' ὅσον δὲ εὑρίσκεσαι ἐκτὸς ταύτης τῆς εἰρήνης, ὄχι μόνον τὰ πάθη θέλουσί σε κυ- ριεύσει, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν διαφόρων περιστατικῶν θέλεις κατα διωχθῆ. Ἀληθῶς, Κύριε, ἐὰν δὲν ταπεινωθῶμεν ἡμεῖς, δὲν θέ λεις παύσει ἀπὸ τοῦ νὰ μᾶς ταπεινώνης σύ. Ἡ ἀληθὴς ταπεί νωσις εἶναι γέννημα τῆς γνώσεως, καὶ ἡ ἀληθὴς γνῶσις εἶναι γέννημα τῶν πειρασμῶν.

ΛΟΓΟΣ ΙΖ΄.

Περὶ ἑρμηνείας τῶν τρόπων τῆς ἀρετῆς, καὶ ποία εἶναι ἡ δύναμις καὶ ἡ διαφορὰ ἑκάστου.

Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ἀρετή, ἡ γινομένη εἰς τὴν ἡσυχίαν, καθαρίζει τὸ σῶμα ἀπὸ τῆς ἐντὸς αὐτοῦ εὑρισκομένης ὕλης τῶν παθῶν, ἡ δὲ ἀρετὴ τοῦ νοὸς ταπεινοῖ τὴν ψυχήν, καὶ καθαρίζει αὐτὴν ἀπὸ τὰ παχυλὰ καὶ μάταια διανοήματα, ἵνα μὴ ἐμπαθῶς συλ λογίζηται ταύτα, ἀλλὰ νὰ κινῆται εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῆς θεω ρίαν. Αὕτη δὲ ἡ θεωρία τῆς ψυχῆς πλησιάζει αὐτὴν εἰς τὴν γύμνωσιν τοῦ νοός, ἥτις ονομάζεται θεωρία ἄϋλος, καὶ αὕτη εἶναι ἡ πνευματικὴ ἀρετή· διότι αὕτη ὑψώνει τὴν διάνοιαν ἀπὸ τὰ ἐπίγεια πράγματα, καὶ πλησιάζει αὐτὴν εἰς τὴν πρώτην θεωρίαν τοῦ Πνεύματος, καὶ συνιστᾷ αὐτὴν εἰς τὸν Θεόν, καὶ εἰς τὴν θεωρίαν τῆς ἀνεκλαλήτου αὐτοῦ δόξης, ἥτις ὑπάρχει κίνησίς τις τῶν νοημάτων τῆς μεγαλωσύνης τῆς φύσεως αυτ τοῦ, καὶ χωρίζει αὐτὴν ἀπὸ τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ ἀπὸ τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ, καὶ ἐντεῦθεν ἀσφαλιζόμεθα πρὸς τὴν μέλλου σαν ἐκείνην ἀποκειμένην εἰς ἡμᾶς ἐλπίδα, καὶ πληροφορού μεθα περὶ τῆς τάξεως αὐτῆς, καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ πεισμονή, ἤγουν ἡ πληροφορία, διὰ τῆς ὁποίας, ὡς εἶπεν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, εὐφραίνεται ὁ νοῦς νοητῶς, δηλαδὴ διὰ τῆς ἐλπίδος, ἥτις ἐπηγγέλθη εἰς ἡμᾶς. Τί δὲ εἶναι ταῦτα, καὶ πῶς ἔκα στον τούτων ὑπάρχει, άκουσον. Ταῦτα δὲ εἶναι ἡ σωματική πολιτεία, ἡ κατὰ Θεὸν γινο- μένη· καὶ σωματικὰ μὲν ἔργα ὀνομάζονται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γίνονται πρὸς καθαρισμὸν τῆς σαρκὸς διὰ τῆς πρακτικῆς ἀρε τῆς, δηλαδὴ διὰ φανερῶν ἔργων, διὰ τῶν ὁποίων καθαρίζε

ταί τις ἐκ τῆς ἀκαθαρσίας τοῦ σώματος. Ἡ δὲ πολιτεία τοῦ νοὸς εἶναι τὸ ἔργον τῆς καρδίας, τὸ ὁποῖον γίνεται ἀκατα παύστως, εἰς τὸ νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς δικαιοσύνης τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν κριμάτων αὐτοῦ, περὶ τῆς ἀδιαλείπτου εὐχῆς, καὶ περὶ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ, ἥτις γίνεται μερικῶς καὶ ὁλικῶς περὶ τούτου τοῦ κόσμου, καὶ εἰς τὸ νὰ φυλάξῃ τὰ κρυπτά πάθη, ἵνα μὴ ἀπαντήση κανὲν ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν κρυπτὴν καὶ πνευματικὴν χώραν τῆς καρδίας, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἔργον τῆς καρδίας, τὸ ὁποῖον καλεῖται πολιτεία τῆς διανοίας. Διὰ τούτου τοῦ ἔργου τῆς πολιτείας τῆς διανοίας, τὸ ὁποῖον λέο γεται καὶ πρᾶξις ψυχική, λεπτύνεται ἡ καρδία, καὶ χωρίζεται ἀπὸ τὴν κοινωνίαν τῆς ἐξαφανιζομένης ζωής, ἥτις ὑπάρχει παρὰ φύσιν· καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται νὰ κινῆται ἐνίοτε, καὶ νὰ στοχάζηται, καὶ νὰ ἐννοῇ διὰ τῆς θεωρίας τῶν αἰσθητῶν κτι σμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο διὰ τὴν χρείαν καὶ αὔξησιν τοῦ σώματος, καὶ πῶς διὰ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν δίδεται δύναμις εἰς τὰ τέσσαρα συστατικὰ στοιχεῖα τοῦ σώματος. Ἡ δὲ πνευματικὴ πολιτεία εἶναι πρᾶξις ἄνευ τῆς ἐνεργείας τῶν αἰσθήσεων, καὶ περὶ αὐτῆς ἔγραψαν οἱ θεῖοι πατέρες, τὴν ὁποίαν ὅταν δεχθῶσι τὰ νοήματα τῶν ἁγίων, λαμβάνεται ἐξ αὐτῶν ἡ ὑποστατική θεωρία καὶ ἡ παχύτης τοῦ σώματος, καὶ τότε ἡ θεωρία γίνεται νοητή· ἐνταῦθα δὲ θεωρίαν ὑποστα τικὴν ὀνομάζω τὴν πρώτην κτίσιν τῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώ που·) καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ὑποστατικῆς θεωρίας εὐκόλως ὑψοῦ. ται ὁ νοῦς εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς μοναδικής πολιτείας, ἥτις εἶναι, σαφῶς ἐξηγουμένη, τὸ νὰ θαυμάσῃ τὸν Θεόν. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις ἡ μεγάλη τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, ἥτις δίδοται εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀθανάτου ζωῆς κατὰ τὴν μέλο λουσαν μετὰ τὴν ἀνάστασιν διαγωγήν· διότι δὲν παύει ἐκεῖ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις ἀπὸ τοῦ νὰ θαυμάζῃ πάντοτε τὸν Θεόν, χωρὶς νὰ σκεφθῇ ποσῶς περὶ τῶν κτισμάτων· διότι ἐὰν ὑπῆρ χεν ἄλλο τι παρόμοιον, ἢ ἀνώτερον τοῦ Θεοῦ, ἡδύνατο ὁ

νοῦς νὰ κινηθῇ πρὸς αὐτό, καὶ ἄλλοτε μὲν νὰ στοχάζηται τὸν Θεόν, ἄλλοτε δὲ αὐτό· ἀλλ' ἐπειδὴ ὅλη ἡ ὡραιότης τῶν ποιημάτων τοῦ Θεοῦ, ὅσα μέλλουσι νὰ γίνωσιν εἰς τὸν μέλ- λοντα καινὸν αἰῶνα, ὑπάρχει κατωτέρα τῆς ὡραιότητος τοῦ Θεοῦ, πῶς δύναται ἡ διάνοια ν' ἀπομακρυνθῇ διὰ τῆς θεωρίας αὐτῆς ἐκ τῆς ὡραιότητος τοῦ Θεοῦ; καὶ ποῖον πρᾶγμα δύο ναται νὰ λυπήσῃ τότε τὸν ἄνθρωπον ; ὁ θάνατος θέλει λυ- πήσει αὐτόν; ἢ τὸ βάρος τῆς σαρκός; ἢ ἡ ἐνθύμησις τῶν ἰδίων αὑτοῦ συγγενῶν καὶ φίλων; ἢ ἡ χρεία τοῦ σώματος, ἢ αἱ συμφοραὶ καὶ αἱ ἐναντιώσεις καὶ ὁ ἄγνωστος μετεωρι σμός; ἢ ἡ ἀτελῆς κατάστασις τῆς φύσεως; ἢ ἡ περικύκλω σις τῶν στοιχείων, καὶ ἡ μετά τινος συνομιλία, καὶ ἡ ἀκη- δία; ἢ ὁ κόπος καὶ ὁ μόχθος τοῦ σώματος; οὐδὲν ἐκ τού των δύναται ποσῶς νὰ λυπήσῃ αὐτόν· ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐὰν καὶ συμβαίνωσιν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, εἰς ἐκεῖνον ὅμως τὸν καιρόν, ὅτε ἀφαιρεθῆ τὸ κάλυμμα τῶν παθῶν ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς διανοίας, καὶ εἴδει ἐκείνην τὴν δόξαν, εὐθὺς ὑψοῦται ἡ διάνοια μετὰ θαυμασμοῦ· καὶ ἐὰν ὁ Θεὸς δὲν ἤθελε θέσῃ ὅριον εἰς ταύτην τὴν ζωήν, ὡς καὶ εἰς αὐτὰ τὰ πράγ ματα τοῦ κόσμου, ἐκ τῆς θεωρίας τῶν ὁποίων ὁ ἄνθρωπος οὐδέποτε ἤθελεν ἐπιθυμήσει νὰ ἐξέλθῃ· πόσον μᾶλλον ἐκεῖ, ὅπου δὲν εὑρίσκονται ταῦτα πάντα, (διότι ἐκεῖ ἡ ἀρετὴ εἶναι ἀόριστος, καὶ εἰς τὰ ἐκεῖ πράγματα θέλομεν εἶσθαι ὑπο- στατικῶς ἔνδον τῶν βασιλικῶν αὐλῶν, ἐὰν ἀξιωθῶμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὰς διὰ τῆς καλῆς ἡμῶν πολιτείας. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, πῶς εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ ἡ διάνοια, καὶ ν' ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῆς θαυμαστῆς ἐκεί της θεϊκής θεωρίας, καὶ νὰ προσηλωθῇ εἰς ἄλλο πράγμα; Αλοίμονον εἰς ἡμᾶς ! διότι δεν γνωρίζομεν τὸ ἀξίωμα τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, οὔτε εἰς ποίαν πολιτείαν προσεκλήθημεν ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι ἡ ζωὴ αὕτη, καὶ αἱ ἀσθένειαι αὐτῆς, καὶ ἡ κατάστασις τῶν ζώντων, καὶ αἱ θλίψεις τοῦ κόσμου, καὶ "

αὐτὸς ὁ κόσμος, καὶ αἱ κακίαι καὶ αἱ ἀναπαύσεις αὐτοῦ, εἶ ναι μέγα τι πράγμα. ᾿Αλλὰ, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, μακάριος εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀντίληψις ὑπάρχει παρὰ σοῦ, καὶ ἔθετο ἀναβάσεις εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, σύ, Κύριε, ὁ μόνος δυνατός, στρέψον τὰ πρόσωπα ἡμῶν ἐκ τῆς θεωρίας τούτου τοῦ κόσμου εἰς τὴν ἐπιθυμίαν σου· δός, Κύριε, ἵνα ἐννοήσωμεν αὐτόν, ὁποῖος τις πλάνος εἶναι, καὶ μὴ πιστεύσωμεν εἰς τὴν σκιὰν ὡς εἰς ἀλή θειαν· σύ, Κύριε, ἀφοῦ ἀνακαίνισας ἡμᾶς, καθιέρωσον εἰς τὸν νοῦν ἡμῶν σπουδὴν πρὸ τοῦ θανάτου, όπως γνωρίσωμεν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἡμετέρας ἐξόδου ἐκ τοῦ σώματος, πῶς ὑπῆρ ξεν ἡ εἴσοδος καὶ ἡ ἔξοδος ἡμῶν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, πρῶτον ἕως ὅτου ἠθέλομεν τελειώσει τὸ ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον προσεκλήθημεν κατὰ τὸ ἅγιόν σου θέλημα, καὶ ἔπειτα μετὰ πεποιθήσεως νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν δεχθῆ τὰ μεγάλα χαρίσματα κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τῶν ἁγίων γραφῶν, τὰ ὁποῖα ἡτοίμασεν ἡ πρὸς ἡμᾶς ἀγάπη σου εἰς τὴν δευτέραν ἀνακαίνισιν, τῶν ὁποίων μεγάλων χαρισμάτων ἡ ἐνθύμησις φυλάττεται εἰς τὴν πίστιν τῶν μυστηρίων. Ἡ ἐκ τῶν μολυσμῶν τῆς σαρκὸς κάθαρσις εἶναι ὁσιότης καὶ ἁγιασμὸς τοῦ σώματος· ἡ δὲ κάθαρσις τῆς ψυχῆς εἶναι δε ἡ ἐλευθερία αὐτῆς ἀπὸ τὰ κρυπτὰ πάθη, τὰ ὁποῖα συνι στῶνται εἰς τὴν διάνοιαν διὰ τῶν αἰσχρῶν λογισμῶν· ἡ δὲ τοῦ νοός κάθαρσις εἶναι εἰς τὴν ἀκοκάλυψιν τῶν μυστηρίων· διότι καθαρίζεται ἀφ' ὅλα τὰ ὑποπίπτοντα εἰς τὴν αἴσθησιν. Ἐὰν καὶ τὰ μικρὰ παιδία ἦναι καθαρὰ κατὰ τὸ σῶμα, καὶ ἀπαθὴ κατὰ τὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ οὐδεὶς ὀνομάζει αὐτὰ καθαρὰ καὶ κατὰ τὸν νοῦν. ἐπειδὴ ἡ καθαρότης τοῦ νοὸς εἶναι ἡ τε λειότης ἐν τῇ διαμονῇ τῆς οὐρανίου θεωρίας, ἥτις κινεῖται ἄνευ τῶν αἰσθήσεων διὰ τῆς πνευματικῆς δυνάμεως τῶν ἄνω κατακοσμήσεων τῶν ἀναριθμήτων ἁγίων τοῦ οὐρανίου ἐκεί του κόσμου, τῶν ὁποίων ἁγίων ή διαγωγὴ διαγέμεται εἰς τοὺς

αύλους ἐκείνους διὰ τῆς ἀοράτου ἐνεργείας, οἵτινες εὑρίσκον ται εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν θείων ἀποκαλύψεων. Εἴθε αὐτὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν ἀξιώσει ἡμᾶς πάντοτε νὰ βλέπωμεν αὐτὸν ἐνταῦ θα μὲν διὰ τῆς θεωρίας τοῦ νοός, μετὰ δὲ ταῦτα εἰς τὴν ἄλ λὴν ζωὴν νὰ βλέπωμεν αὐτὸν ἀμέσως πρόσωπον πρὸς πρόσ σωπον εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΙΗ'.

Περὶ τοῦ, πόσον γίνεται τὸ μέτρον τῆς γνώσεως, καὶ τὰ μέτρα τὰ περὶ τῆς πίστεως.

ΑΛΛΗ εἶναι ἡ γνῶσις, ἥτις προηγεῖται τῆς πίστεως, καὶ ἄλ- λη, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως· ἡ γνῶσις, ἥτις προηγεί ται τῆς πίστεως, ὑπάρχει γνῶσις φυσική· ἡ δὲ γνῶσις, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως, ὑπάρχει γνῶσις πνευματική, ἡ ὁποία λέγεται καὶ διάκρισις πνευματική. Φυσικὴ δὲ γνῶσις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία διακρίνει τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, ἥτις ὀνομά ζεται και διάκρισις φυσική, διὰ τῆς ὁποίας διακρίνομεν τό και λὸν ἀπὸ τὸ κακὸν φυσικῶς ἄνευ μαθήσεως· τὴν γνῶσιν ταύ τὴν ἔθηκεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν λογικὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ διὰ τῆς μαθήσεως αὐξάνει καὶ λαμβάνει προσθήκην, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὅστις νὰ μὴ ἔχῃ αὐτήν· καὶ διὰ τῆς δυνά- μεως τῆς φυσικῆς ταύτης γνώσεως τῆς λογικῆς ψυχῆς δια κρίνεται τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, ἡ ὁποία δύναμις κινεῖται εἰς τὴν ψυχὴν ἀκαταπαύστως, καὶ ὅσοι στεροῦνται αὐτῆς, εἶναι κάτωθεν τῆς λογικῆς φύσεως ὡς ζῶα· ὅσοι ὅμως ἔχουσιν αὐ τήν, αὐτοὶ εὑρίσκονται καλῶς εἰς τὴν κατάστασιν τῆς λογι κῆς φύσεως τῆς ψυχῆς, καὶ οὐδεμίαν ἔλλειψιν ἔχουσιν εἰς

ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν φύσιν πρὸς τιμὴν τῶν λογικῶν αὐτοῦ πλασμάτων. Ἐκείνους δέ, οἵτινες ἔχασαν αὐτὴν τὴν διάκρισιν, τὴν διακρίνουσαν τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, ὀνειδίζει ὁ προφήτης Δαβίδ, λέγων, ὁ ἄνθρωπος ὅτι εὑρίσκε το εἰς τιμήν, δὲν τὸ ἐννόησεν. Ἡ τιμὴ τῆς λογικῆς φύσεως εἶναι ἡ διάκρισις, ἡ ὁποία διακρίνει τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, καὶ δικαίως παρομοίασεν ὁ προφήτης ἐκείνους, οἵτινες ἔχασαν αὐτὴν μὲ τὰ ἄλογα ζῶα, τὰ μὴ ἔχοντα τὸ λογικὸν καὶ δια- κριτικόν. Δι' αὐτῆς τῆς φυσικῆς γνώσεως δυνάμεθα νὰ εὕρω- μεν τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ· καὶ αὕτη ἡ φυσικὴ γνώσις προηγείται τῆς πίστεως, καὶ εἶναι ἡ ὁδὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ δι' αὐτῆς ἠξεύρο μεν νὰ διακρίνωμεν τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, καὶ νὰ δεχθῶ μεν τὴν πίστιν μαρτυρεῖ δὲ ἡ δύναμις τῆς φύσεως, ὅτι ὁ ἄν θρωπος πρέπει νὰ πιστεύσῃ εἰς τὸν Θεόν, ὅστις παρήγαγεν εἰς τὴν κτίσιν τὰ πάντα· προσέτι νὰ πιστεύσῃ καὶ εἰς τοὺς λόγους τῶν ἁγίων αὐτοῦ ἐντολῶν, καὶ νὰ φυλάττῃ αὐτάς καὶ ἐκ τοῦ πιστεῦσαι γεννᾶται εἰς αὐτὸν ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅταν ἀκολουθήση τὰ ἔργα, καὶ ἀναβῇ ὀλίγον εἰς τὴν ἐρ- γασίαν τῶν ἐντολῶν, γεννᾶται εἰς αὐτὸν ἡ πνευματικὴ γνώ σις, ἡ ὁποία εἶπομεν, ὅτι γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως. Η φυσική γνώσις, ἥτις ὑπάρχει ἡ διάκρισις τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, καὶ ἡ ὁποία ἐτέθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν φύσιν ἡμῶν, πείθει ἡμᾶς, ὅτι πρέπει νὰ πιστεύωμεν εἰς τὸν Θεόν καὶ ἡ πίστις ἐμποιεῖ εἰς ἡμᾶς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁ φό βος αναγκάζει ἡμᾶς νὰ μετανοήσωμεν, καὶ νὰ πράττωμεν τὰ καλὰ ἔργα, καὶ οὕτω δίδεται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἡ πνευ ματικὴ γνῶσις, ἥτις εἶναι ἡ αἴσθησις τῶν μυστηρίων, ἡ ὁποία γεννᾷ τὴν πίστιν τῆς ἀληθινῆς θεωρίας. Ἡ γνώσις ἡ πνευ ματικὴ δὲν γεννᾶται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν ἐκμόνης τῆς ψι λῆς πίστεως, ἀλλ' ἡ πίστις γεννᾶ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, ὅταν ἀρχώμεθα νὰ ἐνεργῶμεν δι' αὐ τοῦ, γεννᾶται ἡ πνευματικὴ γνῶσις, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος Ἰωάν

νης ὁ Χρυσόστομος, ὅτι ὅταν τις θεληματικῶς ἀκολουθῇ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ὀρθὴν φρόνησιν, ταχέως λαμβά- νει τὴν ἀποκάλυψιν τῶν κρυπτῶν μυστηρίων· ὀνομάζει δὲ ἀποκάλυψιν τῶν κρυπτῶν μυστηρίων τὴν γνῶσιν τὴν πνευ ματικήν. Δὲν γεννᾶται ὁ φόβος τοῦ Θεοῦ ἐξ αὐτῆς τῆς πνευματικής γνώσεως, (διότι ὅ,τι δὲν ἐνυπάρχει εἰς τὴν φύσιν, δὲν δύνα ται νὰ γίνῃ, ἀλλὰ δίδεται ὡς μία τις δόσις αὕτη ἡ γνῶσις διὰ τῆς ἐργασίας τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ. Ὅταν δὲ ἐρευνήσης καλῶς τὸ ἔργον τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, θέλεις εὕρει, ὅτι αὐτὴ ἡ μετάνοια εἶναι καὶ ἡ πνευματικὴ γνῶσις, τὴν ὁποίαν εἴπομεν, ὅτι εἰς τὸ ἅγιον βάπτισμα λανβάνομεν ὡς ἀῤῥαβῶνα, καὶ διὰ τῆς μετανοίας δεχόμεθα αὐτὴν δῶρον χαρίσματος, καὶ τὸ χάρισμα, τὸ ὁποῖον εἶπομεν, ὅτι λαμβάνομεν διὰ τῆς με τανοίας, εἶναι αὐτὴ ἡ πνευματικὴ γνώσις, ἡ διὰ τῆς ἐνερ γείας τοῦ φόβου γινομένη δόσις. Η πνευματικὴ γνῶσις εν ναι ἡ αἴσθησις τῶν κρυπτῶν θείων μυστηρίων, ἡ ὁποία, ὅταν τις αἰσθανθῇ αὐτὰ τὰ ἀόρατα καὶ κατὰ πολὺ ὑπερβάλλοντα πράγματα, λαμβάνει τὸ ὄνομα τῆς πνευματικῆς γνώσεως, καὶ γεννᾶται διὰ τῆς αἰσθήσεως αὐτῆς ἄλλη πίστις, ὄχι ἐναντία τῆς πρώτης, ἀλλὰ βεβαιοῦσα τὴν πίστιν ἐκείνην, καὶ ὀνομάζουσιν αὐτὴν πίστιν τῆς θεωρίας. Εως ἐδῶ ἐνεργεῖ ἡ ἀκουή· ἤδη δὲ ἄρχεται ἡ θεωρία, ήτις ὑπάρχει ἀσφαλεστέρα τῆς ἀκουῆς. Πάντα ταῦτα γεννῶνται ἐκ τῆς γνώσεως ἐκείνης, ἥτις διακρίνει τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, καὶ ἐνυπάρχει εἰς τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἶναι ὁ καλὸς σπόρος τῆς ἀρετῆς. Ὅταν ταύτην τὴν φυσικὴν γνῶσιν καλύψωμεν διὰ τοῦ φιληδόνου ἡμῶν θελήματος, στερούμεθα τότε πάντα ταῦτα τὰ ῥηθέντα καλά, καὶ ἀκολουθεῖ εἰς ταύτην τὴν φυσικὴν γνῶσιν παντο τεινὴ κέντησις τῆς συνειδήσεως, καὶ ἀκατάπαυστος ἐνθύμησ σις τοῦ θανάτου, καὶ φροντίς τις, ἥτις εἶναι βάσανος τῆς

ΛΟΓΟΣ ΙΘ΄.

Περὶ πίστεως καὶ ταπεινοφροσύνης.

Ω ΑΝΘΡΩΠΕ ταπεινέ, θέλεις νὰ εὕρης τὴν αἰώνιον ζωήν; κράτησον τὴν πίστιν καὶ τὴν ταπείνωσιν εἰς ἑαυτόν· διότι διὰ τούτων εὑρίσκεις τὸ ἔλεος καὶ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, καὶ λόγους τινάς, λαλουμένους παρὰ Θεοῦ εἰς τὴν καρδίαν σου, καὶ τὸν φύλακά σου ἄγγελον, παραμένοντα κρυπτῶς καὶ φανερῶς παρὰ σοί. Θέλεις ν' ἀποκτήσης ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁμιλίας τῆς αἰωνίου ζωής; περιπάτει μεθ᾽ ἁπλότητος τὴν ὁδὸν τῆς ζωῆς σου, καὶ μὴ γίνου σοφὸς ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ· καθότι εἰς μὲν τὴν ἁπλότητα ἀκολουθεῖ ἡ πίστις, εἰς δὲ τὴν λεπτότητα τῆς γνώσεως, καὶ εἰς τὴν ἀναστροφὴν τῶν λογι- σμῶν σου ἀκολουθεῖ ἡ ὑψηλοφροσύνη, διὰ τῆς ὁποίας ευρί σκεται μακρὰν τοῦ Θεοῦ. Ὅταν παρασταθῇς εἰς προσευχὴν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, τό σον ὀφείλεις να ταπεινοῖς σεαυτὸν διὰ τοῦ λογισμοῦ σου, ὥστε νὰ θεωρῇς σεαυτὸν ὡς μύρμηκα, καὶ ὡς ἑρπετὸν τῆς γῆς, καὶ ὡς βδέλλαν, καὶ ὡς παιδίον τραυλίζον· καὶ μὴ εἴπῃς ἔμπροσθεν αὐτοῦ τί μετὰ λεπτῆς γνώσεως, ἀλλὰ πλησίασον εἰς αὐτὸν μετὰ φρονήματος νηπιάζοντος παιδίου, καὶ παρα στάσου ἐνώπιον αὐτοῦ οὕτως, ὥστε ν' ἀξιωθῆς τῆς πατρικῆς ἐκείνης προνοίας, ὁποία γίνεται ἀπὸ τοὺς πατέρας εἰς τὰ κατὰ πολλὰ μικρὰ αὑτῶν παιδία, ὡς εἶπεν ὁ Δαβίδ, φυλάσ σει ὁ Κύριος τὰ νήπια· διότι τὸ νήπιον πλησιάζει εἰς τὸν ὄφιν, καὶ κρατεῖ αὐτὸν ἐκ τοῦ τραχήλου, καὶ ποσῶς βλάπτεται ὑπ' αὐτοῦ· περιπατεῖ γυμνὸν τὸ νήπιον ἐν καιρῷ χειμῶνος, ὁπότε ἄλλοι ἐνδύονται καὶ σκεπάζονται, καὶ τὸ ψύχος δια- περᾷ ὅλα αὐτοῦ τὰ μέλη, καὶ δὲν πονεῖ· καθότι τὸ σῶμα τῆς ἁπλότητος καὶ ἀπειρίας αὐτοῦ ὑπάρχει σκεπασμένον δι' ἄλ

λου τινὸς ἐνδύματος ἀοράτου ἐκ τῆς κρυπτῆς ἐκείνης προ- νοίας, ἥτις διαφυλάττει τὰ τρυφερὰ αὐτοῦ μέλη, ἵνα μὴ πλη σιάση εἰς αὐτὰ βλάβη τις ἐκ τινος πράγματος. Πιστεύεις, ὅτι ὑπάρχει κρυπτή τις πρόνοια, ὑπὸ τῆς ὁποίας τὸ τρυφερόν σῶμα, τὸ ἕτοιμον εἰς πᾶσαν βλάβην διὰ τὴν τρυφερότητα καὶ ἀκακίαν αὑτοῦ, φυλάττεται ἐν μέσῳ τῶν ἐναντίων, καὶ δὲν καταπονεῖται ὑπ' αὐτῶν ; διότι λέγει, ὁ Κύ ριος φυλάσσει τα νήπια· καὶ ὄχι μόνον αὐτὰ τὰ μικρὰ καὶ τρυ φερὰ κατὰ τὸ σῶμα νήπια φυλάσσει, ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰς τὸν κόσ σμον εὑρισκομένους σοφούς κατὰ τὴν γνῶσιν, οἵτινες κατα λείπουσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνῶσιν, καὶ ἐπιστηρίζονται εἰς ἐκείν νην τὴν ἀόρατον σοφίαν, καὶ γίνονται ως νήπια μικρὰ θελη ματικῶς, καὶ μανθάνουσιν ἐκείνην τὴν σοφίαν, ἥτις δὲν διδά- σκεται διὰ τῆς γυμνασίας καὶ τῆς μαθήσεως ὑπὸ διδασκάλων καὶ καλῶς εἶπεν ὁ σοφὸς καὶ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος, ὅτι ὅστις θέλει νὰ ἦναι σοφὸς εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, ἂς γίνῃ μωρός, ἵνα γένηται σοφός. Σὺ δὲ αἴτησον παρὰ Θεοῦ, ὅπως σὲ ἀξιώσῃ νὰ φθάσης τὸ μέτρον τῆς πίστεως· καὶ ἐὰν αἰσθανθῇς αὐτῆς τῆς τρυφῆς εἰς τὴν ψυχήν σου, δεν μοί εἶναι δύσκολον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν σ' ἐμε ποδίζει τι ἀπὸ τὸν Χριστόν· δὲν σοὶ εἶναι ὅμως καὶ δύσκολον νὰ αἰχμαλωτισθῆς κατὰ πᾶσαν ὥραν ἀπὸ τὰ γήινα, ἀλλ᾽ οὔτε σοὶ εἶναι εὔκολον νὰ λησμονήσῃς τοῦτον τὸν ἀσθενῆ καὶ μά ταιον κόσμον, καὶ τὰς ἐπιθυμίας τῶν πραγμάτων αὐτοῦ· ὑπὲρ τούτου (τοῦ νὰ φθάσης δηλαδὴ τὸ μέτρον τῆς πίστεως) ἀός κνως προσεύχου, καὶ μετὰ θερμότητος καρδίας παρακάλεσον, καὶ μετὰ πολλῆς σπουδῆς δεήθητι, ἕως ὅτου ἤθελες λάβει αὐτό· καὶ πάλιν μὴ ἀτονήσης καὶ παραμελήσης. Θέλεις δι ἀξιωθῇ τούτων, ἐὰν πρῶτον παραβιάσας σεαυτὸν ἐπιρρίψης μετά πίστεως ὅλην σου την φροντίδα εἰς τὸν Θεόν, καὶ ἀνταλ λάξῃς τὴν ἰδίαν σου περὶ σοῦ φροντίδα μὲ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τότε, ὅταν ὁ Θεὸς ἴδῃ τὴν προαίρεσίν του, ότι μεθ' 6*

ὅλης τῆς καθαρότητος τοῦ ἰδίου σου φρονήματος ἐπίστευσας εἰς αὐτόν, καὶ ὄχι εἰς τὸν ἑαυτόν σου, καὶ ὅτι ἐβίασας σεαυτόν νὰ ἐλπίσῃς εἰς τὸν Θεόν, καὶ ὄχι εἰς τὸν ἑαυτόν σου, τότε, λέγω, ἡ ἄγνωστός σοι ἐκείνη δύναμις ἐπέρχεται εἰς σέ, καὶ φανερῶς θέλεις αἰσθανθῇ τὴν δύναμιν ἐκείνου, ὅστις κατώκης σεν ἄνευ ἀμφιβολίας εἰς σέν τὴν δύναμιν ἐκείνην λέγω, τὴν ὁποίαν πολλοὶ αἰσθανόμενοι εἰς ἑαυτούς, ἄνευ φόβου ἐμβαί νουσιν εἰς τὸ πῦρ, καὶ ἄνευ δισταγμοῦ περιπατοῦσιν ἐπὶ τῶν ὑδάτων· διότι ἡ πίστις ἐνισχύει τὰς αἰσθήσεις τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου, καὶ αἰσθάνεται ἀόρατόν τινα, ὅστις πείθει αὐτὸν νὰ μὴ προσέχῃ εἰς τὴν θεωρίαν τῶν φοβερῶν πραγμάτων, μήτε εἰς τὴν ὑπερβάλλουσαν ὄψιν τῶν αἰσθήσεων. Τάχα σοὶ φαίνεται παντελῶς δυνατόν, ὅτι ὁ ἔχων τὴν και σμικὴν γνῶσιν, δέχεται καὶ ἐκείνην τὴν πνευματικήν; όχι μόνον εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποδεχθῇ ἐκείνην τὴν πνευματικὴν γνῶσιν, ἀλλ᾽ οὔτε δυνατὸν νὰ αἰσθανθῇ αὐτὴν παντελῶς ἐν αἰσθήσει, οὔτε ν' ἀξιωθῇ τις ἐκ τῶν καταγινομένων εἰς τὴν κοσμικὴν γνῶσιν νὰ λάβη παντελῶς καὶ τὴν πνευματικήν. Καὶ ἐάν τινες ἐξ αὐτῶν θέλωσι νὰ πλησιάσωσιν εἰς ἐκείνην τὴν πνευματικὴν γνῶσιν, δὲν δύνανται ποσῶς, ἕως ὅτου δὲν ἀπαρνηθῶσι τὴν κοσμικὴν γνῶσιν, καὶ πᾶσαν τὴν ἀναστροφὴν τῆς λεπτότητος αὐτῆς, καὶ τὴν πολύπλοκον αὐτῆς μέθοδον, καὶ νὰ σταθῶσιν εἰς τὸ νηπιώδες φρόνημα τῆς πνευματικής γνώσεως· καὶ ἐὰν ταῦτα δὲν προηγηθῶσι, δὲν δύνανται παν τελῶς, ἢ καὶ ὀλίγον νὰ πλησιάσωσιν εἰς ἐκείνην τὴν πνευμα τικήν· ἐπειδὴ γίνεται εἰς αὐτοὺς ἐμπόδιον μέγα ἡ συνήθεια τῆς κοσμικῆς γνώσεως, καὶ οἱ συλλογισμοὶ αὐτῆς, τὰ ὁποῖα πρέπει ὀλίγον κατ' ὀλίγον νὰ ἐξαλείψωσι· καθότι ἡ γνῶσις ἐκείνη τοῦ πνεύματος ὑπάρχει ἁπλῆ, καὶ εἰς τοὺς ψυχικούς συλλογισμούς δεν λάμπει. Έως ότου δὲν ἤθελεν ἐλευθερωθῇ ἡ διάνοια ἀπὸ πολλοὺς συλλογισμούς, καὶ φθάσει εἰς τὴν ἁπλότητα τῆς και θαρότητος, δὲν δύναται νὰ αἰσθανθῇ τὴν πνευματικὴν γνῶσιν,

Αὕτη ἡ τάξις τῆς γνώσεως, ἵνα αἰσθανθῇ τις τὴν τροφὴν ἐκείνης τῆς ζωῆς τοῦ μέλλοντος αἰγῶος, οὕτως ἔχει, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀποστρέφεται τοὺς πολλοὺς συλλογισμούς τῆς κοσμικῆς διακρίσεως· ἀλλ' ἡ κοσμικὴ γνῶσις δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ τι, ἐὰν δὲν συλλογισθῇ καὶ κρίνῃ διὰ πολλῶν συλλογισμῶν τὸ δεχόμενον ἐν ἁπλότητι τῆς διανοίας· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος εἶπεν, ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ μικρὰ παιδία, δὲν δύνασθε νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅμως οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι εἰς ταύτην τὴν ἁπλότητα δεν δύνανται νὰ φθάσωσιν, ἂν καὶ ἐλπίζωμεν, ὅτι διὰ τὰς καλὰς καὶ ἐναρέτους αὐτῶν πράξεις φυλάττηται καὶ δι' αὐτοὺς τόπος εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· καθόσον ἐκ τοῦ νοήματος τῶν μακαρισμῶν τοῦ εὐαγγελίου δυνάμεθα νὰ γνωρίσωμεν· διότι ὁ Κύριος ἡμῶν διὰ τούτων τῶν μαχα- ρισμῶν ἐφανέρωσεν εἰς ἡμᾶς πολλὰς καταστάσεις καὶ δια φόρους πολιτείας· καὶ ἕκαστος ἄνθρωπος ὅταν φθάση εἰς ὅλα τὰ μέτρα πάσης ἀρετῆς, αὐτός, ἀπερχόμενος εἰς τὸν Χριστόν, ἀνοίγει ἔμπροσθεν αὐτοῦ τὴν θύραν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Ἀλλὰ τὴν πνευματικὴν ἐκείνην γνῶσιν δὲν δύναταί τις νὰ λάβῃ, ἐὰν μὴ στραφῇ καὶ γένηται ὡς μικρὸν παιδίον κατὰ τὸ φρόνημα· διότι ἐκ τούτου αἰσθάνεται ἐκείνην τὴν τρυφὴν τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἡ ὁποία ὡς λέγουσιν, εἶναι πνευμα τικὴ θεωρία· καὶ αὕτη δὲν εὑρίσκεται διὰ τῶν ἔργων τοῦ νοός, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ γευθῇ αὐτὴν διὰ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ ἕως ὅτου δεν καθαρισθῆ ὁ ἄνθρωπος, οὐδὲ ν' ἀκούση περὶ αὐτῆς εἶναι ἱκανός· ἐπειδὴ αὐτὴ δὲν ἀποκτᾶται διὰ τῆς διδασκαλίας καὶ τῆς μαθήσεως. Ἐὰν λοιπὸν φθάσῃς, ὦ τέκνον, τὴν ἐκ τῆς πίστεως καθαρότητα τῆς καρδίας, ἡ ὁ ποία καθαρότης ἀποκτᾶται εἰς τὴν ἡσυχίαν διὰ τῆς φυγῆς τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῆς ἀποστροφῆς τῆς γνώσεως τούτου τοῦ κόσμου, αίφνης θέλεις εὕρει αὐτὴν τὴν ἐκ τῆς πίστεως

πνευματικὴν γνῶσιν ἐντός σου ἄνευ τινὸς περὶ αὐτῆς ἐρεύνης, ὡς εἶπεν ὁ Θεὸς εἰς τὸν Ἰακώβ, στῆσον στήλην, καὶ χύσαι ἐπ' αὐτὴν ἔλαιον, καὶ θέλεις εὕρει θησαυρὸν εἰς τὸν κόλπον σου. Αλλ' ἐὰν κυριευθῇς ὑπὸ τῆς κοσμικῆς γνώσεως, δὲν μοί εἶναι ἄτοπον νὰ σοὶ εἴπω, ὅτι εὐκολώτερον σοὶ εἶναι νὰ λυθῇς ἀπὸ σιδηρὰς ἀλύσσους, παρὰ ἀπὸ αὐτήν· καὶ δὲν θέλεις ἀπο φύγει ποτὲ τὰς παγίδας τῆς πλάνης, οὐδὲ θέλεις λάβει παρ ῥησίαν καὶ πεποίθησιν πρὸς τὸν Θεόν· ἀλλὰ καὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν θέλεις περιπατεῖ ἐπὶ τῆς ἀκμῆς τοῦ ξίφους, καὶ οὐδέ ποτε θέλεις εὑρεθῇ ἄνευ λύπης. Μεθ᾽ ἁπλότητος παρακάλεσον τὸν Θεόν, καὶ ὁμολόγησον ἔμπροσθεν αὐτοῦ τὴν ἀδυναμίαν σου, ἵνα ζήσης καλῶς καὶ ἐναρέτως, καὶ ἀπαλλαγῇς ἐκ πά- σης μερίμνης καὶ φροντίδος· διότι καθὼς ἡ σκιὰ ἀκολουθεῖ τὸ σῶμα, οὕτω καὶ εἰς τὴν ταπεινοφροσύνην τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἐπιθυμῇς ταῦτα, μὴ ἀκούσης παντελῶς τοὺς που λεμοῦντάς σε πονηροὺς λογισμούς· καὶ ἐὰν σὲ περικυκλώσει σιν ὅλαι αἱ βλάβαι, καὶ αἱ κακίαι, καὶ οἱ κίνδυνοι, καὶ σὲ φοβή σωσι, μὴ φροντίσης ποσῶς περὶ αὐτῶν, μηδὲ ψηφίσῃς αὐτούς. Ἐὰν ἅπαξ ἐπίστευσας εἰς τὸν Θεόν, ὅστις σ' ἐπαρκεῖ πρὸς φύλαξίν σου καὶ οἰκονομίαν σου, καὶ ἐὰν ἀκολουθῇς ὀπίσω αὐτοῦ, μὴ πάλιν φροντίσης σὺ περί σεαυτοῦ, ἀλλ᾽ εἰπὲ εἰς ἑαυτόν, ὅτι μοὶ εἶναι ἀρκετὸς εἰς ὅλα μου τὰ ἀναγκαῖα ἐκεῖ- νος, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφιέρωσα τὴν ψυχήν μου, ἐγὼ ἤδη δὲν εὑρίσκομαι ἐνταῦθα, αὐτὸς γνωρίζει τὰ κατ' ἐμέ· οὕτως εἰπέ, καὶ τότε βλέπεις τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ, πῶς εἰς πᾶσαν πε ρίστασιν εὑρίσκεται πλησίον σου, ὅπως σὲ λυτρώσῃ ἀπὸ πάνω τα κίνδυνον, ὡς καὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν, καὶ πῶς ἡ θεία αὑτοῦ πρόνοια περικυκλοῖ καὶ σὲ καὶ αὐτοὺς ἀοράτως· καὶ ὄχι διότι ὑπάρχει ἀθέατος τοῖς σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς, ὁ περιο φρουρών σε φύλαξ ἄγγελος, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ διστάσῃς, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει· καθότι πολλάκις καὶ διὰ τῶν σωματι τῶν ὀφθαλμῶν βλέπεται, ἵνα σ' ἐνθαρρύνῃ. 6

Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀποῤῥίψῃ ἐξ αὐτοῦ πᾶσαν κοσμικὴν βοή θειαν καὶ ἀνθρωπίνην ἐλπίδα, καὶ ἀφιερωθῇ εἰς τὸν Θεὸν μετά πίστεως καὶ καθαρᾶς καρδίας, εὐθέως ἐπέρχεται εἰς αὐτὸν ἡ θεία χάρις, καὶ φανερώνει αὐτῷ τὴν ἑαυτῆς δύναμιν διὰ διατ φόρων βοηθειῶν· διότι δεικνύει εἰς τὰ ἀφορῶντα τὸ σῶμα την ἑαυτῆς δύναμιν, καὶ αὐτὸς ἐκ τούτων τῶν φανερῶν βοηθειών δύναται νὰ αἰσθανθῇ περισσότερον τὴν δύναμιν τῆς περὶ από τὸν τοῦ Θεοῦ προνοίας, καὶ διὰ τῆς γνώσεως τῶν αἰσθητῶν καὶ φανερῶν βεβαιοῦται καὶ περὶ τῶν ἀοράτων, ὡς πρέπει εἰς Τὸ ταπεινὸν καὶ ἁπλοῦν αὐτοῦ φρόνημα, καὶ εἰς τὴν σεμνὴν κατὰ Θεὸν πολιτείαν αὑτοῦ· καὶ γνωρίζει, ὅτι ἡ ἀναγκαία του σώματος αὑτοῦ χρεία ἑτοιμάζεται ἄνευ κόπου καὶ τῆς ἀπὸ μέρος αὐτοῦ φροντίδος· καὶ πολλάκις ἀπαλλάττει αὐτὸν ἀπὸ πολλὰ δυσάρεστα και κινδυνώδη περιστατικά, χωρὶς αὐτὸς νὰ ἐννοῇ αὐτά; ἀλλ᾽ ἀνεπαισθήτως ἡ θεία χάρις απομακρύνει ταῦτα ἀπὸ αὐτὸν διὰ θαυμασίου τρόπου, καὶ σκεπάζει αὐτόν, καθ᾿ ὃν τρόπον ἡ ὄρνις τὰ ἑαυτῆς τέκνα ὑπὸ τὰς πτέρυγα αὐτῆς, ἵνα μὴ πλησιάσῃ εἰς αὐτὸν βλάβη τινὸς πράγματος καὶ δεικνύει εἰς αὐτόν, ὅτι ἐπλησίασεν ὁ ἀφανισμὸς αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἔμεινεν ἀβλαβής. Κατ' αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον γυμνάζει αὐτὸν καὶ εἰς τὰ πνευματικά, διδοῦσα αὐτῷ σύνεσιν, ὥστε νὰ ἐννοῇ τὰς μηχανάς τῶν ἐννοιῶν καὶ τῶν ἀκαταλείπτων αυ του κακῶν λογισμῶν, καὶ εὐκόλως διακρίνει, πῶς ὁ εἷς ἀκο λουθεῖ κατόπιν τοῦ ἄλλου, καὶ πῶς πλανῶσι τὸν ἄνθρωπον, καὶ εἰς ποῖον ἐξ αὐτῶν προσκολλάται, καὶ πῶς γεννᾶται ὁ εἷς ἀπὸ τὸν ἄλλον, καὶ ἐξολοθρεύουσι τὴν ψυχὴν· καὶ καταισχύ νει ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ πᾶσαν ἔνέδραν καὶ μηχα νὴν τῶν δαιμόνων, καὶ τῶν λογισμῶν αὐτῶν, καὶ δίδει εἰς αὐτὸν φρόνησιν, ἵνα κατανοῇ, ὅσα ἔμελλον νὰ συμβῶσιν εἰς αὐτόν· καὶ ἀνατέλλει ἐντὸς τῆς ἁπλῆς αὐτοῦ καρδίας μας, διὰ τοῦ ὁποίου αἰσθάνεται εἰς πάντα τὴν δύναμιν τῶν λεπτών στοχασμῶν καὶ συλλογισμῶν· καὶ δεικνύει εἰς αὐτὸν φανερώ,

ὁποῖα τινα ἔμελλε νὰ πάθη, ἐὰν δὲν ἐγνώριζε ταῦτα· καὶ ἔνω τεῦθεν ἐπέρχεται εἰς αὐτόν, ὅτι εἰς ἔκαστον πράγμα, εἴτε μια κρόν, εἴτε μέγα, πρέπει νὰ παρακαλῇ καὶ νὰ ἐκζητῇ διὰ τῆς προσευχῆς παρὰ τοῦ δημιουργοῦ, ὅπως φωτίσῃ αὐτὸν περί τούτου. Καὶ ὅταν ἡ θεία χάρις στερεώσῃ εἰς πάντα ταῦτα τὸ φρόν νημα αὐτοῦ διὰ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν πεποίθησιν αὐτοῦ, τότε ἄρχεται ὀλίγον κατ' ὀλίγον νὰ εἰσέρχηται εἰς τοὺς πειρα- σμούς· καὶ παραχωρεῖ ὁ Θεὸς νὰ ἔλθωσιν εἰς αὐτὸν ἀρκετοὶ πειρασμοί κατὰ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὅπως δυνηθῇ νὰ βαστάση τὴν ὁρμὴν καὶ δύναμιν αὐτῶν, καὶ μετ' αὐτῶν τῶν πειρασμῶν πλησιάζει εἰς αὐτὸν φανερῶς καὶ ἡ θεία βοήθεια πρὸς ἐνίσχυ σιν αὐτοῦ, μέχρις ὅτου βαθμηδόν γυμνασθῆ, καὶ ἀποκτήσει φρόνησιν καὶ σοφίαν, ὥστε νὰ περιφρονῇ τοὺς ἐχθροὺς αὑτοῦ διὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πεποιθήσεως· διότι ἀδύνατον ἄνευ πει ρασμῶν νὰ σοφισθῇ τις εἰς τοὺς πνευματικοὺς πολέμους, καὶ νὰ γνωρίση τὸν ἑαυτοῦ προνοητήν, καὶ νὰ αἰσθανθῇ τὴν δύνα- μιν τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ στερεωθῇ κρυπτῶς εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ· καὶ ταῦτα πάντα γίνονται διὰ τῆς δοκιμής. Ὅταν δὲ ἡ θεία χάρις ἴδῃ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἤρξατο διὰ τοῦ λογισμοῦ νὰ ὑψηλοφρονῇ, εὐθὺς παραχωρεῖ, ἵνα ἔλθωσιν εἰς αὐτὸν ἰσχυρότεροι πειρασμοί, καὶ πολεμοῦντες νικήσωσιν αὐτ τόν, ὅπως γνωρίσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀσθένειαν, καὶ καταφύγῃ καὶ πλησιάσῃ μετὰ ταπεινώσεως πρὸς τὸν Θεόν. Διὰ τούτων δὲ φθάνει ὁ ἄνθρωπος εἰς τὰ μέτρα τῆς τελειότητος, καὶ ὑψοῦ καὶ διὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς πρὸς τὸν υἱὸν τοῦ Θεοῦ ἐλπίδος εἰς τὴν ἀρετὴν τῆς ἀγάπης· διότι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γίνεται φανερὰ εἰς τὸν ἄνθρωπον διὰ θαυμασίου τρόπου. Ὅταν ἐνίοτε ὁ ἄνθρωπος περιέλθη εἰς δεινὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀποκό. πτουσι τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδα αὐτοῦ, τότε ἐκεῖ ὁ Θεὸς δει κνύει τὴν δύναμιν αὐτοῦ πρὸς σωτηρίαν καὶ ἀπαλλαγὴν αὐο τοῦ· καθότι ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναταί ποτε να αισθανθῇ τὴν

θείαν δύναμιν, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται εἰς ἀνάπαυσιν καὶ εὐτυχίαν καὶ ὁ Θεὸς δὲν ἔδειξεν εἰς κανὲν ἄλλο μέρος τοσοῦτον αἰσθη τῶς τὴν ἑαυτοῦ ἐνέργειαν, ὅσον εἰς τόπους ἡσύχους καὶ ἐρή μους, ὅπου δὲν εὑρίσκονται συνομιλίαι καὶ ταραχαὶ καὶ συνα ναστροφαί ἀνθρώπων. Μὴ θαυμάσης, ὅταν, ἀρχόμενος τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρε τῆς, βλέπης, ὅτι πανταχόθεν αὐξάνουσιν αἱ στενοχωρίας καὶ αἱ σκληραί θλίψεις ἐναντίον σου· διότι δὲν νομίζεται ἀρετὴ ἐκείνη, πρὸς κατόρθωσιν τῆς ὁποίας δὲν ἀκολουθεῖ ἡ κακοπά θεια· ἐπειδὴ ἡ ἀρετὴ ἐκ τούτων τῶν ἀπαντωμένων δυσκολιών ὠνομάσθη ἀρετή, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος Ἰωάννης· συνήθειαν, λέ γει, ἔχει ἡ ἀρετὴ νὰ ὑπόχηται εἰς τὰς δυσκολίας, καὶ πᾶσα ἀρετή, γινομένη μετὰ ἀναπαύσεως, εἶναι κατηγορημένη· ὁ δὲ ἅγιος Μάρκος ὁ μοναχὸς λέγει, ὅτι πᾶσα ἀρετὴ ὀνομάζε ται σταυρός, ὅταν ἐκτελῆται κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Διὰ τοῦτο ὅσοι θέλουσι νὰ ζῶσιν ἐν φόβῳ Θεοῦ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, θέλουσι καταδιωχθῆ· και θότι λέγει καὶ ὁ Κύριος ἐν Εὐαγγελίῳ, ὅστις θέλει νὰ ἔλθῃ ὀπίσω μου, ἂς ἀπαρνηθῇ ἑαυτόν, καὶ ἂς λάβῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἂς μὲ ἀκολουθήση· ὅστις δὲν θέλει νὰ ζήσῃ μετ᾿ ἀναπαύσεως, ἂς ἀποθάνῃ διὰ τὸ ὄνομά μου σωματικῶς, ἵνα ζήσῃ ψυχικῶς. Διὰ τοῦτο λοιπὸν προὔλαβε καὶ ἔθηκεν ὑπ' ὄψιν σου τὸν σταυρόν, ἵνα πρῶτον σὺ ὁ ἴδιος ὁρίσῃς τὸν θάνατον κατὰ σοῦ, καὶ ἀκολούθως ἀποστείλῃς τὴν ψυχήν σου νὰ πορευθῇ ὀπίσω αὐτοῦ. Δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο ἰσχυρότερον τῆς ἀπογνώσεως τοῦ κόσμου, (δηλαδὴ τὸ ν' ἀπελπίσῃ τις ἑαυτὸν κατὰ τὸ σῶμα ἐκ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, θεωρῶν ἑαυτὸν πάντοτε νεα κρόν)· αὕτη ἡ ἀπόγνωσις δὲν ἠξεύρει νὰ νικᾶται ὑπό τινος, οὔτε ὑπὸ τῶν λυπηρῶν, οὔτε ὑπὸ τῶν χαροποιῶν. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ λογισμοῦ αὐτοῦ κόψῃ τὴν ἐλπίδα τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ὅπερ ὑπάρχει τὸ μᾶλλον τολμηρότερον, οὐδεὶς τῶν

ἐχθρῶν αὐτοῦ δύναται ν' ἀντιστῇ ἐναντίον αὐτοῦ, ἀλλ᾽ οὔτε αἱ θλίψεις καὶ αἱ στενοχωρίας δύνανται νὰ ἐξασθενήσωσι τὸ φρόνημα αὐτοῦ· καθότι πᾶσα οἱαδήποτε θλίψις καὶ στενοχω ρία εἶναι κατωτέρα τοῦ θανάτου, τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος ἀπεφά σισε καὶ ὥρισε κατ' αὐτοῦ. Ἐάν, εἰς πάντα τόπον, καὶ εἰς πᾶν πράγμα, καὶ εἰς πάντα καιρὸν ὅσα μέλλεις καὶ ἐπιθυμεῖς νὰ δοκιμάσης μετὰ πόθου, θέσῃς σκοπὸν ἐν τῷ φρονήματί σου εἰς τὸ νὰ τελειώσῃς αὐτὰ δι' ἔργου, καὶ νὰ ὑπομείνης τὴν λύπην, οὐ μόνον θέλεις εὑρεθῆ τολμηρὸς καὶ ἄοκνος, ἵν᾿ ἀντισταθῇς εἰς πᾶσαν παρουσιαζομένην δυσκολίαν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐνα Ευα νάμεως καὶ σταθερότητος τῶν λογισμῶν σου, θέλεις φυγά δεύσει ἀπὸ σοῦ τοὺς συλλογισμούς, οἵτινες σὲ φοβίζουσι, καὶ οἱ ὁποῖοι γεννώνται συνήθως εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν λογι σμῶν τῆς ἀναπαύσεως· προσέτι καὶ πάντα τὰ συμβαίνοντά σοι δύσκολα καὶ λυπηρὰ θέλουσι φανῆ εύκολα εἰς σέ, καὶ πολ λάκις καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζεις ἐπιβλαβή, θέλουσιν ἀπό βῆ τοὐναντίον, καὶ ἴσως δὲν θέλει σοὶ ἀπαντήσει κανὲν τῶν τοιούτων ἐπιβλαβών. Σὺ γνωρίζεις, ὅτι οἱ ἄνθρωποι, ἔχοντες τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναπαύσεως, στεροῦνται ἀείποτε τῆς ἐνθυμήσεως τῶν μεγά λων κατορθωμάτων, καὶ τῶν μελλόντων ἀγαθῶν καὶ τῶν ἀρετῶν· ἀλλ' οὐδὲ οἱ ζῶντες καὶ εὑρισκόμενοι εἰς τοῦτον τὸν κόσμον δύνανται νὰ φθάσωσι τὴν τελειότητα τῆς ἀναπαύσεως κατὰ τὸ ἑαυτῶν θέλημα, ἐὰν δὲν ἀποφασίσωσι νὰ ὑπομένωσι τὰ δύσκολα καὶ λυπηρά· καὶ ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ καθημερινὴ πεῖρα μαρτυρεῖ περὶ τούτων, εἶναι περιστὸν νὰ πείθωμεν ἕκαστον διὰ λόγων καθότι εἰς πάσας τὰς γενεὰς τῶν ἀνθρώπων απ ἀρχῆς κόσμου μέχρι της σήμερον δὲν ὑπάρχει ἄλλο, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξασθενώσιν οἱ ἄνθρωποι, καὶ νὰ μὴ δύνωνται νὰ νικῶσι τὰ ἑαυτῶν πάθη, καὶ νὰ στερῶνται τῶν ἀγαθῶν πραγ μάτων, εἰ μὴ τοῦτο, (δηλαδὴ ἡ ἐλπὶς τῆς ἀναπαύσεως τοῦ σώματος)· ὅθεν καὶ συντόμως λέγομεν, ὅτι δὲν καταφρονεῖ .

τις τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ἄλλως, εἰ μὴ διὰ τῆς ἐλπίδος τῆς ἐνταῦθα μικρᾶς ἀναπαύσεως· καὶ οὐ μόνον ταῦτα πά σχει, ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἰσχυραί συμφοραί καὶ δεινοί πειρα. σμοί διεγείρονται ἐναντίον αὐτοῦ· καθόσον ἀκολουθεῖ τὸ ἑαυ τοῦ θέλημα, καὶ προσηλώνει τοὺς λογισμοὺς αὑτοῦ εἰς τοῦτο ἐπειδὴ ὁ κυβερνήτης αὐτοῦ εἶναι ἡ ἐπιθυμία. Τις δὲν γνωρίζει, ὅτι καὶ τὰ πετεινὰ τῇ ἐλπίδι τῆς ἀναπαύ σεως πλησιάζουσιν εἰς τὴν παγίδα καὶ συλλαμβάνονται ; ἢ μήπως ἡ γνῶσις ἡμῶν δὲν εἶναι πολὺ κατωτέρα τῆς γνώσεως τῶν πετεινῶν εἰς τὰ παρόμοια τῆς παγίδος; ή μήπως ὁ διά βολος δὲν παγιδεύει καὶ ἡμᾶς ἐξ ἀρχῆς διὰ τοῦ φρονήματος τῆς ἀναπαύσεως εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι κρυπτὰ εἰς τόπους, ἢ εἴς τινα πράγματα; ἀλλ' ἐπειδὴ τὸ φρόνημα ἡμῶν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἐπιθυμίαν ἡμῶν, ἐξῆλθον τοῦ σκοποῦ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ἔθηκα ἐξ ἀρχῆς· ὅτι ἀείποτε τὸν σκοπὸν τῆς θλίψεως πρέπει νὰ ἔχωμεν κατὰ νοῦν εἰς πᾶν πράγμα, τοῦ ὁποίου ἀρχόμεθα, περιπατοῦντες τὴν ὁδὸν τοῦ Κυρίου, καὶ τὸ τέλος τῆς ἐκβάσεως αὐτῆς τῆς θλίψεως νὰ ἐπιστηρί ζωμεν προθύμως εἰς τὴν ἀρχήν. Ποσάκις δὲν ἐρωτᾷ τις, ὅταν μέλλῃ ν' ἀρχίση πραγμά τι διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, λέ γων, ἄρα ὑπάρχει ἀνάπαυσις εἰς τοῦτο τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον μέλλω ν' ἀρχίσω ; ἢ πῶς δύναμαι να περιπατήσω εἰς ταύτην τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς ἄνευ κόπου; ἢ μήπως ὑπάρχει εἰς αὐτ τὴν θλίψις, προξενοῦσα κόπον εἰς τὸ σῶμα, Ἰδοὺ λοιπὸν δὲν στρέφομεν ἄνω καὶ κάτω τὸ ὄμμα, ζητοῦντες πανταχοῦ τὸ ὄνομα τῆς ἀναπαύσεως ; Τί λέγεις, ἄνθρωπε ; εἰς τὸν οὐρανὸν θέλεις ν' ἀναβῇς, καὶ νὰ κληρονομήσης τὴν ἐκεῖ εὑρισκομένην βασιλείαν καὶ τὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ ἕνωσιν, καὶ τὴν ἀνάπαυσιν τῆς ἐκεῖ μακαριότητος, καὶ τὴν ἕνωσιν μετὰ τῶν ἀγγέλων, καὶ τὴν ζωὴν τὴν ἀθάνατον, καὶ ἐρωτᾷς, ἐὰν ἔχῃ ἡ ὁδὸς α τη δυσκολίαν ; ώ θαῦμα μέγα ! Οσοι ἐπιθυμοῦσε τὰ πράγ γατα τοῦ ματαίου τούτου κόσμου, πλέουσιν ἐπὶ τῶν φοβερῶν

κυμάτων τῆς θαλάσσης, καὶ μετὰ γενναιότητος περιπατοῦσε τοὺς δυσκολωτέρους δρόμους ὄχι ἀκινδύνως, καὶ ποσῶς δὲν λέγουσιν, ὅτι ὑπάρχει δυσκολία εἰς τοῦτο τὸ πρᾶγμα, ἢ λύπη εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλουσι νὰ πράξωσι· καὶ ἡμεῖς εἰς πάντα καιρὸν καὶ τόπον ἐξετάζομεν περὶ ἀναπαύσεως· ἀλλ' ἐὰν λά βωμεν κατὰ νοῦν εἰς πᾶσαν περίστασιν τὴν ὁδὸν τῆς σταυ ρώσεως, θέλομεν ἐννοήσει, ὅτι πᾶσα ἄλλη λύπη εἶναι κατω τέρα ταύτης. Αλλ' ἴσως ὑπάρχει τις, ὅστις δὲν πείθεται παντελῶς εἰς ταῦτα· ἐρωτῶ τὸν τοιοῦτον, ἐὰν ποτέ τις ἔλαβε νίκην εἰς τὸν πόλεμον, ἢ ἐὰν ἐδέχθη τις τὸν πρόσκαιρον καὶ ἀφανιζόμενου στέφανον, ἢ ἐπέτυχε τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ θελήματος αὐτοῦ, (εἰ εἶναι ἐκ τῶν ἐπαινουμένων), ἢ ὑπηρέτησε κατά τι τὰ θεῖα πράγματα, ἢ κατώρθωσέ τινα ἐπαινετὴν ἀρετήν, χωρὶς πρῶτ τον νὰ καταφρονήσῃ τοὺς κόπους καὶ τὰς θλίψεις, καὶ ν' ἀπο βάλῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ φρόνημα, ὅπερ ερεθίζει τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν ἀνάπαυσιν, καὶ ἑπομένως γεννᾷ τὴν ἀμέλειαν, καὶ τὴν ὀκνηρίαν καὶ τὸν φόβον, ἐξ ὧν γεννᾶται ἡ χαύνωσις εἰς πάντα; Ὅταν ὁ νοῦς ζηλώσῃ ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς, τότε καὶ αἱ σωμα τικαὶ αἰσθήσεις δὲν νικῶνται ἀπὸ τὰς ἐναντιότητας τῶν λα πηρῶν ἔργων. Ὅταν δὲ ὁ φυσικὸς θυμὸς κατὰ καιρὸν τίθηται εἰς ἐνέργειαν, τότε ἡ ζωὴ τοῦ σώματος καταφρονεῖται ὡς σκύ βαλα· διότι ὅταν ἡ καρδία ζηλωτυπήσῃ εἰς τὰ πνευματικά, τότε τὸ σῶμα δὲν λυπεῖται εἰς τὰς θλίψεις, οὐδὲ φοβεῖται καὶ συστέλλεται, ἀλλ᾽ ἀνθίσταται μετὰ τοῦ νοὸς γενναίως καὶ καρτερικῶς ὡς ἀδάμας εἰς ὅλους τοὺς πειρασμούς. Ας ζη λώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸν ζῆλον τοῦ πνεύματος κατὰ τὸ θέλη μα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ θέλει ἀποδιωχθῆ ἀφ' ἡμῶν πᾶσα ἀμέλεια, ἥτις γεννᾷ εἰς τὸ φρόνημα ἡμῶν τὴν ῥᾳθυμίαν· ἐπειδὴ ὁ ζῆλος γεννᾶ τὴν τόλμην καὶ τὴν δύναμιν τῆς ψυ χῆς, καὶ τὴν σπουδὴν τοῦ σώματος. Ποία δύναμις δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τοὺς δαίμονας, ὅταν ἡ ψυχὴ κινήσῃ κατ' αὐτῶν

τὸν σφοδρὸν καὶ φυσικὸν αὐτῆς ζῆλον ; Καὶ ἡ προθυμία, λέε γουσιν, ὅτι εἶναι γέννημα τοῦ ζήλου, καὶ ὅταν ὁ ζῆλος τίθησε τὴν δύναμιν αὑτοῦ εἰς ἐνέργειαν, πᾶσαν ἐναντίαν δύναμιν καθιστῷ εἰς τὴν ψυχὴν ἀφοβον· καὶ αὐτοὺς δὲ τοὺς στεφά νους τῆς ὁμολογίας, τοὺς ὁποίους λαμβάνουσιν οἱ ἅγιοι μάρ τυρες διὰ τῆς μεγαλοψυχίας αὐτῶν, τοὺς λαμβάνουσιν ἀπὸ αὐτὰς τὰς δύο ἐργασίας τοῦ ζήλου καὶ τῆς προθυμίας, αἵτινες γεννῶνται ἐκ τῆς δυνάμεως τοῦ φυσικοῦ θυμοῦ, καὶ γίνονται ἀπαθεῖς εἰς τὴν μεγάλην λύπην τῶν βασάνων. Είθε ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς τὴν τοιαύτην προθυμίαν πρὸς εὐαρέστη σιν αὐτοῦ. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ Κ.

Περὶ τοῦ, πόσην τιμὴν ἔχει ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ πόσον ὁ βαθμὸς αὐτῆς εἶναι ἀνώτερος.

ΘΕΛΩ ν' ἀνοίξω τὸ στόμα μου, ὦ ἀδελφοί, καὶ νὰ ὁμιλή σω περὶ τῆς ὑψηλῆς ὑποθέσεως τῆς ταπεινοφροσύνης· ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὡς φοβεῖται ἐκεῖνος, ὅστις μέλλει νὰ ὁμιλήσῃ περὶ Θεοῦ δι' ἀνθρωπίνων συλλογισμῶν· καθότι ἡ ταπεινοφροσύνη εἶναι στολὴ τῆς θεότητος· ἐπειδὴ ὁ υἱὸς καὶ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ πατρὸς ἐνανθρωπήσας ἐπὶ τῆς γῆς, αὐτὴν ἐνεδύθη, και συνανεστράφη μεθ' ἡμῶν· καὶ πᾶς ὅστις ἐνδυθῆ αὐτήν, αὐτὸς τῇ ἀληθείᾳ ὁμοιοῦται ἐκείνῳ, ὅστις κατέβη ἐκ τοῦ ἰδίου ὕψους, καὶ ἐσκέπασε τὴν ἰδίαν αὑτοῦ δόξαν καὶ μεγαλωσύνην διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης, ἵνα μὴ ἡ κτίσις καταφλεχθῇ, βλέ πουσα τὴν φύσιν τῆς αὐτοῦ θεότητος· διότι ἡ κτίσις δὲν ἡδύ

νατο νὰ ἴδῃ αὐτόν, ἐὰν δὲν ἐλάμβανε μέρος ἐξ αὐτῆς, ἀλλ οὔτε ν' ἀκούσῃ τοὺς λόγους αὐτοῦ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον καθότι οὐδὲ οἱ υἱοὶ τοῦ Ἰσραὴλ ἐδυνήθησαν ν' ἀκούσωσι τὴν φωνὴν αὐτοῦ, ὅταν ἐκ τῆς νεφέλης ἐλάλησε πρὸς αὐτούς· διὰ τοῦτο ἔλεγον πρὸς τὸν Μωϋσῆν, ἂς λαλήσῃ μετὰ σοῦ ὁ Θεός, καὶ σὺ εἰπὲ πρὸς ἡμᾶς τοὺς λόγους αὐτοῦ, καὶ ἂς μὴ λαλήσῃ πρὸς ἡμᾶς, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν. Πῶς λοιπὸν ἡ κτίσις ἠδύνατο νὰ ἴδῃ τὴν θείαν φύσιν ; διότι τόσον φοβερὰ ὑπῆρχεν ἡ θεωρία τοῦ Θεοῦ, ὥστε ὁ με σίτης Μωϋσῆς ἔλεγεν, ὅτι ἔμφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος· ἐπειδὴ ὅταν ἐφάνη ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ ἡ δόξα αὑτοῦ, ὅλον τὸ ὄρος ἐκαπνίζετο, καὶ ἔτρεμεν ἀπὸ τὸν φόβον, ὥστε καὶ τὰ θηρία, τὰ ὁποῖα ἐπλησίαζον εἰς τὰ κατώτερα μέρη τοῦ ὄρους, ἀπέ- θνησκον· ὁ δὲ λαὸς τῶν Ἑβραίων, καθαρίσας ἑαυτὸν κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Μωϋσέως τρεῖς ἡμέρας, προετοιμάσθη, ἵνα γίνη ἄξιος ἀκοῦσαι τὴν φωνὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ ἴδῃ τὴν θεω ρίαν αὐτοῦ· ἀλλ᾽ ὅταν ἔφθασεν ὁ καιρός, δὲν ἠδυνήθη νὰ δεχθῇ τὴν θεωρίαν τοῦ φωτὸς αὐτοῦ, καὶ τὴν σφοδρότητα τῆς φωνῆς τῶν βροντών. Ηδη ὅμως ἐξέχεε τὴν χάριν αὑτοῦ εἰς τὸν κόσμον διὰ τῆς ἰδίας αὑτοῦ παρουσίας, χωρὶς νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν γῆν μετὰ σεισμοῦ, καὶ πυρὸς καὶ φωνῆς φορ βερᾶς, ἀλλ' ὡς βροχὴ ἐπὶ πόκον, καὶ ὡς ἡ σταγὼν ἡ στά- ζουσα ἐπὶ τὴν γῆν μεθ᾽ ἁπλότητος, καὶ δι᾽ ἄλλης μορφής ἐφάνη συναναστρεφόμενος μεθ᾿ ἡμῶν, καλύψας διὰ τοῦ κατα πετάσματος τῆς σαρκὸς τὴν ἑαυτοῦ μεγαλωσύνην, τὸ ὁποῖον κατασκεύασεν εἰς ἑαυτὸν τὸ θεῖον αὐτοῦ νεῦμα ἐκ τοῦ κόλπου τῆς παρθένου καὶ Θεοτόκου Μαρίας, ὅπως, βλέποντες αὐτόν, ὄντα ἐκ τοῦ γένους ἡμῶν, μὴ ταραχθῶμεν ἐκ τῆς θεωρίας αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πᾶς ὅστις φορέσῃ τὴν στολήν, τὴν ὁποίαν ἐνεδύθη ὁ κτίστης εἰς ἐκεῖνο τὸ σῶμα, αὐτὸν τὸν Χρισ στὸν ἐνδύεται· καθότι ἐπεθύμησε νὰ ἐνδύσῃ τὸν ἔσω ἄνθρω τα τήν ὁμοίωσιν τοῦ Χριστοῦ, δι' ἧς ἐφάνη εἰς τὴν κτίσιν }

αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτῆς εἰσέτι φαίνεται εἰς τοὺς ἑαυτοῦ δούλους, καὶ ἀντὶ τοῦ ἐνδύματος τῆς ἐξωτερικῆς τιμῆς καὶ δόξης ἐκο- σμήθη δι' αὐτῆς. Διὰ τοῦτο καὶ ἡ χοϊκὴ κτίσις, ὅταν βλέπῃ πάντα ἄνθρωπον, ἐνδεδυμένον τοῦτο τὸ ὁμοίωμα, προσκυνεῖ αὐτὸν πρὸς τιμὴν τοῦ ἰδίου αὐτῆς δεσπότου, τὸν ὁποῖον εἶδεν ἐνδεδυμένον αὐτήν, καὶ συναναστρεφόμενον μετ' αὐτῆς· διότι ποία κτίσις δὲν εὐλαβεῖται τὴν θεωρίαν τοῦ ταπεινόφρονος ; ἀλλ᾽ ἕως ὅτου ἀποκαλυφθῆ ἡ δόξα τῆς ταπεινοφροσύνης εἰς πάντας, ὑπῆρχεν εὐκαταφρόνητος ἡ θεωρίᾳ αὐτῆς, καίτοι ἦτο πλήρεις ἁγιότητος ἤδη ὅμως ἔλαμψεν ἡ μεγαλωσύνη αὐτῆς εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου, καὶ πᾶς ἄνθρωπος τιμᾷ αὐτήν, ὅπου καὶ ἂν φανῇ· καὶ διὰ τούτου τοῦ μεαίτου ἠξιώθη ἡ κτίσις νὰ δεχθῇ τὴν θεωρίαν τοῦ ἰδίου αὐτῆς κτίστου καὶ δημιουργοῦ. Διὰ τοῦτο οὐδὲ οἱ ἐχθροὶ τῆς ἀληθείας δύνανται νὰ καταφρονήσωσιν αὐτήν, ἐὰν καὶ ὑπάρχῃ πτωχότερος ἐκεῖτ γος, ὅστις ἀπέκτησεν αὐτήν, ἀλλὰ τιμᾶται δι' αὐτῆς ὡς νὰ φορῇ στέφανον καὶ πορφύραν. Τὸν ταπεινόφρονα ἄνθρωπον οὐδεὶς μισεῖ ποτε, οὐδὲ ἐπι πλήττει, οὐδὲ καταφρονεῖ· ἐπειδὴ ἀγαπᾷ αὐτὸν ὁ δεσπότης αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἀγαπᾶται παρὰ πάντων. Αὐτὸς ἀγαπᾷ ὅλους ἐπίσης, καὶ ὅλοι ἀγαπῶσιν αὐτόν· ὅλοι ἐπιθυμοῦσιν αὐτόν, καὶ εἰς πάντα τόπον, όπου πλησιάσει, ὡς ἄγγελον φωτὸς βλέπουσιν αὐτόν, καὶ προσφέρουσιν αὐτῷ ἰδιαιτέραν τιμήν· καὶ ὅταν λαλήση, ὁ σοφὸς καὶ ὁ διδάσκαλος σιωπώσεν ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ ὅλων τῶν ἀνθρώπων οἱ ὀφθαλμοὶ προ σέχουσιν εἰς τὸ στόμα αὐτοῦ, καὶ πᾶς ἄνθρωπος ἀκούει τοὺς λόγους αὐτοῦ, καὶ δέχεται αὐτοὺς ὡς λόγους Θεοῦ· ἡ βρα χυλογία αὐτοῦ εἶναι ὡς οἱ ἄπειροι λόγοι τῶν σοφῶν· οἱ λόγοι αὐτοῦ εἶναι γλυκεῖς εἰς τὴν ἀκοὴν τῶν σοφῶν ὑπὲρ μέλι και κηρίον, καὶ παρὰ πάντων ὡς Θεὸς θεωρεῖται, καν ἰδιώτης ὑπάρχῃ καὶ ἀμαθὴς κατὰ τοὺς λόγους, καὶ κατὰ τὴν θεωρίαν εὐκαταφρόνητος καὶ εὐτελής.

Οστις λαλεῖ καταφρονητικῶς κατὰ τοῦ ταπεινόφρονος, καὶ δὲν λογίζεται αὐτὸν ὡς ζῶντα ἄνθρωπον, αὐτὸς ἀνοίγει τὸ στόμα αὑτοῦ, καὶ βλασφημεῖ κατὰ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ' ὅσον καταφρονεῖται ἀφ' ὅλης τῆς κτίσεως, ἡ τιμὴ αὐτοῦ διαμένει πάντοτε καὶ πανταχοῦ. Πλησιάζει ὁ ταπεινόφρων εἰς τὰ φθο ροποιὰ θηρία, καὶ ἅμα εἴδωσιν αὐτόν, ἀμέσως ἡμεροῦται ἡ ἀγριότης αὐτῶν, καὶ πλησιάζουσιν αὐτὸν ὡς δεσπότην αὑτῶν, καὶ κινοῦσι τὰς κεφαλάς, καὶ λείχουσι τὰς χεῖρας καὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ· διότι ὀσφραίνονται εἰς αὐτὸν ἐκείνην τὴν εὐων δίαν, τὴν ὁποίαν ἐξέπεμπεν ὁ Ἀδὰμ πρὸ τῆς παραβάσεως, καὶ ὅπερ ἐλήφθη τότε ἐξ ἡμῶν, πάλιν ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ τῆς παρουσίας αὑτοῦ ἀνανέωσε καὶ ἔδωκεν αὐτὸ εἰς ἡμᾶς, καὶ ἐμύρισε τὴν εὐωδίαν τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων. Πλησιάζει δὲ πάλιν ὁ ταπεινόφρων εἰς τὰ θανατηφόρα έρα πετά, καὶ ἅμα αἰσθανθῶσι τὴν χεῖρα αὐτοῦ ἐπάνω εἰς τὰ σώ- ματα αὐτῶν, παύει εὐθὺς ἡ ὀξύτης καὶ ἡ σκληρότης τῆς θα νατηφόρου αὐτῶν πικρότητος, καὶ ψιλαφῶνται ὑπ' αὐτοῦ ὡς ἀκρίδες. Πλησιάζει εἰς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ προσέχουσιν εἰς αὐτὸν ὡς εἰς τὸν Κύριον· καὶ τί λέγω ἀνθρώπους; ἀλλὰ καὶ οἱ δαίμονες μεθ' ὅλης αὐτῶν τῆς σφοδρότητος καὶ τῆς πικρίας, και μεθ' ὅλης τῆς μεγαλαυχίας αὐτῶν καὶ τοῦ φρονήματος, ὅταν πλησιάσωσιν εἰς τὸν ταπεινόφρονα, γίνονται ὡς χοῦς, καὶ μαραίνεται ὅλη αὐτῶν ἡ κακία, καὶ καταστρέφονται απα σαι αὑτῶν αἱ μηχαναί, καὶ τὰ πανουργεύματα αὐτῶν μένου σιν ἀνενέργητα. Μεχρι τοῦδε λοιπὸν ἐδείξαμεν τὸ μεγαλεῖον τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν ἔλαβε παρὰ Θεοῦ ἡ ταπεινοφροσύνη, καὶ τὴν δύ ναμιν, ἥτις ὑπάρχει κεκρυμμένη εἰς αὐτήν· ἐφεξῆς δὲ θέλο μεν δείξει, τί ἐστιν αὕτη ἡ ταπείνωσις, καὶ πότε ὁ ἄνθρωπος ἀξιοῦται νὰ δεχθῇ αὐτὴν τελείως. Ας κάμωμεν δὲ διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ταπεινόφρονος καὶ τοῦ ἀξιωθέντος τῆς ἀληθοῦς ταπεινοφροσύνης.

Η ταπείνωσις εἶναι κρυπτή τις δύναμις, τὴν ὁποίαν δέ χονται οἱ τέλειοι ἅγιοι μετὰ τὸ τέλος πάσης τῆς ἑαυτῶν που λιτείας· καὶ δὲν δίδεται ἡ δύναμις αὕτη εἰς ἄλλον, παρὰ μόν νον εἰς τοὺς τελείους κατὰ τὴν ἀρετὴν διὰ τῆς δυνάμεως τῆς θείας χάριτος· διότι ἡ ἀρετὴ περιλαμβάνει εἰς ἑαυτὴν τὰ πάντα· διὰ τοῦτο δὲν δύναταί τις ἕκαστον ἄνθρωπον, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, νὰ ὀνομάζῃ ταπεινόφρονα, ἀλλὰ μόνον ἐκεί νους, οἵτινες ἐγένοντο ἄξιοι ταύτης της τάξεως, περὶ τῆς ὁπ ποίας εἴπομεν. Ὄχι πᾶς ὅστις ἐκ φύσεως ὑπάρχει κόσμιος καὶ ἡσύχιος, ἢ φρόνιμος καὶ πρᾷος, ἔφθασεν οὗτος καὶ εἰς τὸν βαθμὸν τῆς ταπεινοφροσύνης· ἀλλὰ ταπεινόφρων ἐν ἀληθείᾳ εἶναι καὶ λέ- γεται ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει εἰς τὸ κρυπτὸν ἄξιόν τι ὑπερηφα νείας, καὶ δὲν ὑπερηφανεύεται, ἀλλ' ὡς χοῦν θεωρεῖ τὸ χά ρισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει κρυπτῶς· ἀλλ᾽ οὔτε ἐκεῖνον ὀνομάζομεν ταπεινόφρονα, ὅστις διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν ἁμαρτημάτων αὐτοῦ συντρίβει τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν, καὶ δὲν ἀφίνει τὸν νοῦν αὐτοῦ νὰ ὑπερηφανεύηται, καὶ ταπεινοφρονεῖ, ἂν καὶ τοῦτο τὸ εἶδος τῆς ταπεινοφροσύνης ἶναι ἐπαινετόν· ἀλλ' ἐπειδὴ εἰσέτι ἔχει τὸν λογισμὸν τῆς ὑπερηφανείας, δὲν ἀπέκτησε τὴν τελείαν ταπείνωσιν, ἀλλὰ προσπαθεῖ διὰ μηχανημάτων να προσλάβῃ αὐτὴν εἰς ἑαυτόν· καὶ ἰδοὺ δὲν ἔχει αὐτὴν εἰσέτι, ἀλλὰ θέλει αὐτήν, καὶ ἑπομένως ἡ ταπεινοφροσύνη δὲν εἶναι εἰσέτι ἰδική του. Τέλειος δὲ ταπεινόφρων εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις δὲν χρειάζεται νὰ μηχανᾶται καὶ νὰ ἐφευρίσκῃ διὰ τοῦ νοὸς αὐτοῦ αἰτίας, ἵνα ταπεινοφρονῇ, ἀλλὰ κατὰ πάντα τελείως καὶ φυσικῶς ἀπέκτησεν αὐτὴν ἄνευ κόπου, καὶ ἐδέχθη αὐτὴν εἰς ἑαυτὸν ὡς μέγα τι χάρισμα, τὸ ὁποῖον ὑπερέχει πᾶσαν τὴν κτίσιν, ἀλλ' αὐτὸς θεωρεῖ ἑαυτὸν ὡς ἁμαρτωλόν, καὶ εὐ τελῆ καὶ εὐκαταφρόνητον· καὶ καθὼς ἐκεῖνος, ὅστις εἰσῆλθε μετά πάσης ἀκριβείας εἰς τὰ μυστήρια ὅλων τῶν πνευματι κῶν φύσεων, καὶ ὑπάρχει τέλειος κατὰ τὴν σοφίαν ὅλης τῆς

κτίσεως, λογίζεται όμως ἑαυτόν, ὅτι δὲν γνωρίζει τίποτα, οὕτω καὶ αὐτὸς δὲν ταπεινοφρονεῖ διὰ μηχανημάτων καὶ αἱ τιῶν, ἀλλ᾽ ἄνευ τινὸς βίας ὑπάρχει πραγματικῶς ταπεινὸς κατὰ τὴν καρδίαν. Αλλ' αρά γε εἶναι δυνατόν ποτε νὰ γίνῃ ὁ ἄνθρωπος τόσον ταπεινός, καὶ νὰ μεταβάλλη τόσον τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ἢ ὄχι ; Μὴ διστάσῃς ποσῶς· καθότι ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐκ τῶν μυστηρίων, τελειοῖ πάντα εἰς αὐτόν, καθόσον ἡ δύνα μις αὕτη εἰσχωρεῖ εἰς τὴν ἐργασίαν πάσης ἀρετῆς. Ταύτην τὴν δύναμιν ἐδέχθησαν οἱ μακάριοι ἀπόστολοι ἐν εἴδει πυρός· διὰ τοῦτο παρήγγειλεν αὐτοῖς ὁ Σωτὴρ νὰ μὴ ἀναχωρήσω- σιν ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἕως ὅτου ἤθελον λάβει δύναμιν ἐξ ὕψους· καὶ Ἱερουσαλήμ μὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀρετή, δύναμις δὲ ἐξ ὕψους ἡ ταπεινοφροσύνη, ἥτις δίδεται διὰ τοῦ παρακλήτου, ὅπερ ἑρμηνεύεται πνεῦμα παρακλήσεως· καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖ να τὸ ὁποῖον ἐλέχθη εἰς τὴν θείαν γραφήν περὶ περὶ αὐτοῦ, ὅτι τὰ μυστήρια εἰς τοὺς ταπεινόφρονας ἀποκαλύπτονται. Τούτου δὲ τοῦ πνεύματος τῶν ἀποκαλύψεων, τὸ ὁποῖον δει κνύει τὰ μυστήρια, μόνον οἱ ταπεινόφρονες ἀξιοῦνται νὰ δε χθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο τινὲς τῶν ἁγίων εἶπον, ὅτι ἡ ταπείνω σις τελειοῖ τὴν ψυχὴν διὰ τῶν θείων θεωριών. Ἂς μὴ τολ μήσῃ λοιπὸν οὐδεὶς τῶν ἀνθρώπων νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἔφθασε τὸ μετρον τῆς ταπεινοφροσύνης δι' ἑνὸς κατανυκτικοῦ λογι σμοῦ, ὅστις ἐπῆλθεν εἰς αὐτὸν κατά τινα περίστασιν, ἢ δι' ότ λίγων δακρύων, ἐξελθόντων ἐξ αὐτοῦ, ἢ δι᾽ ἑνὸς καλοῦ χα- ρίσματος, ὅπερ ἔχει φυσικῶς ἢ ἀπέκτησε διὰ τῆς βίας, (διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπάρχει πλήρωμα ὅλων τῶν μυστηρίων, εἶναι καὶ φύλαξ πασῶν τῶν ἀρετῶν), καὶ ὅτι δι᾽ ὀλίγων κόπων ἀπέ- κτησε πάντα ταῦτα τὰ καλά, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρομεν ανωτέρω περὶ τούτου τοῦ χαρίσματος. Αλλ' ἐάν τις ἐνίκησεν ὅλα τὰ πονηρὰ πνεύματα, καὶ δὲν διέφυγεν αὐτῷ κανὲν ἔργον ἐκ πάσης ἀρετῆς, ὅπερ νὰ μὴ

ἔπραξε, ἢ νὰ μὴ ἀπέκτησε· καὶ ἐὰν ἐνίκησε καὶ ὑπέταξε τὰ ὀχυρώματα πάντων τῶν ἐχθρῶν δαιμόνων, καὶ ἔπειτα ἐσθάνε θη εἰς ἑαυτόν, ὅτι ἔλαβε τοῦτο τὸ χάρισμα τῆς ταπεινώσεως, ὅταν τὸ ἅγιον πνεῦμα συμμαρτυρῇ μετὰ τοῦ ἰδίου πνεύματος κατὰ τὸν λόγον τοῦ ἀποστόλου Παύλου, τότε αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἡ τελειότης τῆς ταπεινοφροσύνης, καὶ μακάριος ἐκεῖνος, ὅστις ἀπέκτησεν αὐτήν· διότι κατὰ πᾶσαν ὥραν ἀσπάζεται τὸν κόλπον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐναγκαλίζεται αὐτὸν νοερῶς. Ἐὰν δὲ τυχὸν ἐρωτήση τις, τί νὰ πράξω ; πῶς ν' ἀποκτή τω τὴν ταπεινοφροσύνην ; διὰ τίνος τρόπου νὰ γίνω ἄξιος νὰ δεχθῶ αὐτήν ; Ἰδοὺ ἐγὼ βιάζω ἐμαυτόν, καὶ ὅταν νομίσω, ὅτι ἀπέκτησα αὐτήν, βλέπω, ὅτι ἐνάντιοι εἰς αὐτὴν λογισμοί περιστρέφονται ἐντὸς τῆς καρδίας μου, καὶ ἐντεῦθεν πίπτω πάλιν εἰς ἀπόγνωσιν. · Πρὸς τοῦτον τὸν ἐρωτῶντα θέλει ἀποκριθῆ αὐτὴ ἡ ταπει νοφροσύνη οὕτως· εἶναι ἀρκετὸν εἰς τὸν μαθητὴν νὰ γίνη κατὰ τὴν μάθησιν ὅμοιος μὲ τὸν διδάσκαλον, καὶ εἰς τὸν δοῦλον νὰ γίνῃ ὅμοιος μὲ τὸν κύριον αὑτοῦ. Βλέπε ἐκεῖνον, ὅστις ὥρισεν αὐτήν, καὶ δωρεῖται αὐτὸ τὸ χάρισμα, διὰ τίνος τρόπου απέκτησεν αὐτήν· γίνου λοιπὸν καὶ σὺ ὅμοιος μὲ αὐτόν, καὶ θέλεις εὕρει αὐτήν· διότι αὐτὸς ὁ ἴδιος εἶπεν, ἔρχε ται ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου παντὸς ἀνθρώπου, καὶ εἰς ἐμὲ εὑρίσκει οὐδέν. Βλέπεις, πῶς διὰ τῆς τελειότητος πασῶν τῶν ἀρετῶν δυνατὸν ν' ἀποκτήσῃ τις τὴν ταπείνωσιν; "Ας ζηλώσωμεν λοιπὸν αὐτόν, ὅστις εἶπε ταῦτα. Καὶ πάλιν εἶπεν, αἱ ἀλώπεκες ἔχουσι φωλεάς, καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατοικήσεις, ἀλλ' ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου δὲν ἔχει ποῦ νὰ κλίνῃ τὴν κεφαλήν· καὶ ποῖος ; ὁ ποιητὴς τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου κόσμου, ὅστις ἔχει καὶ ἀπολαμβάνει δόσ ξαν καὶ τιμὴν καὶ προσκύνησιν παρὰ πάντων τῶν ἁγίων (οἵτινες ἐγένοντο τέλειοι εἰς τὴν ἀρετήν, καὶ ἡγίασαν καὶ ἐτελειώθη 7°

σαν ἀπὸ Ἀδὰμ μέχρι τῆς σήμερον, μετὰ τοῦ ἀνάρχου αὐτοῦ πατρός, τοῦ ἀποστείλαντος αὐτὸν εἰς τὸν κόσμον, καὶ μετὰ τοῦ ἁγίου καὶ ζωοποιοῦ πνεύματος νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΑ'.

Περὶ τοῦ, ὑπὸ τίνος ὠφελεῖται ὁ ἄνθρωπος νὰ πλησιάσῃ διὰ τῆς καρδίας αὑτοῦ εἰς τὸν Θεόν· καὶ τίς εἶναι ἡ ἀληθῆς αἰτία, ἥτις πλησιάζει κρυπτῶς εἰς αὐτὸν τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, καὶ ποία πάλιν εἶναι ἡ αἰτία ἡ φέρουσα τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν ταπείνωσιν.

ΜΑΚΑΡΙΟΣ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὅστις ἐγνώρισε τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀσθένειαν· καθότι ἡ τοιαύτη γνῶσις γίνεται εἰς αὐτὸν θεμέλιον, καὶ ῥίζα καὶ ἀρχὴ πάσης ἀρετῆς καὶ ἀγαθωσύνης- ἐπειδὴ ὅταν μάθη τις, καὶ αἰσθανθῇ ἀληθῶς τὴν ἑαυτοῦ ἀσθέ νειαν, τότε περισφύγγει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ τῆς μαλθακό τητος, της σκοτιζούσης τὴν γνῶσιν, καὶ θησαυρίζει εἰς ἑαυ τὸν παραφυλακήν. Αλλ' οὐδεὶς δύναται νὰ αἰσθανθῇ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀσθένειαν, ἐὰν δὲν παραχωρηθῇ μικρὸν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ ἐμπέσῃ εἰς πειρασμούς, ή σωματικούς, ἢ ψυχικούς· διότι τότε ὁ ἄνθρωπος, συγκρίνων τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, θέλει γνωρίσει ἐκ τούτου τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀδυναμίαν, καὶ τὴν μεγαλωσύνην τῆς τοῦ Θεοῦ βοηθείας. Ὅταν δὲ πάλιν στοχασθῇ τὸ πλῆθος τῶν ἑαυτοῦ μηχανης μάτων, καὶ τὴν παραφυλακήν, καὶ τὴν ἐγκράτειαν, καὶ τὴν

σκέπην καὶ περίφραξιν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων ἐλπίζει νὰ εὕρῃ εἰς αὐτὴν πεποίθησιν, καὶ δὲν εὑρίσκει, ἡ ἐὰν ἡ καρδία αὐτοῦ δὲν ἔχει γαλήνην καὶ ἡσυχίαν ἐκ τοῦ φόβου καὶ τοῦ τρόμου, ἂς γνωρίσῃ τότε, ὅτι οὗτος ὁ φόβος τῆς καρδίας αὐτοῦ δηλοῖ, ὅτι βεβαίως στερεῖται της βοηθείας ἄλλου τινός· διότι ἔσωθεν ἡ καρδία μαρτυρεῖ διὰ τοῦ φόβου, ὅστις ἔρχεται εἰς αὐτὸν καὶ παλαίει ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ φανεροί τὴν στέρησιν καλοῦ τινος, καὶ ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἡσυχάσῃ ἄνευ βοηθείας· καθότι ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ σώζουσα. Ὅταν δὲ γνωρίσῃ τις, ὅτι στερεῖται τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ, κάμνει πολλὰς προσευχάς· καὶ ὅσον αὐξάνει αὐτάς, τόσον ταπεινοῦται ἡ καρδία αὐτοῦ· ἐπηδὴ δὲν δύναταί τις, ἐν ὅσῳ παρακαλεῖ καὶ ζητεῖ, νὰ μὴ ταπεινωθῇ, καὶ ἑπομένως τὴν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην χαρ δίαν ὁ Θεὸς δὲν θέλει περιφρονήσει. Ἕως ὅτου λοιπὸν δὲν ταπεινωθῇ ἡ καρδία, δὲν δύναται νὰ παύσῃ τὸν διασκορπισμόν· διότι μόνη ἡ ταπείνωσις περιμαζεύει τὴν καρδίαν. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ταπεινωθῇ, παρευθὺς περικυκλώνει αὐτὸν τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, καὶ τότε ἡ καρδία αἰσθάνεται τὴν θείαν βοήθειαν· διότι εὑρίσκει δύναμίν τινα πεποιθήσεως, ἥτις κινεῖται εἰς αὐτήν. Ὅταν δὲ αἰσθανθῇ ὁ ἄνθρωπος τὴν θείαν βοήθειαν, ὅτι ὑπάρχει μετ' αὐτοῦ, καὶ βοηθεῖ αὐτόν, τότε ἡ καρδία εὐθὺς πληροῦται χαρᾶς καὶ πίστεως, καὶ ἐκ τούτου ἐννοεῖ ὁ ἄνθρωπος, ὅτι ἡ προσευχὴ εἶναι καταφύγιον βοηθείας, καὶ πηγὴ σωτηρίας, καὶ θησαυρὸς πεποιθήσεως, καὶ λιμήν, σώζων τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς τρικυμίας τῶν πειρασμῶν, καὶ φῶς εἰς τοὺς ἐν σκότει εὑρισκομένους, καὶ στήριγμα τῶν ἀσθενῶν, καὶ σκέπη ἐν καιρῷ πειρασμῶν, καὶ βοήθεια εἰς τὴν ἀκμὴν τῆς ἀσθενείας, καὶ ἀσπὶς λυτρώσεως εἰς τοὺς ἀορά τους πολέμους, καὶ βέλος κινούμενον κατὰ τῶν δαιμόνων, καὶ ἐν γένει ὅλον τὸ πλῆθος τῶν καλῶν διὰ τῆς προσευχῆς λαμβάνει τὴν εἴσοδον εἰς τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἐντεῦθεν λοιπὸν

μετὰ πίστεως ἐντρυφᾷ εἰς τὴν προσευχήν, ἡ δὲ καρδία αὑτοῦ χαίρει καὶ εὐφραίνεται διὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν πεποιθήσεως, καὶ παντελῶς δὲν μένει πλέον εἰς τὴν προτέραν πύρωσιν, καὶ εἰς τὴν ἁπλῆν λαλιὰν τοῦ στόματος. Ὅταν δὲ ὁ ἄνθρωπος ἐννοήσῃ ταῦτα πάντα οὕτω, τότε ἀποκτᾶ τὴν προσευχὴν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὡς θησαυρόν, καὶ ἀπὸ τὴν πολλὴν αὐτοῦ χαρὰν καὶ ἀγαλλίασιν μεταβάλλει τὸν τρόπον τῆς προσευχῆς αὑτοῦ εἰς εὐχαριστηρίους φωνάς· καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, όπερ εἶπεν ὁ υἱὸς καὶ λόγος τοῦ Θεοῦ καὶ πατρός, ὁ ὁρίσας εἰς ἔχα- στον πρᾶγμα ιδιαίτερον σχῆμα, ὅτι ἡ προσευχὴ εἶναι χαρά, ἀναπέμπουσα εἰς τὸν Θεὸν εὐχαριστίαν. Τοῦτο δὲ τὸ εἶδος τῆς προσευχῆς κατορθοῦται διὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ· διότι δὲν προσεύχεται πλέον ὁ ἄνθρωπος μετὰ κόπου καὶ μόχθου, ὅπερ συμβαίνει εἰς τὸ ἄλλο εἶδος τῆς προσευχῆς τῆς στερημένης ταύτης τῆς χάριτος, ἀλλὰ μετὰ χαρᾶς καὶ θαυμασμοῦ τῆς καρδίας ἀναδίδει ἀκαταπαύστως τὰς εὐχαριστηρίους δεήσεις διὰ ἀλαλήτων φωνῶν, κινούμενος ἐκ τῆς ὑπερβολικῆς γνώ σεως τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐκπληττόμενος διὰ τὸ ὑπερβάλον τῆς χά ριτος αὐτοῦ· καὶ ἐντεῦθεν ὑψώνει αἴφνης τὴν φωνὴν αὑτοῦ, ὑμνολογῶν καὶ δοξάζων τὸν Θεόν, καὶ ἀναπέμπει τὴν εὐχα ριστίαν, καὶ λίαν ἐκπληττόμενος κινεῖ τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν. Ὅστις διὰ τῆς δοκιμῆς κατ' ἀλήθειαν, καὶ οὐχὶ κατὰ φαν τασίαν, ἔφθασεν εἰς τοῦτο τὸ μέτρον τῆς προσευχῆς, αὐτὸς γνωρίζει τό, τί λέγω, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει κανὲν ἐναντίον. καὶ ὁ τοιοῦτος καλὸν εἶναι νὰ παύσῃ πλέον ἀπὸ τοῦ νὰ ἐν- θυμῆται πάλιν τὰ μάταια πράγματα, καὶ νὰ παραμένῃ τῷ Θεῷ διὰ τῆς ἀδιακόπου προσευχής, δειλιῶν καὶ φοβούμε νος, μήπως στερηθῇ ποτε τὴν δυνατὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ. Πάντα ταῦτα τὰ καλὰ γεννῶνται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς συναισθήσεως τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἀσθενείας· διότι ἐκ τῆς πολ λῆς αὐτοῦ ἐπιθυμίας τοῦ ν' ἀποκτήσῃ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, πλησιάζει πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ἐπιμόνου προσευχῆς, καὶ ὅσον

αὐτὸς μετὰ πόθου πλησιάζει πρὸς τὸν Θεόν, τοσοῦτον καὶ ὁ Θεός πλησιάζει εἰς αὐτὸν διὰ τῶν χαρισμάτων αὑτοῦ, καὶ δὲν ἀφαιρεῖ ποτε παρ' αὐτοῦ τὴν χάριν ἕνεκα τῆς πολλῆς αὐτοῦ ταπεινώσεως· καθότι ὡς ἡ χήρα τοῦ εὐαγγελίου φωνάζει ἀκα- ταπαύστως πρὸς τὸν κριτήν, όπως κάμῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἐκδί- κησιν τοῦ ἀντιδίκου αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ ὁ πανοικτίρμων Θεός ἀναβάλλει ἐνίοτε τὰς χάριτας αὐτοῦ, ὅπως τοῦτο γίνῃ εἰς αὐτὸν αἰτία νὰ πλησιάσῃ ἐπὶ μᾶλλον διὰ τῆς προσευχῆς εἰς αὐτόν, καὶ διὰ τὴν χρείαν αὐτοῦ παραμείνῃ εἰς τὸν ἀναβρύον τα τὰς ὠφελείας Θεόν καί τινα μὲν τῶν αἰτημάτων αὐτοῦ δίδει εἰς αὐτὸν ἀμέσως, ἐκεῖνα λέγω, ἐκτὸς τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ σωθῇ· τινῶν δὲ ἀναβάλλει τὴν δύσιν· καὶ εἴς τινα μὲν πράγματα ἀπομακρύνει ἀπ' αὐτοῦ, καὶ ἀποδιώκει τὸ καυ σῶδες τοῦ ἐχθροῦ, εἴς τινα δὲ παραχωρεῖ νὰ πειράζηται, ὅπως ἡ πείραξις ἐκείνη γίνη εἰς αὐτὸν αἰτία νὰ πλησιάζῃ εἰς τὸν Θεόν, ὡς προείπον, καὶ παιδευόμενος δοκιμασθῆ εἰς τοὺς πει- ρασμούς· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς θείας γραφῆς, τὸν ὁποῖον λέγει, ὅτι ὁ Θεὸς ἀφῆκεν ἔθνη πολλά, καὶ δὲν παρέδω κεν αὐτὰ εἰς τὰς χεῖρας Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ, ἵνα παιδεύσῃ δι' αὐτ τῶν τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ, καὶ ἵνα αἱ φυλαὶ τῶν Ἑβραίων διδα χθῶσι καὶ μάθωσι τὸν πόλεμον. Ἐὰν δὲ ὁ δίκαιος δὲν συναι σθανθῇ τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, τὰ πράγματα αὑτοῦ κεῖνται ἐπὶ τῆς ἀκμῆς τοῦ ξυραφίου, καὶ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν εὑρίσκεται εἰς μέγαν κίνδυνον, μὴ ὢν μακρὰν τῆς πτώσεως, μήτε ἐκ τοῦ φθοροποιοῦ λέοντος τῆς ὑπερηφανείας φαίνεται ἀπηλλαγμέ νος. Καὶ πάλιν, ὅστις δὲν γνωρίζει τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀσθένειαν στερεῖται τῆς ταπεινώσεως· ὁ δὲ στερημένος τῆς ταπεινώσεως, ὑπάρχει στερημένος καὶ τῆς τελειότητος· ὁ δὲ στερημένος τῆς τελειότητος, πάντοτε εἶναι περίφοβος· διότι ἡ πόλις αὐτοῦ δὲν εἶναι τεθεμελιωμένη ἐπὶ τοὺς σιδηροὺς στύλους, καὶ ἐπὶ τὰς σιδηρὰς φλοιὰς τῆς ταπεινώσεως. Ταπείνωσιν δὲ δὲν δύ καταί τις ν' αποκτήση ἄλλως, παρὰ μόνον διὰ τῶν μέσων ἐ-

κείνων, διὰ τῶν ὁποίων συνήθως συντρίβεται ἡ καρδία, καὶ περιφρονοῦνται οἱ λογισμοί τῆς ὑπερηφανείας. Διὰ τοῦτο πολλάκις ὁ ἐχθρὸς ἡμῶν διάβολος εὑρίσκει εἰς τὸν ἄνθρωπον μικράν τινα αἰτίαν, δι' ἧς ἐκκλίνει αὐτὸν εἰς τὸ ἑαυτοῦ θέλημα· καθότι ἄνευ ταπεινώσεως δὲν δύναται ὁ ἄνε θρωπος νὰ φθάσῃ εἰς τὸ ἔργον τῆς τελειότητος, οὔτε τίθεται εἰς τὸ γραμμάτιον τῶν ἔργων αὐτοῦ ἡ σφραγὶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος· μᾶλλον δὲ μέχρι τῆς παρούσης πνευματικῆς αὐ τοῦ καταστάσεως ὑπάρχει δοῦλος, καὶ δὲν ἀπηλλάγη εἰσέτι ἐκ τοῦ φόβου· διότι δὲν ὀρθοποδεῖ τὸ ἔργον τῆς διαγωγής αὑτοῦ ἄνευ ταπεινώσεως, οὐδὲ παιδεύεται ἄλλως παρὰ διὰ τῶν πειρασμῶν· ἐπειδὴ ἄνευ παιδείας δὲν ἀποκτᾶ τὴν τα πείνωση. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς συγχωρεῖ εἰς τοὺς ἁγίους αἰτίας ταπει- νώσεως καὶ συντριμμοῦ καρδίας, γινομένου δι' ἐμπόνου προς σευχῆς, ἵνα ὅσοι, ἀγαπῶσιν αὐτόν, πλησιάσωσι πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς ταπεινώσεως· καὶ πολλάκις μὲν φοβίζει αὐτοὺς διὰ τῶν σωματικῶν παθῶν καὶ τῆς πτώσεως τῶν αἰσχρῶν καὶ μικρῶν ἐνθυμήσεων, πολλάκις δὲ καὶ δι᾿ ἀνθρωπίνων ὀνειδι σμῶν καὶ ὕβρεων, ἐνίοτε δὲ διὰ σωματικῶν ἀσθενειῶν καὶ ἀρ ῥωστημάτων, καὶ ἄλλοτε διὰ τῆς ἐνδείας τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματος· καὶ ποτὲ μὲν διὰ κόπων καὶ μόχθων μεγάλου φόβου καὶ ἐγκαταλείψεως καὶ τοῦ φανεροῦ πολέ- μου τοῦ διαβόλου, ποτὲ δὲ διὰ διαφόρων φοβερῶν πραγμάτ των. Ταῦτα δὲ πάντα συμβαίνουσιν εἰς αὐτούς, ἵνα ἔχωσιν αἰτίας ταπεινώσεως, καὶ μὴ ἐμπέσωσιν εἰς ἀμέλειαν, η συμ- βαίνουσι χάριν τῶν πραγμάτων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἠσθέ νησε ψυχικῶς ὁ ἀγωνιστής, ἢ καὶ διὰ τὸν φόβον τῶν μελ. λόντων κακῶν· ὥστε ἐξ ἀνάγκης εἶναι ἐπωφελεῖς οἱ πειρα- σμοὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους. Λέγω δὲ τοῦτο, ὄχι ὅτι πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ χαυνωθῇ θεληματικῶς ἐκ τῶν αἰσχρῶν λογι- σμῶν, ἵνα διὰ τῆς ἐνθυμήσεως αὐτῶν δοθῇ εἰς αὐτὸν πρόφα " .

σις ταπεινώσεως, οὔτε νὰ ζητῇ νὰ ἔμβῃ ἑκουσίως εἰς πειρα σμούς· ἀλλὰ πρέπει, ἐνῷ ἐργάζηται τὸ καλόν, νὰ ἶναι εἰς πᾶσαν περίστασιν προσεκτικός, καὶ νὰ φυλάττῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, καὶ νὰ συλλογίζηται, ὅτι ὑπάρχει κτιστός, καὶ διὰ τοῦτο εὐμετάβλητος· καθότι ἕκαστος κτιστὸς ἄνθρωπος έχει χρείαν τῆς δυνάμεως τοῦ Θεοῦ πρὸς βοήθειαν αὑτοῦ, καὶ πᾶς ὅστις ἔχει χρείαν τῆς βοηθείας ἄλλου, δῆλον, ὅτι ἔχει φυ- σικὴν ἀσθένειαν· καὶ πᾶς ὅστις γνωρίζει τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν, ἐξ ἀνάγκης χρειάζεται νὰ ταπεινωθῇ, ὅπως λάβῃ τὴν βοή θειαν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δὲ ἐξ ἀρχῆς ἐγνώριζε καὶ ἔβλεπε τὴν ἑαυτοῦ ἀσθένειαν ὁ ἄνθρωπος, δὲν ἤθελεν ἀμελήσει ποτέ, καὶ ἐὰν δὲν ἠμέλει, δὲν ἤθελεν ἀποκοιμηθῆ ἀμέριμνος, καὶ ἐὰν δὲν ἐκοιμᾶτο, δὲν ἤθελε παραδοθῇ εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν, οἷ τινες θλίβουσιν ἤδη αὐτόν, ἵνα ἐξυπνισθῇ. Πρέπει λοιπὸν εἰς τὸν ὁδεύοντα τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς νὰ εὐχαριστῇ εἰς πάσας τὰς ἐπερχομένας αὐτῷ θλίψεις τὸν Θεόν καὶ νὰ μέμφηται καὶ κατηγορῇ ἑαυτόν, καὶ νὰ γνωρίζῃ, ὅτι διὰ τὴν ἀμέλειαν αὐτοῦ παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ προνοητοῦ αὐ- τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἐξυπνίσῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ, ἢ καὶ διότι ὑπερηφα νεύθη, καὶ ἂς μὴ ταραχθῇ διὰ τοῦτο, μήτε ν' ἀφήσῃ τὸ στά- διον τοῦ ἀγῶνος, ἀλλ᾽ ἂς μέμφηται ἑαυτόν, ἵνα μὴ γίνῃ εἰς αὐτὸν διπλοῦν τὸ κακόν· διότι ὁ Θεός, ὁ πλήρης πάσης δια καιοσύνης, δὲν εἶναι ἄδικος, μὴ γένοιτο· εἰς τὸν ὁποῖον πρέ πει ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΒ'.

Περὶ τῶν τρόπων τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος· καὶ τὶς πρέπει νὰ ἐλπίζῃ εἰς τὸν Θεόν, καὶ τὶς ὁ ἐλπίζων ἀφρόνως καὶ ἀνοήτως.

Η ΠΡΟΣ τὸν Θεὸν ἐλπὶς προέρχεται ἐκ τῆς καρδιακής πίστεως· ὑπάρχει δὲ καλή, ἐὰν γίνηται μετά γνώσεως καὶ διακρίσεως· διότι υπάρχει καὶ ἄλλη ἐλπίς, διάφορος της πρώτης, ἥτις εἶναι ψευδής. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν φροντίζε ποσῶς περὶ τῶν προσκαίρων πραγμάτων, ἀλλὰ διὰ τὴν πολ λὴν αὑτοῦ εἰς τὰς ἀρετὰς ἐπιμέλειαν ἀφιερώνῃ ἑαυτὸν νύχτα καὶ ἡμέραν εἰς τὸν Θεόν, χωρὶς νὰ προνοῇ περὶ κοσμικοῦ τινος πράγματος, καὶ ἔχει ὅλην αὐτοῦ τὴν πρόνοιαν εἰς τὰ θεῖα, καὶ διὰ τοῦτο ἀμελεῖ νὰ προετοιμάση δι' ἑαυτὸν τροφὰς καὶ σκεπάσματα καὶ κατοικίαν, τότε αὐτὸς ἐλπίζει καλῶς καὶ σοφῶς εἰς τὸν Θεόν, ὅστις θέλει ἑτοιμάσει αὐτῷ πάντα τὰ πρὸς τὴν χρείαν αὐτοῦ ἀναγκαῖα, καὶ αὕτη εἶναι τωόντι ἡ ἀληθὴς καὶ σοφωτάτη ἐλπίς. Δίκαιον λοιπὸν εἶναι νὰ ἐλπίζῃ ὁ τοιοῦτος εἰς τὸν Θεόν· καθόσον ὑπάρχει δοῦλος αὐτοῦ γνή- σιος, καὶ δουλεύει αὐτῷ μετὰ ἐπιμελείας ἄνευ τινὸς ἀμελείας, προερχομένης ἔκ τινος αἰτίας· εἰς τὸν τοιοῦτον εἶναι πρέπον νὰ δεικνύη ὁ Θεὸς ἰδιαιτέραν ἐπιμέλειαν· καθότι φυλάττει πιστῶς τὴν ἐντολὴν αὐτοῦ, τὴν λέγουσαν, ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ τὴν δικαιοσύνην, καὶ πάντα τὰ λοιπὰ θέλουσι σᾶς δοθῆς καί, μὴ λαμβάνητε πρόνοιαν περί τῆς σαρκός. Ὅταν δὲ οὕτω πολιτεύηταί τις, ὅλος ὁ κόσμος ὡς δοῦλός τις θέλει ἑτοιμάσει αὐτῷ πάντα τὰ χρειώδη τοῦ σώματος, καὶ ἄνευ τινὸς δισταγμοῦ θέλει ὑποταγῇ εἰς αὐτὸν ὡς εἰς δεσπότην, καὶ ποσῶς δὲν θέλει ἐναντιωθῇ εἰς τὸ θέα

λημα αὐτοῦ· διότι δὲν συγχωροῦσιν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὸν τοιοῦτον νὰ φροντίζη τὰς ἀναγκαίας χρείας τοῦ σώματος αὑτοῦ, ἵνα μή, ἐπασχολούμενος εἰς τὰ τοιαῦτα, ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὸν Θεόν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς δὲν φροντίζει ποσῶς περὶ ἄλλου τινός πράγματος, παρὰ μόνον πῶς νὰ μένῃ ἀργός ἀπὸ πᾶσαν φροντίδα, τείνουσαν πρὸς ἡδονὴν καὶ διασκορπι σμὸν τοῦ νοός, καὶ τοῦτο διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐν τοσούτῳ αὐτὸς θέλει ἀπολαμβάνει πάντα τὰ ἀναγκαῖα διὰ θαυμασίου τρόπου, χωρὶς νὰ φροντίσῃ καὶ χωρὶς νὰ κοπιάση δι' αὐτά. Αλλ' ὅστις ἔχει τὴν καρδίαν αὐτοῦ προσηλωμένην ὅλως εἰς τὰ γήϊνα, καὶ αείποτε τρώγει χοῦν εἰς τὰ τῆς ἀτιμίας πάθη μετὰ τοῦ ὄφεως διαβόλου, καὶ δὲν φροντίζει παντελῶς περὶ τῶν εὐαρεστούντων τῷ Θεῷ ἔργων τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ ταλαιπωρεῖται καὶ μοχθῇ εἰς πάντα τὰ σωματικά, καὶ ὑπάρ χει παραλελυμένος καὶ ἀργὸς ἀπὸ πάσης ἀρετῆς διὰ τὴν διηνεκή συνομιλίαν καὶ τὸν μεταιωρισμὸν τῆς ἀκολασίας, και προφασίζεται προφάσεις τινάς, ὁ τοιοῦτος διὰ τὴν ἀμέ λειαν αὑτοῦ καὶ τὴν ἀργίαν εἰς τὰ ψυχικὰ εἶναι ἔκπτωτος τοῦ Θεοῦ· μόνον δ᾽ ἐνίοτε, ὅταν στενοχωρηθῇ ὑπὸ τῆς ἐνδείας, ἢ ὑπὸ τοῦ θανάτου, ἢ θλιβῇ ἐκ τοῦ θερισμοῦ τῶν ἑαυτοῦ ἀνο- μιῶν, λέγει δῆθεν, ἂς ἐλπίσω εἰς τὸν Θεόν, καὶ αὐτὸς θέλει μὲ κάμει ἀμέριμνον, καὶ θέλει μοί δώσει ἄνεσιν· ἀλλ᾽ εἰς αὐτὸν ἤθελεν εἴπει τις οὕτως· ὦ ἀνόητε, μέχρι τῆς παρούσης ὥρας δὲν ἐνεθυμήθης τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ ἐξύβρισας αὐτὸν διὰ τῶν ἔργων σου, καὶ τὸ ἅγιον αὑτοῦ ὄνομα ἐβλασφημεῖτο διὰ σοῦ εἰς τὰ ἔθνη, ὡς γέγραπται, καὶ ἤδη τομλᾶς νὰ λέγης μὲ πλατὶ στόμα, ἂς ἐλπίσω εἰς τὸν Θεόν, καὶ αὐτὸς θέλει μοὶ βοηθήσει, καὶ θέλει μὲ κάμει ἀμέριμνον; καλῶς λοιπὸν εἶπεν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ προφήτου Ησαίου, ἐκτρέπων τοὺς τοιούτους ἐκ τῆς ματαίας αὐτῶν ἐλπίδος, λέγων, καθημέραν μὲ παρακαλοῦσι, καὶ θέα λουσι νὰ μάθωσι τὰς ὁδούς μου, καὶ ζητοῦσι παρ' ἐμοῦ κρίσιν

καὶ δικαιοσύνην, ὡς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐργάζονται τὴν ἀρετήν, καὶ δὲν παραλείπουσι τὰς ἐντολάς μου. Ἐκ τῶν τοιούτων εἷς ὑπάρχει καὶ αὐτὸς ἄφρων καὶ ἀνόητος, ὅστις οὐδὲ διὰ τοῦ νοὺς αὑτοῦ πλησιάζει εἰς τὸν Θεόν· ὅταν ὅμως περικυκλωθῇ ὑπὸ τῶν θλίψεων, ὑψώνει τὰς χεῖρας αὐτοῦ πρὸς τὸν Θεόν, ἐλπίζων νὰ λάβῃ παρ' αὐτοῦ βοήθειαν. Ὁ τοιοῦτος ἔχει χρείαν νὰ παιδευθῇ πολλάκις διὰ τοῦ καυστικοῦ σιδήρου τῶν πετ ρασμῶν ἀφ' ὅλα τὰ μέρη· ἐπειδὴ καὶ δὲν ἔχει καμμίαν ἐργασίαν, ἀξίαν τῆς εἰς Θεὸν πεποιθήσεως αὑτοῦ, ἀλλὰ διὰ μὲν τὰς κακὰς αὐτοῦ πράξεις καὶ τὴν ἀμέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὰ πρέποντα, αὐτὸς γίνεται ἄξιος παιδείας, διὰ δὲ τὸ ἔλεος αὐτοῦ ὁ Θεὸς μακροθυμεῖ καὶ ὑπομένει αὐτόν. Πολλάκις μὴ γνωρίζων τις, περιπατεῖ εἰς δρόμον, ὅπου εὑρίσκεται κακὸν καὶ βλαπτικὸν θηρίον, ἢ λησταὶ καὶ φονεῖς, ἢ ἄλλο τι παρόμοιον, ὅπερ εἶναι ἔργον τῆς θείας προνοίας, ἵνα λυτρώσῃ αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐκ τοῦ τοιούτου κακοῦ, ἡ καὶ νὰ ἐμ ποδίσῃ αὐτὸν διά τινος τοιαύτης αἰτίας ἐκ τοῦ κινήματος αὐτοῦ. Καὶ πάλιν εὑρίσκεται εἰς τὸν δρόμον φαρμακερὸς ὄφις, κειτόμενος καὶ μὴ φαινόμενος, καὶ ὁ Θεὸς μὴ θέλων νὰ παρα- δώσῃ τὸν ἄνθρωπον εἰς τοῦτον τὸν πειρασμόν, αίφνης κινεῖ τὸν ὄφιν νὰ συρρίζῃ, καὶ νὰ φύγῃ ἐκεῖθεν ἢ νὰ διέλθῃ ἀπ' ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ ἐκεῖνος βλέπων αὐτόν, προφυλάσ σεται, καὶ λυτροῦται ἐξ αὐτοῦ, εἴ καὶ ἀνάξιος τῆς τοιαύτης προνοίας διὰ τὰς κρυπτὰς αὑτοῦ ἁμαρτίας, τὰς ὁποίας μόνος ὁ ἴδιος γνωρίζει, λυτρώνει ὅμως αὐτὸν ὁ Θεὸς διὰ τὸ ἄπειρον αὑτοῦ ἔλεος. Καὶ πάλιν, συμβαίνει πολλάκις οἶκος, ἢ τοῖχος, ἢ λίθος μέγας νὰ πέσῃ ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ μετὰ κρότου, καί τινες νὰ εὑρίσκωνται ἐκεῖ ὑποκάτω καθήμενοι, καὶ ὁ Θεός, ἀπὸ φιλανθρωπίαν κινούμενος, προστάσσει ἄγγελον νὰ φυ- λάττῃ ἀβλαβὴ τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἕως ὅτου ἀναχωρήσωσιν ἐκεῖθεν οἱ καθήμενοι, ἢ διά τινος ἄλλης αἰτίας ἐκβάλλει αὐτοὺς ἐκεῖθεν, καὶ ἅμα ἐξέλθωσιν οἱ καθήμενοι, ἀμέσως ' "

ἀφίνει νὰ πέσῃ μετὰ κρότου πολλοῦ· ἐὰν δὲ τυχόν συμβῇ νὰ πλακωθῇ καί τις, κάμνει, ὥστε νὰ μὴ βλαφθῇ ποσῶς· καθότι διὰ τῶν τοιούτων μέσων θέλει ὁ Θεὸς νὰ δείξῃ τὸ ἄπειρον μέσ γεθος τῆς παντοδυναμίας αὐτοῦ. Ταῦτα λοιπὸν καὶ τὰ παρόμοια εἶναι ἴδια τῆς κοινῆς καὶ καθολικῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς πάντας ἐν γένει τοὺς ἀνθρώπους· ὁ δὲ δίκαιος ἔχει αὐτὴν παντοτεινὴν καὶ ἀχώριστον· διότι ὁ Θεὸς τοὺς μὲν λοιποὺς ἀνθρώπους διώρισεν, οἱ ἴδιοι νὰ διοικῶσι τὰ ἑαυτῶν πράγματα, καὶ νὰ συγχερνῶσι τὴν ἰδίαν αὑτῶν γνῶσιν μὲ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ' ὁ δίκαιος δὲν ἔχει χρείαν νὰ διοικῇ τὰ ἑαυτοῦ διὰ ταύτης γνώσεως· διότι ἀντ᾿ αὐτῆς ἀπέκτησε τὴν τελείαν πίστιν, διὰ τῆς ὁποίας καταστρέφει πᾶν ὕψωμα, ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν θέλει φοβηθῆ οὐδὲν ἐξ ὅσων ἀπαριθμήσαμεν ἀνωτέρω καθώς γέγραπται· ὅτι ὁ δί- καιος ἔχει θάρρος ὡς τὸν λέοντα, καὶ ἀποτολμᾷ εἰς πάντα διὰ τῆς ἑαυτοῦ πίστεως· ὄχι ὅτι δοκιμάζει τὸν Θεόν, ἐὰν βοηθῇ αὐτόν, ἀλλ᾽ ὡς νὰ βλέπῃ αὐτόν, ὢν καθοπλισμένος διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου πνεύματος. Καὶ καθ' ὅσον αὐτὸς ἔχει διαρκὴ τὴν φροντίδα νὰ ἦναι μετὰ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τοσοῦτον καὶ ὁ Θεὸς θέλει εἰπεῖ περὶ αὐτοῦ, μετ᾿ αὐτοῦ εἶμι εἴς τε τὴν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν αὐτοῦ, ὅπως βοηθήσω αὐτόν, καὶ δοξάσω αὐτ τόν, καὶ ἐμπλήσω αὐτὸν μακρότητα ἡμερῶν, καὶ δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριόν μου. Αλλ' ὁ χαῦνος καὶ ἀμελὴς εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀρετῆς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἐλπίδα, παρὰ μόνον ἐκεῖνος, ὅστις πάντοτε καθ' ὅλας τὰς περιστάσεις εὑρίσκεται μετὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς καλλονῆς τῶν ἑαυτοῦ ἔργων, καὶ ὑψώνει τὰ ὄμματα τῆς καρδίας αὑτοῦ πρὸς αὐτόν, καθώς εἶπεν ὁ θεῖος Δαβίδ, ἀπέκαμον οἱ ὀφθαλμοί μου ἀπὸ τοῦ να ἐλπίζω εἰς τὸν Θεόν μου, ᾧ πρέπει δόξα, τιμὴ καὶ προσχύς νησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΓ'.

Περὶ ἀγάπης Θεοῦ, καὶ ἀπαρνήσεως κόσμου, καὶ τῆς εἰς αὐτὸν τὸν Θεὸν ἀναπαύσεως.

ΟΤΑΝ ἡ ψυχὴ ἀγαπᾷ τὸν Θεόν, εὑρίσκει τὴν ἑαυτῆς ἀνάπαυ σιν εἰς μόνον αὐτὸν τὸν Θεόν. Προσπάθησαν νὰ λυτρωθῆς ἐκ παντὸς ἐξωτερικοῦ δεσμοῦ, καὶ τότε δύνασαι νὰ συνδεθῇς διὰ τῆς καρδίας σου μετὰ τοῦ Θεοῦ· διότι ἡ ἐκ τῆς ὕλης τοῦ κόσμου ἀπαλλαγὴ προηγεῖται τῆς μετὰ τοῦ Θεοῦ συνδέσεως. Τὸ φα- γητὸν τοῦ ἄρτου δίδεται εἰς τὸ βρέφος μετὰ τὴν ἐκ τοῦ γάλα- κτος ἀποκοπήν· καὶ ὅστις τῶν ἀνθρώπων θέλει νὰ εὐδοκιμήσῃ εἰς τὰ θεῖα, πρότερον πρέπει ν' ἀποξενώσῃ ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου, καθὼς τὸ βρέφος ἀπὸ τὰς μητρικὰς ἀγκάλας καὶ τοὺς μας στούς· ἐπειδὴ ἡ σωματικὴ ἐργασία προηγεῖται τῆς ψυχικής, καθὼς ὁ χοῦς προηγήθη τοῦ ἐμφυσήματος τῆς ψυχῆς εἰς τὸν Αδάμ. Οστις δὲν ἀπέκτησε τὴν σωματικὴν ἐργασίαν, οὐδὲ τὴν ψυχικὴν δύναται νὰ ἔχῃ· καθότι ἡ ψυχικὴ ἐργασία γεν νᾶται ἐκ τῆς σωματικῆς, καθὼς ὁ στάχυς γεννᾶται ἐκ τοῦ γυμνοῦ κόκκου τοῦ σίτου· καὶ ὅστις δὲν ἔχει τὴν ψυχικὴν ἐργασίαν, ὑπάρχει στερημένος τῶν πνευματικών χαρισμάτων. Δὲν συγκρίνονται οἱ διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ γινόμενοι κόποι τούτου τοῦ κόσμου μὲ τὴν ἑτοιμασμένην τρυφὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· καθὼς τὰ δράγματα τῆς ἀγαλλιάσεως ἀκολουθοῦσιν εἰς τοὺς σπείραντας μετὰ δακρύων, οὕτω καὶ ἡ χαρὰ ἀκολουθεῖ εἰς τὴν κακοπάθειαν, τὴν γινομένην διὰ τὸν Θεόν. Ὁ διὰ τῶν ὑδρώτων συναγόμενος ἄρτος φαίνεται γλυ- χὺς εἰς τὸν γεωργόν, καὶ αἱ διὰ τὸν Θεὸν γινόμεναι ἐργασίας φαίνονται γλυκεῖαι εἰς τὴν καρδίαν, τὴν δεξαμένην τὴν γνῶ- σιν τοῦ Χριστοῦ. Ὑπόμεινον τὴν περιφρόνησιν εὐχαρίστως, ἵνα ἔχῃς παρρησίαν πρὸς τὸν Θεόν. Ὅστις τῶν ἀνθρώπων

ὑπομένει ἐν γνώσει πάντα σκληρὸν καὶ λυπηρὸν λόγον, χω- ρὶς νὰ προηγηθῇ ἀπ' αὐτοῦ σφάλμα τι εἰς τὸν λαλήσαντα, αὐτὸς τότε τίθησιν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ ἀκάνθινον στέφα νον, καὶ ὑπάρχει μακάριος· καθότι θέλει στεφανωθῆ μὲ ἀφθαρ τον στέφανον ἐν ἐκείνη τῇ ἡμέρᾳ. Ὅστις φεύγει ἐν γνώσει την ματαίαν δόξαν τοῦ κόσμου, αὐτὸς αἰσθάνεται εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τὴν δόξαν τοῦ μέλ λοντος αἰῶνος. Οστις ἀπηρνήθη τὸν κόσμον, καὶ μάχεται μετὰ τῶν ἀνθρώπων περὶ κοσμικῶν πραγμάτων, αὐτὸς ὑπάρ χει τυφλὸς κατὰ τὴν ψυχήν. Ὅστις φεύγει τῆς παρούσης ζωῆς τὴν ἀνάπαυσιν, αὐτὸς διὰ τοῦ νοὸς αὐτοῦ κατεσκόπευσε τὸν μέλλοντα αἰῶνα, ὁ δὲ συνδεδεμένος μετὰ τῆς φιλοκτη μοσύνης, ὑπάρχει δοῦλος τῶν παθῶν. Καὶ μὴ νομίσης, ὅτι μόνη ἡ κτῆσις τοῦ χρυσίου καὶ ἀργυρίου εἶναι φιλοκτημοσύ νη, ἀλλὰ καὶ οἱουδήποτε πράγματος, ἐκ τοῦ ὁποίου κρέμαται τὸ θέλημά σου. Μὴ ἐπαινέσῃς ποτὲ ἐκεῖνον, ὅστις κακοπαθεῖ μὲν σωματικῶς, ὑπάρχει δὲ παραλελυμένος κατὰ τὰς αἰσθή σεις, ἤγουν κατὰ τὴν ἀκοήν, καὶ τὸ ἀκράτητον στόμα, καὶ τὰ περιπλανώμενα ὄμματα. Οταν θέσης ὅρον διὰ τοῦ νοός σου νὰ ἐξοικονομήσῃς σεαυτὸν διὰ τῆς ἐλεημοσύνης, συνείθιζε τὴν ψυχήν σου νὰ μὴ ζητῇ τὸ δικαίωμα εἰς ἄλλα πράγματα, να μὴ εὑρεθῇς διὰ μὲν τῆς μιᾶς χειρὸς ἐργαζόμενος καὶ συνάγων, διὰ δὲ τῆς ἄλλης σκορπίζων τὸν καρπόν σου· διότι ἐκεῖ μὲν ὑπάρχει χρεία περιποιήσεως, ἐνταῦθα δὲ εὐρυχωρία καρδίας. Γνώριζε δέ, ὅτι τὸ νὰ συγχωρῇς τὰ σφάλματα ἐκείνων, οἵ τινες σοὶ πταίουσιν, εἶναι ἓν τῶν μεγίστων ἔργων τῆς ἀρετῆς, καὶ ἡ γαλήνη μετὰ λαμπρότητος ἀφ' ὅλα τὰ μέρη θέλει περι- κυκλώσει τὸν νοῦν σου. Ὅταν ὑπερβῇς τὰ ὅρια τῆς ἐλεημο σύνης, τότε θέλεις προσκολληθῆ εἰς τὴν ἐλευθερίαν διὰ πανά τὸς πράγματος. Ὁμίλησέ ποτέ τις τῶν ἁγίων περὶ τούτου, (δηλαδὴ περὶ τῆς ὑπεραναβάσεως τοῦ ὅρου τῆς ἐλεημοσύνης),, λέγων,

ὅτι ὁ ἐλεήμων ἐὰν δὲν γίνῃ δίκαιος, εἶναι τυφλός. Εγώ δὲ λέγω ἤδη, ὅτι πρέπει ὁ ἐλεήμων νὰ δίδῃ ἐλεημοσύ νην ἐξ ὅσων ὁ ἴδιος ἀπέκτησε διὰ τῶν ἑαυτοῦ κόπων καὶ μόχθων, καὶ ὄχι ἐξ ὅσων συνήθροισε διὰ ψεύδους καὶ ἀδικίας καὶ μηχανημάτων· Καὶ πάλιν ὁ ἴδιος ἅγιος εἰς ἄλλην περί στασιν εἶπεν· ἐὰν θελήσῃς νὰ σπείρῃς εἰς τοὺς πτωχούς, σπεῖρε ἐκ τῶν ἰδίων σου· ἐὰν θελήσῃς νὰ σπείρῃς ἐκ τῶν ξένων, γνώριζε, ὅτι τοῦτο θέλει σοὶ γίνῃ πικρότερον τῶν ζηζανίων. Ἐγὼ δὲ λέγω, ὅτι ὁ ἐλεήμων ἐὰν δὲν ὑπερβῃ τὰ ὅρια τῆς ἐλεημοσύνης, δὲν εἶναι τέλειος ἐλεήμων, ἤγουν οὐ μόνον ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ νὰ ἐλεῇ τοὺς ἀνθρώπους ἀδιακρίτως, ἀλλὰ καὶ μετὰ χαρᾶς νὰ ὑπομένη τὴν παρὰ τῶν ἄλλων γινομένην εἰς αὐτὸν ἀδικίαν, καὶ νὰ ἐλεῃ τοὺς ἀδικήσαντας αὐτόν. Οταν δὲ νικήση τις τὴν δικαιοσύνην διὰ τῆς ἐλεημοσύνης, τότε στε φανοῦται ὄχι διὰ τοῦ στεφάνου τῶν δικαίων τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἀλλὰ διὰ τοῦ στεφάνου τῶν τελείων τοῦ εὐαγγελίου διότι τὸ νὰ δίδη τις εἰς τοὺς πτωχοὺς ἐκ τῶν ἰδίων, καὶ νὰ ἐνδύῃ τὸν γυμνόν, καὶ ν' ἀγαπᾷ τὸν πλησίον του, καὶ νὰ μὴ ἀδικῇ, μήτε να ψεύδηται, ταῦτα καὶ ὁ παλαιὸς νόμος προσέ τατται· ἀλλ' ἡ τελειότης τῆς οἰκονομίας τοῦ εὐαγγελίου οὕτω προστάττει, ἐκ τοῦ λαμβάνοντος τὰ σά, μὴ ζητήσης αὐτά, καὶ δίδε εἰς πάντα τὸν αἰτοῦντά σε ἀδιακρίτως ἐλεη μοσύνην. Καὶ ὄχι μόνον τὴν ἀδικίαν πρέπει νὰ ὑπομνέωμεν μετὰ χαρᾶς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἡμῶν ψυχὴν πρέπει νὰ θυσιάζωμεν ὑπὲρ τοῦ πλησίου· διότι οὕτω γινόμεθα τέλειο ἐλεήμονες, καὶ ὄχι διὰ δόσεως μόνον ἐλεοῦντες τὸν ἀδελφὸν ἡμῶν· ἀλλὰ καὶ ὅστις ἤθελεν ἀκούσει, ἢ εἴδη τινὰ ἀδελφὸν λυπούμενον, καὶ συλλυπεῖται, καὶ συμπάσχει, καὶ καίεται ἡ καρδία αὑτοῦ μετ' αὐτοῦ, καὶ οὗτος τῇ ἀληθείᾳ ὑπάρχει ἐλεήμων· ἐπίσης καὶ ὅστις ἤθελε ῥαπισθῇ ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ αὑτοῦ, καὶ δὲν ἤθελεν ἀναιδῶς εἶπει εἰς αὐτὸν ψυχρὸν λόγον, καὶ λυπήσει τὴν καρδίαν αὐτοῦ, i

Τίμησαν τὴν ἀγρυπνίαν μετὰ τῆς πνευματικῆς αὐτῆς εργασίας, ἵνα εὕρης παρηγορίαν εἰς τὴν ψυχήν σου. Επίμει- νον μετὰ ἡσυχίας εἰς τὴν ἀνάγνωσιν, ἵνα οδηγηθῇ ὁ νοῦς σου εἰς τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ. Αγάπησον τὴν πτωχείαν, ἵνα συναχθῇ ὁ νοῦς σου ἀπὸ τοῦ εἰς τὰ μάταια περισπασμού. Μίσησον τὴν ἀνάπαυσιν, ἵνα διαφυλάξης τοὺς λογισμούς σου ἀταράχους. Περιόρισον σεαυτὸν ἐκ τῆς συναναστροφῆς τῶν ἀνθρώπων, καὶ φρόντισον μόνον περὶ τῆς ψυχῆς σου, ἵνα σώσῃς τὴν ἐσωτερικὴν γαλήνην ἀπὸ τὸν διασκορπισμόν. Αγάπησον τὴν σωφροσύνην, ἵνα μὴ ἐντροπῆς ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς σου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Απόκτησον καθαρότητα εἰς τὰ ἔργα σου, ἵνα ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς ἐξαστράψῃ ἡ ψυχή σου, καὶ ὅταν ἐνθυμηθῇς τὸν θάνατον, νὰ ἐξαφθῇ χαρὰ εἰς τὴν καρδίαν σου. Προφυλάττου ἀπὸ τὰ μικρὰ σφάλ ματα, ἵνα μὴ ἐμπέσῃς εἰς τὰ μέγιστα. Μὴ ἀποκάμῃς εἰς τὴν ἐργασίαν σου, ἵνα μὴ ἐντραπῇς, ὅταν μετὰ θάνατον παρα- σταθῆς μετὰ τῶν φίλων σου ἐνώπιον τοῦ κριτοῦ, καὶ εὑρεθης ἀνέτοιμος, καὶ ἑπομένως μείνης μόνος εἰς τὸ μέσον τοῦ δρόμου. Απόκτησον ἐλευθερίαν εἰς τὴν ἀναστροφήν σου, ἵνα ἐλευθερωθῇς ἐκ τῆς ζάλης. Μὴ δεσμεύσῃς τὴν ἐλευθερίαν σου εἰς τὰς αἰτίας τῆς τρυφῆς καὶ τῆς ἀναπαύσεως, ἵνα μὴ γίνῃς δοῦλος τῶν πονηρῶν δούλων τῶν παθῶν. ᾿Αγάπησον τὰ ταπεινὰ ἐνδύματα, ἵνα περιφρονήσης τὰς ἀναδιδομένας εἰς τὴν καρδίαν σου τῆς ὑψηλοφροσύνης ἐνθυμήσεις· διότι ὅστις ἀγαπᾷ τὸν στολισμόν, δὲν δύναταί ποτε νὰ ἔχῃ ταπεινοὺς λογισμούς· ἐπειδὴ ἡ καρδία συνήθως συμμορφοῦται μὲ τὰ ἐξωτερικά σχήματα. Τίς, ἐφ' ὅσον ἀγαπᾷ τὰς φλυαρίας, δύναται ν' ἀποκτήση καθαρὸν νοῦν ; Τίς, ἐφ' ὅσον καταγίνεται ν' ἀπολαύσῃ τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν, δύναται ν' αποκτήσῃ ταπεινούς λογι σμούς ; ἢ τίς, ἐφ' ὅσον ὑπάρχει ἀκόλαστος καὶ παραλελυ- μένος τὰ μέλη, δύναται νὰ ἔχῃ καθαρὸν νοῦν καὶ ταπεινὴν 8

καρδίαν; διότι ὅταν ὁ νοῦς ἀποσπᾶται ὑπὸ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων, τότε μετ' αὐτῶν τρώγει τὴν τροφὴν τῶν θηρίων. ἀλλ' ὅταν ἔλκη τὰς αἰσθήσεις, τότε μετ' αὐτῶν τρώγει τὴν τροφὴν τῶν ἀγγέλων. Εἰς μὲν τὴν ταπεινοφροσύνην ἔπεται ἡ ἐγκράτεια καὶ ἡ συστολὴ τῶν αἰσθήσεων, ἡ δὲ κενοδοξία εἶναι ὑπηρέτης μὲν τῆς πορνείας, ἔργον δὲ τῆς ὑπεριφανείας. Ἡ μὲν ταπεινο- φροσύνη διὰ τὴν παντοτεινὴν αὐτῆς συστολὴν καταγίνεται εἰς τὴν θεωρίαν, καὶ στολίζει τὴν ψυχὴν μὲ τὴν σωφροσύνην· ἡ δὲ κενοδοξία διὰ τὴν ἀκατάπαυστον ταραχὴν καὶ σύγχυσιν τῶν ἐνθυμήσεων αὐτῆς, τὴν προερχομένην ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τῶν πραγμάτων, συνάγει θησαυρούς πονηρούς, καὶ μολύνει τὴν καρδίαν, ἥτις μετὰ ἀκολάστου θεωρίας βλέπει τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπασχολεῖ τὸν νοῦν εἰς αἰσχρὰς φαντα σίας. Η ταπεινοφροσύνη διὰ τῆς θεωρίας περιστέλλεται πνευματικῶς, καὶ κινεῖ τὸν ἀποκτήσαντα αὐτὴν εἰς δόξαν Θεοῦ. Μὴ παραβάλλης ποτὲ τοὺς ποιοῦντας σημεῖα καὶ τέρατα καὶ παράδοξα θαύματα εἰς τὸν κόσμον μὲ τοὺς ἡσυχάζοντας μετὰ ὀρθῆς γνώσεως. ᾿Αγάπησον τὴν ἀργίαν τῆς ἡσυχίας μᾶλλον, παρὰ τὸ νὰ χορτάσης πεινῶντας εἰς τὸν κόσμον καὶ νὰ ἐπιστρέψης πολλὰ ἔθνη εἰς θεογνωσίαν· διότι κάλλιον τοί εἶναι νὰ λύσῃς σεαυτὸν ἐκ τῶν δεσμῶν τῆς ἁμαρτίας, παρά νὰ ἐλευθερώσης ἄλλους ἐκ τῆς δουλείας. Κάλλιον σοὶ εἶναι νὰ εἰρηνεύσῃς μετὰ τῆς ψυχῆς σου διὰ τῆς ὁμονοίας τῆς ἐν σοὶ τριάδος, ἤγουν σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύματος, παρὰ νὰ εἰρηνεύσῃς διὰ τῆς διδαχῆς σου τοὺς μαχομένους· διότι λέγει καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, καλὸν εἶναι τὸ νὰ θεολογήσῃ τις διὰ τὸν Θεόν, ἀλλὰ καλλιώτερον εἶναι τὸ νὰ καθαρίσῃ τις ἑαυτὸν διὰ τὸν Θεόν. Κάλλιον σοὶ εἶναι τὸ νὰ ὑπάρχης βραδύγλωσσος, ἢ βουβός, παρὰ νὰ τρέχῃ μετὰ τῆς ταχύτητος τοῦ νοός σου ὡς ποταμὸς ἡ διδασκαλία σου. Συμ

φερώτερον σοὶ εἶναι νὰ φροντίσῃς μᾶλλον, ὅπως ἀνακτήσης τὴν εἰς τὰ πάθη πεπτωκυίαν ψυχήν σου διὰ τῆς κινήσεως τῶν ἐνθυμήσεών σου εἰς τὰ θεῖα, παρὰ ν' ἀναστήσῃς νεκρούς. Πολλοὶ ἄνθρωποι ἐξετέλεσαν θαυμάσια μεγάλα, καὶ ἀνέ στησαν νεκρούς, καὶ ἐκοπίασαν, ἵνα ἐπιστρέψωσι πεπλανημέ νους, καὶ ἐποίησαν τέρατα καὶ σημεῖα, καὶ ὡδήγησαν πολύ λοὺς εἰς θεογνωσίαν, καὶ μετὰ ταῦτα οὗτοι, οἱ ὁποῖοι ἐφώτι σαν τοὺς ἄλλους, ἐξέπεσαν εἰς ἀκάθαρτα καὶ μικρὰ πάθη, καὶ ἐθανάτωσαν ἑαυτοὺς ψυχικῶς, καὶ ἐγένοντο σκάνδαλον εἰς πολλούς· ἐπειδὴ ἐγένοντο γνωστοί αἱ κακαὶ αὑτῶν πράξεις· καὶ συνέβη τοῦτο εἰς αὐτούς· διότι εὑρισκόμενοι εἰσέτι εἰς ψυ χικὴν ἀσθένειαν δὲν ἐφρόντισαν περὶ τῆς ὑγείας τῆς ἑαυ τῶν ψυχῆς, ἀλλ᾽ εἰσῆλθον εἰς τὴν θάλασσαν τούτου τοῦ κατ σμου, ἵνα ἰατρεύσωσι τὰς ψυχὰς τῶν ἄλλων, ἐνῷ οἱ ἴδιοι ὑπῆρ χον ἄρρωστοι, καὶ ἀπώλεσαν τὰς ψυχὰς αὑτῶν ἐκ τῆς ἐλπίς δος τοῦ Θεοῦ· καθότι ἡ ἀσθένεια τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων αὑτῶν δὲν ἠδύνατο ν' ἀντιστῇ εἰς τὴν φλόγα τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα συνηθίζουσι νὰ ἐξαγριῶσι τὸ δυσκράτητον τῶν πα θῶν· διὰ τοῦτο ἐχρειάζοντο εἰσέτι προφυλακήν, ήγουν μήτε γυναῖκας νὰ βλέπωσιν ὅλως, μήτε ν' ἀναπαύωνται διὰ φαγη τῶν καὶ ποτῶν καὶ ἐνδυμάτων, μήτε ν' ἀποκτῶσιν ἀργύρια, η ἄλλα πράγματα, μήτε νὰ ἐξουσιάζωσιν ἄλλους ἢ νὰ ἐπαί- ρώνται κατὰ τῶν ἄλλων. Κάλλιον νὰ ὑπολαμβάνησαι ὡς ἀμαθὴς καὶ ἄγνωστος, μὴ ὢν τοιοῦτος, παρὰ ὡς ἀναιδής φιλόσοφος. Γίνου πτωχὸς διὰ τὴν ταπείνωσιν, καὶ ὄχι πλούσιος διὰ τὴν ἀναίδειάν σου. Ε λεγξον διὰ τῆς δυνάμεως τῶν ἀρετῶν σου τοὺς φιλονεικοῦν τας μετὰ σοῦ δι' ἐναντίων δογμάτων, καὶ ὄχι διὰ τῆς πειθα νολογίας, τῶν λόγων σου, καὶ ἀποστόμωσον αὐτοὺς διὰ τῆς πραότητος καὶ τῆς γαλήνης τῶν χειλέων σου, καὶ κατασίνη σον τὴν αὐθάδειαν τῶν ἀπειθούντων. Ἔλεγξον τοὺς μὲν ἀκο λάστους διὰ τῆς ἐναρέτου συμπεριφορᾶς σου, τοὺς δὲ ἀναι 8'

σχύντους κατὰ τὰς αἰσθήσεις διὰ τῆς συστολῆς τῶν ὀμμά των σου. Ὅπου καὶ ἂν ἀπέλθης, ἔχε καὶ νόμιζε πάντοτε σεαυτὸν ξέ νον, ἵνα δυνηθῇς ν' αποφύγῃς τὴν ζημίαν, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς παῤῥησίας. Εἰς πᾶσαν περίστασιν προσποιοῦ, ὅτι γνωρί ζεις οὐδέν, ἵνα ἀποφύγῃς τὴν μέμψιν, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς ὑποψίας τοῦ νὰ θέλης νὰ συστήσῃς τὴν γνώμην τοῦ ἑνὸς παρὰ τοῦ ἄλλου. Συνήθιζε πάντοτε νὰ εὐλογῆς διὰ τοῦ στό ματός σου, καὶ ὄχι νὰ καταρᾶσαι, καὶ δὲν θέλεις κακολογηθή ποτε· καθότι ἡ κατηγορία γεννά ἄλλην κατηγορίαν, καὶ ἡ εὐλογία ἄλλην εὐλογίαν. Εἰς πᾶν πρᾶγμα νόμιζε, ὅτι ἔχεις ἀνάγκην διδαχῆς, καὶ θέλεις εὑρεθῆ σοφός καθ' όλην σου τὴν ζωήν. Μὴ παραδώσῃς εἰς ἄλλον τινὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σὺ δὲν ἔμαθες εἰσέτι ἐμπράκτως, ἵνα μὴ γνωσθῇ τὸ ψευδός σου ἐκ τῆς συγκρίσεως τῆς πολιτείας σου, καὶ ἐντραπῇς· ἀλλ' ἐὰν λαλήσῃς εἰς τινα περί τινος ἀρετῆς, λάλησον ὡς μαθητευό- μενος, καὶ ὄχι ὡς διδάσκαλος μετὰ αὐθεντίας, καὶ πάντοτε προλάμβανε καὶ κατάκρινε σεαυτόν, ὑποδεικνύων εἰς τὸν ἅλο λον, ὅτι ὑπάρχεις κατώτερος αὐτοῦ, ἵνα οὕτω δείξῃς εἰς τοὺς ἀκροατάς σου τὴν τάξιν τῆς ταπεινώσεως, καὶ προτρέψῃς αὐτ τοὺς ν᾿ ἀκούσωσι τοὺς λόγους σου, καὶ ν' ἀκολουθήσωσι τὸ παράδειγμά σου, καὶ γίνῃς τίμιος καὶ σεβαστὸς παρ' αὐτοῖς· καὶ εἰ δυνατόν, εἰς τὰ τοιαῦτα πράγματα λάλησον μετὰ δα κρύων, ἵνα ὠφελήσης καὶ σεαυτὸν καὶ τοὺς ἀκροατάς σου, καὶ οὕτως ἔξεις τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ διαρκή. Ἐὰν ἀπέκτησας τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἠξιώθης νὰ ἐν τρυφήσῃς διὰ τῆς ἁρπαγῆς τοῦ νοός σου εἰς τὴν θεωρίαν τῶν κριμάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν γνῶσιν τῶν ὁρωμένων κτι σμάτων, ἥτις ὑπάρχει ἡ πρώτη τάξις τῆς γνώσεως, ἑτοίμα σον σεαυτόν, καὶ ὁπλίσθητι, ἵνα πολεμήσης κατὰ τοῦ πνεύ ματος τῆς βλασφημίας· ἄνευ δὲ ὅπλων μὴ σταθῆς εἰς τὴν χώραν ταύτην, ἵνα μὴ ταχέως θανατωθῇς ὑπ' ἐκείνων, οἵτι

νες μηχανῶνται νὰ σὲ πλανήσωσιν· ἔχε δὲ εἰς τοιαύτην περί- στασιν ὡς ὅπλα τὰ δάκρυα καὶ τὴν διαρκὴ νηστείαν, καὶ προ- φυλάττου νὰ μὴ ἀναγινώσκης δόγματα αἱρετικῶν· διότι τοῦ το καθοπλίζει κατὰ σοῦ τὸ πνεῦμα τῆς βλασφημίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ὅταν ἔχῃς τὴν κοιλίαν σου πεπληρωμένην φα γητῶν, μὴ θέλε ἀναιδῶς νὰ ἐξετάσης τι ἐκ τῶν θείων πραγ μάτων καὶ νοημάτων, ἵνα μὴ ὕστερον μεταμεληθῇς· καὶ νόη σον, ὅπερ τοί λέγω· διότι εἰς πεπληρωμένην κοιλίαν δὲν εἶ ναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ γνῶσις μυστηρίων Θεοῦ. Ἀναγίνωσκε συνεχῶς καὶ προθύμως πάντοτε τὰ βιβλία τῶν διδασκάλων τῆς ἐκκλησίας, τὰ διαλαμβάνοντα περὶ προνοίας Θεοῦ· καθότι ταῦτα ὁδηγοῦσι τὸν νοῦν, ἵνα ἐννοῇ τὴν τάξιν τῶν κτισμάτων καὶ ποιη- μάτων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐνδυναμοῦσιν αὐτόν, καὶ διαθέτουσιν οὔτ τως, ὥστε ν' ἀποκτᾶ ἐννοίας ἀληθεῖς καὶ φωτεινὰς ἐκ τῆς ἐμε περιεχομένης εἰς αὐτὰ λεπτότητος τῶν νοημάτων, καὶ κάμνου σιν αὐτὸν νὰ ὁδεύῃ μετὰ καθαρότητος καὶ ἀπλανῶς εἰς τὴν κατανόησιν τῶν κτισμάτων τοῦ Θεοῦ. Ἀναγίνωσκε καὶ τὰ ἱερὰ εὐαγγέλια, τὰ ὁποῖα διετάχθησαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς ἐπίγνωσιν τῆς οἰκουμένης, ἵνα οδηγηθῇς ἐξ αὐτῶν, καὶ κατα- νοήσης τὴν δύναμιν τῆς θείας προνοίας, τὴν ὁποίαν εἶχε καὶ ἔχει εἰς πᾶσαν γενεῶν τῶν ἀνθρώπων, καὶ βυθισθῇ ὁ νοῦς σου εἰς τὴν θάλασσαν τῶν θαυμασίων τοῦ Θεοῦ· διότι ἡ τοιαύτη ἀνάγνωσις συντελεῖ πολὺ εἰς τὸν σκοπόν σου. Ποίησον δὲ τὴν ἀνάγνωσιν ταύτην πάντοτε εἰς ἔρημον καὶ ἀθόρυβον τό που, γινόμενος ἐλεύθερος ἐκ τῆς πολλῆς περὶ τοῦ σώματος φροντίδος, καὶ ἐκ τῆς ταραχῆς τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, ἵνα διὰ τῆς ἐπιμονῆς γευθῇ καὶ αἰσθανθῇ ἡ ψυχή σου γλυκό κύτητα ἐκ τῆς κατανοήσεως. Μὴ ἐκλάμβανε τοὺς λόγους τῶν ἁγίων ὡς τοὺς τῶν ψευδολόγων, οἵτινες πωλοῦσι τὰ θεῖα λόγια, ἵνα μὴ μείνης μέχρι τέλους τῆς ζωῆς σου εἰς τὸ σκότος, καὶ στερηθῇς τὸ ἐξ αὐτῶν κέρδος, καὶ ἐν καιρῷ πολέ μου ταραχθῇς, καὶ ἐμπέσης εἰς βόθρον.

Πρὸς κατανόησιν τῶν πραγμάτων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα εἰσέδυσας, ἀλλ' ἀμφιβάλλεις, ἂν ὀρθῶς ἐννόησας, ή πλανάσαι, ἔχει ὡς σημεῖον τὸ ἑξῆς. Ὅταν ἡ θεία χάρις ἄρχηται ν' ἀνοί- ξη τοὺς νοεροὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς σου, ἕνα αἰσθάνησα τὴν θεωρίαν τῶν πραγμάτων ἁπλανῶς, αἴφνης ἄρχονται οἱ ὀφθαλμοί σου νὰ ἐκχέωσι ποταμηδὸν δάκρυα, ὥστε πολλάκις νὰ πλαίνωνται καὶ αἱ παρειαί σου ὑπὸ τοῦ πλήθους αὐτῶν, καὶ τότε παύει ὁ πόλεμος τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων, συστελ λόμενος ἐντός σου. Ἐὰν δέ τις σὲ διδάξῃ τὰ ἐναντία τούτων, μὴ πιστεύσης εἰς αὐτόν· καθότι ἐκτὸς τῶν δακρύων μή ζητή της άλλο φανερώτερον σημεῖον. Ὅταν δὲ ὁ νοῦς ὑψωθῇ ἐκ τῶν κτισμάτων, τότε καὶ τὸ σῶμα παύει τὰ δάκρυα, καὶ πᾶσαν κί- νησιν καὶ αἴσθησιν, καὶ βλέπει μυστήρια. Ὅταν εὕρης μέλι φάγε συμμέτρως ἐκ τούτου, ἵνα μὴ χορ- τάσης παραπολύ, καὶ ὕστερον ἐμμέσῃς αὐτό· διότι ἡ φύσις τῆς ψυχῆς ὑπάρχει πρᾶγμα ἐλαφρὸν καὶ ἁπαλόν, καὶ ἐνίοτε ἐξερ- χομένη τῶν ὁρίων αὐτῆς, ἐπιθυμεῖ ν' ἀναβῇ εἰς ὑψηλὰ πράγ ματα, καὶ νὰ μάθῃ ὅσα δὲν εἶναι ἴδια τῆς φύσεως αὐτῆς· ἐπει δὴ πολλάκις ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν θείων γραφῶν, καὶ ἐκ τῆς θεωρίας τῶν πραγμάτων αἰσθάνεται, ὅτι ἐννοεῖ τι, ὅταν όμως συγχωρήσει θείᾳ συγκρίνῃ ἑαυτὴν μὲ ὅσα ἐνόησεν, ἀνα- λογιζομένη εἰς ὁποῖα πράγματα εἰσεχώρησε, τότε τοσοῦτον ὑποδεέστερον καὶ κατώτερον ἐκείνων εὑρίσκει τὸ μέτρον τῆς ἰδίας αὐτῆς φύσεως, ὥστε κυριευθεῖσα ὑπὸ φόβου καὶ τρόμου, βιάζεται νὰ ἐπιστρέψῃ πάλιν εἰς τὸ ταπεινὸν αὐτῆς φρόνημα, ὡς νὰ ἀπετόλμησεν ἀναιδῶς νὰ φαντασθῇ τὰ ὑπὲρ τὴν δύ- ναμιν αὐτῆς νοερά πράγματα· καθότι τὰ πράγματα ἐκεῖνα, ὡς ἐπίφοβα, προξενοῦσι δειλίαν τινά, καὶ ἡ διάκρισις ὑπαγορεύει εἰς τὴν ψυχὴν νὰ γυμνάζηται εἰς τὴν σιωπήν, καὶ νὰ μὴ ἀπ διαντροπεύηται, μήτε νὰ ζητῇ τὰ ὑπὲρ τὴν δύναμιν αὐτῆς, μήτε νὰ ἐρευνᾶ νὰ μάθῃ τὰ ὑψηλότερα αὐτῆς. Ὅταν λοιπόν σοὶ δοθῇ ἐξουσία να κατανοήσῃς. τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, κατα 1

νόησον αὐτὰ μετὰ σεβασμοῦ, καὶ μὴ ἀδιαντροπεύσης κατά τῶν μυστηρίων, ἀλλὰ προσκύνησον, καὶ δοξολόγησον, καὶ μετὰ σιωπῆς εὐχαρίστησον τὸν Θεόν· διότι καθὼς δὲν εἶναι καλὸν νὰ φάγῃ τις πολὺ μέλι, οὕτω δὲν εἶναι καλὸν νὰ ἐξε τάζωμεν παραπολὺ τὰ θεῖα πράγματα, ἵνα μή, ἐνῷ θέλομεν νὰ βλέπωμεν τὰ μακρότερα, μὴ δυνάμενοι εἰσέτι νὰ ἐννοή σωμεν αὐτὰ διὰ τὴν τραχύτητα τοῦ δρόμου, ἐξασθενήση ἡ ὀπτικὴ δύναμις τῆς ψυχῆς, καὶ βλαφθῇ. Ενίοτε δὲ ἀντὶ τῆς ἀληθείας βλέπει φαντασίας τινάς, καὶ ὅταν ἀθυμήσῃ ὁ νοῦς ἐκ τῆς ἀναζητήσεως, λησμονεῖ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ· καλῶς λοι τὸν εἶπεν ὁ Σολομών, ὅτι ὁ ἀνυπομόνητος καὶ ἀπερίσκεπτος ἄνθρωπος εἶναι ὡς πόλις ἀτείχιστος. Καθάρισον λοιπὸν τὴν ψυχήν σου, ὦ ἄνθρωπε, καὶ ἀποδίωξον ἀπὸ σοῦ τὴν φροντίδα τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, καὶ κρέμασον καταπέτασμα σω φροσύνης καὶ ταπεινώσεως ἔμπροσθεν τὸν νοημάτων σου, καὶ οὕτω θέλεις εὕρει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐντὸς τῆς φύσ σεώς σου· διότι εἰς τοὺς ταπεινόφρονας φανεροῦνται τὰ μυ στήρια τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν θέλης νὰ ἐκδοθῇς εἰς τὸ ἔργον τῆς προσευχῆς, ἥτις καθαρίζει τὸν νοῦν, καὶ εἰς τὴν ἀγρυπνίαν τῆς νυκτός, ἵν᾿ ἀπο- κτήσῃς νοῦν φωτεινόν, ἀπομακρύνθητι ἐκ τῆς θεωρίας τοῦ κόσμου, καὶ ἀπόκοψον τὰς συνομιλίας, καὶ μὴ θέλε νὰ δέ- χῆσαι κατὰ τὴν συνήθειαν φίλους εἰς τὸ κελλίον σου, μήτε λόγῳ φιλοξενίας, ἀλλὰ δέχου μόνον τοὺς ὁμοίους σοι κατὰ τοὺς τρόπους, καὶ κατὰ τὴν γνώμην καὶ τὸ φρόνημα και κατὰ τὴν ἀρετήν, καὶ φοβοῦ ἐκ τῆς ταραχῆς τῆς ψυχικῆς ὁμιλίας, τῆς κατὰ νοῦν γινομένης, ἥτις συνηθίζει νὰ κινῆται καὶ χωρὶς νὰ θέλῃς, καὶ ἀφοῦ ἀποκόψῃς, καὶ ἐξαφανίσης, καὶ παντελῶς παύσης ἐκ τῆς ἐξωτερικῆς ὁμιλίας, ἔνωσον μετὰ τῆς προσευχῆς σου τὴν ἐλεημοσύνην, καὶ τότε ἡ ψυχή σου ὄψεται τὸ φῶς τῆς ἀληθείας· διότι ὅσον ἡ καρδία μένει ἀτά ραχος ἐκ τοῦ περισπασμοῦ τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων, του

σοῦτον ὁ νοῦς κατανοεῖ καὶ θαυμάζει τὰς ἐννοίας τῶν θείων πραγμάτων· καθότι ἡ ψυχὴ ταχέως συνηθίζει να μεταβαίνῃ ἀπὸ μίαν συνομιλίαν εἰς ἄλλην, ἀρκεῖ νὰ δείξωμεν μικρὰν ἐπιμέλειαν. Καταγίνου εἰς τὴν τῶν θείων γραφῶν καὶ τῶν βίων τῶν ἁγίων ἀνάγνωσιν, ἥτις σοὶ ὑποδεικνύει τὴν λεπτό. τητα τῆς θεωρίας, κἂν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἤθελες αἰσθανθῇ τὴν γλυκύτητα διὰ τὴν ἐπισκότησιν, τὴν εὑρισκομένην εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, ἵνα μεταβάλλῃς τὴν μετὰ τῶν ἀνθρώπων γινομένην συνομιλίαν εἰς ἱερὰν συνομιλίαν διὰ τῆς ἀναγνώ σεως, καὶ ὅταν ἐγερθῇς εἰς τὴν προσευχήν σου, ἢ εἰς τὸν και γόνα σου, ὁ νοῦς σου ἀντὶ τῆς κοσμικῆς ὁμιλίας θέλει φαν τάζεται τὰ ὅσα ἀνέγνω εἰς τὰς θείας γραφάς, καὶ οὕτω φθάνει εἰς τὴν καθαρότητα. Καὶ τοῦτο εἶναι, ὅπερ λέγουσιν οἱ πατέρες, ὅτι ἡ ψυχὴ βοηθεῖται ἐκ τῆς ἀναγνώσεως εἰς τὴν προσευχήν, καὶ πάλιν ἐκ τῆς προσευχῆς φωτίζεται εἰς τὴν ἀνάγνωσιν, ἥτις πάλιν ἀντὶ τῆς ἐξωτερικῆς συγχύσεως εὑρί σκει ὕλην ἐκ τῶν διαφόρων τρόπων τῆς προσευχῆς, ὥστε πάλιν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως φωτίζεται ἡ ψυχή, καὶ προσεύχεται πάνω τοτε αόκνως καὶ ἀταράχως. Εἶναι αἰσχρόν, τὸ νὰ ἐξετάζωσιν οἱ φιλόσαρκοι καὶ οἱ γα- στρίμαγοι τὰ πνευματικά πράγματα, καθὼς καὶ ἡ πόρνη τὸ νὰ ὁμιλῇ περὶ σωφροσύνης· καὶ καθὼς ὅταν τὸ σῶμα πάσχη ἀπὸ μεγάλην ἀσθένειαν, ἀποστρέφεται τὰ παχέα φαγητά, οὕτω καὶ ὁ νοῦς, ὅταν καταγίνηται εἰς κοσμικά πράγματα δὲν δύναται νὰ ἐρευνήσῃ τὰ θεῖα. Τὸ πῦρ εἰς τὰ ὑγρὰ ξύλα δὲν ἀνάπτει, καὶ ἡ θεία θερμασία δὲν ἀνάπτει εἰς τὴν καρδίαν ἐκεί νην, ἥτις ἀγαπᾷ τὴν ἀνάπαυσιν. Καθὼς ἡ πόρνη δὲν μένει εἰς τὴν φιλίαν ἑνὸς μόνου ἐραστοῦ, οὕτω καὶ ἡ ψυχή, ἡ συνδεσ δεμένη εἰς πολλὰ πράγματα, δὲν διαμένει εἰς τὰ θεῖα διδάγ ματα. Καθὼς ἐκεῖνος, ὅστις δὲν εἶδεν ἰδίοις όμμασι τὸν ἥλιον, δὲν δύναται νὰ διηγηθῇ εἰς ἄλλον τινὰ τὰ περὶ τοῦ φωτὸς αὐτοῦ ἐκ μόνης τῆς ἀκοῆς, οὕτω καὶ ὅστις δὲν ἐγεύθη εἰς

τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τὴν γλυκύτητα τῶν πνευματικῶν ἔργων. Ἐὰν ἔχῃς τι περισσότερον τῆς ἡμερινῆς σου χρείας, δὸς αὐτὸ εἰς τὸν πτωχόν, καὶ δεῦρο μετὰ παῤῥησίας πρόσφερον τὰς προσευχάς σου, ήγουν λάλησον μετὰ τοῦ Θεοῦ, ὡς υἱὸς μετά πατρός. Κανὲν ἄλλο δὲν δύναται νὰ πλησιάσῃ τόσον τὴν καρδίαν εἰς τὸν Θεόν, ὅσον ἡ ἐλεημοσύνη· καὶ κανὲν ἄλλο δὲν προξενεῖ ἄκραν ἀταραξίαν εἰς τὸν νοῦν, ὅσον ἡ ἑκούσιος πτωχεία. Κάλλιον σοὶ εἶναι νὰ ὀνομάζησαι παρὰ τῶν ἄλλων ἀμαθής διὰ τὴν ἁπλότητά σου, παρά σοφὸς καὶ τέλειος κατὰ τὸν νοῦν διὰ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων. Εάν τις, ἔφιππος ὤν, ἐκτείνῃ τὴν χεῖρα αὐτοῦ πρὸς σὲ διὰ ἐλεημοσύνην, μὴ ἐπι στρέψης αὐτὸν κενόν· διότι κατ' ἐκείνην τὴν στιγμὴν βεβαίως ὑπάρχει πτωχός. Οταν δίδῃς ἐλεημοσύνην, δίδου μετά με γαλοψυχίας πλουσιοπαρόχως, καὶ μετὰ ἱλαρότητος προσώ που, καὶ περισσότερον ἀφ' ὅ,τι σ' ἐζήτησε· διότι λέγει ἡ πα ροιμία, ἀπόστειλον τὸν ψωμόν σου κατὰ πρόσωπον τοῦ πτω χοῦ, καὶ εἰς ὀλίγον καιρὸν θέλεις εὕρει τὴν ἀνταπόδοσιν. Μὴ διακρίνῃς τὸν πλούσιον ἀπὸ τὸν πτωχόν, μήτε θέλε νὰ μάθης τὸν ἄξιον ἢ ἀνάξιον· ἀλλ' ὅταν πράττῃς τὸ καλόν, ἔχε πάντας τοὺς ἀνθρώπους ἴσους· διότι διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου θέλεις ἑλκύσει καὶ τοὺς ἄλλους εἰς τὸ καλόν· ἐπειδὴ ταχέως ἡ ψυχὴ ἕλκεται ἐκ τῶν σωματικῶν εἰς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν συνέτρωγεν εἰς τὰς τρα πέζας μετὰ τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν, καὶ δὲν προετίμα τοὺς ἀξίους ἐκ τῶν ἀναξίων, ἵνα ἑλκύσῃ διὰ τούτου τοῦ τρόπου ἅπαντας εἰς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τῶν σωματικῶν ἀπο- λαύσεων πλησιάσωσιν εἰς τὰ πνευματικά· Διὰ ταύτην τὴν αἰ τίαν λοιπὸν ἔχει καὶ σὺ ἴσους εἰς τὸ καλὸν καὶ εἰς τὴν τιμὴν ἅπαντας τοὺς ἀνθρώπους, κἂν Ἰουδαῖος ὑπάρχει, κἂν ἄπι στος, κἂν φονεύς, καὶ μάλιστα διότι εἶναι ἀδελφός σου, καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς φύσεως, ἀλλ' ἀπεπλανήθη ἀγνώστως τῆς ἀλη θείας..

Ὅταν πράττης εἰς τινα τὸ καλόν, μὴ περιμένης παρ' αυτ τοῦ ἀμοιβήν, καὶ θέλεις ἀνταμειφθῆ παρὰ Θεοῦ καὶ διὰ τὰ δύο, (καὶ ὅτι ἔκαμες τὸ καλόν, καὶ ὅτι δὲν ἀπήτησες ἀμοιβήν). καὶ εἰ δυνατόν, μήτε διὰ τὴν μέλλουσαν ἀνταμοιβήν πράττε τὸ καλόν. Ἐὰν θέσῃς εἰς τὴν ψυχήν σου τὸν ὅρον τῆς πτω γείας, καὶ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐλευθερωθῇς ἐκ τῶν πολλῶν φροντίδων, καὶ διὰ τῆς πτωχείας σου γίνῃς ἀνώτερος τῶν πραγμάτων του κόσμου, πρόσεχε, μὴ διὰ τὴν φιλοπτως χείαν ἀγαπήσῃς πάλιν τὴν κτῆσιν τῶν κοσμικῶν πραγμάτων, ἵνα κάμης δῆθεν ἐλεημοσύνην, καὶ βάλλῃς τὴν ψυχήν σου εἰς ταραχήν, λαμβάνων παρ' ἑνός, καὶ δίδων εἰς ἄλλον, καὶ ἀφα νίσῃς τὴν τιμὴν τῆς ἀρετῆς σου διὰ τῆς ὑποταγῆς τῆς ζη- τείας, καὶ ἐκπέσῃς ἐκ τῆς ἐλευθερίας σου, καὶ ἐκ τῆς εὐγενείας της διανοίας σου διὰ τῆς φροντίδος τῶν βιωτικῶν πραγμά των διότι ἡ βαθμὸς τῆς θέσεώς σου ὑπάρχει ἀνωτέρα τῆς βαθμίδος τῶν ἐλεημόνων ἀνθρώπων· μή, σὲ παρακαλῶ! μὴ ὑποταγῆς εἰς τοῦτο· καθότι ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι ὁμοία τῇ παι δοτροφία τῶν κοσμικῶν, ἡ δὲ μετὰ τῆς πτωχείας συνοδευο μένη ἡσυχία ὑπάρχει ἡ ἀκρότης τῆς τελειότητος. Ἐὰν ἔχης πράγματα, διασκόρπισον αὐτὰ διὰ μιᾶς, εἰ δὲ καὶ δὲν ἔχῃς, μὴ θέλε νὰ ἔχης. Καθάρισον τὸ κελλίον σου ἐκ τῆς τρυφῆς τῶν φαγητῶν καὶ ποτῶν, καὶ ἐκ τῶν περιττῶν πραγμάτων· διότι τοῦτο σὲ ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἐγκράτειαν καὶ χωρὶς νὰ θέλῃς· ἐπειδὴ ἡ ἔλλειψις τῶν πραγμάτων διδάσκει τὸν ἄνθρωπον τὴν ἐγκρά. τείαν· ἀλλ᾽ ὅταν ἔχωμεν ἀφθονίαν ὅλων τῶν πραγμάτων, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγκρατευθῶμεν. Οσοι ἐνίκησαν τὸν ἐξωτερικὸν πόλεμον τῶν αἰσθήσεων, οὗτοι ἐλευθερώθησαν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ φόβου, καὶ οὐδὲν πράγμα παραβιάζει αὐτούς, ἀλλ᾽ οὔτε φοβοῦνται τὸν πόλε μου, οὔτε τὸν ἐσωτερικόν, οὔτε τὸν ἐξωτερικόν, ἤγουν οὔτε τὸν φανερόν, οὔτε τὸν κρυπτόν· καὶ ἐνταῦθα πόλεμον λέγω ἐκεῖνον, ὅστις διεγείρεται ὑπὸ τῶν αἰσθήσεων καὶ τῆς ἀμε

ἔμπροσθεν τοῦ σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ, καὶ νὰ παρακαλῇ νύκτα καὶ ἡμέραν, καὶ νὰ γίνῃ ὡς κατάδικος, δεδεμένος ὀπίσω ἔχων τὰς χεῖρας. Θέλεις νὰ μὴ ψυχρανθῇ ἡ θερμότης τῆς καρδίας σου, καὶ νὰ μὴ στερηθῇς τὰ δάκρυα; οἰκονόμησον τὸν ἑαυ τόν σου εἰς ταῦτα, καὶ θέλεις εἶσαι μακάριος, ὦ ἄνθρωπε καὶ μάλιστα ἐὰν φροντίσῃς νύκτα καὶ ἡμέραν περὶ τῶν ὅσων σοὶ εἶπον, καὶ δὲν ζητήσῃς ἕτερόν τι ἐκτὸς τούτων· καθότι τότε ἀνατελεῖ ἐντός σου τὸ φῶς, καὶ ταχέως λάμψει ἡ δι καιοσύνη σου, καὶ ἔσῃ ὡς ἠνθισμένος παράδεισος, καὶ ὡς πηγή ὕδατος μὴ στερουμένου. Βλέπε, ὁποῖα καλὰ γεννῶνται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῶν ἀγώνων. Πολλάκις ἐνῷ ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται γονατιστός εἰς προσευχήν, ἔχων τὰς χεῖρας ἐξηπλωμένας εἰς τὸν οὐρα νόν, καὶ ἀτενίζων εἰς τὸν σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἔχων συγκεντρωμένας πάσας αὐτοῦ τὰς ἐνθυμήσεις καὶ τὸν νοῦν εἰς τὸν Θεόν, καὶ δέηται καὶ παρακαλῇ μετὰ κατανύξεως καὶ δακρύων τὸν Θεόν, αἴφνης κατ' αὐτὴν τὴν ὥραν κινεῖται εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἡδονή τις καὶ γλυκύτης άπειρος, καὶ εὐθὺς παραλύονται τὰ μέλη τοῦ σώματος, καὶ σκεπάζονται οἱ ὀφθαλ μοί, τὸ μὲν πρόσωπον νεύει πρὸς τὴν γῆν, αἱ δὲ ἐνθυμήσεις καὶ οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ μεταλλάσσονται, ὥστε δὲν δύναται πλέον νὰ κάμη μετανοίας ἐκ τῆς πολλῆς αὐτοῦ χαρᾶς, ἥτις κινεῖται εἰς ὅλον αὐτοῦ τὸ σῶμα. Πρόσεχε, ὦ ἄνθρωπε, εἰς ὅσα ἀναγινώσκεις· διότι ἐὰν δὲν ἀγωνισθῇς και κοπιάσῃς, δὲν εὑρίσκεις ταῦτα τὰ καλά· καὶ ἐὰν δὲν κρούσῃς μετὰ θερα μότητος τὴν θύραν, καὶ ἐὰν δὲν ἀγρυπνήσῃς διηνεκῶς ἔξω. θεν αὐτῆς, δὲν θέλεις εἰσακουσθή. Τις λοιπὸν ἤδη ἀκούων ταῦτα ἤθελεν ἐπιθυμήσει τὴν δι' ἔργων γινομένην πρακτικὴν ἀρετήν; παρὰ ἐκεῖνος μόνος βέ βαια, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ὑπομένῃ εἰς τὴν ἡσυχίαν· ἀλλ' ὅμως ἐάν τις δὲν δυνηθῇ μεθ' ὑπομονῆς νὰ κοπιάσῃ εἰς τὴν ἡσυχίαν, (διότι τὸ νὰ ἡσυχάζη τις ἐντὸς τῆς θύρας τοῦ

κελλίου αὐτοῦ, εἶναι θεῖον χάρισμα), ἂς ὁδεύῃ τὴν δευτέραν ὁδὸν τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς τουλάχιστον, ἵνα μὴ μένῃ στε ρημένος καὶ τῶν δύο πολιτειών, αἵτινες φέρουσι τὸν ἄνθρω πον εἰς τὴν ζωήν. Ἕως ὅτου δὲν ἀποθάνει ὁ ἔξω ἄνθρωπος ἀφ' ὅλα τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, καὶ ἀπὸ τὴν ἁμαρτίαν, καὶ ἀπὸ πᾶσαν σωματικὴν ἐργασίαν, καὶ ἐὰν ἐπίσης δὲν ἀπο θάνῃ καὶ ὁ ἔσω ἄνθρωπος ἀπὸ τὰς κακὰς ἐνθυμήσεις, καὶ ἀπὸ τοὺς πονηροὺς λογισμούς, καὶ ἐὰν δὲν ἐξαφανισθῇ ἡ φυσικὴ κίνησις τοῦ σώματος, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ κινήση εἰς τὴν καρδίαν τὴν ἡδονὴν τῆς ἁμαρτίας, δὲν θέλει κινηθῆ εἰς τὸν ἄνθρωπον ἡ γλυκύτης τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ δὲν θέλουσι καθαρισθῆ τὰ μέλη αὑτοῦ εἰς ταύτην τὴν ζωήν, καὶ δὲν θέλει συλλάβει τὰ θεῖα νοήματα εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, οὔτε θέλει αἰσθανθῆ αὐτά, ἀλλ᾽ οὔτε θέλει γνωρίσει αὐτὰ ποσῶς. Έως ότου δὲν ἐξαφανίσει τις ἐκ τῆς καρδίας αὐτοῦ τὴν φροντίδα τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, ἐκτὸς τῆς ἀναγ καίας χρείας τοῦ σώματος, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν' ἀφήσῃ εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, δὲν θέλει κινηθῇ εἰς αὐτὸν ἡ πνευμα τικὴ μέθη, οὔτε θέλει αἰσθανθῆ τὴν μωρίαν ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας παρηγορεῖτο ὁ ἀπόστολος Παῦλος. Ταῦτα δὲ εἶπον, ὄχι ἵν' ἀποκόψω τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἑκάστου, ὅτι δηλαδὴ ἐὰν δὲν φθάσῃ τις εἰς τὴν τελειότητα, δὲν θέλει ἀξιωθῆ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν θέλει εὕρει παρη- γορίαν, μὴ γένοιτο· καθότι ἀρκεῖ τις ἐν ἀληθείᾳ νὰ μισήσῃ τὰ ἄτοπα αὐτοῦ ἔργα, καὶ ν' ἀπομακρυνθῇ ἐκ τούτων παντε λῶς, καὶ ἑπομένως νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ καλὰ ἔργα τῆς ἀρε τῆς, καὶ εἰς ὀλίγον καιρὸν αἰσθάνεται τὴν θείαν βοήθειαν· ἐὰν δὲ ἀγωνισθῇ καὶ ὀλίγον τι περισσότερον, θέλει εὕρη παρηγο- ρίαν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ θέλει επιτύχει τὴν ἄφεσιν τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν, καὶ ἀξιωθῆ τῆς θείας χάριτος, καὶ θέλει ἀπολαύσει πλῆθος ἀγαθῶν· ἀλλ᾽ οὗτος ὑπάρχει οπωσδήποτε κατώτερος κατὰ σύγκρισιν πρὸς τὴν τελειότητα ἐκείνου, ὅστις

ἀπεχωρίσθη καὶ ἀπεμακρύνθη ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ εὗρεν ἐντὸς τῆς ψυχῆς αὐτοῦ τὸ μυστήρων τῆς αἰωνίου μακαριότητος, καὶ ἔφθασε νὰ γνωρίσῃ καὶ ν' ἀπολαύσῃ ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὁ Χριστὸς εἰς τὸν κόσμον. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΔ'.

Περὶ σημείων καὶ ἐνεργημάτων τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.

Η ΑΓΑΠΗ τοῦ Θεοῦ ὑπάρχει θερμὴ εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῆς ιδιότητα, καὶ ὅταν ἐπιπέσῃ εἰς τινα ἀγωνιστὴν ὑπερβολικῶς, κάμνει τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ἐκστατικήν· διὰ τοῦτο δὲν δύναται ἡ καρδία ἐκείνου, ὅστις ἐσθάνθη αὐτήν, ν' αποχωρισθῇ ἐξ αὐτ τῆς· ἀλλὰ κατὰ τὸ μέτρον τῆς ποσότητος τῆς ἀγάπης, τῆς ἐπελθούσης αὐτῷ, φαίνεται εἰς αὐτὸν ἀσυνήθης τις ἐναλλαγή. Τὰ δὲ αἰσθητὰ αὐτῆς σημεῖα εἶναι τὰ ἑξῆς. Γίνεται τὸ πρό- σωπον τοῦ ἀνθρώπου κόκκινον ὡς φῶς, καὶ χαροποιόν· τὸ δὲ σῶμα αὐτοῦ θερμαίνεται, καὶ ἀποφεύγει ἐξ αὐτοῦ πᾶς φόβος, καὶ πᾶσα συστολή, καὶ γίνεται ὡς ἐκστατικός, καὶ ἡ περιορί ζουσα τὸ νοῦν δύναμις ἐκλείπει, καὶ γίνεται ὡς μωρός· νομί ζει τὸν φοβερὸν θάνατον ὡς χαράν· ἡ δὲ θεωρία τοῦ νοὸς αὐτ τοῦ δὲν παύει ποσῶς ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν οὐρανίων πραγ μάτων, καὶ χωρὶς νὰ εὑρίσκηται εἰς τοὺς οὐρανούς, ὁμιλεῖ, ὡς νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ, μὴ βλεπόμενος παρά τινος· ἡ δὲ φυσικὴ αὐτοῦ γνῶσις καὶ ὅρασις φεύγουσιν ἐξ αὐτοῦ, καὶ δὲν αἰσθά νεται τὴν κίνησίν του, διὰ τῆς ὁποίας ἐνεργεῖ αἰσθητῶς εἰς i

τὰ πράγματα· ἐπειδὴ ἂν καὶ φαίνηται, ότι πράττει τι, δὲν αἰσθάνεται αὐτὸ τελείως, ὡς ἔχων τὸν νοῦν αὐτοῦ μετέωρον εἰς τὴν θεωρίαν· ἡ δὲ διάνοια αὐτοῦ πάντοτε ὡς νὰ εὑρίσκη ται καὶ νὰ συνομιλῇ μετ' ἄλλου τινός. Ταύτην τὴν πνευματικὴν μέθην ἐμεθήσθησάν ποτε οἱ ἅγιοι ἀπόστολοι, καὶ οἱ μάρτυρες, ἐξ ὧν οἱ μὲν ἅγιοι ἀπόστολοι περ ριῆλθον ὅλον τὸν κόσμον κοπιῶντες καὶ ἀγωνιζόμενοι καὶ ὀνειδιζόμενοι· οἱ δὲ ἅγιοι μάρτυρες, κατακοπτόμενοι τὰ μελη, ἔχυσαν τὰ αἵματα αὑτῶν ὡς ὕδατα ποταμῶν, καὶ πάσχοντες τὰ δεινότερα κολαστήρια, δὲν ἀπέκαμον, ἀλλὰ γενναίως ὑπέ φερον αὐτά, καὶ ἐνῷ ὑπῆρχαν σοφοί, ἐνομίσθησαν ὡς ἀμαθεῖς καὶ ἀνόητοι. Καὶ ἄλλοι πάλιν ἐπλανήθησαν εἰς τὰ ὄρη καὶ εἰς τὰ σπήλαια, καὶ εἰς τὰς ἐπὰς τῆς γῆς μετὰ διαφόρων επι- πλάστων ἀταξιῶν, ἐνῷ ἦσαν εὔτακτοι καὶ φρόνιμοι. Ταύτην αὐτῶν τὴν ἀνοησίαν εἴθε ν' ἀξιώσῃ ὁ Θεὸς νὰ φθάσωμεν καὶ ἡμεῖς. Πρὶν νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὴν πόλιν τῆς ταπεινώσεως, ἐὰν ἴδῃς, ὅτι ἀνεπαύθης ἐκ τῆς ἐνοχλήσεως τῶν παθῶν, μὴ πιστεύσης εἰς τὸν ἑαυτόν σου· διότι ὁ ἐχθρὸς σ' έστησε παγίδα, ἵνα σ' ἐξα πατήσῃ· ἀλλὰ μετὰ τὴν μικρὰν ἐκείνην ἀνάπαυσιν περίμενε μεγαλειτέραν ἐνόχλησιν καὶ ταραχὴν τῶν παθῶν· ἐπειδὴ ἐὰν δὲν κατορθώσης πάσας τὰς ἀρετάς, ἕως ὅτου νὰ φθάσῃς τὴν ἀρετὴν τῆς ἁγίας ταπεινώσεως, μὴ ἐλπίζης νὰ εὕρης ἀνάπαυ σιν ἐκ τῶν κόπων σου, οὐδὲ θέλεις ἔχει ἄνεσιν ἐκ τῶν ἐπιβου- λῶν τῶν ἐχθρῶν σου. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἀξίωσον ἡμᾶς νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀρετὴν τῆς ἁγίας ταπεινώσεως. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΕ'.

Περὶ ὑπομονῆς, ἦτις γίνεται διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ πῶς εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν ἀγάπην ἡ βοήθεια τοῦ Θεοῦ.

ΟΣΟΝ ὁ ἄνθρωπος καταφρονεῖ τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ καὶ ταγίνεται εἰς τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ μετὰ σπουδής, τοσοῦτον καὶ ἡ θεία πρόνοια πλησιάζει εἰς αὐτόν, καὶ κρυπτῶς αἰσθάνε ται τὴν βοήθειαν αὐτῆς, καὶ δίδονται αὐτῷ καθαροὶ λογισμοί, ἵνα καταλάβῃ αὐτήν· καὶ ἐάν τις ἑκουσίως στερηθῇ τῶν ἀγα θῶν τοῦ κόσμου, καθ' ὅσον στερεῖται τούτων, κατὰ τοσοῦτον τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ ἀκολουθεῖ αὐτῷ, καὶ βαστάζει αὐτὸν ἡ θεία φιλανθρωπία. Ἔστω δεδοξασμένον τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ὅστις σώζει ἡμᾶς καὶ διὰ τῶν δεξιῶν μέσων, καὶ διὰ τῶν ἀριστερῶν, καὶ δίδει ἡμῖν ἀφορμὴν δι' ὅλων τούτων τῶν μέσων πρὸς εὔ- ρεσιν τῆς ζωῆς ἡμῶν· διότι ὅσοι ἀσθενοῦσι κατὰ τὸ θέλημα, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπιτύχωσι τῆς αἰωνίου ζωῆς, καθοδηγεῖ τὰς ψυχὰς αὐτῶν δι' ἀκουσίων θλίψεων εἰς τὴν ἀρετήν· ἐπει- δὴ καὶ ὁ πτωχὸς ἐκεῖνος Λάζαρος δὲν ἐστερεῖτο τῶν ἀγαθῶν τούτου τοῦ κόσμου ἑκουσίως, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὑτοῦ ὑπῆρ με πληγωμένον, καὶ συγχρόνως δύο πάθη ἐμάστιζον αὐτόν, ἕκαστον τῶν ὁποίων ὑπῆρχε χειρότερον τοῦ ἄλλου, καὶ ὅμως ὕστερον ἐτιμήθη εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ᾿Αβραάμ. Ὁ Θεὸς πάντοτε ὑπάρχει πλησίον εἰς τὰς λυπηρὰς καρδίας ἐκείνων, οἵτινες μετὰ θλίψεως καὶ στενοχωρίας φωνάζουσι πρὸς αὐτ τόν, καὶ ἐάν ποτε στενοχωρήσῃ αὐτοὺς εἰς τὰ σωματικά, ἢ δι' ἄλλου τινὸς τρόπου δοκιμάσῃ αὐτούς, (ἕως ὅτου ἠθέλο- μεν συνηθίσει εἰς αὐτά· πράττει δὲ τοῦτο πρὸς βοήθειαν ή μῶν ὡς ὁ ἰατρὸς ἐκεῖνος, ὅστις κόπτει τά μέλη τοῦ ἀσθενοῦν 1 i

τος βαρέως, καὶ πραγματεύεται εἰς αὐτὸν τὴν ὑγείαν αὑτοῦ), ἀλλ' ὅμως κατὰ τὴν ψυχὴν δεικνύει πολλὴν φιλανθρωπίαν ὁ Κύριος εἰς αὐτούς. Ὅταν λοιπὸν ὁ πόθος τοῦ Χριστοῦ δὲν νικῇ ἐν σοὶ οὕτω, ὥστε νὰ μένῃς ἀπαθὴς εἰς πάσας τὰς θλίψεις σου διὰ τὴν προερχομένην ἐκ τούτου τοῦ πόθου χαράν, τότε γνώριζε, ὅτι ὁ πόθος τοῦ κόσμου ὑπερτερεῖ εἰς σὲ πλεῖον τοῦ πόθου τοῦ Χριστοῦ· καὶ ὅταν ἡ ἀῤῥωστία καὶ ἡ πτωχεία, ἡ ὁ ἀφανι σμὸς τοῦ σώματος, ἢ ὁ φόβος τῶν βλαπτόντων τὸ σῶμα τα ράττωσι τὸν λογισμόν σου, καὶ ἀποκόπτωσιν ἐξ αὐτοῦ τὴν χαράν, τὴν προερχομένην ἐκ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδος σου, καὶ ἐκ τῆς κατὰ Θεὸν φροντίδος, γνώριζε τότε, ὅτι ζῇ εἰς σὲ ἡ ἀγάπη τοῦ σώματος, καὶ ὄχι ἡ τοῦ Χριστοῦ· καὶ ἐν γένει οὗ τινος πράγματος ὁ πόθος ὑπερτερεῖ εἰς σέ, ἐκεῖνο τὸ πρᾶγ μα ζῇ ἐν σοί. Ἐὰν δὲ συμβῇ νὰ ἔχῃς ἀνελλειπῶς ὅλα σου τὰ ἀναγκαῖα, καὶ τὸ σῶμά σου εὔρρωστον, καὶ νὰ μὴ φοβῆσαι τοὺς ἐναντίους σου, καὶ εἴπεις τότε, ότι δύνασαι καθαρῶς νὰ ὁδεύσης πρὸς τὸν Χριστόν, γνώριζε, ὅτι ὑπάρχεις ἀσθενὴς κατὰ τὸν νοῦν, καὶ στερεῖσαι τῆς γνώσεως τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ· καὶ ὄχι, διότι ὑπάρχεις τοιοῦτος, ἐγὼ σὲ κρίνω δι' αὐτό, ἀλλ᾿ ἵνα γνωρίσῃς μᾶλλον κατὰ πόσον ὑπάρχεις ἐλλειπὴς ἐκ τῆς τε λειότητος, ἐὰν καὶ ἐν μέρει ἔχῃς τὴν πολιτείαν τῶν ἁγίων πατέρων τῶν πρὸ ἡμῶν· καὶ μὴ εἴπῃς, ὅτι δὲν εὑρέθη ἄν θρωπος, τοῦ ὁποίου ὁ νοῦς ν' ἀπηλλάγῃ τελείως ἐκ τῆς σωτ ματικῆς ἀσθενείας. Οταν τὸ σῶμα πνίγηται ὑπὸ τῶν πειρα- σμῶν καὶ τῶν θλίψεων, νικᾷ ἡ ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ τὴν λύ- την τῆς διανοίας· καὶ ἂς σιωπήσω ἀπὸ τοῦ νὰ φέρω εἰς ἀπό δειξιν τοὺς ἁγίους μάρτυρας, μὴ τυχὸν δὲν δυνηθῶ νὰ σταθῶ ἐνώπιον τῶν ἀπείρων αὐτῶν παθημάτων, καὶ κατὰ πόσον ἡ ὑπομονὴ αὐτῶν ἐνίκησε τὴν πολλὴν θλίψιν καὶ τὸν πόθον τοῦ σώματος, ὅπερ ἐπήγαζε βέβαια ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς ἀγά πης τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ διὰ τὸ νὰ ἦναι αὐτὰ καὶ διὰ μόνης 9

τῆς ἐνθυμήσεως αὐτῶν λυπηρὰ εἰς τὸν ἄνθρωπον, ἐπειδὴ τα ράττουσι τὸν νοῦν διὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ πράγματος, ἂς σιω πήσωμεν ταῦτα. Ἐξετάσωμεν δὲ τοὺς ἀθέους φιλοσόφους λεγομένους· διότι εἰς ἐξ αὐτῶν ἔθηκε νόμον εἰς ἑαυτὸν νὰ φυλάξῃ εἰς τινας χρόνους σιωπήν, ὅπερ ἀκούσας ὁ βασιλεὺς τῶν ῥωμαίων ἐ- θαύμασε, καὶ ἠθέλησε νὰ δοκιμάση αὐτόν. Προσέταξε λοιπόν νὰ φέρωσι τοῦτον ἔμπροσθεν αὐτοῦ, καὶ ὡς εἶδεν αὐτὸν σιω πῶντα καὶ μὴ ἀποκρινόμενον παντελῶς εἰς ὅσα ἠρώτησεν αὐτόν, ἐθυμώθη ὁ βασιλεύς, καὶ προσέταξε να θανατώσωσιν αὐτόν· διότι δὲν ἐσεβάσθη τὸν θρόνον καὶ τὸν στέφανον τῆς αὐτοῦ δόξης. Ὁ δὲ φιλόσοφος μὴ φοβηθείς παντελῶς, ἐφύσ λαξε τὸν ἑαυτοῦ νόμον, καὶ ἐν ἡσυχία ἑτοιμάσθη πρὸς τὸν θάνατον. Ὁ δὲ βασιλεὺς προσέταξε τους δημίους, ὅτι εἰ μὲν φοβηθῇ τὸ ξίφος, καὶ λύσει τὸν ἴδιον αὐτοῦ νόμου, να θανα τώσωσιν αὐτόν, εἰ δὲ καὶ φυλάξει τὸν νόμον αὐτοῦ, νὰ ἐπιστρέ ψωσιν αὐτὸν ζῶντα πρὸς αὐτόν. Ὅταν λοιπὸν ἔφθασαν εἰς τὸν ὡρισμένον τόπον τῆς καταδίκης, οἱ διωρισμένοι να θανατών σωσιν αὐτόν, ἠνάγκαζον αὐτὸν νὰ λύσῃ τὸν ἑαυτοῦ νόμον, καὶ νὰ μὴ ἀποθάνῃ· αὐτὸς ὅμως ἐσυλλογίσθη οὕτω, κάλλιον μοὶ εἶναι ν' αποθάνω εἰς μίαν στιγμήν, καὶ νὰ φυλάξω τὸν ἴδιόν μου νόμον, διὰ τὸν ὁποῖον τοσοῦτον ἐκοπίασα, παρὰ νὰ νικηθῶ ἐκ τοῦ φόβου τοῦ θανάτου, καὶ νὰ ἐξυβρίσω τὴν σου φίαν μου καὶ νὰ προξενήσω ἐντροπὴν εἰς ἐμαυτόν, ὅτι ἐξ ἀνάγ της ἔλυσα τὴν σιωπήν, ἵν᾽ ἀποφύγω τὸν θάνατον· ταῦτα σκε φθείς, ἤπλωσεν ἑαυτὸν ἀταράχως, ἵν᾿ ἀποκεφαλισθῇ. Ἐχοι- νοποιήθησαν ταῦτα εἰς τὸν βασιλέα, ὅστις, θαυμάσας εἰς τοῦ το, ἀπέλυσεν αὐτὸν μετὰ σεβασμοῦ. ῎Αλλοι δὲ πάλιν ἐκ τῶν φιλοσόφων τούτων παντελώς κατεπάτησαν τὴν σαρκικὴν ἐπι θυμίαν· καὶ ἕτεροι μετὰ πραότητος ὑπέμειναν τὰς ὕβρεις καὶ τὰς κατηγορίας· καὶ ἄλλοι ὑπέφεραν ἀλύπως δεινὰς ἀῤῥωστίας· καὶ ἔτεροι εἰς θλίψεις καὶ εἰς μεγάλας δυστυχίας έδειξαν ὑπο 1

μονὴν μεγίστην. Καὶ ἐὰν αὐτοὶ ὑπέμειναν ταῦτα διὰ δόξαν καὶ ἐλπίδα ματαίαν, πόσον μᾶλλον ἡμεῖς οἱ μοναχοὶ ὀφείλομεν νὰ ὑπομένωμεν τὰ παρόμοια, ἢ καὶ περισσότερα, οἵτινες προσέ πλήθημεν παρὰ Θεοῦ, ἵνα γίνωμεν κοινωνοὶ τῶν παθημάτων καὶ τῆς δόξης αὐτοῦ; Τῆς ὁποίας δόξης εἴθε ν' ἀξιωθῶμεν διὰ τῶν εὐχῶν καὶ πρεσβειῶν τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, καὶ πάντων τῶν ἁγίων οἵτινες διὰ πολλῶν ἱδρώτων καὶ κόπων εὐηρέστησαν τῷ Θεῷ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΣΤ΄.

Περὶ ἀδιακόπου νηστείας, καὶ τοῦ νὰ συνάζῃ τις ἑαυτὸν εἰς ἕνα τόπον· καὶ πόσα καλὰ προέρχονται ἐκ τούτου· καὶ ὅτι μετὰ γνώσεως καὶ διακρίσεως ἔμαθε ταῦτα ὁ θεῖος πατήρ.

ΕΠΕΙΔΗ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐπειράσθην καὶ διὰ τῶν δεξιῶν καὶ διὰ τῶν ἀριστερῶν μέσων, καὶ ἐδοκίμασα πολλὰ καὶ ἐκ τῶν δύο τούτων τρόπων, καὶ ἔλαβον πολλὰς καὶ ἀναριθμή τους πληγὰς ἐκ τοῦ ἐναντίου μέρους, καὶ ἠξιώθην κρυπτώς μεγάλης αντιλήψεως καὶ βοηθείας παρὰ Θεοῦ, ἐδοκίμασα ὁ ἴδιος ὡς ἐκ τῆς πολυκαιρίας, καὶ ἔμαθον διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ταῦτα τὰ ἑξῆς. Ὅτι τὸ θεμέλιον πάντων τῶν και λῶν ἔργων, καὶ ἡ ἀνακάλεσις τῆς ψυχῆς ἐκ τῆς αἰχμαλω σίας τοῦ διαβόλου, καὶ ἡ ὁδὸς ἡ φέρουσα τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸ φῶς καὶ εἰς τὴν ζωήν, συνίστανται εἰς τοὺς ἑπομένους δύο τρόπους· πρῶτον εἰς τὸ νὰ περιμαζεύσῃ τις ἑαυτόν, καὶ 9*

νὰ ἡσυχάσῃ εἰς ἕνα τόπον· καὶ δεύτερον εἰς τὸ νὰ νιστεύ πάντοτε, ἤγουν εἰς τὸ νὰ κανονίσῃ σοφῶς καὶ φρονίμως ἑαυ τὸν νὰ τρώγῃ μετὰ ἐγκρατείας, μὴ ἐξερχόμενος συχνάκις ἐκ τοῦ κελλίου αὐτοῦ, καὶ ἀδιαλείπτως καταγινόμενος εἰς τὴν φροντίδα και μελέτην τοῦ Θεοῦ. Ἐκ τούτων τῶν δύο τρόπων κατορθοῦται ἡ ὑποταγὴ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων ἐκ τούτων ἡ νῆψις τοῦ νοός· ἐκ τούτων ἡμεροῦνται τὰ ἄγρια πάθη, τὰ ὁποῖα κινοῦνται εἰς τὸ σῶμα· ἐκ τούτων προέρχε ται ἡ πραότης τῶν λογισμῶν· ἐκ τούτων αἱ καθαραὶ καὶ φω τειναὶ κινήσεις τοῦ νοός· ἐκ τούτων ἡ πρὸς τὰ ἔργα τῆς ἀρε τῆς σπουδὴ καὶ προθυμία· ἐκ τούτων τὰ ὑψηλὰ καὶ λεπτὰ νοή ματα· ἐκ τούτων τὰ εἰς πάντα καιρὸν ἄμετρα δάκρυα· ἐκ τούτων ἡ ἐνθύμησις τοῦ θανάτου· ἐκ τούτων ἡ καθαρά σω φροσύνη, ἡ ἀπέχουσα τελείως ἐκ πάσης αἰσχρᾶς φαντασίας, ἥτις ταράττει τὴν διάνοιαν· ἐκ τούτων ἡ ὀξυδερκία καὶ ἡ τα χύτης τοῦ νοὸς εἰς τὸ νὰ προβλέπῃ τὰ μέλλοντα· ἐκ τούτων τα βαθύτερα καὶ μυστικὰ νοήματα, ἅτινα ὁ νοῦς ἀνευρίσκει εἰς τὰς θείας γραφάς· ἐκ τούτων αἱ ἐσωτερικαί κινήσεις, αἱ συμβαίνουσαι εἰς τὴν ψυχήν, καὶ ἡ διάγνωσις καὶ διάκρισις τῶν πονηρῶν πνευμάτων καὶ τῶν ἁγίων δυνάμεων· ἐκ τούτων ἡ διάκρισις τῶν ἀληθινῶν ὁράσεων ἀπὸ τῶν ματαίων φαντα τασιῶν· ἐκ τούτων προέρχεται ο φόβος καὶ ἡ προσοχὴ τῶν ὁδῶν καὶ τρόπων τῆς ἀρετῆς, οἵτινες κόπτουσι τὴν ῥαθυμίαν καὶ τὴν ἀμέλειαν, καὶ ἐξάπτουσι τὴν φλόγα τοῦ ζήλου, ἡ ὁσ ποία καταπατεῖ πάντα κίνδυνον, καὶ διαβαίνει πάντα φόβον ἐκ τούτων ἡ θέρμη, ή καταφρονοῦσα πᾶσαν ἐπιθυμίαν, καὶ ἐξαλείφουσα αὐτὴν ἐκ τοῦ νοός, καὶ προξενοῦσα λησμονησίαν πάσης ἐνθυμήσεως τῶν παρελθόντων καὶ παρερχομένων πραγ- μάτων· καὶ ἐν γένει, ἐκ τούτων προέρχεται ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀληθινοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἡ χαρὰ τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ ἀνάπαυ σις μετὰ τοῦ Χριστοῦ εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. Ὅστις παραμελεῖ τὰς δύο ταύτας ἀρετάς, ἂς ἠξεύρη και

λῶς, ὅτι ὄχι μόνον ζημιοῖ ἑαυτὸν ἐξ ὅλων τούτων τῶν προει ρημένων καλῶν, ἀλλὰ διασείει καὶ τὸ θεμέλιον πασῶν τῶν ἄλλων ἀρετῶν. Καὶ καθὼς αὗται αἱ δύο ἀρεταὶ εἶναι ἀρχὴ καὶ κεφαλὴ τῆς θείας ἐργασίας εἰς τὴν ψυχὴν, καὶ θύρα καὶ ὁδὸς πρὸς τὸν Χριστόν, ἐάν τις φυλάξη αὐτὰς μεθ' ὑπομονῆς· οὕτω καὶ ἐάν τις καταφρονήση καὶ παραμελήσῃ αὐτάς, καταντᾷ εἰς τὰ ἑπόμενα δύο ἐναντία τούτων λέγω δέ, εἰς τὸ νὰ πε- ριφέρηται καὶ νὰ περιπατῇ τῇδε κἀκεῖσε ὡς ἄνυδρον νέφος, καὶ εἰς τὸ νὰ γαστριμαργῇ πάντοτε ἀσέμνως· καὶ ταῦτα τὰ δύο εἶναι ἀρχαί καὶ ἐναντίαι τῶν προειρημένων καλῶν, καὶ διδοῦσι χώραν εἰς τὰ πάθη νὰ διεγείρωνται κατὰ τῆς ψυχῆς. Καὶ ἡ μὲν πρώτη ἀρχὴ τῆς ἀκαταστασίας ἐξ ἀρχῆς λύει τὰς αἰσθήσεις, αἵτινες εἶχον ὑποταγῆς, ἐκ τῶν δεσμῶν τῆς συστολῆς· καὶ τί λοιπὸν συμβαίνει ἐκ τούτου ; Ἐκ τούτου συμ- βαίνουσιν αἱ ἄτοποι συναναστροφαί, καὶ οἱ ἀπροσδόκητοι πλη σιόχωροι περίπατοι, καὶ ἡ ταραχὴ τῶν δυνατῶν κυμάτων τῶν λογισμών, ἥτις διεγείρεται ἐκ τῆς ὁράσεως τῶν διαφόρων προσώπων καὶ πραγμάτων, καὶ ἡ ταχεῖα πύρωσις τῶν ὀφθαλ μῶν, ἥτις κυριεύει τὸ σῶμα, καὶ προξενεῖ εἰς αὐτὸ εὔκολα πτώματα καὶ συγκαταθέσεις εἰς τὸν νοῦν· ἐκ τούτου συμβαί νουσι λογισμοί ἀκράτητοι, ἐπισπεύδοντες τὰς αἰσχρὰς πτώ- σεις, καὶ ἡ ψυχρότης τοῦ πόθου τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ ὀλίγον κατ' ὀλίγον χαλαρότης εἰς τὴν διαφορὰν τῆς ἡσυ χίας, καὶ εἰς τὸ ν' ἀφήσῃ παντελῶς τὸν κανόνα τῆς διαγω- γῆς αὐτοῦ· ἐκ τούτου συμβαίνει ἡ ἀνανέωσις τῶν λησμονη- θέντων κακῶν, καὶ ἡ διαδοχὴ ἄλλων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγνώριζε, καὶ ἅτινα προέρχονται εἰς αὐτὸν ἐκ τῶν παντοτεινῶν θεω- ρειῶν τῶν διαφόρων πραγμάτων, καὶ χωρὶς νὰ θέλῃ, αἴτι τινες θεωρίαι προκύπτουσιν εἰς αὐτὸν ἐκ τῶν διαφόρων ἀντι κειμένων, περιερχόμενον ἀπὸ χώρας εἰς χώραν καὶ ἀπὸ τό που εἰς τόπον καὶ βλέποντα αὐτά· καὶ τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ἐνεκρώθησαν ἤδη εἰς τὴν ψυχήν, καὶ διὰ να

τῆς λησμονησίας ἐχάθη ἡ ἐνθύμησις αὐτῶν ἐκ τοῦ νοός, πά λιν ἄρχονται νὰ διεγείρωνται, καὶ νὰ κινῶνται καὶ ν' ἀναγ κάζωσι τὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἐργασίαν αὐτῶν· καὶ διὰ νὰ μὴ ἀπαριθμῶ καὶ διηγῶμαι ὅλα τὰ λοιπά, παύω ἐνταῦθα τὸν λό- γον. Ταῦτα δὲ προέρχονται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς πρώτης ἐκείνης αἰτίας, ήγουν ἐκ τοῦ νὰ περιφέρεται καὶ περιπατῇ τῇς κἀκεῖσε, καὶ νὰ μὴ ὑπομένη τὴν ταλαιπωρίαν τῆς ἡσυχίας. Τί δὲ προέρχεται καὶ ἐκ τῆς ἄλλης αιτίας τῆς γαστριμαρ γίας, ὅπερ ἐστὶν ἔργων τῶν χοίρων; καὶ τί εἶναι τὸ ἔργον τῶν χοίρων, παρὰ τὸ ν' ἀφήσῃ τις ἐλευθέραν τὴν κοιλίαν ἄνευ διαίτης, καὶ νὰ ἔχῃ αὐτὴν πάντοτε πλήρη, καὶ νὰ μὴ προσδιορίσῃ ὅρον καὶ καιρὸν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς χρείας τοῦ σώματος, ὡς οἱ λογικοὶ ἄνθρωποι; Τί δὲ λοιπὸν προέρχεται ἐκ τούτου ; Ἐκ τούτου προέρχεται ζάλη εἰς τὴν κεφαλήν, και βάρος τοῦ σώματος πολὺ μετὰ ἀτονίας τῶν ὤμων· ὅθεν ἀναγ κάζεται νὰ παραλείπῃ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ ἐπέρχεται αὐτῷ ἡ ὀκνηρία. Ἐκ τούτου προέρχεται ἡ ἀμέλεια εἰς τὰ συνήθη κομβοσχοίνια του κανόνος, σκότωσις καὶ ψυχρότης τῆς διανοίας, νοῦς χαῦνος καὶ παχὺς καὶ ἀδιάκριτος ὡς ἐκ τῆς ταραχῆς καὶ τῶν πολλῶν σκοτώσεων τῶν λογισμῶν, νέο φος παχὺ καὶ σκοτεινὸν ἐξηπλωμένον εἰς πᾶσαν τὴν ψυχήν, ἀκηδία πολλὴ εἰς πᾶσαν θείαν ἐργασίαν, ἀργία πολλὴ εἰς τὰ ἀναγκαῖα τοῦ σώματος, νοῦς ἀκράτητος περιερχόμενος ὅλην τὴν γῆν, χυμὸς πολὺς συναγόμενος εἰς πάντα τὰ μέλη καὶ μέρη του σώματος, φαντασίαι ἀκάθαρτοι καὶ αἰσχροί κατὰ τὰς νύκτας διὰ φαντασμάτων ἀκαθάρτων καὶ ἀτόπων προσώ πων, πλήρη κακῆς ἐπιθυμίας, ἥτις μεταβαίνει εἰς τὴν ψυχήν, καί ἐκπληροί εἰς αὐτὴν ἀκαθάρτως τὰ ἴδια αὐτῆς θελήματα· καὶ αὐτὴ ἡ στρωμνὴ τοῦ ἀθλίου, καὶ τὰ ἐνδύματα αὐτοῦ, καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα αὐτοῦ μολύνονται ἐκ τοῦ πλήθους τῆς αἰσχρᾶς δεύσεως, ἥτις ἀναβρύει εἰς αὐτὸν ὡς ἀπὸ πηγήν· καὶ τοῦτο δὲν συμβαίνει εἰς αὐτὸν μόνον τὴν νύκτα, ἀλλὰ καὶ τὴν

ἡμέραν διότι τὸ σῶμα αὐτοῦ πάντοτε ῥέει, καὶ μολύνει τὴν διάνοιαν, ὥστε αὐτὸς ἑκουσίως διὰ τῶν τοιούτων ἐνεργημά των ἀπαρνεῖται τὴν σωφροσύνην· ἐπειδὴ καὶ ἡ γλυκύτης τοῦ γαργαλισμοῦ ἐνεργεῖται εἰς ὅλον αὑτοῦ τὸ σῶμα μετὰ ἀκα ταπαύστου καὶ ἀνυπομένου πυρώσεως. Πρὸς τούτοις συμβαί ναυσιν εἰς αὐτὸν καὶ ἀπατηλοί λογισμοί, ζωγραφίζοντες κάλ λας προσώπων, καὶ παρακινοῦντες αὐτὸν κατὰ πᾶσαν περί στασιν εἰς αἰσχρὰν πράξιν, γαργαλίζοντες τὸν νοῦν διὰ τῆς συνομιλίας αὐτῶν· αὐτὸς δὲ συνδυάζει ἄνευ τινὸς δισταγμοῦ διὰ τῆς μελέτης καὶ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν, ἐσκοτισμένον ἔχον τὸ διακριτικόν· καὶ τοῦτα εἶναι, ὅπερ εἶπεν ὁ προφήτης Ἰεζε κιήλ, τοῦτο εἶναι τὸ ἀνταπόδομα τῆς ἀδελφῆς Σοδόμων, ἥτις ἔτρωγεν ἄρτον μετὰ πλησμονῆς. Περὶ τούτου εἶπε καί τις μέγας τῶν ἔξω σοφῶν, ὅτι ὅστις τρέφει τὸ ἑαυτοῦ σῶμα διὰ τῆς τρυφῆς, αὐτὸς ἐμβάλλει τὴν ψυχὴν αὐτοῦ εἰς πόλεμον. καὶ ἐάν ποτε συνέλθῃ εἰς ἑαυτόν, καὶ ζητήσῃ διὰ τῆς βίας νὰ κρατηθῇ, δὲν δύναται· διότι ἡ ὑπερβολικὴ πύρωσις τῶν κι νήσεων τοῦ σώματος, καὶ ἡ βία καὶ ἡ ἀνάγκη τῶν ἐρεθισμῶν αἰχμαλωτίζουσι τὴν ψυχὴν εἰς τὰ ἴδια αὑτῶν θελήματα. Βλέ πεῖς ἐνταῦθα ψυχολογίαν τῶν σοφῶν Ἑλλήνων ; Καὶ πάλιν ὁ ἴδιος σοφὸς εἶπεν, ὅτι ἡ εὐπάθεια του σώματος μετὰ ἀπαλότης τος καὶ ὑγρότητος τῶν ὑπογαστρίων γινομένη, ἑτοιμάζει τα πάθη της νεότητος ταχέως ν' ἀποκτήσῃ αὐτὰ ἡ ψυχή, καὶ περικυκλοῖ αὐτὴν ὁ θάνατος, καὶ ἐμπίπτει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Θεοῦ. Ὅταν ἡ ψυχὴ ἐπασχολῆται εἰς τὴν ἐνθύμησιν τῶν πρὸς Θεὸν χρεῶν τῆς, ἐπαναπαύεται εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῆς ἐλευθε ρίαν αἱ δὲ φροντίδες διὰ τὰ ἀναγκαῖα τοῦ σώματος εἶναι ότ λίγαι, καὶ δὲν μεταμελεῖται διὰ κανέν πράγμα· ἐπειδὴ ἔχει ὅλην αὐτῆς τὴν πρόνοιαν διὰ τὴν ἀρετήν καθότι αἱ σωματι καὶ ἀπολαύσεις οὐ μόνον ἐνδυναμοῦσε τὰ πάθη, καὶ στερεού. σιν αὐτὰ ἐναντίον τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκριζοῦσιν αὐτήν.

ἐκτὸς δὲ τούτων ἐξάπτουσι τὴν κοιλίαν εἰς ἀκρασίαν καὶ ἀσωτείαν ἄκραν, καὶ παραβιάζουσιν αὐτὴν ποιῆσαι παρὰ τὸν ἁρμόδιον καιρὸν τὴν χρείαν τοῦ σώματος· καὶ ὅστις πολεμεῖται ὑπὸ τῶν τοιούτων, δὲν ὑπομένει ὀλίγην πεῖναν, οὔτε ἐξουσιάζει ἑαυτόν· διότι ἐγένετο αἰχμάλωτος τῶν παθῶν. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ καρποὶ τῆς αἰσχύνης, οἱ προερχόμενοι ἐκ τῆς γαστριμαργίας, οἱ δὲ πρὸ αὐτοῦ εἶναι οἱ καρποὶ τῆς ὑπομονῆς, μεθ’ ἧς κάθηται ὁ μοναχὸς εἰς ἕνα τόπον, πολιτευόμενος ἡσύχως. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἐχθρὸς τοῦ καλοῦ γνωρίζων τοὺς καιροὺς τῶν φυσικῶν χρεῶν, καθ’ οὓς ἡ φύσις κινεῖται πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς χρείας αὐτῆς, καὶ ὅτι ὁ νοῦς ἡμῶν πλανᾶται ἐκ τοῦ μετεωρισμοῦ τῶν ὀφθαλμῶν, καὶ ἐκ τῆς ἀναπαύσεως τῆς κοιλίας, σπουδάζει καὶ ἀγωνίζεται, παρακινῶν ἡμᾶς, ἵνα ποιήσωμεν προσθήκην εἰς τὰ χρειαζόμενα τοῦ σώματος, καὶ σπείρει εἰς ἡμᾶς σχήματα πονηρῶν λογισμῶν κατὰ τοὺς τοιούτους καιρούς, ὥστε ἐὰν ᾗ δυνατόν, νὰ ὑπερισχύσωσι τὰ πάθη, καὶ οὕτω καταφέρει ἡμᾶς εἰς τὸ πτῶμα τῆς ἁμαρτίας. Πρέπει λοιπόν, καθὼς ὁ ἐχθρὸς γνωρίζει τοὺς καιρούς, οὕτω καὶ ἡμεῖς νὰ γνωρίζωμεν τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, καὶ τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἡμετέρας φύσεως, ὅτι ὑπάρχει ἀνίκανος ν’ ἀντιστῇ εἰς τὰς ὁρμᾶς καὶ εἰς τὰς κινήσεις κατ’ ἐκείνους τοὺς καιρούς, καὶ εἰς τὴν λεπτότητα τῶν λογισμῶν, οἵτινες φαίνονται ὡς χοῖς κατὰ τὴν λεπτότητα, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν αὐτούς,ἵνα ἀπαντήσωμεν γενναίως εἰς ὅσα ἡμῖν συμβαίνουσιν· καὶ διὰ τὴν πολλὴν δοκιμασία» καὶ ταλαιπωρίαν, ἣν ὑπέστημεν πολλάκις ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, πρέπει τοῦ λοιποῦ νὰ μηχανευθῶμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ νὰ μὴ πράττωμεν τὸ θέλημα αὐτοῦ διὰ τῆς ἀναπαύσεως το σώματος, νικώμενοι ὑπὸ τῆς πείνης· ἀλλὰ κἂν στενοχωρήση και καταβάλλῃ ἡμᾶς ἡ πεῖνα, δὲν πρέπει ποσῶς νὰ κινηθῶμεν ἐκ τοῦ τόπου τῆς ἡσυχίας, οὔτε νὰ μεταβῶμεν ὅπου εὐκολώτερον δυνάμεθα ν’ ἀπολαμβάνωμεν τὰ πρὸς ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος, ἀλλ᾽ οὔτε νὰ ζητῶμεν ἀφορ

μὰς καὶ αἰτίας, ὅπως φύγωμεν ἐκ τῆς ἐρήμου· καθόσον τὰ τοιαῦτα εἶναι ἐφευρέσεις τοῦ κοινοῦ ἡμῶν ἐχθροῦ. Ἐὰν δὲ ὑπο- μείνης εἰς τὴν ἔρημον, δεν θέλεις ἔχει πρόχειρον πειρασμόν· καθότι εἰς τὴν ἔρημον δὲν βλέπεις οὔτε γυναῖκας, οὔτε ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον νὰ βλάπτῃ εἰς τὴν διαγωγήν σου, ἀλλ᾽ οὔτε ἀκούεις ἀπρεπεῖς ὁμιλίας. Ω μοναχέ, ποία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ σοῦ καὶ τῆς ὁδοῦ τῆς Αἰγύπτου, ἵνα πίης τὸ ὕδωρ Γηῶν; νόησον ὅπερ σοι λέγω. Δεῖξον εἰς τὸν ἐχθρὸν τὴν ὑπομονήν σου καὶ τὴν δοκι μὴν εἰς τὰ μικρά, ἵνα μὴ ζητήσῃ τὰ μεγάλα· ἔστω σοι ὡς κανὼν ταῦτα τὰ μικρὰ πρὸς πόλεμον, ἵνα μὴ παύσης, καὶ ἐκεῖ- νος στήσῃ εἰς σὲ μεγαλειτέρας παγίδας· καθότι ὁ μὴ πειθό μενος εἰς τὸν ἐχθρὸν νὰ ἐξέλθῃ πέντε βήματα ἐκ τοῦ κελλίου του, πῶς θέλει πεισθῆ νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς ἐρήμου εἰς τὸν κόσ σμον; καὶ ὁ μὴ καταδεχόμενος νὰ βλέπῃ ἔξω ἐκ τῆς θυρίδος τοῦ ἡσυχαστηρίου του, πῶς θέλει πεισθῇ νὰ ἐξέλθῃ ἐξ αὐτοῦ; καὶ ὁ μὴ πειθόμενος νὰ φάγῃ ὀλίγην τροφὴν τὸ ἑσπέρας, πῶς θέλει ἐξαπατηθὴ νὰ φάγῃ πρὸ καιροῦ; καὶ ὁ αἰσχυνόμενος νὰ χορτάσῃ ἐκ τῶν ποταπῶν φαγητῶν, πῶς θέλει ἐπιθυμήσει τὰ πολλὰ καὶ παχέα; καὶ ὁ μὴ πειθόμενος νὰ ἴδῃ τὸ ἴδιον αὑτοῦ σῶμα, πῶς θέλει δελεασθὴ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ νὰ περιερ γάζηται τὰ ξένα κάλλη; Δῆλον λοιπόν, ὅτι ὅστις καταφρονεῖ τὰ μικρά, νικᾶται καὶ ἐκ τῶν μεγάλων, καὶ οὕτω δίδει ἀφορμὴν εἰς τὸν ἐχθρόν, ἵνα πολεμῇ αὐτὸν καὶ εἰς τὰ μεγαλείτερα· διότι ὅστις δὲν φρον τίζει ποσῶς περὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ προσκαίρου ζωῆς, πῶς θέ λει φοβηθῆ τὰς κακοπαθείας καὶ τὰς θλίψεις, αἵτινες φέρουσι τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν ποθητὸν θάνατον; Οὗτος ὁ πόλεμος εἶναι τῆς διακρίσεως· καθότι οἱ σοφοὶ καὶ φρόνιμοι δὲν εἰσέρ χονται εἰς μεγάλους ἀγῶνας, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑπομονῆς αὐτῶν, τὴν ὁποίαν δεικνύουσιν εἰς τὰ μικρά, προφυλάττουσιν ἑαυτούς, ὥστε νὰ μὴ ἐμπέσωσιν εἰς μεγάλους κόπους.

Πρῶτον μὲν ὁ διάβολος ἀγωνίζεται να καταργήσῃ τὴν ἀδιάλειπτον εὐχὴν τῆς καρδίας, καὶ ἔπειτα πείθει τὸν μονα γὰν νὰ καταφρονήσῃ καὶ τοὺς ὡρισμένους καιροὺς τῆς προσευ χῆς καὶ τοῦ κανόνος, ὅστις γίνεται διὰ προσκυνημάτων καὶ γονικλησιῶν. Καὶ οὕτω πρῶτον χαυνοῦται ὁ λογισμός αὐτοῦ, καὶ συγκατατίθεται νὰ φάγῃ πρὸ τοῦ ὡρισμένου και ροῦ ὀλίγον, καὶ ὕστερον, μετὰ τὴν πτῶσιν ταύτην καὶ τὴν κατάργησιν τῆς ἐγκρατείας αὐτοῦ, κρημνίζεται εἰς ἀκρασίαν καὶ ἀσωτείαν. Ἔτι δὲ καὶ ὅταν ἴδῃ τὴν γύμνωσιν τοῦ σώμα τος αὐτοῦ, ἢ τὴν καλλονὴν τινὸς τῶν μελῶν του, εξερχόμε νος ἔξω πρὸς τὴν χρείαν τοῦ σώματος, ἢ εἰσάγων μετὰ θάρ ρους τὴν χεῖρα ἐντὸς τῶν ἱματίων του καὶ ψηλαφῶν τὸ ἴδιον αὐτοῦ σῶμα, πρῶτον μὲν νομίζει τοῦτο μικρόν τι, ἔπειτα δε μως διεγείρονται εἰς αὐτὸν ἄλλα καὶ ἄλλα . . . . καὶ ἐκεῖνος ὅστις πρότερον ἐφύλαττε τὴν ἀσφάλειαν τοῦ νοὸς αὐτοῦ, ἤδη ἀνοίγει ἐναντίον αὐτοῦ μεγάλας καὶ κακὰς εἰσόδους· διότι οἱ λογισμοί, ἵνα εἴπω ὡς ἐν παραδείγματι, ὁμοιάζουσιν ὡς τὰ ὕδωρ, καὶ ὅσον περιμαζεύονται ἀφ᾿ ὅλα τὰ μέρη, τρέχουσε μετ᾽ εὐταξίας· ἐὰν ὅμως ἐκκλίνωσι τῆς εὐθείας ὁδοῦ, προ ξενοῦσι πολὺν ἀφανισμὸν καὶ ἐρήμωσιν εἰς τὴν ψυχήν πειδὴ ὁ ἐχθρὸς ἵσταται, καὶ παρατηρεῖ, καὶ περιμένει ἡμέραν καὶ νύκτα, καὶ περισκοπεῖ, ποῖον αἰσθητήριον ἤθελεν ανοι γεῖ, ἵνα εἰσέλθῃ δι' αὐτοῦ εἰς τὴν ψυχήν· καὶ ἐὰν προκύψε παρ' ἡμῶν μικρὰ ἀμέλεια εἴς τι τῶν προλεχθέντων, τότε καὶ αὐτὸς ὁ δόλιος καὶ ἀναιδὴς ῥίπτει καθ᾿ ἡμῶν τὰ ἑαυτοῦ βέλη καὶ ποτὲ μὲν αὐτὴ ἡ φύσις ἀγαπᾶ τὴν ἀνάπαυσιν καὶ τὴν παρ ῥησίαν, καὶ τὸν γέλωτα, καὶ τὸν μετεωρισμὸν, καὶ τὴν ἀμέλειαν εἰς τὰ πνευματικά, καὶ γίνεται εἰς ἡμᾶς πηγὴ τῶν παθῶν, καὶ πρόξενος πολλῆς ταραχῆς, ποτὲ δὲ αὐτὸς ὁ ἐχθρὸς ὑποβάλ λει τὰ τοιαῦτα εἰς τὴν ψυχήν. Ἡμεῖς δὲ τοῦ λοιποῦ ἀντὶ τῶν μεγάλων ἀγώνων ἂς ἀναλάβωμεν τοὺς μικροὺς κόπους, τοὺς ὁποίους καταφρονοῦμεν· διότι ἐὰν αὐτοί, ὡς προείπον,

οἱ παρ᾽ ἡμῶν καταφρονούμενοι μικροί κόποι ἀποδιώκουσιν ἀφ᾿ ἡμῶν τόσους μεγάλους ἀγώνας καὶ κόπους καὶ πολύ μους και μεγάλας πληγάς, τίς δὲν θέλει σπεύσει διὰ τῶν μικρῶν τούτων κόπων νὰ εὕρῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τὴν γλυκεῖαν ἀνάπαυσιν ; Ὦ σοφία καὶ φρόνησις, πόσον υπάρχεις θαυμαστή, καὶ πῶς μακρόθεν προβλέπεις πάντα- μακάριος ὅστις σ' εὕρει· καθότι ἐλευθεροῦται ἐκ τῆς ἀμελείας. Οστις εμπορεύεται διὰ μικρὰς πραγματείας, ήγουν διὰ μικρᾶς περιποιήσεως τὴν θεραπείαν τῶν μεγάλων παθῶν, καλῶς πράττει· ἐπειδὴ ποτέ τις ἐκ τῶν φιλοσόσων κινηθείς μετά χαυνότητος εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ, καὶ γνωρίσας τοῦτο, εὐθὺς διώρθωσεν ἑαυτὸν μετὰ ταχύτη τος· ἄλλος δέ τις ἰδὼν αὐτόν, ἐγέλασε διὰ τὸν τρόπον του τοῦτον· ἀλλ' ὁ φιλόσοφος δὲν ἐφοβήθην, ἀπεκρίθη, δι' ἄλλο τι, ἀλλὰ φοβοῦμαι τὴν καταφόνησιν· διότι πολλάκις ή μικρὰ καταφρόνησις προξενεί μεγάλους κινδύνους· τοῦτο δὲ ὅπερ ἔπραξα ἐκτὸς τῆς συνηθείας καὶ τῆς τάξεως, καὶ διώρθωσα πάραυτα εμαυτόν, ἔδειξα διὰ τούτου, ὅτι εἰμὶ προσεκτικός, καὶ δὲν καταφρονῶ οὐδὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἄξιον φό βου. Αληθῶς τοῦτο ὑπάρχει φιλοσοφία, τὸ νὰ εἶναι τις πάνω τοτε ἔξυπνος καὶ προσεκτικὸς καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα και μικρά, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς αὐτόν· διότι θησαυρίζει με γάλας ἀναπαύσεις εἰς ἑαυτόν· καὶ δὲν κοιμᾶται, ἵνα μὴ συμβ τι ἐναντίον εἰς αὐτόν, ἀλλὰ κρύπτει τὰς αἰτίας τοῦ πολέμου πρὸ καιροῦ, καὶ ὑπομένει τὴν μικρὰν καὶ ὀλίγην λύπην ἐκ τῶν ἐλαχίστων πραγμάτων, καὶ οὕτω διὰ τῆς μικρᾶς λύπης ἀποφεύγει τὴν μεγάλην. Οἱ δὲ μωροὶ καὶ ἀνόητοι προτιμῶσι μᾶλλον τὴν ἐνταῦθα μικρὰν ἀνάπαυσιν, παρὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν; μὴ γ ρίζοντες, ὅτι κάλλιον εἶναι νὰ ὑποφέρῃ τις παιδεύσεις εἰς τὸν ἀγῶνα, παρὰ ν' ἀναπαυθῇ εἰς στρωμνὴν βασιλικήν, καὶ νὰ κα τακριθῇ ὡς ῥάθυμος· διότι οἱ σοφοὶ καὶ φρόνιμοι ἐπιθυμοῦσε

μᾶλλον τὸν θάνατον, παρὰ νὰ κατηγορηθῶσιν, ὅτι ἄνευ προσού χῆς ἐξετέλεσαν τι ἔργον· διὰ τοῦτο λέγει καὶ ὁ σοφός, γε νοῦ προσεκτικὸς καὶ ἔξυπνος, ἵνα φυλάξης τὴν ζωήν σου ἐπειδὴ ὁ ὕπνος ἔχει συγγένειαν μετὰ τῆς διανοίας, καὶ ὑπάρ χει εἰκὼν τοῦ ἀληθινοῦ θανάτου. Λέγει δὲ καὶ ὁ θεοφόρος μέσ γας Βασίλειος, όστις εἰς τὰ μικρὰ αὑτοῦ ἔργα εἶναι ἀμελής, μὴ πιστεύσῃς, ὅτι αὐτὸς θέλει διαπρέψει εἰς τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα. Μὴ ὀκνῆς καὶ ἀμελῆς εἰς ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων μέλλεις νὰ ζήσῃς· διότι σημεῖον τῆς ἀμελείας εἶναι ἡ μικροψυχία, μήτηρ δὲ τῶν δύο τούτων εἶναι ἡ καταφρόνησις. Δειλὸς ἄνθρω πος σημαίνει, ὅτι νοσεῖ ἐκ δύο ἀσθενειῶν, τῆς φιλοσωματίας, λέγω, καὶ τῆς ὀλιγοπιστίας· ἡ δὲ φιλοσωματία εἶναι σημεῖον τῆς ἀπιστίας· ὁ δὲ νικῶν καὶ τὰ δύο ταῦτα, βεβαιοῦται, ότι ὁλοψύχως πιστεύει εἰς τὸν Θεόν, καὶ περιμένει τὰ μέλλοντα ἀγαθά. ή Εάν τις ἄνευ κινδύνων καὶ ἀγώνων καὶ πειρασμῶν ἐπλη- σίασεν εἰς τὸν Θεόν, μιμοῦ καὶ σὺ τοῦτον. Η καταφρόνησις τῶν κινδύνων καὶ ἡ γενναιότης τῆς καρδίας προέρχονται ἐξ ἑνὸς τούτων τῶν δύο, ἢ ἐκ τῆς σκληροκαρδίας, ἡ ἐκ τῆς πρὸς Θεὸν πολλῆς πίστεως· καὶ εἰς μὲν τὴν σκληροκαρδίαν ἀκολου θεῖ ἡ ὑπερηφάνεια, εἰς δὲ τὴν πίστιν ἡ ταπεινοφροσύνη τῆς καρδίας. Δὲν δύναταί τις ν' ἀποκτήσῃ τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐλ- πίδα, ἐὰν πρότερον ἰδιαιτέρως δεν τελειώσῃ τὸ θέλημα αὐτοῦ· διότι ἡ πρὸς Θεὸν ἐλπίς, καὶ ἡ γενναιότης τῆς καρδίας γενο νῶνται ἐκ τῆς μαρτυρίας τῆς συνειδήσεως, καὶ ἐκ τῆς ἀλη θοῦς μαρτυρίας τῆς συνειδήσεως ἔχομεν τὴν πρὸς τὸν Θεόν πεποίθησιν· καὶ ἡ μαρτυρία τῆς συνειδήσεως συνίσταται εἰς τὸ νὰ μὴ κατακρίνηταί τις ὑπ' αὐτῆς, ὅτι ἡμέλησεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε χρέος να φυλάξῃ κατὰ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ἐὰν ἡ καρδία ἡμῶν δὲν κατακρίνῃ ἡμᾶς, ἔχομεν παῤῥησίαν πρὸς τὸν Θεόν. Λοιπὸν ἡ πρὸς τὸν Θεὸν παρρησία ἀποκτᾶται διὰ τῆς

κατορθώσεως τῶν ἀρετῶν, καὶ ἐκ τῆς καλῆς συνειδήσεως. Σκληρὸν βέβαια εἶναι τὸ νὰ δουλεύῃ τις τὸ ἑαυτοῦ σῶμα· ὅστις ὅμως ησθάνθη ολίγον τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδα, οὗτος πλέον δὲν θέλει καταπεισθῇ ὑπὸ ἀνάγκης τινός, ἵνα δουλεύῃ τοῦτον τὸν σκληρὸν δεσπότην. Τὸ νὰ σιωπᾷ τις πάντοτε, καὶ τὸ νὰ κάθηται καὶ φυλάττη τὴν ἡσυχίαν, προέρχεται ἐκ τούτων τῶν τριῶν αἰτιῶν, ἡ διὰ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων πράττει τοῦτο, ἢ ἐκ τῆς θερμότη τος τοῦ ζήλου τῆς ἀρετῆς, ἡ ὅτι ἔχει θείαν τινὰ ἐργασίαν εἰς τὴν καρδίαν του, καὶ ὁ νοῦς αὐτοῦ ἕλκηται ἐκ ταύτης· ὅστις λοιπὸν δὲν κινεῖται ἐκ τῶν τελευταίων δύο αἰτιῶν, αὐτ τὸς ἐξάπαντος νοσεῖ τὴν πρώτην ἀσθένειαν τῆς ἀνθρωπίνης δόξης. 'Αρετὴ εἶναι οὐχὶ ἡ φανέρωσις τῶν πολλῶν καὶ δια φόρων πράξεων, τῶν γενομένων διὰ τοῦ σώματος, ἀλλ' ἡ ἐρα γασία τῆς σοφωτάτης καρδίας διὰ τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος· διότι ὁ ὀρθὸς σκοπὸς ἑνώνει αὐτὴν μετὰ τῶν θεαρέστων ἔρ γων· ἐπειδὴ ἡ μὲν διάνοια δύναται καὶ ἄνευ σωματικῶν πρά- ξεων νὰ ἐκτελέση τὸ καλόν· τὸ σῶμα ὅμως ἄνευ τῆς σοφίας τῆς καρδίας, ἂν καὶ κοπιάζη δεν δύναται νὰ ὠφεληθῇ· ἀλλ' ὁ ἐνάρετος ἄνθρωπος, ὅταν εὕρη περίστασιν τινα ἀγοθοεργίας, δὲν ὑποφέρει νὰ μὴ δείξη τὴν ἀγάπην του πρὸς τὸν Θεὸν διὰ τοῦ σκοποῦ τῆς ἑαυτοῦ ἐργασίας· καὶ ἡ μὲν πρώτη τάξις τῆς διανοίας εὐοδοῦται πάντοτε, ἡ δευτέρα ὅμως τάξις τοῦ σώ- ματος πολλάκις μὲν εὐοδοῦται, ενίοτε όμως οὐχί. Καὶ μὴ νομίσης, ὅτι τοῦτο τὸ πρᾶγμα εἶναι μικρόν, τὸ ν' ἀπομακρύ νηταί τις πάντοτε ἐκ τῶν αἰτιῶν τῶν παθῶν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΖ'.

Περὶ τῆς κινήσεως τοῦ σώματος.

Η ΑΝΕΥ σφοδρών λογισμῶν τῆς ἀτόπου ἡδονῆς γενομένη κίνησις τῶν κάτω μελῶν τοῦ σώματος, ἥτις κινεῖται μετά πυρώσεως, καὶ ἕλκει τὴν ψυχὴν ἄκουσαν εἰς ταλαιπωρίαν, προέρχεται ἀδιστάκτως ἐκ τοῦ ἐμπλησμοῦ τῆς κοιλίας· ἀλλ᾽ ἐὰν ἡ μὲν κοιλία εὑρίσκηται εἰς εὐταξίαν ὡς πρὸς τὴν δίαι ταν τῶν τροφῶν, τὰ δὲ κάτω μέλη ἀπροαιρέτως κινῶνται ὁπωσοῦν, γνώριζε ὅτι τὸ πάθος ἀναβρύει ἐντὸς τοῦ σώματός σου, καὶ ὅπλον ἰσχυρὸν καὶ ἀνίκητον ἔχε εἰς τοῦτον τὸν ἀγῶ να τὴν ἀποχὴν τῆς θεωρίας τῶν γυναικῶν· διότι ὁ ἐχθρὸς δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ εἰς ἡμᾶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ φύσις διὰ τῆς δυνάμεως αὐτῆς ἠμπορεῖ νὰ πράξη· ἐπειδὴ μὴ νομίζῃς ὅτι λησμονεῖ ἡ φύσις ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐσπάρησαν εἰς αὐτὴν πρὸς φυσικὴν τεκνογονίαν, καὶ πρὸς 80- κιμασίαν τῶν ἀγωνιζομένων, ἀλλ᾽ ἡ ἀποχὴ τῶν πραγμάτων νεκροῖ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ σώματος καὶ προξενεῖ λησμονησίαν. καὶ ἀφανισμὸν εἰς τοῦτο. Αλλοι εἶναι οἱ λογισμοὶ τῶν μακρὰν εὑρισκομένων πραγ μάτων, οἵτινες ἁπλῶς διέρχονται διὰ τῆς διανοίας, καὶ προ- ξενοῦσι ἀφ' ἑαυτῶν ὀλίγην καὶ ἀμυδράν κίνησιν, καὶ ἀλλοι, οἱ διὰ τῆς θεωρίας τῆς ὕλης βυθίζουσι τὴν διάνοιαν χωρὶς νὰ λησμονῶνται, καὶ ἐκ τοῦ πλησιασμοῦ τῆς ὕλης κινοῦσι τὰ πάθη, καὶ τρέφουσι τὸν ἄνθρωπον, καθὼς τὸ ἔλαιον τρέφει τὸ φῶς τοῦ λύχνου, καὶ ἐξάπτουσι τὸ πάθος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶχε σβεσθῆ καὶ νεκρωθῇ, καὶ ταράττουσι τὴν θάλασσαν τοῦ σώματος διὰ τῆς κινήσεως τοῦ ἀνέμου τῆς διανοίας. Ἡ δὲ φυσικὴ κίνησις, ἡ ἐμφύτως εἰς ἡμᾶς ἐνυπάρχουσα διὰ μόν την τὴν τεκνογονίαν, δὲν δύναται ἄνευ ἐξωτερικῆς ἀφορμῆς 3

να ταράξῃ τὴν προαίρεσιν ἐκ τῆς καθαρότητος, καὶ νὰ ἐνο χλήσῃ τὴν σωφροσύνην· διότι ὁ Θεὸς δὲν ἔδωκε δύναμιν εἰς τὴν φύσιν νὰ νικήσῃ τὴν πρὸς αὐτὸν καλὴν προαίρεσιν· ἀλλ᾽ ὅταν κινηθῇ τις ἢ ἐκ τοῦ θυμοῦ, ἡ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, δὲν βιά ζει αὐτὸν ἡ φυσικὴ δύναμις νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὅρων τῆς φύσεως, καὶ νὰ παραμελήσῃ τὰ ἑαυτοῦ χρέη, ἀλλ᾽ ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν κάμνομεν εἰς τὴν φύσιν διὰ τῶν ἀφορμῶν τοῦ ἡμετέ ρου θελήματος· καθότι ὁ Θεὸς πάντα ὅσα ἐποίησε, καλῶς καὶ ἐμμέτρως ἐποίησε, καὶ ἐφ' ὅσον φυλάττεται ὀρθῶς τὸ μέτρον τῆς ἀναλογίας τῶν φυσικῶν ἐνεργειῶν, αἱ φυσικαί κινήσεις δὲν δύνανται να βιάσωσιν ἡμᾶς, ἵνα ἐξέλθωμεν τῆς εὐθείας ὁδοῦ, παρὰ μόνον τὸ σῶμα κινεῖται μὲ εὔτακτα κινήματα, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἐνυπάρχει εἰς ἡμᾶς τὸ πάθος φυσι κόν, καὶ ὄχι εἰς τὸ νὰ γαργαλίσῃ καὶ ἐνοχλήσῃ ἡμᾶς τόσον, ὥστε νὰ ἐμποδίση τὸν δρόμον τῆς σωφροσύνης· οὔτε πάλιν εἰς τὸ νὰ σκοτίσῃ τὸν νοῦν ἐκ τοῦ θυμοῦ, καὶ νὰ κινήσῃ τινὰ εἰς ὀργήν· ἐὰν ὅμως ἡμεῖς συναρπαχθῶμέν ποτε ἐκ τῶν αἰσθη τῶν πραγμάτων, (διὰ τῶν ὁποίων καὶ ὁ νοῦς συνηθίζει να λαμβάνῃ ὁρμὴν παρὰ φύσιν), δηλ. ἢ ἐκ τῶν φαγητῶν, ἡ ἐκ τῶν περισσῶν ποτῶν, ἢ ἐκ τῆς διαρκούς συναναστροφῆς τῶν γυναικῶν, ἢ νὰ καταγινώμεθα εἰς τὴν θεωρίαν αὑτῶν, καὶ εἰς τὰς περὶ αὐτῶν ὁμιλίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀνάπτει ἡ φλόξ τῆς ἐπιθυμίας, καὶ σκιρτῇ εἰς τὸ σῶμα, καὶ ἡ ἐκ τοῦ πλήθους τοῦ χυμοῦ, ἡ ἐκ τῶν διαφόρων ὁράσεων τῶν πραγμάτων, μεταβάλλομεν διὰ τούτων εἰς ἀγριότητα τὴν φυσικὴν ἡμε ρότητα. Ἐνίοτε ὅμως συμβαίνει ἡ κίνησις τούτων καὶ ἐκ θείας παρα- χωρήσεως διὰ τὴν ὑψηλοφροσύνην ἡμῶν, ἀλλ' αὕτη ἡ κίνη σις δὲν εἶναι ὡς ἐκείνη ἡ τῆς φύσεως· διότι τὰς κινήσεις ἐκεί νας ονομάζομεν πολέμους, οἵτινες εἶναι κοινοί εἰς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους· τὸν δὲν πόλεμον, τὸν ἐκ τῆς θείας παραχω ρήσεως προερχόμενον, γνωρίζομεν, ὅταν ἐπασχολώμεθα εἰς

διότι χαίρει ὁ Θεός, ὅταν ἴδῃ, ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος ἔδωκεν εἰς ἑαυτὸν τὸ ἐπιτίμιον τοῦ κανόνος διὰ τὴν παράβασιν τῶν θείων αὐτοῦ ἐντολῶν, ὅπερ ὑπάρχει σημεῖον τῆς μετανοίας· καὶ ὅσον περισσότερον βιάζει ἑαυτὸν εἰς τοὺς κόπους τῆς ἀρετῆς, τό σον καὶ ὁ Θεὸς αὐξάνει την τιμὴν αὐτοῦ. Πᾶσα χαρὰ μὴ προερχομένη ἐκ τῆς ἀρετῆς, ἡ τοιαύτη χαρά διεγείρει κινή ματα κακῶν ἐπιθυμιῶν εἰς τὸν ἔχοντα αὐτήν. Γνώριζε δέ, ὅτι εἴπομεν τοῦτο διὰ πᾶσαν ἐμπαθῆ ἐπιθυμίαν, καὶ ὄχι διὰ τὴν φυσικὴν ἐπιθυμίαν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΚΗ'.

Περὶ ἀγρυπνίας τῶν νυκτῶν, καὶ περὶ διαφόρων τρόπων αὐτῆς τῆς ἐργασίας.

ΟΤΑΝ, συνεργοῦντός σοι τοῦ Θεοῦ, θέλησης να ποιήσῃς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀγρυπνίας σου, ποίησον ὡς σοὶ λέγω. Το νάτισον κατὰ τὴν συνήθειαν, καὶ ἀνάστα· καὶ μὴ ἀρχίσης εὐθὺς τὴν ἐργασίαν σου, ἀλλ᾽ ἀφοῦ προσευχηθῇς πρώτον ἰδιαιτέρως, καὶ τελειώσῃς τὴν προσευχήν, καὶ σφραγίσῃς τὴν καρδίαν καὶ τὰ μέλη σου διὰ τοῦ ζωοποιοῦ τύπου τοῦ σταυ ροῦ, στῆθε ὀλίγην ὥραν σιωπῶν, ἕως ὅτου ν' ἀναπαυθῶσιν αἱ αἰσθήσεις σου, καὶ γαληνιάσωσιν οἱ λογισμοί σου μετὰ δὲ τοῦτο ὕψωσον τὴν ἐσωτερικήν σου θεωρίαν πρὸς τὸν Κύριον, καὶ κατάπεισον αὐτὸν μετὰ λυπηρᾶς καρδίας, ὅπως ἐνδυνα μώσῃ τὴν ἀσθένειάν σου, καὶ γίνωσιν ήτε στιχολογία καὶ αἱ ἔννοιαι τῆς καρδίας σου εὐάρεστοι τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ θελήματι· καὶ εἰπὲ ἡσύχως ἀπὸ καρδίας οὕτω. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ο Θεός μου, ὁ ἐπισκεπτόμενος τὴν 10

κτίσιν σου, σοὶ εἶναι γνωστὰ τὰ πάθη καὶ ἡ ἀσθένεια τῆς φύσ σεως ἡμῶν, καὶ ἡ δύναμις τοῦ ἀντιπάλου, σὺ αὐτὸς σκέπα σόν με ἐκ τῆς κακίας αὐτοῦ· διότι ἡ δύναμις αὐτοῦ ὑπάρχει κραταιά, καὶ ἡ φύσις ἡμῶν ταλαίπωρος, καὶ ἡ δύναμις ἀσθε νῆς· σὺ λοιπόν, ἀγαθέ, ὅστις γνωρίζεις τὴν ἡμετέραν ἀσθέ νειαν, καὶ ἀφαιρεῖς τὴν δυσκολίαν τῆς ἀδυναμίας ἡμῶν, οὐ- λαξόν με ἐκ τῆς ταραχῆς τῶν λογισμῶν, καὶ ἐκ τοῦ κατα κλυσμοῦ τῶν παθῶν, καὶ ποίησόν με ἄξιον ταύτης τῆς ἁγίας διακονίας, ἵνα μὴ τυχὸν διὰ τῶν παθῶν μου φθείρω τὴν γλυ κύτητα αὐτῆς, καὶ εὑρεθῶ ἀναιδὴς καὶ τολμηρὸς ἐνώπιόν σου. Πρέπει δὲ ν' ἀρχώμεθα της πνευματικῆς ταύτης εργασίας μεθ' ὅλης ἡμῶν τῆς ἐλευθερίας,ἄνευ παιδαριώδους καὶ τεταραγ μένου τινὸς λογισμοῦ. Ἐὰν δὲ ἴδωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πολλή ὥρα,καὶ ἤδη ἐξημερώνει, πρὶν ἔτι τελειώσωμεν, ἐν τοιαύτη περι πτώσει ἂς ἀφήσωμεν ἑκουσίως μίαν δόξαν, ἢ καὶ δύο ἐκ τῶν συνηθεισμένων στίχων, ἵνα μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς τὴν τα ραχήν, καὶ ἀφανίσωμεν την γλυκύτητα της προσευχῆς, καὶ ἑπομένως ταράξωμεν καὶ τοὺς ψαλμούς της πρώτης ώρας. Ὅταν δὲ προσεύχησαι, ἐὰν κρυφομιλήσῃ, ἢ μᾶλλον ψη- θυρίσῃ εἰς σὲ ὁ λογισμός σου, λέγων σοι, ἐπιτάχυνον ὀλίγον, διότι αὐξάνει τὸ ἔργον, μὴ ἀκούσῃς αὐτόν· εἰδὲ καὶ σ' ἐνο χλήσῃ περισσότερον, στρέψον ὀπίσω εὐθὺς μίαν δόξαν, ἢ ὅσον θέλεις, καὶ ἕκαστον στίχον κατ' ἔννοιαν στιχολόγησον πολλάκις· εἰδὲ πάλιν σὲ ταράξῃ ὁ λογισμός, ἄφες την απι χολογίαν, καὶ γονάτισον εἰς προσευχήν, λέγων καθ' ἑαυτόν· ἐγὼ δὲν θέλω ν' ἀριθμήσω τους ψαλμοὺς τῆς προσευχής, ἀλλὰ νὰ φθάσω εἰς τὰς οὐρανίους μονάς· καθότι ἐγὼ εἰς πᾶ σαν ὁδὸν ἀρετῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελες με οδηγήσει, Κύπ ρες, προθύμως καὶ μετὰ ταχύτητος θέλω περιπατήσει. Ο Ισραηλιτικὸς ἐκεῖνος λαός, ὅστις ἐχώνευσε τὸν μόσχον εἰς τὴν ἔρημον, τεσσαράκοντα ἔτη περιεπάτησε, περιερχόμενος, καὶ ἀνερχόμενος καὶ κατερχόμενος τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνούς,

καὶ οὐδὲ μακρόθεν ἠξιώθη νὰ ἴδῃ τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας. Ὅταν δὲ ἀγρυπνῇς, ἐὰν ὡς ἐκ τῆς πολλῆς ἐκτάσεως τῆς προσευχῆς σὲ νικήσῃ ἡ στάσις, καὶ ἀποκάμης ἐκ τῆς ἀτονίας, καὶ σοὶ εἴπῃ ὁ λογισμός, μᾶλλον δὲ ὁ κακομήχανος διάβο λος σὲ κρυφομιλήσῃ διὰ τοῦ λογισμοῦ, καθὼς διὰ τοῦ ὄψεως πρὸς τὴν Εὔαν, τελείωσον ταχέως τὸ ἔργον, ἐπειδὴ δὲν δύνα- σαι πλέον νὰ ἴστασαι· εἰπὲ πρὸς αὐτόν, ὄχι, δὲν πράττω οὔ- τως, ἀλλὰ κάθημαι ὀλίγον, καὶ τοῦτο υπάρχει συμφερώτερον τοῦ ὕπνου· καὶ ἐὰν ἡ γλῶσσά μου σιωπᾷ, καὶ δὲν λέγει ψαλ μούς, ἡ καρδία μου όμως εὑρίσκεται μετὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς κρυπτῆς εὐχῆς, καὶ ἡ ἐγρήγορσις εἶναι ὠφελιμωτέρα τοῦ ὕπνου. Ὄχι μόνη ἡ στάσις, οὐδὲ μόνη ἡ στιχολογία τῶν ψαλμῶν ὑπάρχει ὅλη καὶ καθ' αύτη ἀγρυπνία· ἀλλ᾽ εἶναι διάφοροι έρω γασίας τῆς ἀγρυπνίας· καὶ πρῶτον, ἄλλος μὲν διέρχεται ὅλην τὴν νύκτα εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ψαλμών δεύτερον, ἄλλος δὲ ἀγρυπνεῖ ὅλην τὴν νύκτα διὰ τῶν κατανυκτικῶν εὐχῶν καὶ τῶν γονυκλισιῶν· τρίτον, ἄλλος δὲ διέρχεται ὅλην τὴν νύ στα μετά κλαυθμῶν καὶ δακρύων καὶ θρήνων διὰ τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας· (ἤκουσα περί τινος ἀρχαίου ἁγίου, ὅτι τεσσαρά κοντα έτη ἡ προσευχὴ αὐτοῦ ὑπῆρχεν ὁ ἑξῆς λόγος· ἐγὼ μέν, Κύριο, ὡς ἄνθρωπος ἥμαρτον, σὺ δὲ ὡς Θεὸς συγχώρη σον καὶ ἤκουον αὐτὸν οἱ πατέρες νὰ λέγῃ τὸν στίχον τοῦτον μετά ψυχικῆς λύπης, καὶ πάντοτε ἔκλαιε, καὶ δὲν ἡσύχαζε καὶ ἀντὶ προσευχῆς εἶχε μόνην ταύτην τὴν εὐχὴν νύκτα καὶ ἡμέραν)· τέταρτον, ἄλλος δὲ ἀφ' ἑσπέρας ἀναγινώσκει ψαλ μοὺς καὶ εὐχάς, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τῆς νυκτός διέρχεται ψάλ λων τροπάρια· πέμπτον, ἄλλος δὲ ἀγρυπνεί, καταγινόμενος ὅλην τὴν νύκτα εἰς δοξολογίας καὶ ἀναγνώσεις· καὶ ἔκτον, ἄλλος πάλιν τίθησι νόμον εἰς ἑαυτὸν νὰ ἴσταται όρθιος ὅλην τὴν νύχτα κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρόν, καθ᾿ ὃν πολεμεῖται ὑπὸ τοῦ λογισμοῦ τῆς πορνείας. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δάξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. 10%

ΛΟΓΟΣ ΚΘ'.

Περὶ τῶν ὁδῶν, αἵτινες πλησιάζουσι τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν Θεόν, καὶ φανεροῦνται εἰς αὐτὸν ἐκ τῶν γλυκυτάτων ἔργων τῆς νυκτερινῆς ἀγρυπνίας· καὶ ὅτι ὅσοι μετέρχονται ταύτην τὴν ἐργασίαν, τρέφονται διὰ μέλιτος εἰς πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῶν.

ΜΗ ΝΟΜΙΣΗΣ, ὦ ἄνθρωπε, ὅτι μεταξὺ πασῶν τῶν πνευ- ματικῶν ἐργασιῶν τοῦ μοναχοῦ ὑπάρχει άλλη τις μεγαλει τέρα ἀπὸ τὴν ἐργασία» τῆς ἀγρυπνίας τῆς νυκτός· τῇ ἀλη θείᾳ, ἀδελφέ, καὶ μεγάλη υπάρχει καὶ ἀναγκαιοτάτη εἰς τὸν ἐγκρατή. Ἐὰν ὁ μοναχὸς δὲν διασκορπίσῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ τῇδε κἀκεῖσε, καὶ ἐὰν δὲν ἐπασχοληθῇ εἰς τὰ σωματικὰ πράγ ματα, καὶ ἐὰν δὲν φροντίση περὶ τῶν παρερχομένων ματαίων πραγμάτων τοῦ κόσμου, ἀλλὰ φυλάξῃ ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ γυμνασθῇ εἰς τὴν ἀγρυπνίαν, τοῦ τοιούτου μοναχοῦ ὁ νοῦς εἰς μικρὸν διάστημα καιροῦ πετᾷ ὡς διὰ πτερύγων, καὶ ὑψοῦται πρὸς τὴν τερπνότητα τοῦ Θεοῦ, καὶ καταντᾷ ταχέως εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ· διότι ὑψοῦται διὰ τῆς ἐλαφρότητος καὶ λεπτότητος αὐτοῦ εἰς τὴν γνῶσιν ἐκείνην, ἥτις ὑπάρχει ὑπὲρ τὴν ἀνθρωπίνην ἔννοιαν. Ον τινα μοναχὸν εἴδεις ἐπιμένον τα μετὰ διακρίσεως εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀγρυπνίας, τὸν τοιοῦτον μὴ νόμιζε σαρκοφόρον άνθρωπον· καθότι τοῦτο τὸ ἔργον τῇ ἀληθείᾳ εἶναι ἴδιον τῶν ἀγγέλων· ἐπειδὴ ἀδύνατον εἶναι, ὅσοι ἔχουσι τὴν ἐργασίαν ταύτην, νὰ μὴ ἀξιωθῶσι παρὰ Θεοῦ μεγάλων χαρισμάτων διὰ τὴν προσοχὴν καὶ ἐπαγρύπνη σιν τῆς καρδίας αὐτῶν, καὶ διὰ τὴν ἀμέριμνον διαγωγήν, καὶ διὰ

τὴν εἰς τὸν Θεὸν ἀφιέρωσιν τῶν ἰδίων αὑτῶν λογισμῶν. Ἡ εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀγρυπνίας ἀγωνιζομένη ψυχή, καὶ δια πρέπουσα εἰς αὐτήν, αποκτᾷ χερουβικούς ὀφθαλμούς, ἵνα βλέπῃ πάντοτε τὴν ἐπουράνιον θεωρίαν. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι ἀδύνατον εἶναι, ὅστις ἀνέλαβε εἰς ἑαυ τὸν τοῦτον τὸν μέγαν καὶ θεῖον κόπον μετὰ γνώσεως καὶ διακρίσεως, καὶ ἠθέλησε νὰ βαστάση τοῦτο τὸ βάρος, νὰ μὴ ἀγωνισθῇ εἰς τοῦτο τὸ δεδεξασμένον ἔργον, τὸ ὁποῖον προς- τίμησε, καὶ νὰ μὴ προφυλάξῃ ἑαυτὸν τὴν ἡμέραν ἐκ τῆς τας ραχῆς τῶν συντυχιῶν, καὶ ἐκ τῆς φροντίδος τῶν σωματικῶν ἔργων, ἵνα μὴ μένῃ κενὸς ἀπὸ τὴν θαυμαστὴν καρποφορίαν καὶ μεγάλην τρυφήν, τὴν ὁποίαν περιμένει να τρυγήσῃ ἐκ τῆς ἀρετῆς ταύτης. Οστις ὅμως παραμελεῖ τοῦτο τὸ ἔργον, (ή- γουν ὅστις τὴν μὲν νύκτα ἀγρυπνεῖ, τὴν δὲ ἡμέραν δὲν προ- φυλάττεται ἀπὸ τὰς ὁμιλίας καὶ τὸν περισπασμὸν τῶν σωμα τικῶν ἐργασιῶν), λέγω μετὰ θάρρους, ὅτι αὐτὸς δὲν γνωρίζει διὰ τὶ κοπιάζει, καὶ ἀπέχει ἀπὸ τὸν ὕπνον, καὶ κακοπαθεῖ ὅλην τὴν νύκτα διὰ τῆς πολλῆς στιχολογίας, καὶ τοῦ κόπου τῆς γλώσσης, καὶ διὰ τῆς ὁλονυκτίου στάσεως, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ περιωρισμένον εἰς τὴν ψαλμῳδίαν καὶ τὴν προσευ χήν, ἀλλ' ὡς ἀπὸ συνηθείας φερόμενος κοπιάζει ἀδιακρίτως· καὶ ἐὰν ταῦτα δὲν ἔχουσιν οὕτως, ὡς εἶπον, πῶς ἤθελε στε ρηθῇ ἐκ τοῦ θερισμοῦ τοῦ ἀκαταπαύστου σπέρματος τοῦ κόσ που αὑτοῦ τὰς μεγάλας ἐπικαρπίας ; Ἐὰν δὲ ἀντὶ τῶν φρον τίδων καὶ ὁμιλιῶν ἐπασχολεῖτο εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων γραφῶν, ἥτις ἐνδυναμοῖ τὸν νοῦν καὶ τρέφει τὴν ψυχήν, καὶ βοηθεῖ εἰς τὴν ἀγρυπνίαν, καὶ ὑπάρχει σύντροφος αὐτῆς, καὶ φῶς τῆς διανοίας, ἤθελεν εὕρει αὐτὴν ὁδηγὸν τῆς εὐθείας ὁδοῦ, καὶ σπορέα τῆς ὕλης τῆς θεωρίας εἰς τὴν προσευχήν, καὶ ἐπὶ πλέον νὰ δεσμεύῃ τὰς ἐνθυμήσεις, ἵνα μὴ περιπλανῶνται ᾧδε κἀκεῖσε, καὶ βόσκωσιν εἰς τὰ μάταια πράγματα, καὶ νὰ σπεί- ρη τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ψυχήν, καὶ τὰς διαφόρους

πολιτείας τῶν ἁγίων, οἵτινες εὐηρέστησαν τῷ Θεῷ, καὶ νὰ κάμῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ ν' ἀποκτήσῃ λεπτότητα καὶ σοφίαν, καὶ ἑνὶ λόγῳ ἤθελεν εὕρει ὤριμον τὸν καρπὸν τῶν τοιούτων ἐρ γασιών. Διὰ τί, ὦ ἄνθρωπε, τόσον ἀδικρίτως κυβερνᾶς τὰ κατὰ σέ ; διότι ὅλην μὲν τὴν νύκτα ἀγρυπνεῖς, καὶ καταπονεῖς σεαυτὸν εἰς ψαλμῳδίας καὶ ὑμνῳδίας καὶ δεήσεις, μέγα δὲ καὶ βαρύ σοὶ φαίνεται τὸ νὰ προφυλάττης ἑαυτὸν ἐκ τῶν συναναστρο φῶν καὶ ὁμιλιῶν τῶν φίλων σου, ἵνα διὰ μικρᾶς ἐπιμελείας τῆς ἡμέρας ἀξιωθῇς τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ πρὸς ἀμοιβὴν τῆς κακοπαθείας σου; Τίνος χάριν καταπονεῖς σεαυτόν; καὶ τὴν μὲν νύκτα συνάγεις, τὴν δὲ ἡμέραν σκορπίζεις τὸν κόπον σου, καὶ εὑρίσκεσαι κενὸς καὶ ἄκαρπος, καὶ διασκορπίζεις τὴν προσευχὴν καὶ τὴν νῆψιν καὶ τὴν θέρμην τῆς καρδίας σου, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησες, καὶ χάνεις τον κόπον σου ματαίως διὰ τῆς ταραχῆς καὶ ὁμιλίας τῶν ἀνθρώπων, καὶ διὰ τῆς φροντίδος καὶ τοῦ περισπασμοῦ τῶν ματαίων πραγμάτων ἄνευ τινὸς εὐλόγου αἰτίας ; Ἐὰν δὲ ἐποίης, ὥστε ἡ ἐργασία της ἡμέρας νὰ εἶναι σύμφωνος τῇ μελέτη τῆς νυκτός, καὶ τῇ θέρμῃ τῆς καρδιακῆς σου ὁμιλίας, καὶ δὲν ἐτίθεις φραγμὸν μεταξὺ αὐτῶν, τῇ ἀληθείᾳ εἰς διάστημα ὀλίγου χρόνου ἤθε λες εὑρεθῇ εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ· ἀλλ' ἐκ τούτου δήλον, ὅτι πολιτεύεσαι ἄνευ διακρίσεως, καὶ δὲν ρίζεις, διὰ ποίαν αἰτίαν πρέπει οἱ μοναχοὶ νὰ ἦναι ἄγρυπνος. Σὺ μὲν νομίζεις, ὅτι μόνον διὰ τὸν σωματικὸν κόπον προσ διωρίσθη ἡ ἀγρυπνία, καὶ ὄχι δι' ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον να γεν νᾶται ἐξ αὐτῆς· ὅστις ὅμως κατηξιώθη ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ νὰ μάθῃ, τίνος ἐλπίδος ἕνεκα ἀνθίστανται οἱ ἀγωνισταί καὶ πολεμοῦσι κατὰ τοῦ ὕπνου, καὶ βιάζουσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν φύσιν εἰς ἀγρυπνίαν, καὶ διὰ τῆς προσοχῆς καὶ τῶν θείων ἐννοιῶν προσφέρουσι τὰς δεήσεις αὐτῶν καθ᾿ ἑκάστην νύκτα, ἐκεῖνος γνωρίζει την δύναμιν, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς προφυλάξεως Yves 1

τῆς ἡμέρας, καὶ πόσην βοήθειαν δίδει ή προφύλαξις αύτη εἰς τὸν νοῦν ἐν τῇ ἡσυχίᾳ τῆς νυκτός, καὶ πόσην ἐξουσίαν λαβ βάνει κατὰ τῶν πονηρῶν λογισμῶν, καὶ πόσην καθαρότητα διακρίνει εἰς ἑαυτόν, καὶ πῶς τὸ πλῆθος τῶν ἀρετῶν ἄνευ βίας και πολέμου χαρίζεται εἰς αὐτόν, καὶ ποιεῖ νὰ ἐννοήσῃ ἐλευθέρως τὴν εὐγένειαν τῶν λογισμῶν. Ἐγὼ δὲ λέγω ὅτι, ἐὰν τὸ σῶμα ἕνεκα τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ νηστεύο σῃ, ἠμπορεῖ ὁ νοῦς καὶ διὰ μόνης τῆς ἀγρυπνίας ν' αποκτήσῃ τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς, καὶ νὰ δώσῃ νόησιν εἰς τὴν καρ δίαν νὰ μάθῃ ἀκριβῶς τῆς πνευματικὴν δύναμιν, ἐὰν μόνον δὲν σκοτισθῇ ἀπὸ τὰς ὁμιλίας καὶ τὰς φροντίδας τῆς ἡμέρας. Ἐὰν ὅμως συμβῇ εἰς σέ, (ὅπερ μὴ γένοιτο, λογισμός χαυ νότητος καὶ σὲ καταβάλλῃ ἡ ἀμέλεια κατὰ δοκιμὴν Θεοῦ, ὅστις συνήθως παραχωρεῖ, ἵνα λάβῃς ἀλλοίωσιν εἰς τὰ τοιαῦ τα, εἴτε ἀπὸ θερμότητα, εἴτε ἀπὸ ψυχρότητα, ἢ ἀπὸ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, ἢ ἀπὸ ἀσθένειαν σώματος, ἢ διότι δεν δύνασαι νὰ ὑπομένης πλέον τὸν κόπον τῆς πολλῆς ψαλμῳδίας καὶ τῆς ὁλοψύχου εὐχῆς, καὶ τῶν πολλῶν γονυκλισιῶν, τὰς ὁ ποίας συνήθως πάντοτε ἔπραττες, σὲ παρακαλῶ ἐν ἀγάπῃ, ἐὰν ἀφήσῃς τὰς ἀνωτέρω εργασίας, διότι δὲν δύνασαι πλέον νὰ ἐκτελῇς αὐτάς, κἂν καθήμενος ἀγρύπνησαν, καὶ προσεύ χου διὰ τῆς καρδίας σου, καὶ ἐν πάσῃ μηχανή διελθε τὴν νύ- στα άγρυπνος, καθήμενος καὶ συλλογιζόμενος καλὰς καὶ θείας ἐννοίας, καὶ μὴ σκληρύνῃς τὴν καρδίαν σου, καὶ σκο- τίσης τὸν νοῦν σου διὰ τοῦ ὕπνου· καὶ διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ πάλιν θέλει σοὶ ἐπέλθει ἡ πρώτη ἐκείνη θερμότης καὶ ἐλαφρότης καὶ δύναμις, καὶ σκηρτήσας θέλεις χαρὴ εὐχαρι στῶν τὸν Θεόν· διότι ἡ ψυχρότης καὶ τὸ τοιοῦτον βάρος πρὸς δοκιμὴν παραχωροῦνται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν ἄνθρωπον· και ἐὰν διεγείρῃ ἑαυτὸν ὁ ἄνθρωπος μετά θερμότητος, και, βια ζόμενος ὀλίγον, ἐκτινάξῃ αὐτὰ ἀφ' ἑαυτοῦ, τότε πλησιάζει εἰς αὐτὸν ἡ θεία χάρις ὡς καὶ πρότερον, καὶ ἔρχεται εἰς αὐτὸν

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΟΔΩΝ, ΑΙΤΙΝΕΣ ΠΛΗΣΙΑΖΟΥΣΙ κλπ. ἄλλη δύναμις, ἔχουσα πᾶν ἀγαθὸν εἰς ἑαυτὴν κεκρυμμένον, ὡς καὶ τὰ εἴδη τῆς βοηθείας. Θέλει δὲ θαυμάσει μετὰ ἐκ- πλήξεως ὁ ἄνθρωπος, ἐνθυμούμενος τὸ πρῶτον βάρος, καὶ αἰσθανόμενος τὴν ἤδη ἐπελθοῦσαν εἰς αὐτὸν ἐλαφρότητα καὶ δύναμιν καὶ διαφορὰν τῶν ἐννοιῶν, καὶ πῶς ἔλαβε τοιαύτην ἀλλοίωσιν, καὶ τότε σοφίζεται καὶ μηχανᾶται, ἵνα, ὅταν ἐπέλ θῇ εἰς αὐτὸν πάλιν τὸ τοιοῦτον βάρος, γνωρίσῃ αὐτὸ ἐκ τῆς πρώτης αὐτοῦ δοκιμῆς· διότι ἐὰν εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν ἀγωνισθῇ ὁ ἄνθρωπος, δὲν δύναται ν' αποκτήσῃ ταύτην τὴν δοκιμήν. Βλέπεις πόσον σοφίζεται καὶ μηχανᾶται ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ἐξυπνήσῃ ὀλίγον τὸν ἑαυτόν του, καὶ ὑπομείνει ἐν καιρῷ τοῦ πολέμου ; ἐκτὸς μόνον ἐὰν ἀσθενήσῃ καὶ ἀτονήσῃ ἡ φύσις τοῦ σώματος· ἀλλ' ἡ τοιαύτη ἀτονία δὲν εἶναι πόλεμος, ἀλλ' ἀ- νάγκη τῆς ἀσθενείας, καὶ τότε δὲν συμφέρει νὰ πολεμήσῃ τις τὴν φύσιν, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ καλὸν εἶναι ν' ἀναγκάση τις έαυ - τὸν καθ' ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὠφελοῦσιν εἰς αὐτόν. Ἡ μετὰ ἀναγνώσεως γινομένη παντοτεινὴ ἡσυχία, καὶ ἡ συμμετρία τοῦ φαγητοῦ καὶ ἡ ἀγρυπνία ταχέως έξυπνίζουσε τὴν διάνοιαν εἰς ἔκπληξιν τῶν θείων πραγμάτων· ἐκτὸς ἐὰν συμβῇ αἰτία τις, ἡ ὁποία δυνατὸν νὰ χαλάσῃ τὴν ἡσυχίαν. Αἱ ἔννοιαι, αἵτινες αὐτομάτως κινοῦνται εἰς τοὺς ἡσυχαστάς, κάμνουσι τοὺς δύο ὀφθαλμοὺς ὡς κολυμβήθραν ἐκ τῶν τρε χόντων δακρύων, τῶν ὁποίων τὸ πλῆθος πλένει τὰς παρειὰς αὐτῶν. Όταν διὰ τῆς ἐγκρατείας, καὶ τῆς ἀγρυπνίας, καὶ τῆς προσοχῆς τῆς καρδίας καὶ τῆς ἡσυχίας δαμασθῇ τὸ σῶμά σου, ἀλλ᾽ αἰσθάνεσαι εἰς αὐτὸ τὴν ὀξύτητα της πορνείας, για νομένην ἐκτὸς τῆς φυσικῆς κινήσεως, τότε γνώριζε, ὅτι ἐπει- ράχθης ἐκ τῶν λογισμῶν τῆς ὑπερηφανείας, καὶ ἔνωσον εἰς την τροφήν σου τὴν σποδὸν τῶν δακρύων, καὶ προσκόλλησον τὴν κοιλίαν σου εἰς τὴν γῆν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐρεύνησον τοὺς λογισμούς σου, καὶ μάθε τὴν μεταβολὴν τῆς φύσεώς σου,

καὶ τὰς παρὰ φύσιν πράξεις σου, καὶ ἴσως σ' ἐλεήσει ὁ Θεός, καὶ σοὶ ἐξαποστείλει φῶς, ὅπως μάθῃς τὴν ταπείνωσιν, ἵνα μὴ αὐξηθῇ ἡ κακία σου. Ἂς μὴ παύσωμεν λοιπὸν ἀγωνιζό μενοι καὶ σπουδάζοντες, ἕως ὅτου νὰ ἴδωμεν εἰς ἑαυτοὺς τε λείαν τὴν μετάγειαν, καὶ εὕρωμεν τὴν ταπείνωσιν, καὶ ἀνα- παυθῇ ἡ καρδία ἡμῶν ἐν τῷ Θεῷ· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Λ'.

Περὶ εὐχαριστίας εἰς τὸν Θεόν· ἐν ᾧ ὑπάρχουσι καὶ κεφαλαιώδεις κατηχήσεις.

Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ του λαμβάνοντος ἐρεθίζει τὴν φιλοτιμίαν τοῦ δίδοντος εἰς τὸ νὰ δώσῃ καὶ ἄλλα δωρήματα μεγαλείτερα καὶ περισσότερα τῶν πρώτων. Ὅστις δὲν εὐχαριστεῖ εἰς τὰ ὀλίγα καὶ μικρά, αὐτὸς ὑπάρχει ἀχάριστος καὶ εἰς τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα καὶ ψεύστης καὶ ἄδικος. Ὅστις ἀσθενεῖ, καὶ γνώ ρίζει τὸ εἶδος τῆς ἀσθενείας του, ὀφείλει να ζητῇ τὴν θεραπείαν. Ὅστις ὁμολογεῖ τὸν πόνον του, πλησιάζει εἰς τὴν θεραπείαν αὐτοῦ, καὶ εὐκόλως εὑρίσκει αὐτήν. Οἱ πόνοι τῆς σκληρᾶς καρ δίας αὐξάνουσι, καὶ ὁ ἄῤῥωστος, ὅστις ἀντιστέκεται εἰς τὸν ἰατρόν, παιδεύεται περισσότερον. Δὲν ὑπάρχει ἁμαρτία ἀσυγ χώρητος, παρὰ ἡ ἀμετανόητος· οὐδὲ δώρημα μένει ἄνευ προσ- θήκης, παρὰ τὸ στερούμενον εὐχαριστίας. Οἱ τρόποι τοῦ ἀνοήτου φαίνονται ὡς μηδὲν εἰς τὰ ὄμματα αὐτοῦ. Ενθυμοῦ πάντοτε τοὺς ὑπερέχοντάς σε κατὰ τὴν ἀρετήν, ἵνα ἴδῃς διὰ παντὸς σεαυτὸν στερούμενον τοῦ μέτρου αὐτῶν. Συλλογίζου πάντοτε τὰς μεγάλας καὶ δυνατάς θλίψεις τῶν

τεθλιμμένων καὶ ταλαιπωρουμένων, ἵνα δώσῃς τὴν πρέπου- σαν εὐχαριστίαν εἰς τὸν Θεὸν διὰ τὰς μικρὰς καὶ εὐτελεῖς σου στενοχωρίας, καὶ δυνηθῇς νὰ ὑπομένης αὐτὰς μετὰ χαρᾶς. Οταν σὲ νικᾷ ὁ ἐχθρός σου διὰ τῆς χαυνώσεως καὶ ὀκνης ρίας, ἐπειδὴ εὑρίσκεσαι δεδεμένος καὶ κυριευμένος ὑπ' αὐτοῦ εἰς ἐπιπονωτέραν ταλαιπωρίαν, καὶ εἰς τὸ μοχθηρὸν ἔργον τῆς ἁμαρτίας, τότε συλλογίζου τὸν πρότερον καιρὸν τῆς σπουδῆς τοῦ ἀγῶνός σου, καὶ πῶς τότε ἐφρόντιζες καὶ δι' αὐτὰ τὰ λεπτότερα και μικρότερα ἁμαρτήματα συλλογίζου καὶ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον ἐδείκνυες, καὶ πῶς ἐκίνεις σεαυ- τὸν μετὰ ζήλου κατὰ τῶν ἐχθρῶν σου, οἵτινες προσεπάθουν νὰ ἐμποδίσωσι τὴν ὁδοιπορίαν σου· συλλογίζου δὲ καὶ τοὺς στεναγμούς, τοὺς ὁποίους ἐστέναζες διὰ τὰς ἁμαρτίας σου, καὶ πῶς εἰς ὅλα αὐτὰ ἐλάμβανες τὸν στέφανον τῆς νίκης. καθότι διὰ τῶν τοιούτων ἐνθυμήσεων ἐξυπνίζεται ἡ ψυχή σου ὡς ἀπὸ βαθέως ύπνου, καὶ ἐνδύεται τὴν φλόγα τοῦ ζή- λου, καὶ ἀνίσταται ἐκ τοῦ καταποντισμοῦ αὐτῆς, καὶ ὑψοῦ. ται καὶ στρέφεται εἰς τὴν ἀρχαίαν αὐτῆς ἀξίαν καὶ τάξιν διὰ θερμοῦ ἀγῶνος κατὰ τοῦ διαβόλου καὶ τῆς ἁμαρτίας. Ἐνθυμοῦ τὰς πτώσεις τῶν δυνατῶν, καὶ ταπεινώθητε εἰς τὰς ἀρετάς σου· ἐνθυμοῦ τὰ σκληρὰ ἁμαρτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔπεσαν πολλοὶ ἐκ τῶν παλαιῶν καὶ μετενόησαν, καὶ τὸ ὕψος τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν μετὰ ταῦτα ἠξιώθησαν, καὶ θέλεις λάβει θάρρος εἰς τὴν μετάνοιάν σου. Εἰρήνευσον μετά σοῦ, καὶ ἔσεταί σοι εἰρηνικὸς ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ. Σπούδασον νὰ εἰσέλθῃς ἐντὸς τοῦ ταμείου τῆς καρδίας σου, καὶ θέλεις εἰδεῖ τὸ ταμεῖον τὸ οὐράνιον· διότι ἂν εἶναι καὶ τὰ δύο, καὶ διὰ μιᾶς εἰσόδου συγχρόνως βλέπονται· ἐπειδὴ ἡ κλίμαξ ἐκεί της τῆς βασιλείας εἶναι εντός σου κεκρυμμένη. Αναλογίζου διὰ ἐνδομύχου μελέτης και βαθείας θεωρίας τὰς ἁμαρτίας καὶ θέλεις εὕρει ἀναβάσεις εἰς τὴν καρδίαν σου, διὰ τῶν οποίων θέλεις δυνηθῇ ν' ἀναβῆς εἰς τὴν οὐράνιον βασιλείαν. σου, ·

Η θεία γραφὴ δὲν ἐφανέρωσεν εἰς ἡμᾶς, ὁποῖα εἶναι τὰ πράγματα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, αἰσθανόμεθα ὅμως ἐντεῦ θεν τὴν τρυφὴν αὐτῶν πρὶν τῆς ἀλλοιώσεως τῆς φύσεως καὶ τῆς ἐκ τούτου τοῦ κόσμου ἐξόδου· διότι εὐκόλως ἐδίδαξεν εἰς ἡμᾶς τοῦτο διὰ ὀνομάτων ἐπιθυμητῶν καὶ ἐνδόξων, ἵνα έρε θίσῃ ἡμᾶς εἰς τὸν πόθον τούτου, λέγουσα, τὰ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ διὰ τούτου τοῦ μέσου ἐφανέρωσεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι τὰ μέλλοντα ἀγαθὰ ὑπάρ χουσιν ἀκατάληπτα, καὶ δὲν ἔχουσιν ὁμοιότητα μὲ κανέν πρᾶγμα τούτου τοῦ κόσμου. ת Ἡ πνευματική τρυφὴ δὲν εἶναι ὁμοία τῇ τρυφῇ καὶ ἡδύ τητι τῶν ἡδέων πραγμάτων τούτου τοῦ κόσμου· διότι ἐὰν τοῦτο δὲν ἔχῃ οὕτω, λοιπὸν τό, ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐν- τὸς ἡμῶν ἐστι, καὶ τό, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, φανεροῦσιν, ὅτι πρέπει ἡμεῖς ν' αποκτήσωμεν ὕλην αἰσθητῶν πραγμάτων εἰς τὴν ἡμετέραν καρδίαν δι' ἀῤῥαβῶνα τῆς τρυφῆς τῆς οὐ ρανίου βασιλείας· καὶ ὅμως δὲν ἔχει οὕτω· διότι εἶναι ἀνάγκη, ὥστε τὸ κτῆμα νὰ ἦναι ὅμοιον μὲ τὸν ἀῤῥαβῶνα, καὶ τὸ ὅλον ὅμοιον μὲ τὸ μέρος, καὶ τὸ βλεπόμενον εἰς τὸν καθρέπτην νὰ ἦναι ὅμοιον μὲ τὸ ἔξωθεν τοῦ καθρέπτου ἀληθινὸν σχῆμα. Ἐὰν δὲ αὕτη ἡ ἐντὸς ἡμῶν εὑρισκομένη βασιλεία τῶν οὐρα νῶν δὲν δεικνύῃ τὸ ὅλον, ἀλλ' ὅμως βεβαίως δηλοῖ κτήμα παρόμοιον· καὶ ἐὰν αὕτη ἡ αἴσθησις τῆς βασιλείας τῶν οὐρα νῶν ὑπάρχει νοερὰ ἐνέργεια τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὡς μαρ τυροῦσιν οἱ θεῖοι πατέρες, οἱ ἑρμηνεύσαντες τὰς γραφάς, αὕτη λοιπὸν εἶναι μέρος ἐκείνου τοῦ ὅλου. Φιλάρετος εἶναι ὄχι ἐκεῖνος, ὅστις πράττει τὸ καλὸν δι' ἀγώνων, ἀλλ' ὅστις δέχεται μετὰ χαρᾶς τὰ ἐπακολουθοῦντα εἰς τὴν ἀρετὴν κακά. Δὲν εἶναι μέγα τί, τὸ νὰ ὑπομένη τις τὰς θλήψεις τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ ἀπορῇ καὶ στενοχω ρῆται ὁ νοῦς εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ καλοῦ αὐτοῦ θελήματος διὰ τῆς κολακείας τοῦ γαργαλισμού. Πάσα μετάνοια, γινο-

ΠΕΡΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ

486

μένη ἄνευ τῆς προαιρέσεως, ούτε χαρὰν περιέχει, ούτε λου γίζεται ἀξία ἀνταμοιβής. Σκέπασον τὸν πταίοντα, ὅταν δὲν ἔχῃς ἐκ τούτου ζημίαν διότι διὰ τοῦ τοιούτου σου τρόπου εἰς ἐκεῖνον μὲν δίδεις θάρ ῥος, σὲ δὲ βαστάζει τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Ἐνθάρρυνον διὰ τοῦ λόγου τοὺς ἀσθενεῖς καὶ τοὺς λυπημένους κατὰ τὴν καρδίαν, καὶ ὅσον σοι δυνατόν, ἐλέησον αὐτοὺς διὰ τῆς χειρός σου, καὶ θέλει σ' ἐνθαρρύνει, καὶ σ' ἐλεεῖ ἡ δεξιὰ ἐκείνου, ὅστις διατηρεῖ τὰ πάντα. Γίνου κοινωνὸς τῆς λύπης τῶν ἄλλων διὰ τῆς ἐμπόνου προσευχῆς καὶ προσοχῆς τῆς καρδίας σου, καὶ θέλει ἀνοιγῇ ἔμπροσθεν τῶν αἰτημάτων σου ή πηγὴ τοῦ Θείου ἐλέους. Μετά κόπου καὶ πόνου παρακάλεσον πάντοτε τὸν Θεόν, ἔχων ἐν τῇ καρδίᾳ ἀγαθοὺς λογισμούς πλήρεις κατανύξεως, καὶ ὁ Θεός θέλει φυλάξει τὴν διάνοιάν σου, ἐκ τῶν ἀκαθάρτων καὶ ῥυπαρῶν λογισμῶν, ἵνα μὴ ἐνυβρισθῇ εἰς σὲ ἡ ὁδὸς αὐτοῦ. Καταγίνου πάντοτε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ μελέτην τῶν θείων γραφῶν, ἐννοῶν ἀκριβῶς τὰ περιεχόμενα ἐν αὐταῖς, ἵνα μὴ διὰ τῆς ἀργίας τοῦ νοὸς μολυνθῇ ἡ ἐσω. τερική σου όρασις ἐκ τῶν ἀκολάστων ξένων λογισμῶν. Μὴ θέλε νὰ συλλογίζησαι πορνικούς λογισμούς, μήτε να βλέπῃς εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα σε πειράζουσι, νομίζων ὅτι δὲν νικᾶσαι ὑπ' αὐτῶν· διότι οἱ σοφοὶ τῶν Ἑλλήνων διὰ τοῦ τοιούτου λογισμοῦ ἐσκοτίσθησαν καὶ ἐμωράνθησαν. Μὴ θη σαύριζε εἰς τὸν κόλπον σου την φλόγα τῶν κακῶν ἐνθυμή. σεων ἄνευ δυνατωτέρων στενοχωριῶν τοῦ σώματός σου. Δύσκολον εἶναι ἄνευ γυμνασίας νὰ δεσμευθῇ ἡ νεότης ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς καθαριότητος. Ἡ ἀρχὴ τοῦ σκοτασμοῦ τοῦ νοὸς ἐν πρώτοις ἄρχεται ἐκ τῆς ὀκνηρίας, ἥτις δεικνύεται εἰς τὴν πνευματικὴν ἐργασίαν καὶ εἰς τὴν προσευχήν· διότι άλλη ὁδὸς πλάνης δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ψυχήν, εἰμὴ τὸ νὰ ἐκπέσῃ πρῶτον ἐκ τῆς πνευματικῆς ἐργασίας καὶ τῆς προσευχῆς· επειδή όταν ή ψυχή στερηθῇ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, εὐχό-

λως πίπτει εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν αὐτῆς. Καὶ πάλιν, ὅταν ἡ ψυχὴ ἀμεριμνῇ διὰ τὰ ἔργα τῆς ἀρετῆς, εὐκόλως ελ- κεται εἰς τὰ ἐναντία τούτων· διότι ὅθεν ἤθελε γίνει ή μετά. βασις, εἶναι ἀρχὴ τοῦ ἐναντίου μέρους, ἐκτὸς ἐὰν πράξῃ τὰ ἔργα τῆς ἀρετῆς, χωρίς ποσῶς νὰ φροντίζῃ διὰ τὰ μάταια πράγματα. Δεῖξον τὴν ἀσθένειάν σου πάντοτε ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν θέλεις πειραχθῆ ποσῶς ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν σου, ὁπόταν μονωθῇς ἀπὸ τὴν βοήθειαν τοῦ φυλάττοντος σε. Ἡ πρᾶξις τοῦ σταυροῦ ὑπάρχει διπλῆ, καὶ τοῦτο διὰ τὸ διπλοῦν τῆς φύσεως ἡμῶν, ἥτις διαιρεῖται εἰς δύο, εἰς σῶμα καὶ ψυχήν· καὶ ἡ μὲν μία συνίσταται εἰς τὸ νὰ ὑπομένῃ τὰς θλίψεις τῆς σαρκός, αἵτινες προκύπτουσι διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ θυμικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς, καὶ ὀνομάζεται κυρίως πρᾶτ ξις· ἡ δὲ ἄλλη συνίσταται εἰς τὴν λεπτὴν καὶ νοερὰν ἐργα σίαν τοῦ νοός, καὶ εἰς τὴν παντοτεινὴν μελέτην τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ἀδιάλειπτον προσευχήν, ἥτις ἐκτελεῖται διὰ τοῦ ἐπι θυμητικοῦ μέρους τῆς ψυχῆς, καὶ καλεῖται θεωρία· καὶ ἡ μὲν πρώτη, ἤγουν ἡ πρᾶξις, διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ζήλου καθαρί ζει τὸ παθητικόν μέρος τῆς ψυχῆς· ἡ δὲ δευτέρα, ἤγουν ή θεωρία, καθαρίζει τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀγάπης τῆς ψυχῆς, ἥτις εἶναι φυσικὴ ἐπιθυμία, διυλίζουσα τὸ νοητόν μέρος τῆς ψυχῆς. Εκαστος λοιπόν, πρὶν ἢ γυμνασθῇ καλῶς εἰς τὸ πρῶτον μέ ρος, ἤγουν εἰς τὴν πρᾶξιν, ἐὰν θελήσῃ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ δεύ τερον. ἤγουν εἰς τὴν θεωρίαν, κινούμενος ὑπὸ ἔρωτος διὰ τὴν ἡδονὴν αὐτῆς, ἵνα μὴ εἴπω, κινούμενος ὑπὸ ὀκνηρίας, εἰς αὐτ τὸν ἐπέρχεται ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ πρὶν ἔτι νεκρώσῃ τὰ μέλη αὐτοῦ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἤγουν πρὶν ἔτι ἰατρεύσῃ τὴν ἀσθέ νειαν τῶν λογισμῶν αὐτοῦ διὰ τῆς ὑπομονῆς τῆς ἀτιμίας του σταυρου, ἐτόλμησε να φαντασθῆ διὰ τοῦ νοὸς αὐτοῦ τὴν δό ξαν τοῦ σταυροῦ· καὶ τοῦτο εἶναι, ὅπερ ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι πα τέρες, ὅτι πρὶν ἢ θεραπευθῇ ἡ ἀσθένεια τῶν αἰσθητηρίων, ἐὰν θελήσῃ ὁ νοῦς ν' ἀναβῇ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ, ἔρχεται εἰς αὐτὸν ἡ

ὀργὴ τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀνάβασις, ἡ ἐπιφέρουσα τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ, δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὑπομονῆς τῶν θλίψεων, ἥτις εἶναι σταύρωσις τῆς σαρκός· ἀλλ᾽ εἰς τὸ ν' ἀ- νέλθῃ τις εἰς τὴν θεωρίαν, ἥτις εἶναι τὸ δεύτερον μέρος, τὸ ὁποῖον γίνεται μετὰ τὴν θεωρίαν τῆς ψυχῆς. Οὗτινος ὁ νοῦς υπάρχει μεμολυσμένος ὑπὸ τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας, καὶ τρέ χει νὰ φαντασθῇ διὰ τῆς διανοίας τὰς θείας ἐννοίας, ἐπι- στομίζεται δι' ἐπιτιμίου καθότι δὲν ἐκαθάρισε πρῶτον τὴν διάνοιαν αὐτοῦ διὰ τῶν θλίψεων, οὔτε ὑπέταξε τὰς ἐπιθυμίας τῆς σαρκός, ἀλλ᾽ ἔδραμε νὰ περιπατήσῃ μίαν ὁδόν, ἥτις εἶναι πλήρης γνόφου, καὶ αὐτὸς ἐνῷ εἰσέτι ὑπάρχῃ τυφλὸς κατὰ τοὺς νοεροὺς ὀφθαλμούς· διότι καὶ αὐτοὶ οἱ ὑγιαίνοντες ἔτι κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν όρασιν, εὑρίσκονται εἰς κίνδυνον νύχτα καὶ ἡμέραν, καί τοι εἶνα: πεπληρωμένοι θείου φωτός, καὶ ἀπέ κτησαν οδηγοὺς τῆς χάριτος, καὶ ἔχουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν πεπληρωμένους δακρύων, καὶ νύκτωρ καὶ μεθ' ἡμέραν διάγουσι τὴν ζωὴν αὐτῶν μετὰ προσευχῆς καὶ κλαυθμοῦ διὰ τὸν φόβον τῆς ὁδοιπορίας, καὶ διὰ τοὺς δυνατούς κρημνούς, τοὺς ὁποίους ἀπαντῶσι, καὶ διὰ τὰ ψευδή σχήματα της πλά της, τὰ δεικνυόμενα ὡς ἀληθῆ, καὶ ὄντα μεμιγμένα μετὰ τῶν σχημάτων τῆς ἀληθείας. Τα χαρίσματα τοῦ Θεοῦ ἔρχονται ἀφ' ἑαυτῶν, ὡς λέγου σιν οἱ πατέρες, χωρίς αὺ νὰ αἰσθανθῇς· ναί, ἔρχονται ἀφ' ἑαυ τῶν, ἀλλ᾽ ἐὰν ὁ τόπος ἦναι καθαρός, καὶ ὄχι ρυπαρός. Ἐὰν ἡ κόρη τοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς ψυχῆς σου δὲν ἦναι καθαρά, μὴ τολ μήσης νὰ ἴδῃς εἰς τὴν σφαίραν τοῦ νοητοῦ ἡλίου, ἵνα μὴ στα ρηθῇς καὶ αὐτὸ τὸ ὀλίγον φῶς, ὅπερ εἶναι ἡ ἁπλὴ πίστις, καὶ ἡ ταπείνωσις, καὶ ἡ καρδιακὴ ἐξομολόγησις καὶ τὰ ὀλίγα ἔργα, τὰ ὁποῖα πράττεις κατὰ τὴν δύναμίν σου, καὶ ἑπομένως ῥιφθῇς εἰς σκοτεινόν τινα τόπον, ὅπερ ὑπάρχει τὸ ἐξώτερον σκότος, τὸ ἔξωθεν τοῦ Θεοῦ, τὸ φέρον τύπον τοῦ Ἀδου, καθὼς ὁ θελήσας νὰ εἰσέλθη ἀναισχύντως μετὰ ῥυπαρῶν ἱματίων εἰς τὸν γάμον.

ΛΟΓΟΣ ΛΑ'.

Περὶ διαφορᾶς τῆς διακρίσεως, τῆς γινομένης ἐν τῇ ἡσυχίᾳ· καὶ περὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ νοός· καὶ τὶς ὁ ὅρος τῆς προσευχῆς.

ΔΟΞΑ τῷ ἁγίῳ Θεῷ, ὅστις ἔχυσε πλουσίως τὰς δωρεάς αὐτοῦ εἰς τοὺς ἀνθρώπους· διότι ἐνῷ οὗτοι ὑπάρχωσι σαρκι κοί, ἔκαμεν αὐτοὺς νὰ ὑπερτερῶσι κατὰ τὴν τάξιν τῶν ἀσω- μάτων ἁγίων φύσεων, καὶ κατηξίωσε τὴν φύσιν τῶν χοϊκῶν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῶν μεγάλων θείων αὐτοῦ μυστηρίων, καὶ μάλιστα ὡς ἡμᾶς τοὺς ἁμαρτωλούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα ἄξιοι μήτε καν ν' ακούσωμεν τοὺς τοιούτους λόγους· ἀλλὰ διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ ἀφήρεσε τὴν πόρωσιν τῆς καρδίας ἡμῶν, ὅπως κατανοήσωμεν ταῦτα τὰ μυστήρια ἔκ τε τῆς θεωρίας τῶν ἀ γίων γραφῶν καὶ τῆς διδασκαλίας τῶν μεγάλων θείων πα τέρων· διότι δὲν ἠξιώθην ἐξ ἰδίων ἀγώνων νὰ ἔχω πεῖραν ἑνὸς ἐκ τῶν χιλίων, ἅπερ ἔγραψα διὰ τῶν χειρῶν μου, καὶ μάλι στα εἰς τοῦτο τὸ σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον μέλλω νὰ ἐκθέσω πρὸς παρακίνησιν καὶ φωτισμὸν τῆς ἐμῆς ψυχῆς, καὶ ἐκεί νων, οἵτινες μέλλουσι ν' ἀναγνώσωσιν αὐτό· ἴσως ἤθελον α ρακινηθῇ νὰ ἐκτελέσωσι μετὰ προθυμίας τὰ ἐν αὐτῷ διαλαμ βανόμενα.

Αλλο εἶναι ἡ ἡδονὴ τῆς προσευχῆς, καὶ ἄλλο ἡ θεω

ρία τῆς προσευχῆς· τιμιωτέρα δὲ εἶναι ἡ δευτέρα τῆς πρώτης, καθ' ὅσον καὶ ὁ τέλειος ἄνθρωπος εἶναι τιμιώτε ρος τοῦ μικροῦ καὶ ἀτελοῦς παιδίου. Ενίοτε οἱ στίχοι τῶν ψαλμῶν προξενοῦσι γλυκύτητα εἰς τὸ στόμα, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἷς στίχος ἐπαναλαμβάνεται πολλάκις εἰς τὴν προσευ χήν, καὶ ὡς μὴ ἔχων χορτασμόν, δεν συγχωρεῖ εἰς τὸν νοῦν

νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλον στίχον. Ενίοτε πάλιν ἐκ τῆς προσευ χῆς γεννᾶται θεωρία τις, ἥτις παύει ἐκ τῶν χειλέων τὴν προ- σευχήν, καὶ τότε ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς θεωρίας ἐκείνης γίνε- ται ὡς σῶμα άψυχον, μένων όλως ἐκστατικός· καὶ τὸ τοιοῦ τον, λέγομεν, ὅτι εἶναι θεωρία τῆς προσευχῆς, καὶ ὄχι ὡς λέγουσι τινες ἀνόητοι, ὅτι εἶναι εἶδος πράγματός τινος, καὶ μορφὴ ἢ σχήμα κατὰ φαντασίαν. Καὶ πάλιν εἰς τὴν θεωρίαν τῆς προσευχῆς ὑπάρχει μέτρον καὶ διάκρισις χαρισμάτων· καὶ ἕως ὧδε ὑπάρχει προσευχή· διότι ἡ διάνοια εἰσέτι δὲν μετ τέβη εἰς ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἦναι προσευχή, καὶ ὅπερ εἶναι ἀνώτερον τῆς προσευχῆς· ἐπειδὴ αἱ κινήσεις τῆς γλώσ σης καὶ τῆς καρδίας εἶναι κλειδία εἰς τὴν προσευχήν ὅσα ὅμως ἀκολουθοῦσιν ὕστερον, εἶναι εἴσοδος εἰς τὰ βασιλικὰ ταμεία. Ας παύσῃ ἐνταῦθα πᾶν στόμα, καὶ πᾶσα γλῶσσα καὶ καρδία, ἥτις ὑπάρχει κυβερνήτης καὶ οἰκονόμος τῶν λο- γισμῶν· ἐπίσης καὶ ὁ νοῦς ὁ κυβερνήτης τῶν αἰσθήσεων, καὶ ἡ διάνοια, τὸ ἀδιάντροπον καὶ ταχύπτερον πετούμενον όρνεον καὶ ἂς μένωσιν ᾧδε, ὅσοι ζητῶσι τὰ ἐπέκεινα· διότι παρου σιάσθη ὁ οἰκοδεσπότης.

ΛΟΓΟΣ ΛΒ'.

Περὶ καθαρᾶς προσευχῆς.

ΚΑΘΩΣ πᾶσα ἡ δύναμις τῶν νόμων καὶ τῶν ἐντολῶν, αἴτι- νες ἐδόθησαν παρὰ Θεοῦ εἰς τοὺς ἀνθρώπους, περιορίζεται εἰς τὴν καθαρότητα τῆς καρδίας, ὡς λέγουσιν οἱ θεῖοι πατέρες· οὕτω καὶ πάντες οἱ τρόποι καὶ τὰ σχήματα της προσευχής, δι' ὧν προσεύχονται εἰς τὸν Θεὸν οἱ ἄνθρωποι, μέχρι τῆς και 11

θαρᾶς προσευχῆς περιορίζονται· διότι καὶ οἱ στεναγμοί, καὶ αἱ γονικλισίαι, καὶ αἱ καρδιακαὶ δεήσεις, καὶ οἱ γλυκύτατοι κλαυθμοί, καὶ πάντα ἐν γένει τὰ σχήματα τῆς προσευχῆς, ὡς προεῖπον, ἕως εἰς τὴν καθαρὰν προσευχὴν ἔχουσι τὸν ὅρον καὶ τὴν ἐξουσίαν νὰ κινῶνται· ἐκεῖθεν δὲ τῆς καθαρᾶς προσευ- χῆς, ὅταν διαβῇ τὸν ὅρον τοῦτον, δὲν ἔχει πλέον ἄδειαν ή διά νοικ οὔτε εἰς προσευχήν, οὔτε εἰς κίνησιν, οὔτε εἰς' κλαυθμόν, οὔτε ἐξουσίαν ἔχει, οὔτε αὐτεξουσιότητα, οὔτε δέησιν, οὔτε ἐπιθυμίαν, ἢ ἡδονήν τινος πράγματος, τὸ ὁποῖον ἐλπίζει εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἢ εἰς τὴν μέλλουσαν· καὶ διὰ τοῦτο μετὰ τὴν καθαρὰν προσευχὴν ἄλλη προσευχὴ δὲν ὑπάρχει· καὶ πᾶ σα ἡ κίνησις καὶ πάντα τὰ σχήματα τῆς προσευχῆς ἕως ἐδῶ ὁδηγοῦσι τὸν νοῦν διὰ τῆς δυνάμεως τῆς αὐτεξουσιότητος, διὰ τοῦτο ἐπίκειται ἀγὼν εἰς αὐτήν. Μετὰ δὲ τὸν ὅρον τοῦτον ἔπεται ἔκπληξις καὶ θαυμασμός, καὶ ὄχι προσευχή· ἐπειδὴ παύουσι τὰ ἔργα τῆς προσευχῆς, καὶ ὁ νοῦς εὑρίσκεται εἰς θεωρίαν πλέον, καὶ ὄχι εἰς προσευχήν. Πᾶς τρόπος προσευχῆς γίνεται διὰ κινήσεων, ὅταν ὅμως ὁ νοῦς εἰσέλθῃ εἰς τὰς πνευματι κὰς κινήσεις, ἐκεῖ πλέον δὲν προσεύχεται προσευχήν. Αλλο εἶναι ἡ προσευχή, καὶ ἄλλο ἡ δι' αὐτῆς θεωρία, ἂν καὶ ἡ μία λαμ- βάνῃ ἐκ τῆς ἄλλης τὰς ἀφορμάς· διότι ἡ μὲν προσευχὴ εἶναι σπόρος, ἡ δὲ θεωρία εἶναι δράγματα σταχύων· ὁπότε καὶ ὁ θεριστής μετὰ ἀνεκλαλήτου χαρᾶς ἀπορεῖ καὶ ἐξίσταται, πῶς ἐξ ὀλίγων γυμνῶν κόκκων, τοὺς ὁποίους ἔσπειρεν, ἐξαίφνης ἐβλάστησαν εἰς αὐτὸν τοιούτους ζωηρούς στάχυας. Πᾶσα για νομένη προσευχὴ εἶναι ἡ δέησις, ἡ αἴτησις, ἢ εὐχαριστία, ἢ αἴνεσις· ἐξέτασον λοιπόν, ἐὰν ὑπάρχη κανὲν ἐκ τούτων, ὅταν ὁ νοῦς διαβῇ τὸν ὅρον τῆς προσευχῆς, καὶ εἰσέλθῃ εἰς τὴν χώραν ἐκείνην τῆς θεωρίας. Ἐγὼ ἐρωτῶ ἐκεῖνον, ὅστις γνω- ρίζει τί ἐστι θεωρία· διότι δὲν ὑπάρχει εἰς πάντας ἡ αὐτὴ διά κρισις, ἀλλ' εἰς ἐκείνους μόνον τοὺς θεωρητικοὺς καὶ ὑπηρέ τας τούτου τοῦ πράγματος, οἵτινες ἠξιώθησαν παρά Θεού

τούτου τοῦ χαρίσματος, ἢ ἐδιδάχθησαν ὑπὸ παρομοίων θεώ- ρητικῶν πατέρων, καὶ ἔμαθον παρ' αὐτῶν τὴν θεωρίαν, καὶ διῆλθον τὴν ζωὴν αὐτῶν εἰς αὐτὰ καὶ εἰς τὰ παρόμοια ζητή ματα. Καθώς μόλις εὑρίσκεται εἷς ἐκ μυριάδων ἀνθρώπων, ὅστις νὰ ἐξεπλήρωσεν ἀνελιπῶς τὰς ἐντολὰς καὶ τὰ νόμιμα, καὶ νὰ ἔφθασεν εἰς τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς· οὕτω μόλις εὑρίσκε ται εἷς ἐκ χιλίων ἀνθρώπων, ὅστις ἠξιώθη νὰ φθάση μετὰ με γίστης προφυλάξεως εἰς τὴν καθαρὰν προσευχήν, καὶ σχί- σας τοῦτον τὸν ὅρον, νὰ τύχῃ ἐκείνου τοῦ μυστηρίου· διότι ὀλίγοι ἄνθρωποι ἠξιώθησαν τῆς καθαρᾶς προσευχῆς, ὡς καὶ μόλις εὑρίσκεται εἰς ἄνθρωπος ἐκ πάσης γενεᾶς, ὅστις ἔφθα σε διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸ μυστήριον ἐκεῖνο τῆς θεω ρίας, ἂν ὑπάρχῃ δυνατὸν νὰ φθάσῃ τις. Προσευχή ἐστι δέησις καὶ φροντὶς καὶ ἐπιθυμία τινὸς πράγ ματος, ἢ λυτρώσεως τῶν ἐνταῦθα πειρασμῶν ἢ τῶν μελ λουσῶν κολάσεων, ἢ ἐπιθυμία κληρονομίας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. Δέησις δὲ εἶναι ἐκείνη ἡ προσευχή, διὰ τῆς ὁ ποίας ὁ ἄνθρωπος ζητεί βοήθειαν παρὰ Θεοῦ εἰς τι πρᾶγμα ἐντὸς τούτων τῶν δύο κινήσεων περιορίζεται ἡ προσευχή. Η δὲ καθαρότης, ἢ ἡ μή καθαρότης τῆς προσευχῆς διεκρίνεται ὡς ἑξῆς· καθ᾿ ὃν καιρὸν προετοιμάζεται ὁ νοῦς νὰ προσφέρη μίαν ἐκ τῶν δύο κινήσεων, τὰς ὁποίας προείπομεν, ἐὰν συμ μιγῇ μετ' αὐτοῦ ἔννοιά τις · ξένη, ἢ λογισμός ἄλλου τινὸς πράγματος, ἡ προσευχὴ ἐκείνη δὲν λέγεται καθαρά· καθότι δὲν προσέφερεν ἐκ τῶν καθαρῶν ζώων εἰς τὸ θυσιαστήριον τοῦ Θεοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἡ καρδία, τὸ νοητὸν τοῦ Θεοῦ θυσιαστήριον. Ἐὰν δέ τις, ἐνθυμούμενος ἐκείνην τὴν ὑπὸ τῶν ἁγίων πατέ τέρων ὀνομαζομένην προσευχήν, χωρὶς νὰ ἐννοήση την δύνα μιν τῶν λόγων τῶν πατέρων, εἴπῃ, ὅτι ἡ συμμιγής αύτη προς σευχὴ εἶναι ἐντὸς τῶν ὅρων τῆς πνευματικῆς προσευχῆς, θέα λει εἶσθαι βλασφημία, καὶ οὐδεὶς κτιστὸς ἄνθρωπος δύναται

νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ πνευματική προσευχή κλίνει εἰς τὸ νὰ συλλο γίζηται γήϊνόν τι διότι ἡ εἴς τι γήϊνον πράγμα κλίνουσα προσευχή, ὑπάρχει κατωτέρα τῆς πνευματικῆς προσευχῆς. Πᾶσα πνευματικὴ προσευχὴ ὑπάρχει ἐλευθέρα τῆς κινήσεως τοῦ νοὸς εἰς ἄλλο τι· καὶ ἐὰν μετὰ καθαρότητος μόλις προσεύ χηταί τις, τί νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς πνευματικής προσευχής; Οἱ ἅγιοι πατέρες συνηθίζουσι πάσας τὰς καλὰς κινήσεις του νοῦ καὶ τὰς πνευματικάς εργασίας νὰ ὀνομάζωσι διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς προσευχῆς· καὶ οὐ μόνον αὐτοί, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ πεφωτισμένοι ἐκ τῆς πνευματικῆς θεωρίας συνηθίζουσι νὰ λογίζωνται τὰς καλὰς ἐργασίας παρόμοια μὲ τὴν προσευ χήν. Ἐκ τούτου λοιπὸν δῆλον, ὅτι ἄλλο εἶναι προσευχή, καὶ ἄλλο τὰ ὑφ᾽ ἡμῶν πραττόμενα καλὰ ἔργα. Ενίοτε τινὲς τῶν πατέρων ἀποκαλοῦσιν ὁδὸν ταύτην τὴν πνευματικὴν λεγο μένην προσευχήν, ἄλλοι δὲ γνῶσιν, καὶ ἄλλοι ὀπτασίαν νοε- ράν. Βλέπεις λοιπόν, πῶς ἐναλάσσουσιν οἱ πατέρες τὰς ὄνο μασίας εἰς τὰ πνευματικά πράγματα; καθότι ἡ ἀκρίβεια τῶν ὀνομάτων διατηρεῖται εἰς μόνον τὰ πράγματα τοῦ παρόντος κόσμου· εἰς δὲ τὰ πράγματα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ἀκριβὴς ὀνομασία ποσῶς δὲν φυλάττεται, παρά μία ἁπλῆ γνώσις, ἀνωτέρα πάσης ὀνομασίας, καὶ παντὸς στοιχίου, καὶ μορφῆς, καὶ χρώματος, καὶ σχήματος, καὶ συνθέτων ὀνομάτων. Διὰ τοῦτο ὅταν ὑψωθῇ ἡ γνώσις τῆς ψυχῆς ἐκ τοῦ φαινομένου κόσμου, τότε όπως θέλωσιν οἱ πατέρες μεταχειρίζονται τὰ ὀνόματα πρὸς δήλωσιν τῆς προσευχῆς· διότι τὰ ὀνόματα της προσευχῆς οὐδεὶς γνωρίζει μετ' ἀκριβείας· ἀλλ᾽ ἕνα μόνον ἐπι στηρίζωσιν εἰς αὐτὴν τοὺς ψυχικοὺς διαλογισμούς, μεταχει ρίζονται ονομασίας καὶ παραβολάς, κατὰ τὸν λόγον τοῦ ἀν γίου Διονυσίου τοῦ ᾿Αρεοπαγείτου, ὅστις λέγει, ὅτι χάριν τῶν αἰσθήσεων μεταχειριζόμεθα παραβολάς, καὶ συλλαβάς, καὶ ἐνδεχόμενα ὀνόματα καὶ ῥήματα εἰς τὰ θεῖα πράγματα. Όταν διὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος κινηθῇ ἡ ψυχὴ πρὸς

ἐκεῖνα τὰ θεῖα πράγματα, τότε ὑπάρχουσι περιτταὶ εἰς ἡμᾶς καὶ αἱ αἰσθήσεις καὶ αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν, ὡς εἶναι περιτταὶ καὶ αἱ δυνάμεις τῆς πνευματικῆς ψυχῆς, ὅτε αὕτη κατασταθή ὁμοία τῇ θεότητι δι' ἀκατανοήτου ἑνότητος, καὶ φωτισθῆ διὰ τῶν ἀκτίνων τοῦ ὑψίστου φωτὸς εἰς τὰς ἑαυτῆς κινήσεις. Πίστευε λοιπόν, ἀδελφέ, ὅτι ὁ νοῦς ἔχει ἐξουσίαν νὰ δια- κρίνῃ τὰς ἑαυτοῦ κινήσεις μέχρι τοῦ τόπου τῆς καθαρότητος τῆς προσευχῆς· ὅταν δὲ φθάση ἐκεῖ, καὶ δὲν στραφῇ εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ ἀφήσῃ τὴν προσευχήν, τότε ἡ προσευχὴ γίνεται ὡς μεσίτης τις μεταξὺ τῆς ψυχικῆς καὶ τῆς πνευματικής ἐνεργείας. Ὅταν ἡ ψυχὴ κινηθῇ εἰς προσευχήν, εὑρίσκεται εἰς τὴν ψυχικὴν αὐτῆς κατάστασιν· ὅταν ὅμως εἰσέλθῃ εἰς ἐκείνην τὴν κατάστασιν τῆς θεωρίας, παύει ἀπὸ τὴν προσευ χήν· διότι οἱ ἅγιοι εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα δὲν προσεύχονται διὰ προσευχῆς, ἀφοῦ καταποθῇ ὁ νοῦς αὐτῶν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀλλὰ μετὰ ἐκπλήξεως καὶ θαυμασμού συνευφραία νονται εἰς τὴν δόξαν ἐκείνην· τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ἡμᾶς· ὅταν ὁ νοῦς ἀξιωθῇ νὰ αἰσθάνεται τὴν μέλλουσαν μακαριό τητα, τότε λησμονεί ἑαυτόν, ὡς καὶ πάντα τὰ πράγματα του παρόντος κόσμου, καὶ δὲν ἔχει κίνησιν εἰς κανὲν πρᾶγμα· ὡς ἐκ τούτου λοιπὸν δύναταί τις νὰ εἴπῃ μετά πεποιθήσεως, ὅτι τὸ αὐτεξούσιον τοῦ θελήματος ἐνεργεῖ καὶ ὁδηγεῖ πᾶσαν γινομένην ἀρετήν, καὶ πᾶσαν τάξιν καὶ σχῆμα προσευχῆς εἴτε διὰ τοῦ στόματος, εἴτε διὰ τῆς διανοίας· προσέτι διὰ τῶν αἰσθήσεων κινεῖ καὶ ὁδηγεῖ καὶ αὐτὸν τὸν νοῦν, ὅστις ὑπάρχει βασιλεὺς τῶν παθῶν. Ὅταν ὅμως ἡ διοίκησις καὶ ἡ οἰκονομία τοῦ ἁγίου Πνεύματος κυριεύῃ τὸν νοῦν, τὸν οἰκονόμον τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν λογισμῶν, τότε ἀφαιρεῖται τὸ αὐτεξούσιον ἐκ τῆς φύσεως, καὶ ὁ νοῦς ὁδηγεῖται διά τῆς ὁδηγίας ἄλλου, καὶ ὄχι διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θελήσεως. Σοι θέλει εἶσθαι ἄρά γε τότε προσευχή πλέον, ὁπότε ἡ φύσις δὲν ἔχει δύναμιν νὰ ἐξουσιάσῃ ἑαυτήν, ἀλλ' ὁδηγεῖται δι' ἄλο

λης δυνάμεως ἐκεῖ, ὅπου δὲν γνωρίζει, οὐδὲ δύναται νὰ διευ θύνῃ τὰς κοινήσεις τῆς διανοίας, ὅπως θέλη, ἀλλὰ κυριεύε ται ἀπὸ αἰχμαλωσίαν κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν,καὶ ὁδηγεῖται ὑπ᾽ αὐτῆς ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἠξεύρει; ἀλλ᾽ οὐδὲ θέλησιν θέλει ἔχει τότε, οὐδὲ γνωρίζει, ἐὰν εὑρίσκηται ἐν τῷ σώματι, ἢ ὑπάρχῃ ἐκτὸς τοῦ σώματος κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῆς γραφῆς. Λοιπὸν ὑπάρχει αρά γε προσευχὴ εἰς τὸν οὕτως αἰχμαλωτισθέντα καὶ μὴ αἰσθανόμενον ἑαυτόν; Διὰ τοῦτο ἂς μὴ βλασφημή τις, καὶ ᾶς μὴ ξεθαῤῥεύηται, λέγων, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προσεύχηταί τις τὴν πνευματικὴν προσευχήν· καθότι αὐτὴν τὴν τόλμην μεταχειρίζονται ἐκεῖνοι, οἵτινες προσεύχονται μετά ἀλαζονίας, καί, ἰδιῶται ὄντες κατὰ τὴν γνῶσιν, ἐξαπατῶσιν ἑαυτούς, ὅτι δῆθεν, ὅταν θέλωσι, προσεύχονται την πνευμα τικὴν προσευχήν· ἀλλ' οἱ ταπεινόφρονες καὶ νοήμονες συγ- καταβαίνουσι νὰ μάθωσι παρὰ τῶν πατέρων, καὶ νὰ γνωρίσωσι τοὺς ὅρους τῆς φύσεως, καὶ δὲν συγχωροῦσί ποτε, ὥστε ἡ διάνοια αὐτῶν νὰ κινηθῇ διὰ ταύτης τῆς τόλμης. Ἐρ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν καλεῖται διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς προσευχῆς αὕτη ἡ ἀνεκλάλητος χάρις, ἐπειδὴ λέγεται, ὅτι δὲν εἶναι προσευχή; Απ. Ἡ αἰτία, λέγομεν, ὅτι εἶναι αὕτη ἐπειδὴ ἡ χάρις αὕτη ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς δίδεται εἰς τοὺς ἀξίους· λαμ- βάνει δὲ τὴν ἀφορμὴν ἐκ τῆς προσευχῆς· καθότι δὲν ὑπάρχει εἰς ταύτην τὴν ἔνδοξον χάριν ἄλλος καιρὸς ἐπιφοιτήσεως, παρὰ μόνον ὁ καιρὸς τῆς προσευχῆς κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῶν πατέρων, καὶ διὰ τοῦτο καλεῖται διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς προ σευχῆς· διότι ὁ νοῦς ἐκ τῆς προσευχῆς ὁδηγεῖται εἰς ἐκείνην τὴν μακαριότητα, καὶ διότι ἡ αἰτία αὐτῆς εἶναι ἡ προσευχή εἰς ἄλλας δὲ περιστάσεις δὲν ἔχει χώραν, καθώς διαλαμβάνουσε τὰ συγγράμματα τῶν πατέρων. Εἴδομεν πολλοὺς ἐκ τῶν ἁγίων πατέρων, ὡς καὶ εἰς τοὺς βίους αὐτῶν εἶναι γεγραμμένον, οἵτ τινες ἐνῷ ίσταντο εἰς προσευχήν, ηρπάγη ὁ νοῦς αὐτῶν.

Αλλ' ἐὰν ἐρωτήση τις, διὰ ποίαν αἰτίαν κατὰ τοῦτον τὸν καιρὸν τῆς προσεχῆς μόνον συμβαίνουσι ταῦτα τὰ μεγάλα καὶ ἀνεκλάλητα χαρίσματα; ἀποκρινόμεθα εἰς τοῦτο· διότι κατ' αὐτὸν τὸν καιρὸν μᾶλλον ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται προε τοιμασμένος καὶ συνεσταλμένος, ἵνα προσευχηθῇ εἰς τὸν Θεόν, ἐπιθυμῶν καὶ ἐκδεχόμενος τὸ ἔλεος αὐτοῦ· καὶ ἐν γέν νει, ὁ καιρὸς τῆς προσευχῆς εἶναι καιρός στάσεως ἔμπροσθεν τῆς θύρας τοῦ βασιλέως, καὶ καιρὸς παρακλήσεως· καὶ ἡ αἴ τησις τοῦ δεομένου καὶ παρακαλοῦντος κατ' αὐτὸν τὸν και ρὸν πρέπει νὰ δοθῇ· διότι ποῖος ἄλλος καιρὸς ὑπάρχει άρμο διώτερος τοῦ καιροῦ τῆς προσευχῆς; ἢ ἴσως εἶναι πρέπον, καθ᾿ ὃν καιρὸν κοιμᾶται ὁ ἄνθρωπος, ἢ ἐργάζεταί τι, ἢ ὁ νοῦς αὐτοῦ εὑρίσκεται συγκεχυμένος, νὰ ἐπιτύχῃ τινὸς ἐκ τῶν τοιούτων χαρισμάτων ; διότι ἰδοὺ καὶ οἱ ἅγιοι, ἂν καὶ δὲν ἔχω- σιν οὐδένα καιρὸν ἀργίας, ἐπειδὴ πᾶσαν ὥραν καταγίνονται εἰς τὰ πνευματικά, εὑρίσκονται ἐνίοτε ἀνέτιμοι εἰς στάσιν προσευχῆς· διότι πολλάκις ἢ μελετῶσί τι ἐκ τῶν εὑρισκο- μένων εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἢ ἐπασχολοῦνται εἰς τὴν θεω- ρίαν τῶν κτισμάτων, ἢ εἰς ἄλλα τινὰ ἐπωφελῆ εἰς τὸν και ρὸν ὅμως τῆς προσευχῆς ἡ θεωρία τοῦ νοὸς αὐτῶν προση- λοῦται εἰς μόνον τὸν Θεόν, καὶ πρὸς αὐτὸν διευθύνουσιν πά σας τὰς κινήσεις αὐτῶν, καὶ προσφέρουσιν εἰς αὐτὸν ἐγκαρ δίως δεήσεις μετὰ σπουδῆς καὶ ἀδιακόπου θέρμης· διὰ τοῦτο κατ' αὐτὸν τὸν καιρόν, καθ᾿ ὃν εὑρίσκεται εἰς τὴν ψυχὴν μία μονωτάτη φροντίς, πρέπει ν' ἀναβρύῃ εἰς αὐτὴν ἡ θεία εὐ μένεια. Ἰδοὺ βλέπομεν, ὅτι ὅταν ὁ ἱερεὺς προετοιμασθῇ, καὶ σταθῇ εἰς προσευχήν, εξευμενιζόμενος τὸν Θεόν, καὶ συνά γων τὸν νοῦν αὐτοῦ, καὶ δεόμενος, τότε καταβαίνει τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου, τὰ εὑρισκόμενα ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου, καὶ ἁγιάζει αὐτά. Καὶ εἰς τὸν Ζαχαρίαν, ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς ἐφάνη ὁ ἄγγελος, καὶ εὐηγγέλισε τὴν γέννησιν τοῦ Προδρόμου. Επίσης καὶ εἰς τὸν Πέτρον, ὅταν

προσηύχετο ἐπὶ τοῦ δώματος κατὰ τὴν ἔκτην ώραν, ἐφάνη ἡ ὀπτασία ἐκείνη τῆς οθόνης, διὰ τῆς ὁποίας προσεκαλούν το τὰ ἔθνη εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς πίστεως. Καὶ εἰς τὸν Κορνήλιον, ἐνῷ προσηύχετο, ἐφάνη ὁ ἄγγελος, καὶ εἶπεν εἰς αὐτὸν τὰ ὅσα εἶναι γεγραμμένα εἰς τὰς πράξεις τῶν ἀπου στόλων. Καὶ εἰς τὸν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν Ναυή, εὑρισκόμεν νον κατηφῆ καὶ προσευχόμενον, ἐλάλησεν ὁ Θεός· ἔτι δὲ ἐκ τοῦ ἱλαστηρίου τοῦ ἄνωθεν τῆς κιβωτοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ ἱερεὺς ἐλάμβανε θεόθεν τῆς ὀπτασίας ἑκάστου τῶν ὀφειλο μένων, καθ᾿ ὃν καιρὸν ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰσήρ- χετο ἐν τῇ φρικτῇ ὥρᾳ τῆς προσευχῆς, ἐνῷ ἅπασαι αἱ φυ λαὶ τοῦ Ἰσραὴλ ἵσταντο εἰς τὴν ἐξωτέραν σκηνὴν προσευ χόμενοι, ὅταν ὁ ἀρχιερεὺς εἰσήρχετο εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων, καὶ ἔῤῥιπτεν ἑαυτὸν ἐπὶ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν, ἤκουε τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ δι' οπτασίας φοβερᾶς καὶ ἀνεκφράστου· ω, τί φοβερὸν ὑπῆρχεν ἐκεῖνο τὸ μυστήριον, ὅπερ ὑπηρετεῖτο τότε ! Οὕτω καὶ πᾶσαι αἱ ὀπτασίαι, αἵτινες ἐφάνησαν εἰς τοὺς ἁγίους, ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς συνέβαινον· διότι ποῖος ἄλ λος καιρὸς εἶναι ἁγιώτερος, καὶ ἁρμόδιος πρὸς ὑποδοχὴν τῶν χαρισμάτων, ὅσον ὁ καιρὸς τῆς προσευχῆς, διὰ τῆς ὁποίας συνομιλεί τις μετὰ τοῦ Θεοῦ ; ἐπειδὴ πρὸ πάντων κατ' αὐτὸν τὸν καιρόν, καθ᾿ ὃν γίνονται αἱ πρὸς τὸν Θεὸν ἱκεσίαι καὶ δεήσεις, καὶ αἱ μετ' αὐτοῦ συνομιλίαι, συνάγει ὁ ἄνθρωπος πανταχόθεν πάσας αὐτοῦ τὰς κινήσεις καὶ ἐνθυμήσεις, καὶ προσηλοῦται εἰς μόνον αὐτὸν τὸν Θεόν, καὶ ἔχει τὴν καρδίαν αὐτοῦ πλήρη θείας χαρᾶς, καὶ κατανοεῖ τὰ ἀκατανόητα μυ στήρια καθότι κατὰ τὸ μέτρον ἑκάστου κινεῖται τὸ ἅγιον Πνεῦμα, καὶ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προσεύχεται τις, λαμβά- νει ὕλην, καὶ κινεῖται εἰς αὐτόν· ὥστε ἐκ τῆς πολλῆς προσο χῆς, κόπτεται ἡ κίνησις τῆς προσευχῆς, καὶ καταπλήττε ται καὶ αἰχμαλωτίζεται ὁ νοῦς, καὶ λησμονεῖ τὴν ἐπιθυ μίαν τοῦ ἰδίου αὐτοῦ αἰτήματος· αἱ δὲ κινήσεις αὐτοῦ βυθί i

ζονται ὡς εἰς βαθεῖαν μέθην, καὶ δὲν ὑπάρχει εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, οὔτε διαφορά υπάρχει εἰς αὐτὸν σώματος καὶ ψυχῆς, οὔτε ἐνθύμησις τινὸς πράγματος, ὡς εἶπεν ὁ θεῖος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ὅτι προσευχή ἐστι καθα ρότης νοός, ἥτις μόνη κόπτεται ἐκ τοῦ φωτὸς τῆς ἁγίας Τριάδος μετὰ ἐκπλήξεως. Βλέπεις, πῶς ἡ προσευχὴ κόπτε ται μετὰ ἐκπλήξεως τῆς κατανοήσεως ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῆς γεννῶται εἰς τὸν νοῦν, ὡς προεῖπον εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ παρόντος συγγράμματος καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους τόπους; Καὶ πάλιν ὁ ἴδιος Γρηγόριος λέγει, καθαρότης ναὸς εἶναι ὑψηλὸν βάδισμα εἰς τὰ νοητά, ἥτις παρομοιάζει μὲ τὴν οὐράνιον χρωματουργίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀστράπτει τὸ φῶς τῆς ἁγίας Τριάδος ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς. Ερ. Καὶ πότε ἀξιοῦται τις ταύτης τῆς χάριτος; Απ. Ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς, ὅταν ὁ νοῦς ἐκδύηται τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐνδύηται τὸν νέον τῆς χάριτος, τότε βλέπει τὴν ἰδίαν αὐτοῦ καθαρότητα, ὁμοιάζουσαν μὲ τὸ οὐράνιον χρῶμα, τὸ ὁποῖον ὠνομάσθη τόπος Θεοῦ ὑπὸ τῆς γερουσίας τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ὅταν ἐφάνη εἰς αὐτοὺς ἐπὶ τοῦ ὄρους Σινᾶ. Λοιπόν, ὡς προεῖπον, δὲν πρέπει νὰ ὀνομάζων μεν ταύτην τὴν δωρεὰν καὶ χάριν πνευματικὴν προσευχήν, ἀλλὰ γέννημα τῆς καθαρᾶς προσευχῆς, ὅπερ κατέρχεται διὰ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ τότε ὁ νοῦς γίνεται ὑπεράνω τῆς προσευχῆς, καὶ μετὰ τὴν εὕρεσιν τῆς ἀνωτέρας παύει ἡ προσευχή, καὶ τότε δὲν προσεύχεται προσευχήν, ἀλλ᾽ εὑρίσκεται εκστατικὸς εἰς τὰ ἀκατάληπτα ἐκεῖνα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνώτερα τοῦ παρερχομένου τούτου κόσμου, καὶ σιωπᾷ διὰ τῆς ἀγνοίας πάντων τῶν πραγμάτων τοῦ κόσ σμου· αὕτη ἡ ἄγνοια ὑπάρχει ἀνωτέρα τῆς γνώσεως, περί τῆς ὁποίας εἶπον προηγουμένως· αὕτη ἡ ἄγνοια εἶναι ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας εἶπον, ὅτι μακάριος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἔφθασε τὴν ἀγνωσίαν τὴν ἀχώριστον τῆς προσευχῆς. Ταύτην τὴν

ἄγνοιαν εἴθε νὰ ἀξιωθῶμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς χάριτος του μου νογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει πᾶσα δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΛΓ.

Περὶ τοῦ τρόπου τῆς εὐχῆς καὶ τῶν λοιπῶν, άτινα ἐξ ἀνάγκης ζητοῦνται περὶ τῆς διηνεκοῦς ἐν θυμήσεως, καὶ διαφοροτρόπως ὠφελοῦσιν, ἐάν τις, μετὰ διακρίσεως ἀναγινώσκων, φυλάττη αὐτά.

Το να υπάρχη τις σταθερός διὰ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος εἰς τὸ αἴτημα τῆς εὐχῆς αὐτοῦ, εἶναι ἓν μέρος ἄριστον τῆς χά ριτος τῆς πίστεως. Ἡ δὲ σταθερότης τῆς εἰς Θεὸν πίστεως δὲν εἶναι ὑγεία τῆς ὁμολογίας, ἂν καὶ ὑπάρχῃ μήτηρ τῆς πίστεως, ἀλλ' είναι ψυχή, ἥτις βλέπει τὴν ἀλήθειαν τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς δυνάμεως τῆς πολιτείας. Οταν εὕρης εἰς τὰς ἁγίας γραφάς τὴν πίστιν ἡνωμένην μετὰ τῆς πολιτείας τῶν καλῶν ἔργων, μὴ ἐκλάβης τὴν περὶ αὐτῆς θεωρίαν ἀντὶ τῆς ὀρθῆς ὁμολογίας· διότι οὐδέποτε οἱ ἀβάπτιστοι, καὶ οἱ ἔχον τες τὴν διάνοιαν διεφθαρμένην ἐκ τῆς ἀληθείας καταλαμβά νουσι τὴν πίστιν, ἥτις παρέχει πληροφορίαν τῆς ἐλπίδος· ἐπειδὴ ἡ πληροφορία τῆς πίστεως φανεροῦται εἰς τοὺς περ φωτισμένην ἔχοντας τὴν ψυχὴν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν τρόπων τῆς διαγωγῆς αὐτῶν εἰς τὴν διατήρησιν τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Η παντοτεινή μελέτη τῆς θείας γραφῆς εἶναι φῶς τῆς ψυ- I .

χῆς. διότι ἐντυπώνει εἰς τὴν ψυχὴν ἐνθυμήσεις ὠφελίμους, ὅπως προφυλάττηται ἐκ τῶν παθῶν, καὶ διαμένῃ εἰς τὸν πόσ θον τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς καθαρότητος τῶν προσευχῶν· ἔτι δὲ εὐθ δώνει ἔμπροσθεν ἡμῶν ὁδὸν εἰρήνης τῶν ἰχνῶν τῶν πατέρων, Μὴ διστάσης εἰς τὰς εὐχὰς τῶν στίχων, ὅταν κατὰ πᾶσαν ὥραν δὲν ἀκολουθῆ εἰς αὐτὰς πολὺς ἐξυπνισμὸς καὶ παντο- τεινὴ κατάνυξις, ἢ εἰς τὰς προσευχάς, ἢ εἰς τὰς ἀναγνώσεις. Ἐξ ἀνάγκης δέχου τοὺς λόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγον- ται ἐκ πείρας, ἂν καὶ ὁ λέγων αὐτοὺς ὑπάρχῃ ιδιώτης· διότι οἱ μεγάλοι θησαυροὶ τῶν βασιλέων δὲν καταφρονοῦσι νὰ λά βωσι προσθήκην τὸν ὁβολὸν τοῦ ἐπαίτου· καὶ ἐκ τῶν μικρῶν ῥυάκων αὐξάνουσι καὶ πλημμυροῦσιν οἱ μεγάλοι ποταμοί. Ἐὰν ἡ ἐνθύμησις τῶν καλῶν πραγμάτων ἀνακαινίζῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ἀρετήν, ὅταν συλλογιζώμεθα αὐτά, εἶναι φανερόν, ὅτι καὶ ἡ ἐνθύμησις τῆς ἀκολασίας ἀνανεώνει εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν τὴν αἰσχρὰν ἐπιθυμίαν, ὅταν ἐνθυμώμεθα αὐτήν· καθότι ἡ ἐνα θύμησις εκάστου τούτων μόνον διαφορὰν πραγμάτων φανερώ- νεῖ, καὶ ζωγραφίζει εἰς τὸν νοῦν ἡμῶν, καὶ δείκνυσι καθαρῶς εἰς ἡμᾶς ἡ τὴν αἰσχρότητα τοῦ λογισμοῦ ἡμῶν, ἢ τὸ ὕψος τῆς ἡμετέρας πολιτείας, καὶ στερεώνει εἰς ἡμᾶς τοὺς λογισμοὺς καὶ τὰς κινήσεις ἢ τῶν καλῶν, ἡ τῶν κακῶν πραγμάτων, άτινα μελετῶμεν εἰς τὰ βάθη τῆς διανοίας ἡμῶν, καὶ φανερώνει τὴν διαφορὰν τῆς διαγωγῆς ἡμῶν διὰ τῆς μελέτης τῆς διανοίας, ἵνα βλέπωμεν ἐξ ἀνάγκης ἡμᾶς αὐτοὺς πάντοτε. Λοιπὸν ὄχι μόνον ἡ μελέτη βλάπτει τὸν ἔχοντα αὐτήν, ἀλλὰ μετ' αὐτῆς καὶ ἡ θεωρία καὶ ἡ ἐνθύμησις, ἥτις ἀναπληροῖ αὐτάς· καὶ ὄχι μόνον ἡ ἐργασία τῆς ἀρετῆς βοηθεῖ μεγάλως τὸν ἐργαζόμε νον αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἡ φαντασία τῆς διανοίας, ἥτις εἰκονίζε ται ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν προσώπων, τῶν ἐργασαμένων αὐτήν. Ἐντεῦθεν γίνεται δῆλον, ὅτι πολλοί, οἵτινες ἔφθασαν εἰς τὴν τάξιν τῆς καθαρότητος, ἀξιοῦνται νὰ ἴδωσί τινας αγίους,

τῶν ὁποίων ἡ θεωρία ἀφοῦ ἐντυπωθῇ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν, γίνεται εἰς αὐτοὺς ἅπασαν τὴν ἡμέραν ὕλη χαρᾶς διὰ τῆς νοη- τῆς μελέτης της διανοίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐργάζονται μετά θερα μότητος τὰς ἀρετάς, καὶ πολλὴ φλὸς ἐμπίπτει εἰς τὰς καρ δίας αὐτῶν καὶ ἐπιθυμία δι' αὐτούς. Λέγουσι δέ, ὅτι οἱ ἅγιοι ἄγ γελοι λαμβάνοντες τὰς μορφὰς ἁγίων τινῶν, δεικνύουσιν αὐτ τὰς ἐν καιρῷ τοῦ ὕπνου εἰς τὴν ψυχὴν πρὸς χαρὰν καὶ ἀγαλ λίασιν αὐτῆς, καὶ τὴν ἡμέραν κινοῦσιν αὐτὰς εἰς τὴν θεωρίαν τῶν λογισμῶν αὐτῆς· πράττουσι δὲ τοῦτο, ὅπως ἐλαφρόνηται ὁ κόπος τῆς ἐργασίας τοῦ βλέποντος αὐτάς· τὸ αὐτὸ συμβαί νεῖ καὶ εἰς τοὺς συνεχεῖς πολέμους. Ὅστις ὅμως ἔχει συνή θειαν νὰ ἐνθυμῆται καὶ νὰ μελετᾷ κακὰ καὶ αἰσχρὰ πράγματα, δεικνύουσιν εἰς αὐτὸν οἱ δαίμονες φαντασίας, ὡς οἱ ἄγγελοι· διότι λαμβάνουσι ψευδεῖς ὁμοιώσεις, καὶ δεικνύουσιν αὐτὰς εἰς τὴν ψυχήν, ἵνα φοβίζωσιν αὐτήν· καὶ εἰς τοῦτο λαμβάνουσιν οἱ δαίμονες τὴν ἀφορμὴν πρὸ πάντων ἐκ τῶν ἐνθυμήσεων τῆς ἡμέρας· καὶ ποτὲ μὲν διὰ ταύτης της φοβεράς θεωρίας ἐξα- σθενοῦσι τὴν ψυχὴν, ποτὲ δὲ πάλιν δειχνύουσιν εἰς αὐτὴν τὴν κακοπάθειαν τῆς ἡσυχαστικῆς καὶ μεμονωμένης ζωῆς, καὶ άλλα παρόμοια. Ἡμεῖς δέ, ἀδελφοί, ἂς λάβωμεν πρόνοιαν, καὶ ἂς προσέχω. μεν εἰς τὰς ἐνθυμήσεις ἡμῶν, ἵνα ἐκ τούτου διακρίνωμεν τὴν κατάστασιν τῆς ἡμετέρας ψυχῆς, καὶ ἑπομένως ἴδωμεν ποίας ἐξ αὐτῶν τῶν ἐνθυμήσεων παραδεχόμεθα, καὶ ποίας ταχέως ἀποβάλλομεν, ἅμα ἐπέλθωσιν εἰς ἡμᾶς. Πρέπει δὲ νὰ διακρί νωμεν, ἐὰν καταγινώμεθα εἰς τὰς ἐνθυμήσεις τὰς προερχο μένας ἐκ τῆς προνοίας τῶν δαιμόνων, οἵτινες ῥίπτουσι τὴν ὕλην εἰς τὰ πάθη τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ θυμοῦ, ἡ εἰς τὰς ἐν θυμήσεις τὰς προερχομένας ἐκ τῶν ἁγίων ἀγγέλων, οἵτινες διδοῦσι τὸ νεῦμα τῆς χαρᾶς καὶ τῆς γνώσεως, ἢ τὰς ἐκ λο- γισμῶν ἐνθυμήσεις, οἱ ὁποῖοι ἐξυπνίζουσιν ἡμᾶς, ὅταν ἐπέρ- χωνται, ἢ τὰς προερχομένας ἐκ τῶν προλήψεων τῶν προτέ , 1

ρων ἡμῶν ἁμαρτημάτων. Τὴν δὲ πεῖραν τῶν δύω τούτων θεω ριῶν θέλομεν ἀποκτήσει διὰ τῆς διαγνώσεως τῆς διακρίσεως, ἀφοῦ εἰς ἑκάστην τούτων ἀκολουθήσῃ ιδιαιτέρα προσευχή. Ἡ ἀγάπη, ἡ ἔχουσα αἴτιον οιονδήποτε πρᾶγμα, ὁμοιάζει ὡς μικρά τις λάμψις, ἥτις τρέφεται δι' ἐλαίου, καὶ οὕτω δια- τηρε: τὸ φῶς αὐτῆς· μᾶλλον δὲ ὁμοιάζει ὡς ξηρός χήμαῤῥος, ὅστις τρέχει μόνον, ὅταν βρέχη, ἅμα δὲ ἐκλείψῃ ἡ βροχή, ή ὕλη αὐτοῦ, παύει καὶ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ νὰ τρέχῃ. Ἡ δὲ ἀγάπη, ἥτις ἔχει αἴτιον τὸν Θεόν, ὑπάρχει ὡς πηγὴ ἀένναος, ὡς ἔχουσα ἀνελλιπῆ τὴν ὕλην αὐτῆς· διότι μόνος ὁ Θεὸς εἶναι ἡ πηγὴ τῆς ἀγάπης. Θέλεις νὰ ἐντρυφήσῃς εἰς τὴν στιχολογίαν τῆς ἀκολου θίας σου, καὶ νὰ αἰσθανθῇς τοὺς λόγους τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος; ἄρες τελείως τὴν ποσότητα, καὶ μὴ παρατηρήσης τὴν ἀκρί βειαν τῶν στίχων, ἀλλὰ λέγε τοὺς στίχους, ὡς λέγεις τὴν εὐχήν, μετὰ προσοχῆς· ἀφες δ᾽ ἔτι καὶ τὴν ἀπρόσεκτον ἀνάγνωσιν, καὶ νόησον ὅπερ σοὶ λέγω, καὶ ὅπερ λέγεται ἱστοχῶς, ὅτι διὰ τῆς προσεκτικῆς ἀναγνώσεως ἀπολαμβάνει τις τὰς δω ρεὰς τοῦ Θεοῦ. Ἔστω δὲ ἡ διάνοιά σου προσηλωμένη εἰς τὴν μελέτην τῶν στίχων, ἕως ὅτου ἤθελεν ἐξυπνισθῇ ἡ ψυχή σου μετὰ ἐκπλήξεως εἰς τὸ νὰ κατανοήσῃ τὰς μεγάλας ἐννοίας τῆς θείας οἰκονομίας, καὶ ἐντεῦθεν να κινηθῇ ἡ εἰς δοξολο γίαν τοῦ Θεοῦ, ἡ εἰς λύπην ὠφέλιμον· καὶ ὅ,τι εἶναι ἁρμό διον εἰς τὴν εὐχήν, λάβε αὐτό· καὶ ὅταν βεβαιωθῇ ἡ διάνοιά σου εἰς αὐτά, τότε ἡ σύγχυσις τῶν λογισμῶν σου ἀναχωρεῖ ἀπὸ σοῦ· ἐπειδὴ εἰς δουλικὴν ἐργασίαν δὲν ὑπάρχει εἰρήνη τῆς διανοίας, ούτε σύγχυσις καὶ ταραχὴ εἰς τὰ τέκνα τῆς ἐλευθερίας· διότι συνήθειαν ἔχει ἡ σύγχυσις ν' ἀφαιρῇ τὴν γεῦσιν τῶν ἐννοιῶν καὶ τὴν κατανόησιν τῶν στίχων, καὶ νὰ αἰχμαλωτίζει τὰ νοήματα, ὡς βδέλλα πίνουσα τὸ αἷμα της ζωῆς τῶν σωμάτων· καὶ εἰ δυνατόν, πρέπῃ νὰ ὀνομάση τις τὴν σύγχυσιν ὄχημα τοῦ διαβόλου· καθότι ὁ σατανᾶς κατά

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΤΡΟΠΟΥ ΤΗΣ ΕΥΧΗΣ

176

τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ἡνιόχου συνηθίζει νὰ ἐπιβαίνῃ εἰς τὸν νοῦν, ἀφοῦ λάβη μεθ᾿ ἑαυτοῦ ὅλα τὰ πάθη, καὶ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ταλαίπωρον ψυχήν, καὶ νὰ καταποντίζει αὐτὴν διὰ τῆς συγχύσεως. Εννόησον δὲ καὶ τοῦτο· μὴ γίνου εἰς τοὺς στί χους τῆς ψαλμῳδίας σου, ὡς νὰ δέχησαι παρ᾽ ἄλλου τοὺς λόγους, ἵνα μὴ νομίσης πάντοτε, ὅτι αὐξάνει τὸ ἔργον τῆς μελέτης, καὶ παραβλέψης τελείως τὴν κατάνυξιν καὶ τὴν χα- ράν, τὴν προκύπτουσαν ἐξ αὐτῶν· ἀλλ' ὡς ἰδικούς σου νὰ λέ- γῆς τοὺς λόγους εἰς τὴν προσευχὴν μετὰ κατανύξεως καὶ νὰ νοῆς τὰ ὅσα λέγης, ὡς ἐκεῖνος, ὅστις γνωρίζει μετὰ θε τικότητος τὸ ἑαυτοῦ ἔργον. Ἡ ἀκηδία γεννᾶται ἐκ τοῦ μετεωρισμοῦ τῆς διανοίας· ὁ δέ δὲ μετεωρισμὸς ἐκ τῆς ἀργίας τῶν ἔργων καὶ τῆς ἀναγνώ σεως, καὶ ἐκ τῶν ματαίων συνομιλιῶν, ἡ ἐκ τοῦ κόρου τῆς κοιλίας. Ὅστις δὲν ἀντιλέγει εἰς τοὺς ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ εἰς ἡμᾶς ὑποβαλλομένους λογισμούς, ἀλλὰ διὰ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἱκεσίας ἀποδιώκει αὐτούς, τοῦτο ὑπάρχει σημεῖον, ὅτι ὁ νοῦς αὐτοῦ ἐσοφίσθη παρὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ φρόνησις αὐτοῦ ἠλευθέρωσεν αὐτὸν ἀπὸ πολλοὺς κόπους, καὶ διὰ τῆς συν- τόμου ταύτης ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἐξεῦρεν, απέφυγε την πολ λὴν περιπλάνησιν τῆς μακρᾶς ὁδοῦ τῆς ἀντιῤῥήσεως· καθότι εἰς πᾶσαν περίστασιν δὲν δυνάμεθα ν' ἀντιλέγωμεν εἰς ὅλους τοὺς ἐναντίους λογισμοὺς πρὸς παῦσιν αὐτῶν, ἀλλὰ πολλά- κις λαμβάνομεν πληγὰς ἐξ αὐτῶν, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν εἰς πολὺν καιρόν· ἐπειδὴ προσπαθεῖς νὰ φι- λονεικήσῃς ἐναντίον ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἤδη ἐξακισχι- λίους χρόνους πολεμοῦντες τὸν ἄνθρωπον καὶ γίνεται τοῦτο, τὸ νὰ ἀντιλέγης εἰς αὐτούς, ἀφορμὴ ἑτοιμασίας πολέμου, δι' ου θέλουσι δυνηθῇ νὰ σὲ πληγώσωσι περισσότερον, παρ' ὅσον σὺ διὰ τῆς σοφίας σου καὶ τῆς φρονήσεως αὐτούς· ἀλλὰ καὶ ἂν τυχόν νικήσῃς αὐτούς, ὁ ρύπος ὅμως τῶν λογισμῶν θέλει να

μολύνει τὴν διάνοιάν σου, καὶ ἡ ὀσμὴ τῆς δυσωδίας αὐτῶν ἐπὶ πολὺν καιρὸν θέλει μείνει εἰς τὴν ὄσφρησιν τοῦ νοός σου. Κάλλιον σοὶ εἶναι μετὰ φόβου νὰ ἐλευθερώνησαι διὰ τοῦ πρώτου τρόπου ἐξ ὅλων τῶν λογισμῶν· καθότι ἐν τοιαύτῃ περιστάσει ἄλλη καλλιτέρα βοήθεια δὲν ὑπάρχει περὰ ὁ Θεός. Τὰ ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς ἐκχεόμενα δάκρυα εἶναι ση μεῖον τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὁποίου ἠξιώθη ἡ ψυχὴ διὰ τῆς μετανοίας αὐτῆς, καὶ ὅτι ἐγένετο εὐπρόσδεκτος ἡ προσευ χὴ αὐτῆς, καὶ ἤδη ἤρξατο νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν πεδιάδα τῆς καθαρότητος διὰ τῶν ἑαυτῆς δακρύων· καθότι ἐὰν δὲν ἀφαι ρεθῶσιν ἐκ τοῦ ἀνθρώπου οἱ λογισμοὶ τῶν γηίνων καὶ παρερ χομένων πραγμάτων, καὶ δὲν κινηθῇ εἰς αὐτὸν ἡ καταφρόνησις τοῦ κόσμου, καὶ ἐὰν δὲν ἀρχίση τὴν ἑτοιμασίαν τῶν καλῶν ἐφοδίων τοῦ ἀπ' ἐντεῦθεν χωρισμοῦ τῆς ψυχῆς, καὶ κινηθῶν σιν εἰς τὴν ψυχὴν λογισμοὶ τῶν μελλόντων πραγμάτων, δὲν δύνανται οἱ ὀφθαλμοὶ νὰ δακρύσωσι· καθότι τὰ δάκρυα προέρ χονται ἐκ τῆς καθαρᾶς καὶ ἀμετεωρίστου φροντίδος, καὶ ἐκ τῶν πολλῶν καὶ συνεχῶν λογισμῶν, οἵτινες συμβαίνουσιν ἐκ τῆς πολλῆς προσοχῆς καὶ κατανύξεως, καὶ ἔκ τινος λεπτῆς ιδέας τῆς διανοίας, προξενούσης λύπην εἰς τὴν καρδίαν· ἐκ πάντων τούτων πληθύνονται καὶ αὐξάνουσι τὰ δάκρυα ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον. Ὅταν στραφῇς εἰς τὸ ἔργον τῶν χειρῶν σου, εὑρισκόμε νος εἰς τὴν ἡσυχίαν, μὴ θέσῃς τὴν ἐντολὴν τῶν πατέρων κά- λυμμα τῆς φυλαργυρίας σου· ἐργάζου ὀλίγον ἐργόχειρον, ἵνα ἀποδιώκῃς ἀπὸ σοῦ τὴν ἀμέλειαν, πλὴν νὰ μὴ ταράττηται καὶ περισπᾶται εἰς αὐτὸ ὁ νοῦς σου. Ἐὰν ὅμως ἐπιθυμῇς νὰ ἐργάζησαι περισσότερον τοῦ δέοντος χάριν ἐλεημοσύνης, γνώριζε, ὅτι ἡ εὐχὴ ὑπάρχει ἀνωτέρα τῆς ἐλεημοσύνης· ἐὰν δὲ διὰ τὴν χρείαν τοῦ σώματός σου ἐργάζησαι, (ἐὰν δὲν ὑπάρ χης αχόρταγος, ἀρκεῖ σοι πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς χρείας σου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Θεὸς οἰκονομεῖ εἰς σέ· διότι ποτὲ ὁ Θεὸς 12.

δὲν ἀφῆκε τοὺς δούλους αὑτοῦ νὰ ἦναι στερημένοι τῶν ἀναγ καίων τοῦ σώματος· ἐπειδὴ ὁ ἴδιος εἶπε, ζητεῖτε πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ὅλα αὐτὰ θέλουσι προστεθῆ εἰς ὑμᾶς, πρὶν ὑμεῖς ζητήσητε αὐτά. Εἶπε δὲ καί τις τῶν ἁγίων πατέρων, ὅτι δὲν εἶναι αὕτη ἡ τάξις τῆς πολιτείας, σου, μοναχέ, τὸ νὰ χορτάσῃς τοὺς πεινῶντας, καὶ νὰ ἔχῃς τὸ κελλίον σου ξενοδοχεῖον· διότι αὐτὸ ὑπάρχει ἔρω γον τῶν κοσμικῶν, καὶ εἰς αὐτοὺς πρέπει μᾶλλον νὰ πράτ- τωσιν ἐλεημοσύνην ὡς ἔργον καλόν, καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἀναχω ρητάς, οἵτινές εἰσιν ἐλεύθεροι ἐκ τῶν φροντίδων τῶν φαινο- μένων πραγμάτων, καὶ φυλάττουσι τὸν νοῦν αὐτῶν διὰ τῆς προσευχῆς, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἡσυχίαν.

ΛΟΓΟΣ ΛΔ'.

Περὶ μετανοιῶν, καὶ ἑτέρων λόγων.

ΜΗ ΝΟΜΙΣΗΣ ἀργίαν τὴν ἔκτασιν τῆς προσευχῆς, τῆς γινο- μένης άνευ μετεωρισμοῦ τοῦ νοός, καὶ ἀφήσῃς τοὺς ψαλμούς· ἀλλὰ περισσότερον ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ψαλμῶν καὶ ἄλ λων εὐχῶν ἀγάπησον τὰς μετανοίας εἰς τὴν προσευχήν σου, καὶ ὅταν γλυκανθῇς καὶ προχωρήσῃς εἰς τὴν εὐχήν, αὕτη ἐκπληροῖ τὸν τόπον τῆς ἀκολουθίας σου· καὶ ὅταν δι' αὐτῆς τῆς ἐργασίας τῆς εὐχῆς σοὶ δοθῇ τὸ χάρισμα τῶν δακρύων, τότε μὴ λογίζου τὴν ἐκ τῶν δακρύων γλυκύτητα ἀργίαν τῆς εὐχῆς· καθότι ὅλος ὁ σκοπὸς τῆς εὐχῆς ὑπάρχει ἡ χάρις τῶν δακρύων. Καθ' ὃν καιρὸν ἡ διάνοιά σου είναι διασκορπισμένη, κατα γίνου εἰς τὴν ἀνάγνωση μᾶλλον παρὰ εἰς τὴν εὐχήν· ἀλλὰ

καὶ πᾶν βιβλίον πρὸς ἀνάγνωσιν δὲν εἶναι ὠφέλιμον, ὡς προεί πον. Περισσότερον ἀφ᾿ ὅλας τὰς σωματικὰς πράξεις ἀγάπη σον τὴν ἡσυχίαν. Προτίμησον τὴν ἀνάγνωσιν, εἰ δυνατόν, περισσότερον ἀπὸ τὴν στάσιν τῆς προσευχῆς· ἐπειδὴ ἡ ἀνά- γνωσις ὑπάρχει πηγὴ τῆς καθαρᾶς προσευχῆς· μὴ λοιπὸν ἀμελήσῃς παντελῶς, ἀλλ' ἔσο προσεκτικὸς ἐκ τοῦ μετεωρι σμοῦ τοῦ νοός· διότι ἡ ῥίζα τῆς μοναχικῆς πολιτείας εἶναι ἡ προσεκτικὴ ψαλμῳδία. Γνώριζε δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι τὰ σωματι κὰ ἔργα ὠφελοῦσι περισσότερον ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ψαλ μῶν, τὴν γινομένην μετὰ τοῦ μετεωρισμοῦ τοῦ νοῦ. Τὸ δὲ νὰ λυπῆταί τις κατὰ διάνοιαν, τοῦτο ὑπερβαίνει τὸν σωματικὸν κόπον. Ἐν καιρῷ τῆς ἀμελείας ἔσο προσεκτικός, καὶ κίνησον ὀλίγον τὸν ζῆλόν σου· ἐπειδὴ ὁ ζῆλος ἐξυπνίζει πολὺ τὴν καρδίαν, καὶ θερμαίνει τὰ νοήματα τῆς ψυχῆς· ἀλλὰ καὶ ὁ θυμὸς ἐν καιρῷ τῆς ἀμελείας βοηθεῖ τὴν φύσιν ἐναντίον τῆς ἐπιθυμίας· διότι παύει την ψυχρότητα τῆς ψυχῆς· ἡ δὲ ἀμέσ λεια συνήθως ἔρχεται εἰς ἡμᾶς ἐκ τῶν ἑξῆς αἰτίων, ἢ ἐκ τοῦ βάρους του στομάχου, ἢ ἐκ τῶν πολλῶν σωματικῶν ἔργων καὶ φροντίδων. Ἡ εὐταξία τῆς πνευματικῆς ἐργασίας ὑπάρχει τὸ φῶς τοῦ φρονήματος. Οὐδὲν ἕτερον ὑπάρχει ἀνώτερον τῆς γνώσεως. Πᾶσα εὐχή, τὴν ὁποίαν προσφέρεις ἐν καιρῷ νυκτός, ἂς σοὶ ἶναι τιμιωτέρα ἀφ' ὅλας τὰς πνευματικὰς πράξεις τῆς ἡμέ ρας. Μὴ βαρύνῃς τὸν στόμαχόν σου ἀπὸ φαγητὰ καὶ ποτά, ἵνα μὴ παραλυθῇ ἡ διάνοιά σου, καὶ εὑρεθῇς τεταραγμένος ἐκ τοῦ μετεωρισμοῦ τῶν λογισμῶν, ὅταν ἐγερθῇς τὴν νύκτα εἰς προσευχήν, ἢ ἵνα μὴ καὶ τὰ μέλη τοῦ σώματός σου παραλυ θῶσι, καὶ εὑρεθῆς πλήρης γυναικώδους χαυνώσεως, ἡ δὲ ψυ χή σου ἔσεται ἐσκοτισμένη, καὶ τὰ νοήματά σου τεθολωμένα, χωρὶς νὰ δύνασαι νὰ συνάξης αὐτὰ παντελῶς εἰς τὴν ἀνά- γνωσιν τῆς ἀκολουθίας σου διὰ τὴν σκότωσιν, μηδὲ νὰ αἰσθαν- θῆς τὴν γεῦσιν τῶν ἀναγινωσκομένων καὶ τὴν γλυκύτητα 127

τῆς ψαλμωδίας, τὴν ὁποίαν συνήθως αἰσθάνεται ὁ νοῦς μεθ' ή- δονῆς, ὅταν ἡ κοιλία ὑπάρχῃ ἐλαφρὰ καὶ καθαρὰ ἡ διάνοια καθότι όταν ταραχθῇ ἡ εὐταξία τῆς νυκτός, τότε ὁ νοῦς καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἡμέρας εὑρίσκεται συγκεχυμένος καὶ ἐσκοτισμένος, καὶ δὲν ἐντρυφᾷ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν ὡς πρότε ρον· ἐπειδὴ εἴτε εἰς εὐχὴν κινηθῆ, εἴτε εἰς μελέτην, ἡ σύγχυ- σις ἐπέρχεται ὡς σφοδρά καταιγὶς εἰς τὰ νοήματα· διότι ἡ ἡδονή, τὴν ὁποίαν οἱ μοναχοὶ αἰσθάνονται τὴν ἡμέραν, ἀνα- βρύει εἰς τὸν καθαρὸν νοῦν ἐκ τοῦ φωτὸς τῆς ἐργασίας τῆς νυκτός. Πᾶς ἄνθρωπος, ὅστις δὲν ἐδοκίμασε τὴν ἡσυχίαν ἐπὶ πολύν καιρόν, δὲν δύναται νὰ μάθῃ ἀφ' ἑαυτοῦ περισσότερόν τι περὶ τῶν ἔργων τῆς ἀσκήσεως, κἂν σοφὸς ὑπάρχῃ καὶ δι δάσκαλος, καὶ ἔχῃ πολλὰ καλὰ κατορθώματα. Προφυλάττου νὰ μὴ ἐξασθενήσῃ παραπολὺ τὸ σῶμά σου, ἵνα μὴ ἐνδυναμωθῇ κατὰ σοῦ ἡ ἀμέλεια, καὶ φέρῃ ψύχραν σιν εἰς τὴν γεῦσιν τῆς ἐργασίας τῆς ψυχῆς σου· πρέπει και στος νὰ σταθμίζῃ τὴν πολιτείαν αὑτοῦ ὡς διὰ ζυγίου. Καθ' ὃν καιρὸν βαρύνεται ὁ στόμαχός σου ἀπὸ φαγητὰ καὶ ποτά, πα- ραφυλάττου καλῶς ἐκ τῆς πρὸς ἑαυτὸν παῤῥησίας, καὶ μὴ περιεργάζου τὰ μέλη τοῦ σώματός σου. Μετὰ σωφροσύνης κάθου ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς χρείας σου· ἰδίως δὲ γίνου σώφρων καὶ καθαρὸς ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ ὕπνου, προσέχων ὄχι μόνον τοὺς λο- γισμούς σου, ἀλλὰ καὶ τὰ μέλη τοῦ σώματός σου. Προφυ λάττου ἐκ τῆς ἐπάρσεως ἐν τῇ ὥρᾳ τῶν καλῶν ἀλλοιώ σεων, τὴν ὁποίαν ἅμα αἰσθανθῇς, δείξον εγκαρδίως εἰς τὸν Θεὸν τὴν ἀσθένειαν καὶ τὴν ἀμάθειάν σου, ἵνα μὴ παραχω ρηθῇς, καὶ ὑποπέσῃς εἰς αἰσχρὰ πράγματα· διότι εἰς μὲν τὴν ὑπερηφάνειαν ἀκολουθεῖ ἡ πορνεία, εἰς δὲ τὴν ἔπαρσιν ἡ πλάνη. Καθ' ὅσον δ' ἀφορᾶ τὸ ἐργόχειρόν σου, ἐργάζου διὰ τὴν σω ματικήν σου χρείαν μόνον, μᾶλλον δὲ μεταχειρίζου τὸ ἐργό- χειρον ὡς δεσμὸν τῆς ἡσυχίας. Πρόσεχε, μὴ ἐξασθενήση ἡ πρὸς Θεὸν παῤῥησία σου ἐν ἐλλείψει τῶν ἀναγκαίων χρειῶν 1

τοῦ σώματός σου· διότι θαυμασταὶ οἰκονομίαι γίνονται εἰς τοὺς δούλους αὐτοῦ· ἐπειδὴ εἰς ἀκατοίκητον ἔρημον οίκονο- μεῖ ἐκείνους, οἵτινες καθήμενοι ἐκεῖ, ἐλπίζουσιν εἰς τὴν βοή θειαν αὐτοῦ, καὶ ὄχι εἰς τὸ ἔλεος τῶν ἀνθρώπων. Ὅταν ὁ κύριος φροντίση τὰ ἀναγκαῖα τοῦ σώματός σου, ὅτε σὺ άγω- νίζεσαι διὰ τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ψυχῆς σου, τότε κινεῖται εἰς σὲ λογισμὸς ὑπὸ τοῦ φονευτοῦ διαβόλου, ὅτι δῆθεν ἡ αἰτία πάσης ταύτης τῆς εἰς σὲ παρὰ Θεοῦ προνοίας προέρχεται βεβαίως παρὰ σοῦ· καὶ τότε, εἰ μὲν παραδεχθῇς τὸν λογι σμὸν τοῦτον, παύει ἀπὸ σοῦ καὶ ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ, καὶ μετὰ τοῦτο συμβαίνουσιν εἰς σὲ ἄπειροι πειρασμοί, εἴτε κατὰ παρα- χώρησιν τοῦ προνοητοῦ σου, εἴτε ἐκ τῆς ἀνανεώσεως τῶν κόπων, ἢ καὶ ἐκ σωματικῶν ἀσθενειῶν· καὶ ὄχι ἐκ τῆς κι νήσεως τοῦ λογισμοῦ τούτου σε παραμελεῖ ὁ Θεός, ἀλλὰ ἐκ τῆς παραδοχῆς καὶ διαμονῆς τῆς διανοίας εἰς τοῦτον· ἐπειδὴ ὁ Θεὸς δὲν κρίνει τὸν ἄνθρωπον διὰ τὴν ἀκούσιον κίν νησιν, οὐδ᾽ ἐὰν πρὸς ὥραν συμφωνήσωμεν μετ᾿ αὐτῆς, καὶ κινήσωμεν τὸ πάθος, καὶ συγχρόνως προφθάση ἡμᾶς ἡ κατά- νυξις· ἀλλὰ δι' ἐκείνην μόνον, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ἀληθῶς ἡ διάνοια αὐτοῦ ὡς ὠφέλιμον, καὶ ὄχι ὡς μέγα κακόν. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, τὸ πλήρωμα τῆς ἀληθείας, ἂς ἀνατείλῃ εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν ἡ ἀλήθειά σου, ὅπως ἐν γνώσει περιπα- τήσωμεν κατὰ τὸ πανάγιόν σου θέλημα τὴν εὐθεῖαν σου οδόν. Οταν σπαρῇ εἰς σὲ πονηρός τις λογισμὸς εἴτε ἐκ τῶν μα κρὰν εὑρισκομένων πραγμάτων, εἴτε ἐκ τῶν προλήψεων, καὶ βλέπῃς, ὅτι συχνάκις παρουσιάζεται εἰς τὸν νοῦν σου, γνώ- ριζε, ὅτι ὁ διάβολος σοὶ ἔκρυψε παγίδα, καὶ ἔσο ἔξυπνος καὶ προσεκτικὸς κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρόν· ἐὰν ὅμως ὁ λογισμὸς ό ἐκεῖνος ὑπάρχει ἐκ τῶν δεξιῶν καὶ τῶν καλῶν, γνώριζε τότε, ὅτι ὁ Θεὸς θέλει νὰ σοὶ δώσῃ τρόπον τινὰ ζωῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἀσυνήθως κινεῖται πάντοτε εἰς σέ· ἐὰν δὲ ὁ λογισμὸς ἐκεῖνος ἶναι σκοτεινός, καί, μὴ δυνάμενος νὰ διακρίνῃς αὐτόν, διστά '

ζεις, καὶ δὲν γνωρίζης, ἐὰν ἶναι ἰδικός σου, ἡ κλέπτης, ἢ βοηθός, ἢ κακομήχανος, ὅστις σοὶ παρουσιάζεται ὑπὸ καλὸν σχῆμα, τότε προετοιμάζου κατ' αὐτοῦ νύκτα καὶ ἡμέραν δι' ἐκτενοῦς καὶ ἐμπόνου προσευχῆς καὶ πολλῆς ἀγρυπνίας, καὶ μήτε ν' ἀποδιώκῃς αὐτόν, μήτε νὰ συμφωνῆς μετ' αὐτοῦ, ἀλλὰ ποίησον μετὰ σπουδῆς καὶ θερμότητος προσευχὴν δι' αὐτόν, καὶ μὴ σιωπήσης παρακαλῶν καὶ δεόμενος τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτὸς θέλει σοι δείξει, πόθεν εἶναι ὁ λογισμός. Περισσότερον ἀφ' ὅλα ἀγάπησον τὴν σιωπήν· διότι ἡ σιωπὴ προξενεῖ εἰς σὲ καρποφορίαν ἀρετῆς, τὴν ὁποίαν γλῶσσα ἀν- θρώπου δὲν ἰσχύει νὰ ἐξηγήσῃ. Πρῶτον μὲν βίασον σεαυτὸν νὰ σιωπᾷς, καὶ τότε ἐκ τῆς σιωπῆς γεννᾶταί τι εἰς σέ, τὸ ὁποῖον σὲ ὁδηγεῖ εἰς αὐτὴν τὴν σιωπήν. Εἴθε νὰ σοί δώσῃ ὁ Θεὸς νὰ αἰσθανθῇς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐκ τῆς σιω πῆς. Ἐὰν ἐξασκηθῇς εἰς τοῦτο τὸ ἔργον τῆς σιωπῆς, ἐγὼ δὲν γνωρίζω νὰ σοὶ εἴπω, πόσον φῶς θέλει ἀνατείλει ἐκ τού του εἰς τὴν ψυχήν σου. Μὴ στοχασθῇς, ἀδελφέ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη περὶ τοῦ θαυμασίου ἐκείνου Αρσενίου, ὅτε ἦλθον νὰ ἴδωσιν αὐτὸν οἱ πατέρες καὶ ἀδελφοί, ἐκάθησε μετ' αυτ τῶν σιωπῶν, καὶ πάλιν μετὰ σιωπῆς ἀπέλυσεν αὐτούς, ὅτι ἔπραξε τοῦτο θεληματικῶς· ἀλλ' ἐπειδὴ ἐξ ἀρχῆς ἐβίασεν ἑαυτὸν εἰς τοῦτο, ἦσθάνετο εἰς ἑαυτὸν τὸν καρπὸν τῆς σελή τῆς. Ἐκ ταύτης τῆς γυμνασίας τῆς σιωπῆς μετὰ καιρὸν γεννᾶται εἰς τὴν καρδίαν ἡδονή τις, ἥτις βιάζει τὸ σῶμα νὰ ὑπομένη τοὺς πόνους τῆς ἡσυχίας· ἀλλὰ καὶ πλῆθος δα κρύων γεννᾶται εἰς ἡμᾶς ἐκ τῆς διαγωγῆς τῆς σιωπῆς, ἐκ τῶν ὁποίων δακρύων ἡ καρδία αἰσθάνεται τι μετὰ διακρίσεως εἰς τὴν θαυμαστὴν θεωρίαν, ποτὲ μὲν μετὰ πόνου, ποτὲ δὲ μετὰ θαυμασμοῦ· διότι λεπτύνεται ἡ καρδία, καὶ γίνεται ὡς μικρὸν νήπιον· καὶ ὅταν ἄρχηται νὰ λέγῃ τὴν εὐχήν, προλαμ βάνουσι τὰ δάκρυα. Μέγας εἶναι τωόντι ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὅστις μεθ' ὑπομονῆς ἀποκτὰ τὴν θαυμαστὴν συνήθειαν τῆς

σιωπῆς εἰς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ. Ἐὰν καθ' ὑπόθεσιν θέσης όλας τὰς ἐργασίας τῆς μοναχικῆς πολιτείας εἰς τὸ ἓν μέρος τοῦ ζυγίου, εἰς δὲ τὸ ἄλλο τὴν σιωπήν, θέλεις εὕρει αὐτὴν νὰ ὑπερβαίνῃ πάσας κατὰ τὸ βάρος. Πολλαὶ συμβουλαὶ καὶ δι δασκαλίαι ὑπάρχουσι τῶν ἀνθρώπων περὶ ἀρετῶν· ὅταν ὅμως ἀποκτήση τις τὴν ἀρετὴν τῆς σιωπῆς, εἶναι περιττὸν εἰς αὐ τὸν ἡ φυλακὴ τούτων τῶν συμβουλῶν καὶ διδασκαλιῶν· καθότι αὐτὸς εὑρίσκεται ἀνώτερος τούτων, καὶ πλησιάζει εἰς τὴν τε λειότητα. Βοηθεῖ δὲ ἡ σιωπὴ καὶ τὴν ἡσυχίαν· πῶς δὲ τοῦ το; ἄκουσον· διότι εἶναι ἀδύνατον, ὅταν συγκατοικῶμεν, ἢ εὑρισκώμεθα μετὰ πολλῶν ἀνθρώπων, νὰ μὴ συναπαντήσω- μέν τινα, καὶ συνομιλήσωμεν μετ' αὐτοῦ· ἐπειδὴ οὔτε ὁ ἰσάγ γελος ἐκεῖνος Αρσένιος, ὅστις ὑπὲρ πάντας ἠγάπησε τὴν ἡσυχίαν, ηδυνήθη ν' αποφύγη τοῦτο· ἐπειδὴ δὲ τὸ νὰ συναπαν τηθῶμεν μετὰ τῶν πατέρων καί ἀδελφῶν, εἶναι ἀδύνατον ν' α ποφύγωμεν ὡς καὶ τὴν ἐξαίφνης συναπάντησιν αὐτῶν, ἐπίσ σης καὶ νὰ ν' ἀπερχώμεθα εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἢ εἰς ἄλλο μέ ρος. διὰ τοῦτο ὅταν ὁ ἀξιομακάριστος ἐκεῖνος ἄνθρωπος εἶδεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἀδύνατον ν' ἀποφύγῃ τοὺς ἀνθρώπους, καὶ νὰ ἡσυχάσῃ εἰς τὸ κελλίον αὑτοῦ, χωρὶς νὰ δέχηταί τινα ἄν- θρωπον ἐκ τῶν εὑρισκομένων εἰς ἐκείνους τοὺς τόπους, έμε θοδεύθη καὶ ἔμαθεν ἐκ τῆς σοφίας τῆς θείας χάριτος τοῦτον τὸν τρόπον, ἤγουν τὴν παντοτεινὴν σιωπήν· καὶ ἐὰν ἐνίοτε ἤνοιγεν ἐξ ἀνάγκης τὴν θύραν τοῦ κελλίου του εἴς τινας τῶν ἐρχομένων, ἀλλὰ καὶ οὗτοι εὐχαριστοῦντο μόνον ἐκ τῆς θεω ρίας αὐτοῦ, τοὺς δὲ λόγους, ἢ τὴν ὁμιλίαν αὑτοῦ ἐθεώρουν περιττά. Πολλοὶ ἐκ τῶν πατέρων διὰ ταύτης τῆς διαγωγῆς τοῦ Αρσενίου ἔφθασαν εἰς μεγάλην πνευματικὴν κατάστασιν καὶ προεφύλαξαν ἑαυτούς· ἐπειδὴ ἔλαβον προσθήκην τοῦ πνευμα- τικοῦ πλούτου ἐκ τῆς διδασκαλίας, τὴν ὁποίαν ἐδέξαντο ἐκ τῆς διαγωγῆς τοῦ μακαρίου ἐκείνου ἀνδρός· καί τινες ἐξ αὐτ

τῶν ἐδένοντο εἰς πέτραν, ἢ ἔδενον ἑαυτοὺς μὲ σχοινίον, ἢ κατεξήρανον τὸ σῶμα αὐτῶν διὰ τῆς πείνης, και μάλιστα καθ᾿ ὃν καιρὸν ἔμελλον νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους· διότι ἡ πεῖνα πολὺ ὠφελεῖ εἰς τὴν συστολὴν τῶν αἰσθήσεων. Πολλούς μεγάλους καὶ θαυμαστοὺς πατέρας εὗρον, ἀδελφέ, οἵτινες πρὸ πάντων ἐφρόντιζον περὶ τῆς εὐταξίας τῶν αἰσθή- σεων καὶ τοῦ ἤθους τοῦ σώματος· ἐπειδὴ ἐκ τούτων γεννά- ται ἡ εὐταξία τῶν λογισμῶν. Πολλαὶ αἰτίαι συναπαντῶσι τὸν ἄνθρωπον χωρὶς νὰ θέλῃ, καὶ ἀναγκάζουσιν αὐτὸν νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὁρίων τῆς ἑαυτοῦ ἐλευθερίας· καὶ ἐὰν οὗτος δὲν ἔχῃ προφυλαγμένας τὰς αἰσθήσεις αὑτοῦ διὰ τῆς διηνεκούς συνηθείας, θέλουσι κάμει αὐτόν, ὥστε ἐπὶ πολὺν καιρὸν νὰ μὴ δύνηται νὰ ἔλθῃ εἰς ἑαυτόν, καὶ νὰ εὕρη τὴν πρώτην εἰ ρηνικὴν αὐτοῦ κατάστασιν. Προκοπὴ τῆς καρδίας εἶναι τὸ νὰ ἔχῃ ἀδιάκοπον μελέτην καὶ φροντίδα εἰς τὴν ἐλπίδα αὐτῆς. Προκοπὴ δὲ τῆς πολι τείας εἶναι ἡ ὅλως άσχετος μετὰ τῶν ἀνθρώπων διαγωγή. Ἡ ἐνθύμησις τοῦ θανάτου εἶναι ἄριστός τις δεσμὸς τῶν σω- ματικῶν μελῶν. Δόλωμα τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ χαρά, ἥτις ἀν- θεῖ εἰς τὴν καρδίαν ἐκ τῆς ἐλπίδος. Αύξησις γνώσεως εἶναι αἱ διηνεκεῖς δοκιμασίαι, τὰς ὁποίας δέχεται ὁ νοῦς καθημέ ραν ἐκ τῶν καλῶν, ἡ κακῶν ἀλλοιώσεων· διότι ἐὰν καὶ συμ- βαίνῃ ἐνίοτε εἰς ἡμᾶς ἀκηδεία ἕνεκα τῆς μοναξίας (καὶ τοῦτο ἴσως κατὰ παραχώρησιν θείαν οἰκονομικῶς, ἀλλ' ἔχομεν παρηγορίαν τῆς ἐλπίδος, ἥτις ὑπερτερεῖ τὸν λόγον τῆς πίσ στεως, τῆς οὔσης εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν· καὶ καλῶς εἶπέ τις τῶν θεοφόρων πατέρων, ὅτι ἀρκεῖ ὁ πόθος τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν πιστὸν νὰ γίνῃ εἰς αὐτὸν παρηγορία καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀπώ λειαν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· καθότι λέγει, κατὰ τί βλάπτουσιν αἱ θλίψεις καὶ αἱ στενοχωρίαι ἐκεῖνον, ὅστις κατεφρόνησε τὴν τρυφὴν καὶ τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος δια τὰ μέλλοντα ἀγαθά ; '

Σοὶ παραγγέλλω, ἀδελφέ, καὶ τοῦτο· ἂς νικᾷ πάντοτε εἰς σὲ τὸ ζύγιον τῆς ἐλεημοσύνης, ἕως ὅτου ἤθελες αἰσθανθή εἰς ἑαυτὸν ἐκεῖνο τὸ ἔλεος, τὸ ὁποῖον ὀφείλεις νὰ ἔχης πρὸς τὸν κόσμον· ἐπειδὴ ταῦτα θέλουσι γίνει ἰδικοί σου καθρέπται, τὸ νὰ βλέπῃς εἰς ἑαυτὸν τὴν ὁμοιότητα καὶ τὸν τόπον τὸν ἀληθινόν, ὅστις ὑπάρχει ὅμοιος με εκείνην τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ. Διὰ τούτων καὶ τῶν παρομοίων φωτίσθητι, κινούμε νος εἰς μίμησιν τοῦ Θεοῦ μετὰ καθαρᾶς προαιρέσεως· διότι καρδία σκληρὰ καὶ ἀνελεήμων ποτὲ δὲν καθαρίζεται, ὁ δὲ ἐλεήμων ἄνθρωπος εἶναι ἰατρὸς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς· ἐπειδὴ ὡς διὰ βιαίου ἀνέμου ἀποδιώκει τὴν σκότωσιν τῶν ἔνδον αὐτοῦ παθῶν· τοῦτο εἶναι χρέος καλὸν πρὸς τὸν Θεὸν κατὰ τὸν εὐαγγελικὸν λόγον τῆς ζωῆς. Οταν πλησιάσης· εἰς τὴν στρωμνήν σου νὰ κοιμηθῇς, εἰπὲ εἰς αὐτήν· ὦ στρωμνή, ἴσως ταύτην τὴν νύκτα γίνεις τάφος εἰς ἐμέ· καὶ δὲν ἠξεύρω, μήπως ἀντὶ τοῦ προσκαίρου ὕπνου ἔλθῃ εἰς ἐμὲ ταύτην τὴν νύκτα ἐκεῖνος ὁ αἰώνιος. Λοιπὸν ἐν ὅσῳ ἔχεις πόδας ἐλευθέρους, δράμε ὀπίσω τῆς καλῆς ἐργασίας, πρὶν ἢ δεθῶσι δι' ἐκείνου τοῦ δεσμοῦ, ὅστις δὲν εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ λυθῇ· ἐν ὅσῳ ἔχεις δακτύλους, σταύρωσον σεαυτὸν εἰς τὴν προσευχήν, πρὸ τοῦ νὰ ἔλθῃ ὁ θάνατος· ἐν ὅσῳ ἔχεις ὀφθαλμούς, πλήρωσον αὐτοὺς δακρύων, πρὸ τοῦ νὰ σκεπα σθῶσιν ὑπὸ τοῦ κονιορτοῦ· διότι καθὼς τὸ ῥόδον ἐκπνέει ὑπὸ τοῦ ἀνέμου καὶ μαραίνεται, οὕτω καὶ ἓν τῶν ἐσωτερικῶν σου στοιχείων, καὶ ἀποθνήσκεις. Ενθυμοῦ τὸν ἐντεῦθεν ἀποχω ρισμόν σου, ὦ ἄνθρωπε, καὶ λέγε πάντοτε· ἰδοὺ ἔφθασεν εἰς τὴν θύραν ὁ ἀπεσταλμένος ἄγγελος, ὅστις ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, διὰ τί κάθημαι ; ἀποδημία ὑπάρχει αἰώνιος, μὴ ἔχουσα ἐπιστροφήν. Ὅστις ἀγαπᾶ τὴν μετὰ τοῦ Χριστοῦ διὰ τῆς προσευχῆς συνομιλίαν, αὐτὸς ἀγαπᾷ καὶ τὴν μοναξίαν· ὅστις ὅμως ἀγαπᾷ νὰ εὑρίσκηται μετὰ πολλῶν ἀνθρώπων, αὐτὸς ὑπάρχει φί

λος τούτου τοῦ κόσμου. Ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν μετάνοιαν, ἀγά- πῆσον καὶ τὴν ἡσυχίαν· διότι ἔξω τῆς ἡσυχίας δὲν τελειοῦ- ται ἡ μετάνοια· ἐὰν δέ τις ἀντιλέγῃ εἰς τοῦτο, μὴ φιλονεική- σης μετ' αὐτοῦ. Ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν ἡσυχίαν τὴν μητέρα τῆς μετανοίας, ἀγάπησον μεθ᾽ ἡδονῆς καὶ τὴν μικρὰν ζημίαν τοῦ σώματος, καὶ τὰς ἐξ αὐτοῦ προερχομένας δυσαρεσκείας, καὶ τὰς ὑπὲρ τῆς ἡσυχίας ἀδικίας· διότι ἄνευ ταύτης τῆς προε τοιμασίας δεν δύνασαι νὰ ζήσῃς ἐλευθέρως εἰς τὴν ἡσυχίαν· ἐὰν ὅμως καταφρονήσης ταῦτα, γίνεσαι σύντροφος τῆς ἡσυ χίας κατὰ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, καὶ κάθησαι εἰς αὐτήν, και θὼς θέλει ὁ Θεός. Αγάπη τῆς ἡσυχίας εἶναι τὸ νὰ περιμέ της πάντοτε τὸν θάνατον· ὁ ἄνευ ταύτης τῆς μελέτης ἡσυ χάζων, δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει να ὑπομένη παντί τρόπῳ. Γνώριζε δὲ καὶ τοῦτο, ὦ διακριτικέ, ὅτι ὄχι διὰ τοὺς πολ- λοὺς ἀγῶνας καὶ κόπους τῶν κανόνων, ὅπως ἐργασθῶμεν ταῦτα ἀνελειπῶς, κάμνομεν τὴν κατοίκησιν μοναστικῶς, καὶ ἡσυχάζομεν, καὶ διατελοῦμεν κεκλεισμένοι· διότι εἶναι γνω στόν, ὅτι ἡ μετὰ τῶν πολλῶν συγκατοίκησις περισσότερον συντελεῖ εἰς τοῦτο, ἵνα προθυμηθῇ τὸ σῶμα· ἀλλ᾽ ἐὰν τοῦτο ὑπῆρχεν ἀναγκαῖον, πολλοὶ ἐκ τῶν πατέρων δὲν ἤθελον ἀφή σει τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἄλλοι μὲν ἐξ αὐτῶν νὰ κατοικῶσιν εἰς τάφους, ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν νὰ ἐγκλείωσι τὸ ἑαυτῶν σῶμα ἐντὸς κελλίου μοναστι κοῦ, ἐν ᾧ μὴ δυνάμενον νὰ ἐκπληρώση τὰς χρείας αὐτοῦ, παρελύετο διὰ πάσης ἀσθενείας καὶ κόπου· ἀλλὰ καὶ τὰ εἰς αὐτοὺς ἐπερχόμενα βαρέα ἀῤῥωστήματα ὑπέφεραν μετ' εὐω χαριστήσεως καθ' ὅλην αὑτῶν τὴν ζωήν, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο κὰν νὰ σταθῶσιν ἐπὶ τοὺς πόδας, ἢ νὰ προσευχη θῶσι τὴν συνήθη αὐτῶν προσευχήν, ἢ νὰ δοξολογῶσι τὸν Θεὸν διὰ τοῦ στόματος· ἀλλ᾽ οὐδὲ ν᾿ ἀναγνώσωσι ψαλμούς, οὐδὲ ἄλλο τι ἐκ τῶν γενομένων διὰ τοῦ σώματος, καὶ ἤρκεσεν εἰς

αὐτοὺς ἡ σωματικὴ ἀσθένεια καὶ ἡ ἡσυχία ἀντὶ ὅλων τῶν ἀγώνων, καὶ διετήρησαν ταύτην τὴν διαγωγήν εἰς ὅλην αυ τῶν τὴν ζωήν· καὶ εἰς πᾶσαν αὐτὴν τὴν νομιζομένην ἀργίαν εὑρισκόμενοι, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐπεθύμησε ν' ἀφήσῃ τὸ κελλίον αὑτοῦ, καὶ νὰ περιφέρεται τῇδε κἀκεῖσε, ἢ ἀπερχόμενος εἰς τὰς ἐκκλησίας, νὰ εὐφραίνηται εἰς τὰ ἱερὰ ᾄσματα καὶ τὰς ψαλμῳδίας καὶ ἀγρυπνίας μετὰ τῶν ἄλλων. Οστις αἰσθανθῆ τὰς ἰδίας αὑτοῦ ἁμαρτίας εἶναι ἀνώτερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς προσευχῆς αὑτοῦ ἀνίστησι τοὺς νεκρούς. Οστις στενάζει μίαν ὥραν διὰ τὴν ψυχήν του, εἶναι ἀνώτερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὠφελεῖ ὅλον τὸν κόσμον διὰ τῆς διδασκαλίας αὑτοῦ. Ὅστις ἀξιωθῇ νὰ ἴδῃ καὶ νὰ γνωρίσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀσθένειαν, αὐτὸς εἶναι ἀνώτερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἠξιώθη νὰ ἴδη ἀγγέλους· διότι αὐτὸς μὲν εἶδε τοὺς ἀγγέλους διὰ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν, ἐκεῖνος όμως βλέπει ἑαυτὸν διὰ τῶν νοερῶν ὀφθαλμῶν τῆς ψυχῆς. Ὅστις ἀκολουθεῖ ὀπί σω τοῦ Χριστοῦ μετὰ μοναστικοῦ πένθους, εἶναι ἀνώτερος τοῦ ἐπαινουμένου εἰς τὰς ἐκκλησίας ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἂς μὴ προβάλλη δέ τις καὶ φέρει εἰς μέσον τὸ ῥητὸν τοῦ ᾿Αποστό λου Παύλου, τὸ λέγον, εὔχομαι να αποχωρισθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὸν Χριστόν, καὶ σωθῶσιν οἱ ὁμογενεῖς μου· καθότι ὅστις έλα- βε τὴν δύναμιν τοῦ Παύλου, αὐτὸς δύναται νὰ πράξῃ καὶ τοῦτο, ἤγουν νὰ θυσιάσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῦ ἀδελφῶν. Ὁ Παῦλος ἐλαμβάνετο ὑπὸ τοῦ ἐνοικοῦντος εἰς αὐτὸν ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐκήρυττε πρὸς ὠφέλειαν τοῦ κόσ σμου, καθὼς ὁ ἴδιος ἐμαρτύρησεν, ὅτι δὲν ἔπραττε τοῦτο θε ληματικῶς· ἐπειδὴ λέγει, ἀνάγκη μοὶ εἶναι, καὶ ἀλοίμονον εἰς ἐμέ, ἐὰν δὲν κηρύττω· ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Παύλου δὲν ἀπέβλεπε τὸν τρόπον τῆς ἰδίας αὑτοῦ μετανοίας, ἀλλὰ τὸ νὰ κηρύξῃ τὸ εὐαγγέλιον εἰς τὴν οἰκουμένην, διὰ τοῦτο ἔλα σε καὶ πολλὴν δύναμιν παρὰ Θεοῦ. Ἡμεῖς ὅμως, ἀδελφοί, ἂς ἀγαπήσωμεν τὴν ἡσυχίαν, ἕως

ὅτου νὰ νεκρωθῇ ὁ κόσμος εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν. "Ας ἐνθυ μώμεθα τὸν θάνατον πάντοτε, καὶ ἂς πλησιάσωμεν εἰς τὸν Θεόν, ἔχοντες εἰς τὰς καρδίας ἡμῶν αὐτὴν τὴν μελέτην τοῦ θανάτου. "Ας καταφρονήσωμεν την ματαιότητα τοῦ κόσμου, καὶ τὰς ἡδονὰς αὐτοῦ, καὶ ἂς ὑπομείνωμεν μετὰ χαρᾶς τὴν διηνεκή αργίαν τῆς ἡσυχίας μετὰ ἐξησθενημένου σώματος, ὅπως ἀξιωθῶμεν τῆς μελλούσης τρυφῆς μετ' ἐκείνων, οἵτι νες, εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς ὁπὰς τῆς γῆς εὑρισκόμενοι, περιμένουσι τὴν ἐξ οὐρανοῦ ἐπαινετὴν τοῦ Κυρίου φανέρωσιν· ἐπειδὴ εἰς αὐτόν, καὶ εἰς τὸν πατέρα αὐτοῦ, καὶ εἰς τὸ ἅγιον αὐτοῦ Πνεῦμα πρέπει ἡ δόξα, καὶ ἡ τιμή, καὶ ἡ δύναμις, καὶ ἡ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΛΕ'.

Περὶ τοῦ, διὰ τὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ φρονοῦντες σαρκικά, διὰ τῆς γνώσεως αὑτῶν βλέπουσιν εἰς πνευματικά τινα κατὰ τὴν παχύτητα τοῦ σώματος αὑτῶν· καὶ πῶς δύναται νὰ ὑψωθῇ ἡ διάνοια ἀπὸ αὐτήν· καὶ ποία εἶναι ἡ αἰτία τοῦ νὰ μὴ ἐλευθερωθῇ ἀπὸ αὐτήν· καὶ πότε, καὶ διὰ τίνος τρόπου εἶναι δυνατὸν νὰ μένη ἡ διάνοια ἄνευ φαντασίας ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς νοερᾶς προσευχῆς.

Ας ἶναι εὐλογημένον τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, ὅστις ἀνοίγει ἔμπροσθεν ἡμῶν θύραν, ἵνα μὴ ἔχωμέν τινα ἀπαίτησιν, εἰμὴ μόνον τὴν εἰς αὐτὸν ἐπιθυμίαν· ἐπειδὴ μὲ τοιοῦτον σκοπὸν

ἀφίνομεν πάντα, καὶ ἐξερχόμεθα ὀπίσω αὐτοῦ χωρὶς νὰ ἔχω- μεν φροντίδα τινά, ἐμποδίζουσαν ἡμᾶς ἐκ τῆς θεωρίας τοῦ Κυρίου· διότι καθ' ὅσον, ἀγαπητοί, ἡ διάνοια ἀφίνει τὴν φρον τίδα πάντων τῶν ὁρατῶν πραγμάτων, καὶ ἐπασχολεῖται εἰς τὴν ἐλπίδα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, κατὰ τὸ μέτρον τῆς ὑψώσεως αὐτῆς ἐκ τῆς φροντίδος τοῦ σώματος καὶ τῆς με λέτης αὑτῆς εἰς ἐκείνην τὴν θεωρίαν τοῦ Κυρίου, κατά του σοῦτον λεπτύνεται, καὶ γίνεται φωτεινὴ καὶ λαμπρὰ διὰ τῆς εὐχῆς· καὶ καθ' ὅσον τὸ σῶμα ἐλευθεροῦται ἐκ τῶν δεσμῶν τῶν βιωτικῶν πραγμάτων, κατὰ τοσοῦτον ἐλευθεροῦται καὶ ἡ διάνοια· καὶ καθ᾽ ὅσον ἡ διάνοια ἐλευθεροῦται ἐκ τῶν δεσμῶν τῶν φροντίδων, κατὰ τοσοῦτον γίνεται φωτεινή, καὶ λεπτύ νεται καὶ ὑψοῦται ἐκ τῶν νοημάτων τοῦ αἰῶνος τούτου, ὁ ὁποῖος βαστάζει τοὺς τρόπους τῆς παχύτητος, καὶ τότε γνω- ρίζει ἡ διάνοια νὰ βλέπῃ τὸν Θεὸν θεοπρεπῶς, καὶ ὄχι καθώς φανταζόμεθα αὐτὸν παχυλῶς καὶ ἀνθρωπίνως· διότι ἐὰν πρῶς τον ὁ ἄνθρωπος δὲν γίνῃ ἄξιος τῆς ἀποκαλύψεως, δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ αὐτήν· καὶ ἐὰν δὲν φθάσῃ εἰς τὴν καθαρότητα, δὲν δύναται νὰ ἔχη τὰ νοήματα αὑτοῦ καθαρά, ἵνα βλέπῃ τὰ κρυπτά· καὶ ἐὰν δὲν ἐλευθερωθῇ ἐκ πάντων τῶν ὁρατῶν πραγ μάτων, δὲν ἐλευθεροῦται οὔτε ἐκ τῶν νοημάτων αὐτῶν, οὐδ᾽ ἀργὸς μένει ἀπὸ σκοτεινούς λογισμούς· καὶ ὅπου ὑπάρχει τὸ σκότος καὶ ἡ περιπλοκὴ τῶν λογισμῶν, ἐκεῖ εἶναι καὶ τὰ πά- θη· καθότι ἐὰν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἐλευθερωθῇ ἐκ τούτων, τὰ ὁποῖα εἴπομεν, καὶ ἐκ τῶν αἰτιῶν αὐτῶν, ἡ διάνοια αὐτοῦ δὲν θέλει ἰδεῖ εἰς τὰ κρυπτὰ καὶ νοούμενα. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος πρὸ πάντων τήν ἀκτημοσύνην προσέταξε νὰ ἔχωμεν, καὶ ν' ἀπομακρυνθῶμεν ἐκ τῆς ταραχῆς τοῦ κόσμου, καὶ ν' ἀπαλ- λαγῶμεν ἐκ τῆς προσπαθείας καὶ τῆς φροντίδος πάντων τῶν ἀνθρώπων, ὡς λέγει, ὅστις δὲν ἀπαρνηθῆ ἅπασαν τὴν ἀνθρω πότητα, καὶ πάντα τὰ ἑαυτοῦ πράγματα καὶ τὸν ἴδιον ἑαυτόν του, δὲν δύναται νὰ ἦναι μαθητής μου.

ἵνα μὴ βλαβῇ δὲ ἡ διάνοια ἐξ ὅλων τούτων, ἤγουν ἐκ τῆς θεωρίας, ἐκ τῆς ἀκοῆς, ἐκ τῆς φροντίδος τῶν πραγμάτων, ἐκ τῆς ἐλλείψεως αὐτῶν, ἐκ τῆς αὐξήσεως αὐτῶν, ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἵνα δεσμεύσῃ αὐτὴν εἰς μόνην τὴν πρὸς αὐτὸν ἐλπίδα, μετέβαλε πᾶσαν τὴν φροντίδα τοῦ φρονήματος διὰ τοῦ ἀφανισμοῦ ὅλων τῶν πραγμάτων, ἵνα ἐκ τούτου ὀρεγώ- μεθα τὴν μετ' αὐτοῦ ὁμιλίαν διὰ τῆς εὐχῆς· ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ εὐχὴ χρειάζεται γυμνασίαν, ὥστε ἐκ τῆς πολυκαιρίας νὰ γυμνασθῇ ἡ διάνοια εἰς αὐτήν· διότι μετὰ τὴν ἀκτημοσύνην, ἥτις λύει τὰ ἡμέτερα νοήματα ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῶν πραγμάτ των, ἀπαιτεῖται ἐπιμονὴ εἰς τὴν εὐχήν· ἐπειδὴ διὰ τῆς ἐπισ μονῆς γυμνάζεται ἡ διάνοια μετὰ πολυκαιρίαν, καὶ μανθάνει ν' ἀποδιώκῃ τοὺς λογισμοὺς ἀφ' ἑαυτῆς ὡς ἐκ τῆς πολλῆς πείρας, ὅπερ παρ᾽ ἄλλου δεν δύναται νὰ μάθῃ· ἐπειδὴ ἑκάστη πολιτεία λαμβάνει αὔξησιν ἐκ τῆς προτέρας πολιτείας, καὶ τὰ πρὸ αὐτῆς ζητοῦνται εἰς τὴν εὕρεσιν τῶν μετ' αὐτήν· ἡ δὲ εὐχὴ διδάσκει ἡμᾶς πῶς ν᾿ ἀποκτήσωμεν τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ· διότι ἐξ αὐτῆς τῆς εὐχῆς εὑρίσκομεν αἰτίας, ἵν᾿ ἀγα πήσωμεν τὸν Θεόν. Πρέπει δέ, ἀγαπητοί, νὰ γνωρίζωμεν καὶ τοῦτο, ὅτι ἑκά στη ὁμιλία, γινομένη εἰς τὸ κρυπτόν, καὶ πᾶσα φροντὶς και λῆς ἐνθυμήσεως καὶ λογισμοῦ, καὶ πᾶσα πνευματικὴ μελέτη, διὰ τῆς εὐχῆς προσδιορίζεται, καὶ διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς εὐ- χῆς ὀνομάζεται, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ὄνομα περικλείεται, είτε διά φόρους ἀναγνώσεις ἤθελες εἴπει, εἴτε φωνὰς τοῦ στόματος πρὸς δοξολογίαν Θεοῦ, εἴτε λυπηράν τινα μελέτην εἰς τὸν Θεόν, εἴτε προσκυνήσεις καὶ μετανοίας, εἴτε ψαλμῳδίαν στοι χολογίας, εἴτε καὶ ἄλλα παρόμοια, ἐκ τῶν ὁποίων γίνεται ἡ διαδοχὴ τῆς καθαρᾶς εὐχῆς, ἐξῆς γεννᾶται ἡ πρὸς Θεὸν ἀγά καθότι ἡ μὲν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ γεννᾶται ἐκ τῆς εὐχῆς· ἡ δὲ εὐχὴ γεννᾶται ἐκ τῆς καλῆς διαγωγῆς τῆς ἀναχωρήσεως· καὶ αὐτὴν τὴν ἀναχώρησιν διὰ τοῦτο τὴν χρειαζόμεθα, ἵνα πη 6

ἔχωμεν ἁρμόδιον τόπον, ὅπως καταγινώμεθα εἰς τὴν μελέ την τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ ἀπάρνησις τοῦ κόσμου προηγείται τῆς ἀναχωρήσεως· διότι ἂν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀπαρνηθῇ πρῶτον τὸν κόσμον, καὶ εὐκαιρήσῃ ἐξ ὅλων αὐτοῦ τῶν πραγμάτων, δὲν δύναται νὰ ἡσυχάσῃ μόνος· καὶ οὕτω πάλιν προηγεῖται ἡ ὑπομονὴ τῆς ἀπαρνήσεως τοῦ κόσμου· τῆς δὲ ὑπομονῆς προηγεῖται τὸ μῖσος τοῦ κόσμου· τοῦ δὲ μίσους τοῦ κόσμου προηγεῖται ὁ φόβος καὶ ὁ πόθος· διότι ἐὰν ὁ φόβος τῆς κου λάσεως δὲν ἐκφοβήσῃ τὴν καρδίαν, καὶ ὁ πόθος δὲν ἐμ- πνεύσῃ αὐτῇ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν μακαρισμῶν, δεν κινεῖ ται εἰς τὸν ἄνθρωπον τὸ μῖσος τούτου τοῦ κόσμου· καὶ ἐὰν δὲν μισήσῃ τὸν κόσμον, δὲν δύναται νὰ ὑπομείνη τὴν στέρησιν τῆς ἀναπαύσεως αὐτοῦ· καὶ ἐὰν δὲν προηγηθῇ ἡ ὑπομονὴ εἰς τὴν διάνοιαν, δεν δύναται νὰ ἐκλέξῃ τόπον πλήρη ἀγριότητος καὶ κενὸν ἀπὸ ἀνθρώπους· καὶ ἐὰν δὲν ἐκλέξῃ ζωὴν ἀναχωρητικήν, δεν δύναται νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν εὐχήν· καὶ ἐὰν δὲν μείνῃ μόνος, καταγινόμενος εἰς τὴν μελέτην τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν ἐπιμείνῃ εἰς τὰ διάφορα ἤδη τῆς εὐχῆς, τὰ γινόμενα κατὰ διαδοχήν, ὡς προεῖπον, δὲν θέλει αἰσθανθὴ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀγάπη λοιπὸν τοῦ Θεοῦ ἀποκτᾶται διὰ τῆς εὐχῆς, ἥτις εἶναι ἡ μετ' αὐτοῦ ὁμιλία· ἡ δὲ ἐπασχόλησις καὶ μελέτη της εὐχῆς κατορθοῦται διὰ τῆς ἡσυχίας· ἡ δὲ ἡσυχία διὰ τῆς ἀκτημοσύνης· ἡ δὲ ἀκτημοσύνη διὰ τῆς ὑπομονῆς καὶ τοῦ μίσους τῶν ἐπιθυμιῶν· τὸ δὲ μῖσος τῶν ἐπιθυμιῶν διὰ τοῦ φό σου τῆς κολάσεως καὶ τῆς προσδοκίας τῶν μακαρισμῶν. Τὰς ἐπιθυμίας μισεῖ ἐκεῖνος, ὅστις γινώσκει τὸν ἐξ αὐτοῦ προερ χόμενον ψυχοβλαβή καρπόν, ήγουν ὁποῖον κακὸν ἑτοιμάζου σιν αὗται εἰς αὐτόν, καὶ ἐκ ποίου μακαρισμοῦ ἐκπίπτει δι' αὐτάς. Οὕτω λοιπὸν ἑκάστη πολιτεία ὑπάρχει συνδεδεμένη μετὰ τῆς πρὸ αὐτῆς, καὶ ἐξ αὐτῆς λαμβάνει προσθήκας, καὶ μεταβαίνει εἰς ἄλλην ἀνωτέραν· καὶ ἐὰν μία ἐξ αὐτῶν παρα 10

ληφθῇ, δεν δύναται νὰ κατορθωθῇ καὶ νὰ φαίνηται ἡ ἀπὸ κατόπιν αὐτῆς· διότι τότε τὰ πάντα παραλύονται καὶ κατα- στρέφονται. Τὸ δὲ περισσότερον περὶ τούτων εἶναι ἐκτὸς τοῦ μέτρου τῶν λόγων. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα καὶ μεγαλοπρέ- πεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΛΣΤ΄.

Περὶ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει ἄνευ ἀνάγκης νὰ ἐπιθυμῇ, ἢ νὰ ζητῇ τις νὰ ἔχῃ φανερά τινα σημεία.

ΕΝΩ εἰς πᾶσαν περίστασιν ὁ κύριος εὑρίσκεται πλησίον καὶ ἕτοιμος πρὸς βοήθειαν τῶν ἑαυτοῦ ἁγίων, ἄνευ ἀνάγκης όμως δὲν δεικνεύει τὴν δύναμιν αὑτοῦ διὰ φανερῶν τινων ἔργων καὶ αἰσθητῶν σημείων, ἵνα μὴ φανῇ εἰς ἡμᾶς παράκαιρος ἡ βοή- θεια αὐτοῦ, καὶ ἀποβῇ πρὸς βλάβην ἡμῶν· πράττει δὲ τοῦτο, προνοῶν διὰ τοὺς ἁγίους, θέλει δηλαδὴ ν' ἀποδείξῃ εἰς αὐτ τούς, ὅτι οὐδεμίαν στιγμὴν παύει ἐξ αὐτῶν ἡ κρυπτὴ αὐτοῦ ἐπιμέλεια· ἀλλ᾽ εἰς πᾶν πρᾶγμα ἀφίνει αὐτοὺς ἐλευθέρους, ὅπως ἀγωνισθῶσι κατὰ τὴν δύναμιν αὑτῶν, καὶ κοπιάσωσιν εἰς τὴν προσευχήν· ἐὰν ὅμως ἡ δυσκολία τινὸς πράγματος νικήσῃ αὐτούς, ἀφοῦ ἀγωνισθῶσι καὶ ἀποκάμωσι διὰ τὴν ἀδυ ναμίαν τῆς φύσεως, τότε αὐτὸς ὁ Κύριος τελειοῖ αὐτὸ κατὰ τὸ μέγεθος τῆς δυνάμεως αὑτοῦ ὡς πρέπει, καὶ ὡς γνωρίζει, ὅτι βοηθοῦνται, καὶ ὅσον ἐνδέχεται ἐνισχύει αὐτοὺς κρυπτώς, ἕως ὅτου ἐνδυναμωθῶσιν ἀπέναντι τῆς στενοχωρίας καὶ τῆς θλίψεως αὑτῶν· ἐπειδὴ κάμνει νὰ καταστραφῇ ἡ ὑπερβολικὴ αὐτῶν θλίψις διὰ τῆς γνώσεως, τὴν ὁποίαν χαρίζει εἰς αὐτούς, ó i

καὶ διὰ τῆς θεωρίας αὐτῆς τῆς γνώσεως διεγείρει αὐτοὺς εἰς δου ξολογίαν, ἥτις ὠφελεῖ αὐτοὺς καὶ κατὰ τοὺς δύο τρόπους· ἐὰν ὅ μως κάμνῃ χρεία να φανερωθῇ ἡ εἰς αὐτοὺς κρυπτὴ αὑτοῦ βοή θεια, τότε ἐξ ἀνάγκης πράττει τοῦτο· διότι οἱ τρόποι αὐτοῦ εἶναι σοφώτατοι, καὶ ἐν καιρῷ στενοχωρίας καὶ ἀνάγκης προφθάνουσι, καὶ ὄχι ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν. Ὅστις ἄνευ τινὸς ἀνάγκης αποτολμᾷ εἰς τοῦτο, ήγουν παρακαλεῖ τὸν Θεὸν κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν αὑτοῦ νὰ γίνωσι διὰ τῶν χειρῶν αὐτοῦ θαυμάσια καὶ δυνάμεις, ὁ τοιοῦτος πειρά- ζεται κατὰ διάνοιαν, καὶ χλευάζεται ὑπὸ τοῦ ἀπαταιῶνος δαί- μονος, καὶ ἀσθενεῖ κατὰ τὴν συνείδησιν αὐτοῦ· ἐπειδὴ μόνον ἐν καιρῷ θλίψεως καὶ στενοχωρίας δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ· ἄνευ τινὸς ἀνάγκης ὅμως νὰ πειρά- ζωμεν τὸν Θεόν, εἶναι κίνδυνος, καὶ ὅστις ἐπιθυμεῖ τοῦτο τῇ ἀληθείᾳ δὲν εἶναι δίκαιος. Ὅπερ δὲ ὁ Κύριος θέλων ἐποίησεν εἰς πολλοὺς ἁγίους, ἐγένετο εἰς αὐτούς, χωρὶς αὐτοὶ νὰ ζη- τήσωσιν αὐτό· ἀλλ' ὅστις θέλει καὶ ἐπιθυμεῖ τοῦτο θελημα. τικῶς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη τις, ὁ τοιοῦτος πίπτει ἐκ τῆς προφυλάξεως, καὶ κρημνίζεται ἐκ τῆς γνώσεως τῆς ἀλη θείας. Ἐὰν δὲ τυχὸν εἰσακουσθῇ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸ αἴτημα αὐτοῦ, καθὼς αὐτὸς ἀπετόλμησε καὶ ἐζήτησεν αὐτό, λαμ βάνει ἐκ τούτου ἀφορμὴν ὁ πονηρὸς διάβολος, και μεταφέρει αὐτὸν εἰς μεγαλείτερα ἄτοπα· ἐπειδὴ οἱ ἀληθινοὶ δίκαιοι ὄχι μόνον δὲν ἐπιθυμοῦσι τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ καὶ ἂν τοῖς δοθῶσιν, ἀποστρέφονται αὐτὰ καὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἰδιαι τέρως. Καὶ ἰδού τις ἐκ τῶν ἁγίων Πατέρων διὰ τὴν καθαρότητα αὐτοῦ ἔλαβε χάρισμα παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ νὰ προγνωρίζῃ τοὺς ἐρχομένους πρὸς αὐτόν· καὶ ἐπειδὴ δὲν ἤθελεν αὐτό, παρεκά λεσε τοὺς ἁγίους γέροντας, καὶ μετ' αὐτῶν διὰ προσευχῆς ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Θεόν, ὅπως ἀφαιρεθῇ τὸ χάρισμα τοῦτο ἐξ αὐτοῦ. Ἐὰν καί τινες ἐξ αὐτῶν ἔλαβον χαρίσματα, ἐξ ἀνάγ 13

της ἔλαβον αὐτά, ἢ ἐξ ἁπλότητος αὐτῶν· εἰς δὲ τοὺς λα ποὺς ἡ θεία βούλησις δὲν ἐνήργει, ἀλλ᾽ ὄχι πάλιν παντελῶς, ἢ ὡς ἔτυχε. Βλέπε, τί εἶπε πρὸς τὸν Θεὸν ὁ μακάριος ἐκεῖνος Αμμοῦν, ὅταν ἀπῆλθε ν' ἀσπασθῇ τὸν ἅγιον μέγαν Αντώνιον, καὶ ἔχαν σε τὸν δρόμον· καὶ πάλιν τὶ ἔπραξεν εἰς αὐτὸν ὁ Θεός. Ενθυ- μοῦ καὶ τὸ περιστατικὸν τοῦ ἀββᾶ Μακαρίου, ὡς καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἁγίων ἐπίσης. Οἱ ἀληθεῖς δίκαιοι τοῦτο συλλογίζον ται πάντοτε, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιοι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐπειδὴ θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ταλαιπώρους καὶ ἀναξίους τῆς ἐπιμελείας τοῦ Θεοῦ, δοκιμάζονται διὰ τούτου, ὅτι εἶναι ἀληθινοὶ δίκαιοι, καὶ δὲν θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ὡς τοιούτους φανερῶς μόνον, ἀλλὰ καὶ κρυπτῶς· καὶ τοῦτο σοφίζονται παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος, ἵνα μὴ στερηθῶσι τῆς πρεπούσης εἰς αὐτοὺς φροντίδος τῆς ἐργασίας τῶν ἀρετῶν, ἐν ὅσῳ ζῶσι· τὸν δὲ καιρὸν τῆς ἀναπαύσεως αὐτῶν ἐφύλαξεν ὁ Θεὸς εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα καὶ οἱ ἔχοντες τὸν Κύριον ἔνοικον, δὲν ἐπιθυμοῦσι τὴν ἀνά- παυσιν, ἀπαλλαττόμενοι ἐκ τῶν θλίψεων, ἂν καὶ ἐνίοτε μυστι κῶς δίδεται αὐτοῖς παρηγορία εἰς τοὺς πνευματικούς κόπους. Δὲν εἶναι ἀρετή, ὅταν τις φθάσῃ εἰς τὴν πραγματοποίησιν καλοῦ τινος ἔργου ν' ἀφεθῇ ἐκ τῆς φροντίδος καὶ τοῦ κόπου αὐτοῦ· ἀλλ' ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ἦναι κατοικητήριον τοῦ ἁγίου Πνεύματος, πρέπει πάντοτε να βιάζῃ ἑαυτόν, ἂν καὶ ὑπάρχε ἕτερος τρόπος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρᾶγμα μετ' ἀναπαύσεως· διό τι θέλημα τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶναι, τὸ νὰ μὴ συνηθίζωσιν ἑαυτοὺς εἰς τὴν ὀκνηρίαν οἱ ὄντες σκήνωμα αὐτοῦ, μηδὲ θέα λει νὰ ζητῶσι τὴν ἀνάπαυσιν αὐτῶν, ἀλλὰ μᾶλλον νὰ κατα γίνωνται εἰς τὴν ἐργασίαν, καὶ νὰ ὑποφέρωσι πολλὰς θλίψεις· εἰς δὲ τοὺς πειρασμοὺς ἐνισχύει αὐτούς, καὶ δι' αὐτῶν τῶν πειρασμῶν πλησιάζει αὐτοὺς εἰς τὸν Θεόν· τοῦτο εἶναι τὸ θέα λημα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὸ νὰ εὑρίσκωνται οἱ ἀγαπητοί αὐτοῦ δοῦλοι εἰς διηνεκείς κόπους.

Δὲν κατοικεῖ τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ζῶσι μετ᾿ ἀναπαύσεως, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ διαβόλου· καθὼς καὶ τις ἐκ τῶν ἀγαπώντων τὸν Θεὸν εἶπεν, ὤμωσα, ὅτι καθ' ἑκά- στην ἡμέραν ἀποθνήσκω. Ἐκ τούτου καὶ ἐξ ἄλλων παρομοίων διακρίνονται οἱ γνήσιοι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ, ὅτι αὐτοὶ μὲν ζῶσι μετὰ θλίψεων καὶ στενοχωριῶν, ὁ δὲ κόσμος ἐν τρυφῇ καὶ ἀναπαύσει· διότι δὲν ηὐδόκησεν ὁ πανάγαθος Θεός, ἵνα οἱ γα πητοὶ αὑτοῦ δοῦλοι ἀναπαυθῶσιν εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἀλ λὰ μᾶλλον ἠθέλησεν, ἵνα αὐτοὶ μὲν ὦσιν εἰς θλίψεις, εἰς βάρη, εἰς μόχθους, εἰς πτωχείαν καὶ γύμνωσιν, εἰς μό νωσιν καὶ χρείαν, εἰς ἀρρωστίας καὶ ἐξευτελισμούς, εἰς δαρμοὺς καὶ καρδίας συντριβὴν μετὰ σώματος ἐξησθενημένου καὶ λυπηροῦ φρονήματος μακρὰν τῶν συγγενῶν, εἰς κάθισμα ἀνόμοιον τῶν ἀνθρώπων, εἰς κατοικίαν μοναστικὴν καὶ ἡσυ χαστικὴν καὶ ὅλως αθεώρητον ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀπηλε λαγμένην παντὸς πράγματος· διὰ τοῦτο αὐτοὶ μὲν κλαίουσι, καὶ ὁ κόσμος γελᾶ· αὐτοὶ στενάζουσι, καὶ ὁ κόσμος χαίρει· αὐτοὶ νηστεύουσι, καὶ ὁ κόσμος ἐντρυφᾷ τὴν ἡμέραν κοπιά ζουσι καὶ τὴν νύκτα ἑτοιμάζονται εἰς ἀγῶνας, τινὲς καὶ εἰς θεληματικούς κόπους τῶν ἰδίων παθῶν καὶ εἰς θλίψεις· ἄλο λοι εἰς κινδύνους παθῶν ἐνεργουμένων παρὰ τῶν δαιμόνων, ἢ τῶν ἀνθρώπων· καὶ ἄλλοι μὲν ἐκ τούτων εδιώχθησαν, ἕτερος δὲ ἐφονεύθησαν, καὶ ἄλλοι περιῆλθον ἐν μηλωταῖς· καὶ ἐπλη ρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ λόγος τοῦ Κυρίου, ὁ λέγων, ὅτι εἰς τὸν κόσμον θέλετε έχει θλίψιν, ἀλλὰ θέλετε χαρῇ εἰς ἐμέ. Γνω ρίζει δὲ ὁ Κύριος, ὅτι ὅσοι ζῶσι μετ' ἀναπαύσεως, δὲν δύναν ται νὰ ἐμμένωσιν εἰς τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, διὰ τοῦτο ἐμπόδισεν αὐτοὺς ἀπὸ τὴν ἀνάπαυσιν καὶ τὴν ἡδονήν. Ὁ Χριστὸς ὁ σω- τὴρ ἡμῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀγάπη ὑπάρχει δυνατωτέρα παντός σωματικοῦ θανάτου, εἴθε νὰ φανερώσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν δύναμιν τῆς ἑαυτοῦ ἀγάπης. 13*

ΛΟΓΟΣ ΛΖ΄.

Περὶ τῶν ζώντων παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ διερχομένων πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὑτῶν ἐν γνώσει.

ΓEPON τις ἐσυνήθιζε να γράφη εἰς τὰ τείχη τοῦ κελλίου αὑτοῦ λόγους καὶ ἐννοίας διαφόρους· τοῦτον ήρώτησεν ἕτερος, τί σημαίνουσι ταῦτα; καὶ ἐκεῖνος ἀπεκρίθη, αὐτοὶ εἶναι λογι σμοί θεϊκοί, τοὺς ὁποίους μοι φέρει ὁ ἄγγελος ὁ φύλαξ μου, καί ὀρθοί λογισμοὶ τῆς φύσεως, οἱ ὁποῖοι κινοῦνται εἰς ἐμέ· γράφω δ᾽ αὑτοὺς καθ᾿ ὃν καιρὸν μοὶ ἐπέρχονται, ἵνα ἐν καιρῷ τῆς σκοτώσεώς μου μελετῶ αυτούς πρὸς ἀποφυγὴν τῆς πλάνη. Αλλος τις γέρων, ἐπειδὴ ἐμακαρίζετο ὑπὸ τῶν ἰδίων αὐ- τοῦ λογισμῶν, ὅτι ἀντὶ τῶν παρερχομένων πραγμάτων τοῦ κόσμου ἠξιώθη ἐκείνης τῆς ἐλπίδος τῆς μὴ ἐξαφανιζομένης, ἀπεκρίθη, ἐν ὅσῳ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν εἰσέτι δὲν ἐτελείωσα, ματαίως μ' ἐπαινεῖται. Ἐὰν ἐκτελέσῃς ἐπαινετήν τινα ἀρετήν, καὶ δὲν αἰσθανθῇς τὴν γεῦσιν τῆς θείας ἀντιλήψεως καὶ βοηθείας, μη θαυμάσης καθότι ἕως ὅτου δὲν ταπεινωθἢ ὁ ἄνθρωπος, δεν λαμβάνει τὸν μισθὸν τῆς ἐργασίας του· ἡ δὲ ἀμοιβὴ δὲν δίδεται εἰς τὸν ἄνθρωπον δια τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν ταπεί νωσιν αὐτοῦ, καὶ ὅστις καταφρονεῖ τὴν ταπείνωσιν, χάνει καὶ τὸν κόπον τῆς ἑαυτοῦ ἐργασίας· ὅστις ὅμως προλάβει καὶ λάβει τὴν ἀμοιβὴν τῆς ταπεινώσεως, αὐτὸς ὑπερβαίνει τὸν ἔχοντα τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς. Ἡ ἀρετὴ ὑπάρχει μήτηρ τῆς λύπης, καὶ ἐκ τῆς λύπης γεννᾶται ἡ ταπείνωσις, εἰς δὲ τὴν ταπείνωσιν δίδεται ἡ χάρις· λοιπὸν ἡ ἀμοιβὴ δὲν δίδεται διὰ τὴν ἀρετήν, οὔτε διὰ τὸν κόπον τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ διὰ τὴν

ταπείνωσιν, ἥτις γεννᾶται ἐξ ἐκείνων, καὶ ἐὰν λείψη ή τα πείνωσις, τα λοιπα γίνονται ματαίως. Ἡ ἐργασία τῆς ἀρετῆς εἶναι ἡ φυλακὴ τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ· τὸ δὲ περιπλέον τῆς ἐργασίας εἶναι ἡ καλὴ οἰκονο μία τῆς διανοίας, ἥτις συνίσταται ἐκ τῆς ταπεινοφροσύνης καὶ τῆς προφυλάξεως· καὶ ὅταν λείψη ἡ δύναμις τούτων τῶν δύο, η πρώτη δεν γίνεται δεκτὴ ἀντ᾿ αὐτῶν· διότι ὁ Χριστὸς δὲν ζητεῖ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν, ἀλλὰ τὴν διόρθωσιν τῆς ψυχῆς, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνομοθέτησε τὰς ἐντολάς. Τὸ μὲν σῶμα ἐργάζεται καὶ τὰ καλὰ καὶ τὰ κακὰ ἐπίσης, ἀλλ' ἡ διά νοια εργάζεται ὡς θέλει, καὶ ἡ δικαιοῦται, ἢ κατακρίνεται. Εὑρίσκεται τις εργαζόμενος διὰ τῆς θείας σοφίας τὰ τῆς ζωῆς εἰς τὰ ἀριστερὰ πράγματα, καὶ ἄλλος πάλιν ἐμπορεύεται τὴν ἁμαρτίαν, προφασιζόμενος τὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἐπερχομένην εἰς αὐτὸν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν, Τὰ φυσικὰ ἐλαττώματα εἰς ἐκείνους, οἵτινες προφυλάτ τουσιν ἑαυτούς, γίνονται φύλακες τῆς ἀρετῆς. Χάρισμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει πειρασμόν, ὑπάρχει ἀπώλεια ἐκείνων, οἵτινες δέχονται αὐτό. Ἐὰν ἐργάζησαι τὸ καλὸν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ λάβῃς παρ' αὐτοῦ χάρισμα, παρακάλεσον αὐτόν, ὅπως σοὶ δώσῃ φωτισμὸν πρὸς ταπείνωσιν, ἢ νὰ σοῦ δώση φρουρόν καὶ φύλακα, ἡ ν' ἀφαιρέσῃ αὐτὸ ἀπὸ σοῦ, ἵνα μὴ σοί γίνῃ προξενον ἀπωλείας· διότι δὲν εἶναι ἴδιον ὅλων τῶν ἀνθρώπων τὸ νὰ φυλάξωσι τὸν θεῖον πλοῦτον ἄνευ τῆς ἰδίας αὐτῶν βλάβης. Ἡ ψυχή, ἥτις ἐπασχολεῖται εἰς τὴν ἀρετήν, καὶ ζῇ μετ' ἀ- κριβοῦς πολιτείας καί φοβου Θεοῦ, δὲν δύναται νὰ μένῃ καθ᾽ ἡ- μέραν ἄνευ λύπης· διότι αἱ ἀρεταί εἰσιν ἡνωμέναι μετὰ τῆς λύ- πης, καὶ ὅστις δὲν δέχεται εὐχαρίστως τας θλίψεις, αὐτὸς χω- ρίζεται βεβαίως ἐκ τῆς ἀρετῆς. Ἐαν ἐπιθυμῆς τὴν ἀρετήν, πα ράδος σεαυτὸν εἰς πᾶσαν θλίψιν καὶ στενοχωρίαν· ἐπειδὴ αἱ θλι ψεις γεννῶσι την ταπείνωσιν. Δὲν θέλει ὁ Θεὸς νὰ εὑρίσκεται

ἡ ψυχὴ χωρίς φροντίδας, καὶ ὅστις θέλει νὰ ἶναι ἀμέριμνος, ἀκουσίως εὑρίσκεται μακρὰν τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ. Φρον τίδα λέγοντες ἐνταῦθα, δὲν ἐννοῦμεν τὴν περὶ τῶν σωματικ κῶν, ἀλλ' ἐκείνην τὴν φροντίδα, ἥτις καταπονεῖ καὶ μαραί νει τοὺς ἀγωνιζομένους εἰς τὰ ἐπαινετὰ ἔργα τῆς ἀρετῆς. Ἕως ὅτου νὰ φθάσωμεν τὴν ἀληθῆ γνῶσιν, ἥτις ὑπάρχει ἡ φανέρωσις τῶν μυστηρίων, διὰ πολλῶν θλίψεων καὶ πειρα σμῶν πρέπει νὰ πλησιάζωμεν εἰς τὴν ταπείνωσιν, καὶ ὅστις ἐργάζεται τὴν ἀρετὴν ἄνευ θλίψεως, θύρα ὑπερηφανείας ἀνοί γει ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Καὶ τίς ἐπιθυμεῖ νὰ ῆναι τὸ φρόνημα αὑτοῦ χωρίς λύπην ; δὲν δύναται ἡ διάνοια να ᾖναι τεταπεινωμένη ἄνευ τῶν αἰτιῶν τῶν παιδεύσεων, ἀλλ᾽ οὔτε νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἐπασχόλη σιν τῆς πρὸς τὸν Θεὸν καθαρᾶς προσευχῆς ἄνευ ταπεινοφρο σύνης. Πρῶτον ὁ ἄνθρωπος διὰ τοῦ φρονήματος αὑτοῦ ἀπο μακρύνεται ἐκ τῆς πρεπούσης φροντίδος τῶν καλῶν ἔργων, καὶ ἔπειτα πλησιάζει εἰς αὐτὸν τὸ πνεῦμα τῆς ὑπερηφανείας· καὶ ὅταν αὐτὸς ἐμμένῃ εἰς τὴν ὑπερηφάνειαν, τότε ἀπομακρύ νεται ἀπ' αὐτοῦ ὁ τῆς θείας προνοίας ἄγγελος, ὅστις εὑρίσκε και πλησίον αὐτοῦ, καὶ κινεῖ εἰς αὐτὸν τὴν φροντίδα τῆς ἀρε τῆς· καὶ ὅταν οὗτος ἀπομακρυνθῇ ἀπ' αὐτοῦ, τότε πλησιάζει εἰς αὐτὸν ὁ ἐχθρὸς αὑτοῦ διάβολος· ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκεται πλέον εἰς αὐτὸν φροντίς τις περὶ ἀρετῆς. Πρὸ τῆς συντριβῆς ὑπάρχει ἡ ὑπερηφάνεια, λέγει ὁ σοφὸς Σολομών, καὶ πρὸ τοῦ χαρίσματος ἡ ταπείνωσις. Κατὰ τὸ μέτρον τῆς ὑπερηφανείας, τῆς φαινομένης εἰς τὴν ψυχήν, ὑπάρχει καὶ τὸ μέτρον τῆς συντριβῆς ὡς παιδείας, τῆς γινο- μένης παρὰ Θεοῦ εἰς αὐτήν. Ὑπερηφάνεια κυρίως εἶναι, ὄχι όταν διέρχηται λογισμὸς ὑπερηφανείας ἐκ τῆς διανοίας, οὔτε ἐὰν νικᾶταί τις ἐνίοτε ὑπ' αὐτῆς, ἀλλ' ἐκείνη, ἥτις διαμένει εἰς τὸν ἄνθρωπον πάντοτε· καὶ εἰς ἐκείνην μὲν τὴν πρώτην Στις διέρχηται διὰ τοῦ λογισμοῦ, ἀκολουθεῖ ἡ κατάνυξις· αὕτη

δέ ἡ διαμένουσα πάντοτε, κατάνυξιν δὲν γνωρίζει. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΛΗ.

Περὶ τοῦ γνῶναί τις εἰς ποῖον μέτρον εὑρίσκεται ἐκ τῶν κινουμένων εἰς αὐτὸν λογισμῶν.

EN ΟΣΟ ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται εἰς ἀμέλειαν, φοβεῖται τὴν ὥραν τοῦ θανάτου, ὅταν όμως πλησιάση εἰς τὸν Θεόν, ἄρχε ται νὰ φοβῆται τὴν ὥραν τῆς κρίσεως· ὅταν δὲ τελείως ἔλθῃ ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης, τότε ὁ φάσ 6ος τοῦ θανάτου καὶ τῆς κρίσεως καταπίνεται ὑπὸ τῆς ἀγάς πῆς τοῦ Θεοῦ· πῶς δὲ τοῦτο; ἄκουσον. Ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται τις εἰς τὴν κοσμικὴν γνῶσιν καὶ εἰς τὴν σωματικὴν πολι τείαν, τρομάζει τὸν θάνατον, ὅτε δὲ φθάσῃ εἰς τὴν γνῶσιν τὴν ψυχικήν, καὶ εἰς τὴν καλὴν πολιτείαν, τότε κινεῖται ἡ διάνοια αὐτοῦ πᾶσαν ὥραν εἰς τὴν ἐνθύμησιν τῆς μελλούσης κρίσεως· διότι ἵσταται ὀρθῶς εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν, καὶ κινεῖ ται εἰς τὴν τάξιν τὴν ψυχικήν, καὶ ἀναστρέφεται εἰς τὴν γνῶ σιν αὐτοῦ καὶ πολιτείαν, καὶ πλησιάζει καλῶς εἰς τὸν Θεόν· όταν όμως φθάσῃ εἰς ἐκείνην τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας δια τῆς κινήσεως τῆς αἰσθήσεως τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν σταθερὰν ἐλπίδα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν, τότε ὑπὸ τῆς ἀγάπης καταπίνεται ὁ σωματικὸς ἐκεῖνος φόβος· καὶ ὁ μὲν λογικὸς φοβεῖται ἐκ τῆς κρίσεως τοῦ Θεοῦ· όστις ὅμως ἐγένετο υἱὸς Θεοῦ, σεμνύνεται εἰς τὴν ἀγάπην, καὶ δὲν παιδαγωγείται διὰ τῆς ῥάβδου τοῦ φόβου· ἐπειδὴ δουλεύει ἐγκαρδίως τὸν Θεὸν ὡς λέγει ὁ Ἰησοῦς του Ναυή, ἐγὼ δὲ

καὶ ὁ οἶκος τοῦ πατρός μου θέλομεν δουλεύσει τῷ Κυρίῳ. Ὅστις ἔφθασεν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς πλέον δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ διαμένῃ εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν· ἐπειδὴ ἡ ἀγάπη ἀφανίζει τὸν φόβον. Αγαπητοί, ἔγεινα μωρός· δὲν ὑποφέρω νὰ φυλάξω τὸ μυστήριον ἐν σιωπῇ, ἀλλὰ γίνομαι ἀνόητος διὰ τὴν ὠφέλειαν τῶν ἀδελφῶν· διοτι τεκμήριον ἀγάπης ὑπάρ χει τὸ νὰ μὴ ὑποφέρῃ τις νὰ φυλάξῃ τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον ἀπὸ τοὺς ἀγαπητούς αὑτοῦ ἀδελφούς. Πολλάκις ἐνῷ ἔγραφον ταῦτα τὰ μυστήρια, ἀπέκαμον οἱ δάκτυλοί μου, καὶ ἔμενον ἀκίνητοι ἐπὶ τοῦ χάρτου, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποφέρω ἀπέ- ναντι τῆς ἡδονῆς, ἥτις ἔπιπτεν εἰς τὴν καρδίαν μου καὶ κατε- σίγα τὰς αἰσθήσεις μου· πλὴν λέγω, ὅτι μακάριος εἶναι ἐκεῖ νος, ὅστις καταγίνεται ἀείποτε εἰς τὴν μελέτην τοῦ Θεοῦ, καί, περιφρονήσας πάντα τὰ τοῦ κόσμου, αφιερώθη όλος εἰς αὐτὸν διὰ τῆς ὁμιλίας τῆς γνώσεως αὑτοῦ· καὶ ἐὰν ὁ τοιοῦ τος μετὰ μακροθυμίας ἐπιμείνῃ εἰς τοῦτο, δὲν θέλει ἀργοπο- ρήσει ἀπὸ τοῦ νὰ ἴδῃ πολὺν καρπόν. Η χαρά, ἥτις πηγάζει ἀπὸ τὸν Θεόν, ὑπάρχει δυνατωτέρα τῆς ἐνταῦθα ζωῆς, καὶ ὅστις γευθῆ αὐτήν, ὄχι μόνον δὲν θέ λει προσέχει εἰς τὰ πάθη, ἀλλ' οὐδὲ τὴν ἐνταῦθα ζωὴν αὑτοῦ θέλει ἐπιθυμήσει, οὔτε ἄλλο τι αἰσθητὸν θέλει προτιμήσει αυτ τῆς τῆς χαρᾶς, ἐὰν αὕτη ὑπάρχῃ ἀληθής, καί ὄχι πλάνη. Η ἀγάπη τοῦ Θεοῦ εἶναι γλυκυτέρα τῆς προσκαίρου ζωής· ἐπί- σης γλυκυτέρα εἶναι καὶ ἡ κατὰ Θεὸν σύνεσις, ἐξ ἧς γεννᾶ- ται ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ἥτις εἶναι γλυκυτέρα ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον, καὶ ἐκτὸς πάσης λύπης. Ἡ ἀγάπη εἶναι γέννημα τῆς γνώσεως, καὶ ἡ γνῶσις εἶναι γέννημα τῆς ὑγείας τῆς ψυχῆς, ἡ δὲ ὑγεία τῆς ψυχῆς εἶναι δύναμις, προελθοῦσα ἐκ τῆς που λυχρονίου ὑπομονῆς. Ἐρ, Τί εἶναι ἡ γνῶσις ; Απ. Εἶναι αἴσθησις, διὰ τῆς ὁποίας αἰσθάνεται τις ἐκείνην τὴν ἀθάνατον ζωήν.

ΕΙΣ ΠΟΙΟΝ ΜΕΤΡΟΝ ΕΥΡΙΣΚΕΤΑΙ Ερ. Τί δὲ εἶναι ἡ ἀθάνατος ἐκείνη ζωή; 201 Απ. Εἶναι αἴσθησις ἐν Θεῷ· ἐπειδὴ ἐκ τῆς γνώσεως γεν ναται ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ἡ δὲ κατὰ Θεὸν γνῶσις ὑπάρχει βα σιλεὺς πασῶν τῶν ἐπιθυμιῶν· καὶ εἰς ἐκείνην τὴν καρδίαν, ἥτις δέχεται αὐτήν, πᾶσα γλυκύτης τούτου τοῦ κόσμου θεω ρεῖται περιττη· διότι κανὲν ἄλλο πράγμα δὲν δύναται νὰ ἐξο μοιωθῇ μὲ τὴν γλυκύτητα τῆ ἐπιγνώσεως τοῦ Θεοῦ. Κύριε πλήρωσον τὴν καρδίαν μου ζωῆς αἰωνίου. Η αἰώνιος ζωή εἶναι παρηγορία εἰς Θεόν, καὶ ὅστις εὗρεν αὐτήν, θεωρεί περ ριττὴν τὴν κοσμικήν παρηγορίαν. Ερ. Πόθεν αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος, ὅτι ἔλαβε σοφίαν παρὰ τοῦ ἁγίου Πνευματος; Απ. ἐξ ἐκείνης της σοφίας, ἥτις διδάσκει αὐτὸν κρυπτῶς καὶ φανερῶς τοὺς τρόπους τῆς ταπεινοφροσύνης, και φανε- ροῦται εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ. Ερ. Τί εἶναι τὰ πάθη; Απ. Εἶναι προσβολαί, αἵτινες ἐτέθησαν εἰς τὰ πράγματα τούτου τοῦ κόσμου, ἵνα κινῶσι τὸ σῶμα εἰς τὴν ἀναγκαστι κὴν αὑτοῦ χρείαν, καὶ δὲν παύουσιν ἀπὸ τοῦ να προσβάλλω σιν εἰς τὸν ἄνθρωπον, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται οὗτος ὁ κόσμος. Ὅστις δὲ ἠξιώθη θείας χάριτος, καὶ ἐγεθη αὐτήν, καὶ αἰσθάνεται τι ἐν ἑαυτῷ, ὅπερ ὑπερβαίνει τὴν ἐπιθυμίαν τῶν πραγμάτων τούτου τοῦ κόσμου, αὐτὸς δὲν ἀφίνει ταύτας τὰς προσβολὰς νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ· ἐπειδὴ εἰς τὸν τόπον τῆς καρδίας, ὅπου κεντοῦσιν αἱ προσβολαὶ τῶν παθῶν, ὑπερί- σχυσεν ἄλλη ἐπιθυμία, ἀνωτέρα τούτων, καὶ οὔτε αὗται αἱ προσβολαὶ πλησιάζουσι πλέον εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, οὔτε τὰ ἐξ αὐτῶν γεννώμενα, ἀλλ᾽ ἴστανται ἔξω ἀργαί· ὄχι ότι δὲν ὑπάρχουσι πλέον προσβολαὶ τῶν παθῶν, ἀλλ' ὅτι ἡ δε χομένη αὐτὰς καρδία ἐνεκρώθη δι' αὐτάς, καὶ ζῇ εἰς ἄλλο τι, ὄχι ὅμως ὅτι ἔπαυσε πλέον και ἀπὸ τὴν προφύλαξιν τῆς δια κρίσεως καὶ τῶν ἔργων, ἀλλ' ὅτι δὲν ἐνοχλεῖ πλέον τὴν διά-

νοιαν αὐτοῦ ἄλλο τι πράγμα· διότι ἡ συνείδησις αὐτοῦ ἐχόρο τασεν ἐκ τῆς τρυφῆς ἄλλου τινός. Ὅταν ἡ καρδία κατ' ἀκρίβειαν δεχθῇ τὴν αἴσθησιν τῶν πνευματικῶν, καὶ τῆς θεωρίας τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, γίνε ται διὰ τῆς συνειδήσεως εἰς τὴν ἐνθύμησιν τῶν παθῶν ὡς ὁ ἄν- θρωπος ἐκεῖνος, ὅστις χορτάτος ὢν ἀπὸ εὔμορφα καὶ καλά φαγητά, ἀποστρέφεται τὰ ἄνοστὰ καὶ ἀηδη. ὄχι διότι εἶναι εὐκαταφρόνητα, ἀλλὰ διὰ τὸν χορτασμὸν τῶν καλῶν φαγη τῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε φάγει, καὶ ὄχι ὡς ὁ υἱὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἐσκόρπισε τὸ μερίδιον αὑτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ἐκ τοῦ πα τρικοῦ πλούτου, καὶ ἐπεθύμει νὰ χορτάσῃ ἐκ τῶν κερατίων. Καὶ πάλιν, δὲν ἠμπορεῖς νὰ ἐμπιστευθῇς θησαυρὸν εἰς ἐκεῖ νον, ὅστις ἀγαπᾷ νὰ κοιμᾶται. Ἐὰν φυλάξωμεν ἐν γνώσει τὸν νόμον τῆς νήψεως, καὶ τὸ ἔργον τῆς διακρίσεως, ἐξ ὧν πηγάζει ἡ ζωή, ὁ ἀγὼν τῶν προσβολῶν τῶν παθῶν ποσῶς δὲν πλησιάζει εἰς τὴν διάνοιαν. Αἱ προσβολαὶ τῶν παθῶν δὲν ἐμποδίζονται ἐκ τοῦ σώματι- καὶ ἀγῶνος, ἀλλ' ἐκ τοῦ χορτασμοῦ τῆς συνειδήσεως, καὶ ἐκ τῆς γνώσεως τῆς ψυχῆς, καὶ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας τῶν θαυ μασίων θεωρεῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν ψυχήν· ὄχι ὅτι ἔπαυσεν αὕτη ἐκ τῆς προφυλάξεως, καὶ ἐκ τῶν ἔργων τῆς διακρίσεως, τὰ ὁποῖα φυλάττουσι τὴν ἀληθῆ γνῶσιν καὶ τὸ ψυχικὸν φῶς, ἀλλ' ὅτι δὲν ἔχει ἀγῶνα ἡ διάνοια διὰ τὰς ὁποίας προείπομεν αἰτίας· διότι τὸ φαγητόν τοῦ πτωχοῦ εἶ να συγχαμερόν εἰς τοὺς πλουσίους, ὡς καὶ τὸ φαγητὸν τῶν ἀῤῥώστων εἰς τοὺς ὑγιαίνοντας. Ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ὑγεία τῆς ψυχῆς διὰ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς ἐπιμελείας διατηροῦνται· καθότι ἐν ὅσῳ ζῇ τις, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ προσοχὴν καὶ ἐπι- μέλειαν, καὶ νὰ ἶναι ἔξυπνος, ἵνα φυλάττῃ τὸν ἑαυτοῦ θη- σαυρόν· ἐὰν ὅμως ἀφήσῃ τις τὸν ὅρον τῆς διαγωγής ταύτης, θέλει ἀσθενήσει ψυχικῶς, καὶ θέλει κλαπῇ ὁ θησαυρὸς αὐ τοῦ. Πρέπει λοιπόν ν' ἀγωνιζώμεθα ὄχι ἕως ὅτου νὰ ἴδωμεν

τὸν καρπόν, ἀλλ᾽ ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου· διότι πολ λάκις, ἀφοῦ ἐξανθήσῃ καὶ σταχυάσῃ ὁ καρπός, αίφνης χάλαζα ρίπτει αὐτὸ κάτω. Ὅστις σμίγεται εἰς κοσμικὰ πράγ ματα, καὶ παραλύεται ἀπὸ τὰς πολλὰς συνομιλίας, μή πιο στεύσης, ὅτι αὐτὸς δύναται να διατηρήσῃ τὴν ψυχικὴν αὑτ τοῦ ὑγείαν. Ὅταν προσεύχησαι, εἰπὲ ταύτην τὴν εὐχήν. Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἀξίωσόν με νὰ μένω ἐν ἀληθείᾳ νεκρὸς ἐκ τῆς συνα- ναστροφῆς τοῦ αἰῶνος τούτου. Καὶ γνώριζε, ὡς νὰ περιέ.. κλεισας εἰς τοῦτο πᾶσαν ἄλλην εὐχὴν καὶ δέησιν· διότι ἐὰν κατὰ τὴν εὐχὴν τελειώσης καὶ τὸ ἔργον, ἀληθῶς ἵστασαι εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Χριστοῦ. Νέκρωσις δὲ τοῦ κόσμου, εἶναι ὄχι μόνον τὸ ν' ἀπομακρυνθῇ τις σωματικῶς ἀπὸ τὴν κοινω νίαν καὶ τὴν σχέσιν τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ μὴ ἐπιθυμήση κατά διάνοιαν κανὲν τῶν ἀγαθῶν αὐτοῦ. Ἐὰν συνηθίσωμεν ἑαυτοὺς εἰς τὴν καλὴν μελέτην, αἰσχυ νόμεθα ἀπὸ τὰ πάθη, ὅταν ἀπαντήσωμεν αὐτά· γνωρίζουσε δὲ τοῦτο ὅσοι ἀπέκτησαν δοκιμασίαν· ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰς αἰτίας τῶν παθῶν θέλομεν αἰσχυνθῆ, ὅταν πλησιάζωμεν εἰς αὐτάς. Ὅταν ἐπιθυμῆς νὰ κατορθώσης καλόν τι ἔργον διὰ τὴν ἀγά την τοῦ Θεοῦ, λάβε πρῶτον ὑπ' ὄψιν τὸν θάνατον, καὶ οὕτω δι' ἐκείνου τοῦ ἔργου θέλεις ἀξιωθή του βαθμοῦ τοῦ μαρτυ μίου, καὶ θέλεις νικήσει εὐκόλως ἕκαστον πάθος, καὶ οὐδεμίαν βλάβην θέλεις λάβει ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐναντιοῦνται εἰς τὴν ἀπόφασίν σου, ἐὰν ὑπομένης μέχρι τέλους, καὶ δὲν χαυνω θῇς· διότι ἡ μελέτη τοῦ ἀσθενοῦς λογισμοῦ ἀδυνατεῖ τὴν εὐω ναμιν τῆς ὑπομονῆς, ἡ δὲ σταθερά ἀπόφασις τῆς διανοίας διο δει δύναμιν εἰς τὴν φύσιν πρὸς τελείωσιν τῆς ἀποφάσεως αύτ τῆς. Κύριε, ἀξίωσόν με νὰ μισήσω τὴν ζωήν μου χάριν τῆς ζωῆς ἐκείνης, ἥτις εὑρίσκεται παρὰ σοί. Η πολιτεία τούτου τοῦ κόσμου εἶναι παρομοία μὲ τὰ γράμ ματα τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ σχέδια, καὶ ὅταν τις θέλη και

204 ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΓΝΩΝΑΙ ΤΙΣ ΕΙΣ ΠΟΙΟΝ ΜΕΤΡΟΝ κλπ. ἐπιθυμῇ, προσθέτει εἰς αὐτά, ἢ ἀφαιρεῖ, ἢ κάμνει ἐναλλαγὴν τῶν γραμμάτων· ἡ πολιτεία ὅμως τῶν μελλόντων πραγμά των εἶναι παρομοία μὲ τὰ χειρόγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγρά- φησαν καθαρῶς, καὶ ἐφραγίσθησαν διὰ τῆς βασιλικῆς σφρα γίδος, εἰς τὰ ὁποῖα οὔτε νὰ προσθέσῃ τις δυναται, οὔτε ν' ἀφαι ρέση τι. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν εἴμεθα ἐπιδεκτικοὶ ἀλλοιώσεως, ἂς προσέχωμεν εἰς ἑαυτούς· καὶ ἐν ὅσῳ ἐξουσιάζομεν εἰσέτι τὸ χειρόγραφον τῆς ζωῆς ἡμῶν, τὸ ὁποῖον ἐγράφη διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν χειρῶν, ἂς ἀγωνισθῶμεν νὰ κάμωμεν εἰς αὐτό προσθή την καλῆς πολιτείας, καὶ ἂς ἀπαλείψωμεν ἐξ αὐτοῦ τὰ ἐλαττώματα τῆς πρώτης ἡμῶν διαγωγῆς· διότι ἐν ὅσῳ εὑρι σκόμεθα εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, ὁ Θεὸς δὲν θέτει τὴν ἑαυτοῦ σφραγίδα οὔτε εἰς τὰ καλά, οὔτε εἰς τὰ κακὰ ἡμῶν ἔργα, εἰμὴ ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου, καθ᾽ ἣν τελειώνει τὸ ἔργον τῆς ἐνταῦθα ἡμετέρας παροικίας, καὶ ἄρχεται ἡ ἀπ' ἐντεῦθεν αἰώ νιος ἀποδημία· καὶ καθὼς εἶπεν ὁ ἅγιος Εφραίμ, πρέπει νὰ στοχαζώμεθα, ὅτι ἡ ψυχὴ ἡμῶν ὁμοιάζει μὲ πλοῖον ἕτοιμον διὰ ταξείδιον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζει, πότε καὶ ποθεν ἐπέρχε ται εἰς αὐτὸ ὁ ἄνεμος· ἔτι ὁμοιάζει καὶ μὲ στρατόν, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει, πότε θέλει σαλπίσει ἡ πολεμικὴ σάλπιγξ· καὶ ἐὰν ταῦτα, λέγη, διὰ τὴν μικρὰν αὐτῶν διαφορὰν ἔχουσιν οὕτω, τὰ ὁποῖα ἴσως καὶ μεταβάλλονται, πόσον πρέπει ἆρά γε ἡμεῖς νὰ προπαρασκευαζώμεθα, καὶ νὰ ἑτοιμαζώμεθα, πριν ἢ φθάσῃ ἐκείνη ἡ ἀπότομος ἡμέρα, καὶ παρουσιασθῇ ἡ γέφυρα, καὶ ἀνοιγῇ ἡ θύρα τοῦ νέου αἰῶνος ; Εἴθε δὲ ὁ Χριστὸς ὁ με σίτης τῆς ζωῆς ἡμῶν νὰ δώση εἰς ἡμᾶς ἑτοιμασίαν καλήν, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει δόξα, καὶ προσκύνησις καὶ εὐχαριστία εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. sit

ΛΟΓΟΣ ΛΘ'.

Περὶ τῆς ἀγγελικῆς κινήσεως, ἥτις διὰ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ διεγείρεται εἰς ἡμᾶς πρὸς προκοπὴν τῆς ψυχῆς εἰς τὰ πνευματικὰ ἔργα.

Η ΠΡΩΤΗ ἔννοια, ἡ ἐκ θείας φιλανθρωπίας ἐμπίπτουσα εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ὁδηγοῦσα τὴν ψυχὴν εἰς τὴν ζωήν, ὑπάρχει ἡ ἐνθύμησις τοῦ θανάτου· εἰς τοῦτον τὸν λογισμόν φυσικὰ ἀκολουθεῖ ἡ καταφρόνησις τοῦ κόσμου, καὶ ἐκ τούτου ἄρχεται εἰς τὸν ἄνθρωπον πᾶσα καλὴ κίνησις, ἥτις ὁδηγεῖ αὐτὸν εἰς τὴν ζωήν. Τίθησι δὲ ὁ Θεὸς τοῦτον τὸν λογισμὸν εἰς τὸν ἄνθρωπον ὡς θεμέλιόν τι διὰ τῆς ἀκολουθούσης εἰς αὐτὸν θείας δυνάμεως, όταν θέλῃ νὰ φανερώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν ζωήν. Ἐὰν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν εἴπομεν, δὲν σβύσῃ ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς περιπλοκῆς τῶν βιωτικῶν πραγμάτων καὶ τῆς ματαιολογίας, ἀλλ᾿ αὐξήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἡσυχίαν μελετῶν αὐτὴν διηνεκῶς, φέρει αὐτὸν εἰς τὴν θεωρίαν τὴν βαθεῖαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἐκφράση τις. Τοῦτον τὸν λογισμὸν μισεῖ κατὰ πολλὰ ὁ σατανᾶς, καὶ προσεπαθεῖ ὅλαις δυνάμεσι νὰ ἐκριζώσῃ αὐτὸν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐὰν ἦτο δυνατόν, ἔλθεν εἰς αὐτὸν πάσας τὰς βασιλείας τοῦ κόσμου, ἵνα ἐξαφανίση διὰ τοῦ περισπασμοῦ ἐκ τοῦ νοὸς αὑτοῦ τὸν τοιοῦτον λογισμόν· καὶ ἐὰν ἦτο δυνατόν, ὡς εἶπον ἔπραττε τοῦτο προθύμως· καθότι γνωρίζει ὁ δόλιος, ὅτι ἐὰν αὐτὸς ὁ λογισμὸς διαμένῃ διὰ παντὸς εἰς τὸν ἄνθρωπον, δὲν ἵσταται πλέον ἡ διάνοια αὐτοῦ εἰς ταύτην τὴν γῆν τῆς πλάνης, οὔτε αἱ μηχαναὶ αὑτοῦ ἐνεργοῦσιν εἰς αὐτόν. Ἂς μὴ ὑπολάβῃ τις, ὅτι λέγομεν ταῦτα περὶ τοῦ πρώτου ἐκείνου λόγισμοῦ, ὅστις ἐν ἀρχῇ τῆς ἀποταγῆς κινεῖ εἰς ἡμᾶς τὴν ἐνθύμησιν τοῦ θανάτου· ἀλλὰ περὶ τῆς τελειότητος τούτου τοῦ

λογισμοῦ, ἤγουν τὸ νὰ ἐνθυμῆτα: ὁ ἄνθρωπος διὰ παντὸς τὸν θάνατον, καὶ νὰ μελετᾷ αὐτὸν νύχτα καὶ ἡμέραν· διότι ὁ πρῶτ · τος ἐκεῖνος λογισμὸς εἶναι σωματικός, ὁ δεύτερος όμως οὗτος ὑπάρχει θεωρία πνευματικὴ καὶ θαυμαστὴ χάρις, ἡ ὁποία θεω ρία είναι πλήρης λαμπρῶν ἐννοιῶν, καὶ ὅστις ἔχει αὐτήν, οὔτε περὶ τοῦ κόσμου τούτου φροντίζει, ούτε περὶ τοῦ σώματος αύ- τοῦ προνοεῖ. Τῇ ἀληθείᾳ, ὦ ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, ἐὰν ὁ Θεὸς πρὸς ὀλίγον ἤθελεν ἀφήσῃ τὴν θεωρίαν ταύτην εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ἴσως ὁ κόσμος οὗτος ἤθελεν ἐρημωθῆ, μένων ἄνευ διαδόχων. Ἡ θεωρία αὕτη ὑπάρχει δεσμὸς τόσον ἰσχυρός, ὥστε ἐνώπιον τοῦ ὁποίου δὲν δύναται εὐκόλως ν' ἀνθέξῃ ἡ φύσις, καὶ ὅστις λάβει εἰς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ταύτην τὴν μελέτην τοῦ θανάτου, εἶναι εἰς αὐτὸν θεῖον χάρισμα, δυνατώτερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλ λην πνευματικὴν ἐργασίαν. Τοῦτο τὸ χάρισμα δίδεται εἰς τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὴν μεσαίαν τάξιν, οἵτινες μετά εἰλικρινούς καρδίας ἐπιθυμοῦσε τὴν ἑαυτῶν μετάνοιαν· δίδεται προσέτι καὶ εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους μετ' ἀκριβείας γνωρί ζει ὁ Θεὸς καὶ θέλει, ὅτι αὐτοὶ πρέπει ν' αναχωρήσωσιν ἐγε καρδίως ἐκ τοῦ κόσμου εἰς ἀνωτέραν ζωὴν διὰ τὸ πανάγιον αὑτοῦ θέλημα, τὸ ὁποῖον εὗρεν εἰς αὐτοὺς ἐκτελούμενον. Αὐτ ξάνει δὲ καὶ διαμένει αὕτη ἡ θεωρία διὰ τῆς ἡσυχαστικῆς καὶ ἀναχωρητικῆς καὶ ἀνωτέρας ζωῆς. "Ας ζητήσωμεν καὶ ἡμεῖς παρὰ Θεοῦ ταύτην τὴν θεωρίαν διὰ τῶν προσευχῶν· ἂς ποιή σωμεν δι' αὐτὴν ἐκτεταμένας ἀγρυπνίας· καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει μέγα τὸ χάρισμα, ἂς ζητήσωμεν αὐτὸ παρὰ Θεοῦ μετὰ δα κρύων· καὶ ἐὰν ὁ Θεὸς δώση εἰς ἡμᾶς τοῦτο, δὲν θέλομεν ἀτονήσει πλέον ἐκ τῶν κόπων καὶ μόχθων τούτου τοῦ κόσμου. Αὕτη ἡ θεωρία εἶναι ἡ ἀρχὴ καὶ ἡ βάσις τῶν λογισμῶν τῆς ζωῆς, ἥτις τελειοῖ εἰς τὸν ἄνθρωπον τὸ πλήρωμα πάσης δια καιοσύνης καὶ ἀρετῆς. $

ΛΟΓΟΣ Μ'.

Περὶ δευτέρας ἐργασίας τοῦ ἀνθρώπου.

ΜΕΤΑ ταύτην τὴν περὶ θανάτου θεωρίαν ὑπάρχει ἄλλη ἐρ- γασία. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος, περιπατῶν καλῶς μετὰ ἐναρέτου πολιτείας, φθάσῃ ν' ἀναβῇ τὴν βαθμίδα τῆς μετανοίας, καὶ πλησιάζῃ νὰ γευθῇ τὴν ἐργασίαν τῆς θεωρίας, καὶ φθάνῃ νὰ γευθῇ διὰ τῆς θείας χάριτος τὴν γλυκύτητα τῆς γνώσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἔρχεται προηγουμένως να βεβαιώνη- ται περὶ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὸν ἄν θρωπον, καὶ ἐντεῦθεν φωτίζεται ἐκ τῆς θείας ἀγάπης, καὶ θαυμάζει διὰ τὴν σύστασιν τῶν λογικῶν ὄντων, καὶ διὰ τὴν πολλὴν τοῦ Θεοῦ περὶ αὑτῶν ἐπιμέλειαν καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται ἡ μετὰ γλυκύτητος πύρωσις τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἀνά πτει εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ καίει τὰ πάθη τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος. Ταύτην δὲ τὴν δύναμιν αἰσθάνεται τις, ὅταν ἐρευνᾶ πάσας τὰς φύσεις τῶν ὄντων, καὶ ὅσα προσβάλλουσιν εἰς αὐτόν, καὶ διακρίνει πνευματικῶς τὰς αἰτίας αὐτῶν· ὅθεν διὰ πολλῆς καὶ θείας τοιαύτης ἐπιμελείας καὶ τῆς καλῆς αὐτοῦ συνειδήσεως ἄρχεται νὰ κινῆται εἰς θεῖον ἔρωτα, καὶ μεθᾷ ἀμέσως ὡς δι' οἴνου, καὶ παραλύονται τὰ μέλη αὐτοῦ, καὶ μένει ἡ διάνοια αὐτοῦ ἐκπληττομένη, καὶ αἰχμαλωτίζεται ἡ καρδία αὐτοῦ ὀπίσω τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅσον ἐνδυναμοῦνται αἱ ἐσωτερικαί αὐτοῦ αἰσθήσεις, τοσοῦτον ἐνδυναμοῦται καὶ ἡ θεωρία αὕτη· καὶ ὅσον ἀγωνίζεται τις, καὶ πολιτεύεται και λῶς, καὶ ἀπασχολεῖται εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ εἰς τὴν προ σευχήν, τοσοῦτον στερεοῦται εἰς αὐτὸν καὶ ἡ δύναμις αύτη. Ἐν ἀληθείᾳ σᾶς λέγω, ὦ ἀδελφοί, ὅτι εἰς τοιαύτην περίστα σιν μόλις ἐνίοτε αἰσθάνεται τις ἑαυτόν, καὶ ὅτι φορεῖ τοῦτο τὸ σῶμα, ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ὅτι εὑρίσκεται εἰς τοῦτον τὸν κόσμον.

Αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς πνευματικῆς θεωρίας, ἥτις συμβαί νει εἰς τὸν ἄνθρωπον· αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ πασῶν τῶν ἀποκα λύψεων τῆς διανοίας· ἐξ αὐτῆς αὐξάνει καὶ ἐνδυναμοῦται ἡ διάνοια κρυπτῶς εἰς τὰ πνευματικά, καὶ ἐκ ταύτης μεταβαί- νει εἰς τὰς λοιπὰς θεωρίας, αἵτινες ὑπερβαίνουσι τὴν ἀνθρω πίνην φύσιν· καὶ λέγω ἐν συντόμῳ, ὅτι δι' αὐτῆς ἐπέρχονται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἅπασαι αἱ θεῖαι θεωρίαι καὶ αἱ ἀποκαλύψεις τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τὰς ὁποίας δέχονται οἱ ἅγιοι εἰς τοῦ τον τὸν κόσμον, καὶ ὅσα ἄλλα χαρίσματα καὶ ἀποκαλύψεις δύναται νὰ γνωρίσῃ ἡ ἀνθρωπίνη φύσις εἰς ταύτην τὴν ζωην αὕτη εἶναι ἡ ῥίζα τῆς αἰσθήσεως ἡμῶν, τὴν ὁποίαν ὁ ἡμέτε ρος δημιουργὸς ἐνέβαλεν εἰς ἡμᾶς. Μακάριος λοιπὸν ὅστις αὐξήσῃ τοῦτον τὸν καλὸν σπορον, ὅταν πέσῃ εἰς τὴν γῆν τῆς καρδίας αὐτοῦ, καὶ δὲν διασκορπίσῃ αὐτὸν διὰ τῆς προσπα θείας τῶν ματαίων καὶ παρερχομένων πραγμάτων. Τα δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΜΑ΄.

Περὶ ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτιῶν, καὶ τῶν ἔκ τινος αἰτίας γινομένων.

ΥΠΑΡΧΕΙ ἁμαρτία, ἥτις γίνεται ἀπὸ ἀσθένειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἕλκηται ὁ ἄνθρωπος ἀθελήτως· καὶ ὑπάρχει ἁμαρτία, ἡ ὁποία γίνεται θεληματικῶς ἐξ ἀνοησίας· ὑπάρχει καὶ ἁμαρτία, τὴν ὁποίαν πράττει τις ἔκ τινος περιστατικοῦ· καὶ πάλιν γίνεται ἁμαρτία ἐκ τῆς διαμονῆς εἰς αὐτὴν τὴν ἁμαρτίαν· καὶ ὅλοι οὗτοι οἱ τρόποι καὶ τὰ εἴδη τῶν ἁμαρτιῶν, ἂν καὶ ἦναι ἄξιοι

ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΙΩΝ ΑΜΑΡΤΙΩΝ

209

μέμψεως, διαφέρουσιν ὅμως ἀπ' ἀλλήλων κατὰ σύγκρισιν, καθ᾽ ὅσον ὁ εἷς τρόπος εἶναι μεγαλείτερος τοῦ ἄλλου· καὶ τοῦ μὲν ἑνὸς τρόπου ἡ μέμψις ὑπάρχει μεγαλειτέρα, καὶ μετὰ κόπου γίνεται εὐπρόσδεκτος ἡ μετάνοια· τοῦ δὲ ἄλλου ἡ μετ τάνοια καὶ ἡ συγχώρησις ὑπάρχει εὐκολωτέρα. Καὶ καθὼς ὁ Ἀδάμ, καὶ ἡ Εὔα καὶ ὁ ὄφις ἥμαρτον, καὶ πάντες μὲν ἔλα- τον παρὰ Θεοῦ τὴν ἀμοιβὴν τῆς ἁμαρτίας, ἀλλὰ μὲ μεγά λην διαφορὰν ἐκληρονόμησαν τὴν κατάραν, οὕτω συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς υἱοὺς καὶ ἀπογόνους αὐτῶν· ἕκαστος κατὰ τὴν · προαίρεσιν αὑτοῦ καὶ τὸν ὁποῖον ἔχει πόθον εἰς τὴν ἁμαρ τίαν λαμβάνει καὶ τὴν σφοδρότητα τῆς κολάσεως. Ἐὰν δέ τις δὲν θέλῃ μὲν νὰ πράξῃ τὴν ἁμαρτίαν, ἀπὸ δὲ τὴν ἀμέλειαν αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὴν ἀρετήν, πράττει αὐτήν, ἂν καὶ βαρυφαίνηται εἰς αὐτὸν τὸ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἁμαρτίαν, ἀλλ᾽ ὅμως ἡ κόλασις αὐτοῦ εἶναι βαρεῖα. Ἐὰν συμβῇ εἰς τι να, καταγινόμενον εἰς τὴν ἀρετήν, νὰ πειραχθῇ ἀπό τι ἁμάρτ τημα, τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ εἶναι πλησίον εἰς αὐτόν, ἵνα καθα ρίση αὐτόν. "

Αλλη μὲν εἶναι ἡ ἁμαρτία, ἥτις γίνεται, ὅταν ὁ ἄνθρω

πος εὑρεθῇ νὰ ἐπασχολῆται καὶ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς, προσέχων νύκτα καὶ ἡμέραν, ἀλλὰ διά τινα αυ τοῦ ἀνοησίαν, ἢ ἔκ τινων πραγμάτων, ἐναντίων εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, ἡ ἐκ τῶν κυμάτων τῶν παθῶν, τῶν διεγειρομέ νων πάντοτε εἰς τὰ μέλη αὐτοῦ, ἢ διὰ τὴν παράλυσιν, ἥτις ἐνδέχεται νὰ συμβῇ εἰς αὐτὸν πρὸς δοκιμὴν τοῦ αὐτεξουσίου αὐτοῦ, κλίνει ἡ πλάστιγξ τοῦ ζυγίου αὐτοῦ ὀλίγον εἰς τὰ ἄρισ στερά, καί, Ελκόμενος ὑπὸ τῆς ἀσθενείας τοῦ σώματος, πίσ πτει εἰς ἓν εἶδος ἁμαρτίας, διὰ τὴν ὁποίαν λυπεῖται καὶ ἀδή μονεῖ καὶ στενάζει μετὰ πόνου ψυχῆς.

Αλλη δὲ εἶναι ἡ ἁμαρτία, ήτις γίνεται, ὅταν ὁ ἄνθρωπος

εὑρίσκηται χαῦνος καὶ ἀμελὴς εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς, καί, ἐγκαταλιπὼν παντελῶς τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, καὶ δρα. 14

μὲν ὡς δοῦλος εἰς τὴν ὑπακοὴν τῆς ἡδονῆς παντὸς ἁμαρτή ματος, δεικνύη ζῆλον, πῶς νὰ ἐφεύρῃ τέχνας καὶ μηχανάς πρὸς ὁλόκληρον ἀπόλαυσιν τῆς ἁμαρτίας, καὶ ὑπάρχῃ ἕτοι μος, ὅπως ὡς δοῦλός τις εκτελέσῃ ἐπιμελῶς τὸ θέλημα τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ, καὶ ἑτοιμάσῃ τὰ μέλη αὑτοῦ ὅπλα τοῦ διαβό λου, χωρίς ποσῶς νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν μετάνοιαν, μήτε νὰ πλη στάσῃ εἰς τὴν ἀρετήν, μήτε νὰ παύσῃ καὶ νὰ κάμη τέλος τῆς ὀλεθρίας αὐτοῦ ὁδοῦ. Καὶ ἄλλη εἶναι ἡ ἁμαρτία, ἥτις γίνεται ἐξ ὀλισθήματος καὶ ἐκπεσμοῦ, ἅπερ ἐνδεχόμενον νὰ συμβῶσιν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀρετῆς, ὡς λέγουσιν οἱ πατέρες, ὅτι εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς εὑρίσκονται ἐκπεσμοί καὶ ἐναντιώσεις καὶ ἀναγκα σμοὶ καὶ τὰ τούτοις όμοια. Καὶ ἄλλη τέλος εἶναι ἡ πτῶσις τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ ὁλόκλη ρος ἀπώλεια καὶ ἡ τελεία ἐγκατάλειψις. Ἐκ τούτων λοιπὸν γίνεται φανερόν, ὅτι ὅταν πέσῃ τις, δὲν πρέπει νὰ λησμονή παντελῶς τὴν ἀγάπην τοῦ ἰδίου πατρός· ἀλλ᾽ ἐὰν συμβῇ νὰ πέσῃ εἰς διάφορα παραπτώματα, ἂς μὴ ἀμελῇ τὸ καλὸν καὶ πάμνῃ στάσιν του δρόμου τῆς ἀρετῆς, ἀλλὰ καὶ ὅταν νικά- ται καὶ πίπτῃ, πάλιν ἂς ἐγείρηται, καὶ ἂς παρίσταται εἰς τὸν κατὰ τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ ἀγῶνα, καὶ ἂς βάλλῃ καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἀρχὴν εἰς τὰ θεμέλια τῆς καταστραφείσης οἰκοδομής, ἔχων μέχρι τῆς ἐξόδου αὐτοῦ ἐκ τούτου τοῦ κόσμου εἰς τὸ στόμα τὸ προφητικὸν λόγιον, νὰ μὴ χαρῇ ὁ ἐχθρός μου, ὅτι · ἔπεσα, διότι ἐγὼ πάλιν ἐγείρομαι, καὶ ἂν καθήσω εἰς τὸ σκό τος, ὁ Κύριος θέλει λάμψει εἰς ἐμέ· καὶ ἂς μὴ ἀφήσῃ καὶ δ παύσῃ τὸν πόλεμον ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου, καὶ ἂς μὴ προδώσῃ ἑαυτὸν διὰ τῆς ήττης τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει εἰς αὐτὸν πνοή· ἀλλὰ κἂν παθημέραν συντριβῇ τὸ σκάφος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, καὶ πνιγῶσι τὰ ἐμπορεύματα τῶν ἀρετῶν αὐτοῦ, ἂς μὴ παύση περιποιούμενος αὐτό, καὶ φρον τίζων, καὶ δανειζόμενος ἐνταυτῷ, καὶ μεταβαίνων εἰς ἄλλα τα

πλοῖα, καὶ ταξειδεύων διὰ τῆς ἐλπίδος, έως ότου ὁ Κύριος εἴδει τὸν ἀγῶνα αὐτοῦ, καὶ σπλαγχνιζόμενος τὸν συντριμμέν αὐτοῦ, ἐξαποστείλει εἰς αὐτὸν τὸ ἔλεος αὐτοῦ, καὶ δώσει εἰς αὐτὸν δυνατὰς κινήσεις, ἵνα ὑπομείνῃ τὰ καυστικὰ βέλη τοῦ ἐχθροῦ· καὶ ὅταν οὕτω λάβῃ παρὰ Θεοῦ σοφίαν, τότε αὐτὸς ὑπάρχει σοφὸς ἄρρωστος, ὅστις δὲν ἀπέκοψε τὴν ἐλπίδα αυτ τοῦ. Κάλλιον εἶναι νὰ κατακριθῶμεν διὰ μερικά πράγματα, καὶ ὄχι διὰ τὴν παραίτησιν ὅλων· διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἀββᾶς Μαρ τινιανός παραθαῤῥύνει καὶ νουθετεῖ ἡμᾶς, ἵνα μὴ ῥαθυμήσω μεν καὶ δειλιάσωμεν εἰς τὸ πλῆθος τῶν ἀγώνων, καὶ εἰς τοὺς διαφόρους τρόπους τοῦ πολέμου, καὶ εἰς τὴν συνέχειαν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀρετῆς, καὶ μὴ στραφῶμεν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ παρα δώσωμεν εἰς τὸν ἐχθρὸν τὴν καθ' ἡμῶν νίκην δι᾽ ἑνὸς αἰσχροῦ ἔργου· διότι οὗτος ὁ μακάριος γέρων ώς φιλόστοργος πατὴρ μετὰ ἀφελείας λέγει ταῦτα οὕτω. Τέκνα, ἐὰν ὑπάρχητε αληθινοὶ ἀγωνισταί, καταγινόμενοι εἰς τὴν ἀρετήν, καὶ ἐπιμελεῖσθε τὴν σωτηρίαν τῆς ὑμετέρας ψυχῆς, καὶ θελήσητε νὰ παραστήσητε τὸν νοῦν ἡμῶν καθα μὸν εἰς τὸν Χριστόν, καὶ ἐργασθῆτε τὴν πράξιν ἐκείνην, ἥτις ὑπάρχει εὐάρεστος εἰς αὐτόν, πρέπει ἐξάπαντος ν' ἀναλά βητε διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ πάντα πόλεμον, διεγειρό μενον ὑπὸ τῶν παθῶν τῆς φύσεως, καὶ ἐκ τῆς ἀντιστάσεως τοῦ κόσμου τούτου, καὶ ἐκ τῶν συνεχῶν κακῶν τῶν δαιμό νων, καὶ ἐκ τῶν μηχανημάτων. Μὴ φοβηθῆτε τὸ συνεχές καὶ ἐπίμονον καὶ σφοδρὸν τοῦ πολέμου, μηδὲ διστάσητε διὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος· μὴ ἀποκάμητε τρομάζοντες ἐκ τῶν στρατευμάτων τοῦ ἐχθροῦ, μηδὲ πέσητε εἰς τὸν χάνδακα τῆς ἀπελπισίας. Ἐὰν δὲ τυχόν συμβῇ νὰ σκοντάψητε πρὸς καιρὸν καὶ νὰ ἁμαρτήσητε, καὶ πάθητέ τι εἰς τοῦτον τὸν μέσ γαν πόλεμον, καὶ κατὰ πρόσωπον ἐὰν κτυπηθῆτε καὶ πλη γωθῆτε, ᾶς μὴ ἐμποδίσῃ ποσῶς τοῦτο τὸν καλὸν ἡμῶν σκου πόν, μᾶλλον δὲ ἐπιμείνατε εἰς ταύτην τὴν καλὴν ἐργασία»,

τὴν ὁποίαν προετιμήσατε, καὶ ἀποκτήσατε τοῦτο τὸ ἐπι θυμητὸν καὶ ἐπαινετὸν ἔργον, λέγω δέ, τὸ νὰ φανῆτε εἰς τοῦ τον τὸν πόλεμον σταθεροί, καὶ ἀμετακίνητοι καὶ βεβαμμένοι διὰ τοῦ αἵματος τῶν πληγῶν ὑμῶν, καὶ μὴ παύσητε παντε λῶς τὴν μετὰ τῶν ἀντιδίκων ὑμῶν δαιμόνων παλαίστραν. Αὗται εἶναι αἱ συμβουλαὶ τοῦ μεγάλου γέροντος Μαρτιο νιανοῦ, κατὰ τὰς ὁποίας δεν πρέπει ὑμεῖς νὰ χαυνώνησθε καὶ ν' ἀμελῆτε. Αλοίμονον εἰς τὸν μοναχὸν ἐκεῖνον, ὅστις φαί- νεται ψεύστης εἰς τὰς ὑποσχέσεις αὐτοῦ, καὶ πατῶν τὴν ἰδίαν αὑτοῦ συνείδησιν, απλώνει καὶ δίδει τὴν χεῖρα αὑτοῦ εἰς τὸν διάβολον, ὅστις ὑπερηφάνως θέλει ἐπέλθει κατ' αὐτοῦ διά τι νος μικροῦ ἢ μεγάλου ἁμαρτήματος, ὥστε νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ σταθῇ κατὰ πρόσωπον τῶν ἐχθρῶν αὑτοῦ ἐκ τοῦ διεφθαρμένου μέρους τῆς ψυχῆς· καὶ μὲ ποῖον πρόσωπον πλέον θέλει ἀπαντήσει τὸν κριτήν, ὅταν οἱ φίλοι καὶ οἱ συνάδελφοι αὑτοῦ κεκαθαρμένοι ἀπαντήσωσιν ἀλλήλους, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεχωρίσθη και περιεπάτησε τὸν δρόμον τῆς ἀπωλείας, καὶ ἐξέπεσεν ἀπὸ τῆς πρὸς τὸν Θεὸν παῤῥησίας τῶν ἁγίων, καὶ ἀπὸ τῆς προσευχῆς, ἥτις ἀνέρχεται ἀπὸ καθαρὰν καρδίαν, καὶ ὑψοῦται εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ διαπερᾷ τὰς ἀγγελικὰς τά ξεις, χωρὶς νὰ ἐμποδίζηται, καὶ ἐπιτυγχάνει τῆς αἰτήσεως αὐτῆς, καὶ ἐπιστρέφει πάλιν μετὰ χαρᾶς πρὸς τὸ ἐκπέμψαν αὐτὴν στόμα; τὸ δὲ φοβερώτερον εἶναι, ὅτι καθὼς αὐτὸς ἐνα ταῦθα ἀπεχώρησεν ἑαυτὸν ἀπὸ τοὺς ἐναρέτους αὑτοῦ ἀδελ φούς, οὕτω θέλει ἀποχωρήσει αὐτὸν ὁ Χριστὸς ἀπ' αὐτοὺς ἐκείνην τὴν ἡμέραν, καθ᾿ ἣν ἡ φωτεινὴ νεφέλη φέρει ἐπ' αὐτ τῆς τὰ λελαμπρυσμένα αὐτῶν σώματα, καὶ εἰσάγει αὐτὰ εἰς τὰς οὐρανίους θύρας· διὰ τοῦτο οἱ ἀσεβεῖς δὲν θέλουσιν ἀνα- στηθῆ εἰς τὴν κρίσιν· διότι ἀπ' ἐντεῦθεν αἱ πράξεις αὐτῶν καὶ τεκρίθησαν· οὐδὲ οἱ ἁμαρτωλοὶ θέλουσιν εὑρεθῆ εἰς τὴν βου- λὴν τῶν δικαίων ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως.

ΛΟΓΟΣ ΜΒ'.

Περὶ τῆς δυνάμεως καὶ ἐνεργείας τῶν κακιῶν τῆς ἁμαρτίας, ὑπὸ τίνων αἰτιῶν συνίστανται, καὶ ὑπὸ τίνων παύονται.

Εως ότου δὲν μισήσει τις ἀπὸ καρδίας καὶ κατὰ ἀλήθειαν τὰς αἰτίας τῆς ἁμαρτίας, δὲν ἐλευθεροῦται ἐκ τῆς ἡδονῆς τῆς ἐνεργείας αὐτῆς. Εἰς τοῦτο συνίσταται ὁ μέγιστος καὶ σφο δρότατος ἀγών, ὅστις ἀνθίσταται εἰς τὸν ἄνθρωπον μέχρις αἵματος, ἐκ τῆς ὁποίας ἀντιστάσεως δοκιμάζεται τὸ αὐτε ξούσιον αὐτοῦ διὰ τῆς ἑνάδος τῆς ἀγάπης αὐτοῦ πρὸς τὰς ἀρετάς· αὕτη εἶναι ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν ὀνομάζουσιν ἐρεσ θισμὸν καὶ παράταξιν, ὧν ἡ ὀσμὴ ἐξασθενεῖ τὴν ταλαίπωρον ψυχὴν ἕνεκα τῆς ἀπαραιτήτου παρατάξεως, τῆς οὔσης εἰς αὐτήν· αὕτη εἶναι ἡ δύναμις τοῦ μεγαλείου τῆς ἁμαρτίας, διὰ τῆς ὁποίας συνηθίζει ὁ ἐχθρὸς νὰ μολύνῃ τὰς ψυχὰς τῶν σωφρόνων, καὶ ἀναγκάζει τὰς καλὰς κινήσεις να λάβωσι δο- κιμὴν ἐκείνων τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ποσῶς δὲν ἐδοκία μασάν ποτε. Εἰς τοῦτον τὸν πόλεμον δεικνύομεν τὴν ὑπο- μονὴν ἡμῶν, ὦ ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, καὶ τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν σπουδήν· ἐπειδὴ ὁ καιρὸς τούτου τοῦ πολέμου ὑπάρχει και ρὸς τῆς κρυπτῆς ἀθλήσεως, διὰ τῆς ὁποίας, λέγουσιν, ἡ τά ξις τῶν μοναχῶν πάντοτε νικᾷ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τούτου τοῦ πολέμου ταχέως ταράττεται ὁ εὐσεβὴς νοῦς, καὶ κινδυνεύει, ἐὰν δὲν ἀντισταθῇ μετὰ μεγίστης γενναιότητος. Σύ, Κύριε, ὑπάρχεις ὁ μόνος δυνατὸς νὰ δώσης βοήθειαν. εἰς ἡμᾶς κατὰ τὰς τοιαύτας περιστάσεις, αἵτινές εἰσι καιροί μαρτυρίου εἰς τὰς ψυχάς, αἱ ὁποῖαι μετὰ χαρᾶς ἐνυμφεύθης σαν σὲ τὸν οὐράνιον νυμφίον, καὶ ἔδωσαν ὑποσχέσεις τῆς και

θαρότητος καὶ ἁγιωσύνης μετά γνώσεως διὰ τῶν κινήσεων τῆς ἀγάπης σου· δώρησαι οὖν εἰς αὐτὰς δύναμιν νὰ καταδα- φήσωσι μετὰ παῤῥησίας τὰ ὠχυρώματα τῆς ἁμαρτίας, καὶ πᾶν ὕψωμα ἐπαιρόμενον κατὰ τῆς ἀληθείας, ἵνα μὴ ἐκπέ- σωσι τοῦ ἰδίου αὐτῶν σκοποῦ διὰ τῆς ἀνυποφόρου καὶ ἀνυπο- μόνου βίας κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρόν, καθ' ὅν γίνεται ὁ ἀγὼν περὶ αἵματος μεταξὺ τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς σωφροσύνης. Δὲν γίνεται ὅμως πάντοτε ὁ ἀγὼν περὶ σωφροσύνης εἰς τοῦτον τὸν σφοδρὸν πόλεμον· καθότι ἐνίοτε γίνεται καὶ θεία εγκατάλειψις πρὸς δοκιμασίαν. Αλοίμονον εἰς τὸν ἀσθενῆ, ὅστις δοκιμάζεται διὰ τούτου τοῦ διακριτικοῦ πολέμου· διότι οὗτος ὁ πόλεμος απέκτησε μεγάλην δύναμιν ἐκ τῆς συνη θείας, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐξ ἐκείνων, οἵτινες παρέδωκαν ἑαυ τοὺς εἰς πτῶσιν διὰ τῆς συγκαταθέσεως τῶν ἰδίων λογισμῶν. Προφυλάχθητε, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, ἐκ τῆς ἀργίας· διότι εἰς αὐτὴν κρύπτεται ὁ φανερὸς θάνατος τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ χω ρὶς αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πέσῃ τις εἰς τὰς χεῖρας ἐκεί νων, οἵτινες ἀγωνίζονται νὰ αἰχμαλωτίσωσι τον μοναχόν. Ὁ Θεὸς δὲν θέλει κατακρίνει ἡμᾶς, ἀδελφοί, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως, διότι ἀμελήσαμεν τοὺς ψαλμοὺς τῆς ἀκολουθίας, οὔτε διότι ἀφήσαμεν τὴν διορισμένην ἡμῶν προσευχήν, ἀλλὰ θέλει κατακρίνει ἡμᾶς, διότι παραμελήσαντες ταῦτα ἡμῶν τὰ χρέη, ἐδώκαμεν εἴσοδον εἰς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν δαίμονας, οἵτινες ὅταν εὕρωσι χώραν διὰ τῆς ἀργίας τῆς εὐχῆς, καὶ εἰσέλθωσι καὶ κλείσωσι τὰς θύρας τῶν νοερῶν ἡμῶν ὀφθαλ μῶν, πληροῦσιν εἰς ἡμᾶς τυραννικῶς καὶ ἀκαθάρτως ὅλα ἐκεῖ. να τὰ κακά, ἅπερ ἐξουσιάζουσιν ἐκείνους, οἵτινες ἐργάζονται αὐτά, καὶ καθιστῶσιν αὐτοὺς ὑπευθύνους εἰς τὴν θείαν ἀπό- φασιν μετὰ φοβερᾶς ἐκδικήσεως τῆς αἰωνίου κολάσεως· καὶ γινόμεθα ὑποχείριοι εἰς τοὺς ἐχθρούς· διότι ἀφήσαμεν τὰ ὀλί γα ἔργα τῆς προσευχῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια πάσης φροντί δος διὰ τὸν Χριστόν, ὡς λέγουσι καὶ αὐτοὶ οἱ σοφώτατοι ἄ-

γιοι, ὅτι ὅστις δὲν ὑποτάσσει τὸ ἑαυτοῦ θέλημα εἰς τὸν Θεόν, ἐκεῖνος ὑποτάσσεται εἰς τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ διάβολον· ὥστε τῶν ἀκολουθιῶν καὶ κανόνων ἡ πρᾶξις διωρίσθη νὰ φυλάτ τηται ἐντὸς τοῦ κελλίου παρὰ τῶν κρατούντων τὴν τάξιν τῆς ἐκκλησίας, τὰ ὁποῖα δι᾿ ἀποκαλύψεως τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐτέθησαν ὑπὸ τῶν σοφῶν ἁγίων πατέρων πρὸς φύλα- ξιν τῆς ἡμετέρας ζωῆς, καὶ τῶν ὁποίων ἀκολουθιῶν καὶ και γόνων ἡ παράλειψις λογίζεται ὑπὸ τῶν ἀσόφων καὶ ἀμελῶν μικρὰ ζημία καὶ ἁμαρτία· τῶν τοιούτων καταφρονητῶν καὶ ἀμελῶν καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς μοναδικῆς αὐτῶν πολιτείας καὶ ἡ μεσότης ὑπάρχει ἐλευθερία ἀπαίδευτος καὶ μήτηρ παθῶν· διότι τὸ τέλος αὐτῆς τῆς ἀκαίρου ἐλευθερίας εἶναι δουλεία σκληρά. Ἐν ὅσῳ ἔχεις τὰς αἰσθήσεις σου ζώσάς εἰς τὰ πάθη, λογί του τὴν ψυχήν σου νεκράν· διότι δεν θέλει λείψει ποτὲ ἡ πύο ρωσις τῆς ἁμαρτίας ἐξ ὅλων σου τῶν μελῶν, οὔτε θέλεις δυ νηθῆ ν' ἀποκτήσῃς εἰς ἑαυτὸν σωτηρίαν. Ἐάν τις τῶν μονα χῶν εἴπῃ μὲ τὸν λογισμόν του, ότι παραφυλάττεται ἀπὸ τὰς αἰσθήσεις, αὐτὸς δὲν θέλει να μάθη πόθεν ραπίζεται· διότι ὅστις ἀπατήσει τὸν ἀδελφόν του, εἶναι κατηραμένος ὑπὸ τοῦ νόμου· ὅστις ὅμως ἐξαπατήσει ἑαυτόν, ποῖον ἐκδικητὴν θέλει λάβει ; ἐπειδὴ ἐνῷ γνωρίζῃ τὴν ἁμαρτίαν τῆς κακῆς πράξεως προσποιεῖται ἄγνοιαν, ὅπερ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἐλέγχου τῆς συνειδήσεως· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δύσκολον φαίνεται εἰς αὐτόν, τὸ νὰ ἠξεύρῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσποιεῖται ὅτι δὲν ἠξεύρει. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΜΓ΄.

Περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ προφυλάσσηταί τις ἐκ τῶν χαύνων καὶ ἀμελῶν· καὶ ὅτι ἐκ τῆς συναναστροφῆς τούτων γίνεταί τις χαῦνος καὶ ἀμελής, καὶ πληροῦται ἀπὸ παντὸς ἀκαθάρτου πάθους· καὶ ὅτι νὰ προφυλάσσηταί τις ἀπὸ τῆς συναναστροφῆς τῶν νέων, ἵνα μὴ μολύνηται ὁ νοῦς αὑτοῦ ἀπὸ τοὺς ἀκαθάρτους λογισμούς.

ΟΣΤΙΣ ἐμποδίζει τὸ ἑαυτοῦ στόμα ἀπὸ τὴν καταλαλιάν, φυλάττει τὴν καρδίαν αὑτοῦ ἀπαθὴ, καὶ ἐν πάσῃ ὥρᾳ βλέπει τὸν Κύριον· ἐπειδὴ ἡ μελέτη αὐτοῦ εἶναι πάντοτε πρὸς τὸν Θεόν· ἀλλ' ἀποδιώκει καὶ τοὺς δαίμονας ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐκριζοῖ ἐκ τῆς καρδίας αὑτοῦ τὸ σπέρμα τῆς κακίας αὐτῶν. Ὅστις ἐπιμελεῖται τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν κατὰ πᾶσαν ώραν, εὐφραίνε- ται ἡ καρδία αὐτοῦ ἐκ τῶν ἀποκαλύψεων τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος· καὶ ὅστις συνάγει τὴν θεωρίαν τοῦ νοὸς αὑτοῦ ἐντὸς αὐτ τοῦ, βλέπει τὴν λάμψιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Οστις ἀπο- στρέφεται πάντα διασκορπισμὸν τοῦ νοός, αὐτὸς βλέπει τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην ἐντὸς τῆς καρδίας αὐτοῦ. Ἐάν, ὦ μοναχέ, ἀγαπᾶς τὴν τῆς καρδίας καθαρότητα, δι' ἧς καθορᾶται ὁ τῶν ὅλων δεσπότης Χριστός, μὴ καταλαλήσῃς τινά, μηδὲ ν' ἀκού- της τινὰ καταλαλοῦντα τὸν ἀδελφόν σου· καὶ ἐὰν ἴδῃς τινὰς φιλονεικοῦντας ἔμπροσθέν σου, κλεῖσον τὰ ὦτάσου, καὶ φύγε ἐκεῖθεν, ἵνα μή, ἀκούσας λόγια τοῦ θυμοῦ, ἀποθάνῃ ἡ ψυχή σου ἐκ τῆς ζωῆς· διότι καρδία θυμώδης εἶναι κενὴ ἀπὸ θεῖα μυστήρια, ὁ δὲ πρᾷος καὶ ταπεινόφρων ὑπάρχει πηγὴ τῶν

μυστηρίων τοῦ καινοῦ αἰῶνος. Ἐὰν ἦσαι καθαρὸς ἀπὸ τὰ πάθη τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ἐπιθυμίας, ἰδοὺ ὁ οὐρανὸς ὑπάρχει ἐντός σου, και ὄψει εἰς ἑαυτὸν τοὺς φωτεινοὺς ἀγγέλους και τὸν δεσπότην μεταξὺ αὐτῶν. Ὅστις ἐπαινεῖται δικαίως, δὲν ζημιοῦται· ἀλλ᾽ ἐαν εὐχαριστηθῇ εἰς τὸν ἔπαινον, ὑπάρχει ἄμισθος δοῦλος. Ὁ θησαυρὸς τοῦ ταπεινόφρονος ὑπάρχει ένα τὸς αὐτοῦ, ὅστις εἶναι ὁ Κύριος. Ὁ φυλάττων τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ, ποτὲ δὲν κλέπτεται ἐξ αὐτῆς. Τὸ σιωπηλὸν στόμα έρα μηνεύει τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ, ὁ δὲ πολύλογος καὶ ἀργολό γος ἀπομακρύνεται ἀπὸ τοῦ πλάστου αὑτοῦ Θεοῦ. Ἡ ψυχή τοῦ ἀγαθοῦ ἀνθρώπου λάμπει ὑπὲρ τὸν ἥλιον, καὶ εὐφραίνε. ται πάντοτε εἰς τὴν θεωρίαν τῶν θείων ἀποκαλύψεων. Οστις ἀκολουθεῖ τὸν ἀγαπῶντα τὸν Θεόν, θέλει πλουτίσει καὶ αὐτ τὸς ἀπὸ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ· ὁ δὲ ἀκολουθῶν τὸν ἄδικον καὶ ὑπερήφανον, θέλει μακρυνθῆ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ θέλει μια σηθὴ ὑπὸ τῶν φίλων αὑτοῦ. Ὁ ἔχων τὴν γλῶσσαν σιωπη λήν, θέλει αποκτήσει τάξιν ταπεινόφρονα εἰς πάντα αὐτοῦ τὰ σχήματα, καὶ χωρὶς κόπον θέλει εξουσιάσει πάντα τὰ πάθη. Τὰ πάθη ἐκριζοῦνται καὶ φυγαδεύονται διὰ τῆς ἀδιαλείπτου μελέτης τοῦ Θεοῦ, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ξίφος, τὸ ὁποῖον θανα τώνει αὐτά. Καθὼς ἐν καιρῷ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς γαλήνης τῆς αἰσθητῆς θαλάσσης κινεῖται καὶ κολυμβᾷ ὁ δελφίν, οὕτω καὶ εἰς τὴν θάλασσαν τῆς καρδίας ἐν καιρῷ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς γαλήνης αὐτῆς ἀπὸ τὸν θυμὸν καὶ τὴν ὀργὴν κινοῦνται πάντοτε τὰ μυστήρια καὶ αἱ θεῖαι ἀποκαλύψεις πρὸς χαρὰν καὶ εὐφροσύνην αὐτῆς. Ὅστις ἐπιθυμεῖ καὶ θέλει νὰ ἴδῃ τὸν Κύριον ἐντὸς αὐτοῦ, αὐτὸς μηχανᾶται νὰ καθαρίσῃ τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν διὰ τῆς ἀδιαλείπτου ἐνθυμήσεως τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτω διὰ τῆς καθαρό τητος τῶν ὀφθαλμῶν τῆς διανοίας αὑτοῦ κατὰ πᾶσαν ὥραν θέλει ἰδεῖ τὸν Κύριον. Ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὸ ὀψάριον, ὅταν ἐξέλθῃ ἐκ τῆς θαλάσσης, τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν νοῦν,

ὅταν ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ περιπλανηθῇ εἰς τὴν ἐνθύμησιν τοῦ κόσμου. Ὅσον ἀπομακρύνεται τις ἐκ της συναναστροφῆς καὶ τῆς μετὰ τῶν ἀνθρώπων συνομιλίας, τοσοῦτον ἀξιοῦται τῆς παρρησίας μετὰ τοῦ Θεοῦ διὰ τοῦ νοός αὐτοῦ· καὶ καθ᾽ ὅσον κόπτει ἐξ αὐτοῦ τὴν παρηγορίαν τού του τοῦ κόσμου, κατὰ τοσοῦτον ἀξιοῦται τῆς θείας χαρᾶς διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καθὼς ἀποθνήσκουσι τὰ ὀψάρια, ὅταν λείψῃ τὸ ὕδωρ, οὕτω ἐξαφανίζονται καὶ αἱ νοεραὶ κινή- σεις ἐκ τῆς καρδίας τοῦ μοναχοῦ, ὅστις συνεχώς συναναστρέ φεται μετὰ τῶν κοσμικῶν καὶ συζῇ μετ' αὐτῶν. Καλλίτερος εἶναι ὁ κοσμικός, ὅστις ταλαιπωρεῖται καὶ κατ κοπαθῆ εἰς κοσμικὰς φροντίδας, παρὰ ὁ μοναχὸς ἐκεῖνος, ὅστις κακοπαθῆ μὲν εἰς τὰ πνευματικά, συζῇ δὲ μετὰ τῶν κοσμικών. Φοβερὸς εἶναι εἰς τοὺς δαίμονας, καὶ ἀγαπητός εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ ἐκεῖνος, ὅστις μετά θερμού ζήλου νύκτα καὶ ἡμέραν ζητεῖ εἰς τὴν καρδίαν αύτ τοῦ τὸν Θεόν, καὶ ἐκριζοῖ ἐξ αὐτῆς τὰς ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ ἀνα- διδομένας προσβολάς. Η νοητὴ χαρὰ ὑπάρχει ἐντὸς τῆς ψυ χῆς τοῦ καθαροῦ, καὶ ὁ λάμπων εἰς αὐτὴν ἥλιος εἶναι τὸ φῶς τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ ὁ ἀήρ, τὸν ὁποῖον ἀναπνέουσιν οἱ εἰς αὐτὴν ἔνοιχοι λογισμοί, εἶναι τὸ παράκλητον καὶ πανάγιον Πνεῦμα, οἱ δὲ συγκαθεδροι αὐτοῦ εἶναι οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, ζωή δὲ καὶ χαρὰ εἶναι αὐτὸς ὁ Χριστός, τὸ ἐκ τοῦ φωτὸς τοῦ πα πρὸς φῶς· ὁ τοιοῦτος καθαρὸς πάντοτε εὐφραίνεται εἰς τὴν θεωρίαν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, τῆς ὁποίας θαυμάζει τὸ κάλλος, ὅπερ ὑπάρχει ἑκατονταπλασίως λαμπρότερον τοῦ ἡλίου. Αὕτη

κατάστασις τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ Ἱερουσαλήμ καὶ ἡ βασιλεία

τοῦ Θεοῦ, ἥτις ὑπάρχει κεκρυμμένη ἐντὸς ἡμῶν, κατὰ τὸν λόγου του σωτῆρος ἡμῶν· αὕτη εἶναι ἡ νεφέλη τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν μόνον οἱ καθαροὶ κατὰ τὴν καρδίαν εἰσέρ χονται, ἵνα ἔδωσε τὸ πρόσωπον τοῦ ἰδίου αὑτῶν δεσπότου, και φωτισθῇ ὁ νοῦς αὐτῶν διὰ τῆς ἀκτῖνος τοῦ θείου φωτός.

Ὁ θυμώδης, καὶ ὁ ὀργίλος, καὶ ὁ φιλόδοξος, καὶ ὁ πλεο- νέκτης, καὶ ὁ γαστρίμαργος, καὶ ὁ συναναστρεφόμενος μετά τῶν κοσμικῶν, καὶ ὁ θέλων να στήσῃ τὸ ἴδιον θέλημα, καὶ ὁ ὀξύχολος, καὶ ὁ πλήρης παθῶν, καὶ οἱ παρόμοιοι, ὡς εἰς νυ κτερινὴν ζάλην εὑρισκόμενοι, ψηλαφοῦσι τὸ σκότος· ἐπειδὴ εὑρίσκονται ἐκτὸς τῆς χώρας τῆς ζωῆς καὶ τοῦ φωτός· και θόσον ἐκείνη ἡ χώρα ἐδόθη κληρονομία εἰς τοὺς ἀγαθοὺς καὶ ταπεινόφρονας, καὶ εἰς τοὺς καθαρίσαντας τὴν ἑαυτῶν καρ- δίαν. Πρὶν ὁ ἄνθρωπος ἀτιμάσῃ καὶ ἀποστραφῇ πᾶν ἐξωτε ρικὸν κάλλος, δὲν δύναται νὰ ἴδῃ τὸ ἐντὸς αὐτοῦ εὑρισκόμε νον κάλλος· καὶ δὲν δύναται νὰ προσηλωθῇ γνησίως εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν δὲν ἀπαρνηθῇ τελείως τὸν κόσμον. Ὅστις κατα φρονεῖ καὶ σμικρίνει ἑαυτόν, θέλει σοφισθῆ παρὰ Θεοῦ· καὶ ὅστις λογίζεται ἑαυτὸν σοφόν, θέλει ἐκπέσει ἐκ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ. Ὅσον ἡ γλῶσσα ἀπέχει ἐκ τῆς πολυλογίας, του σοῦτον ὁ νοῦς φωτίζεται εἰς τὸ νὰ διακρίνῃ τὰ νοήματα τῆς θείας γραφῆς· διότι ἐκ τῆς πολυλογίας συγχέεται καὶ ζαλί ζεται καὶ αὐτὸς ὁ πολυμαθέστατος νοῦς. Ὅστις ὑπάρχει πτωχὸς ἐκ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, αὐτὸς θέλει πλουτίσει ἐκ τῶν τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅστις ἔχει φί λους τοὺς πλουσίους τοῦ κόσμου, θέλει πτωχεύσει ἀπὸ τὸν Θεόν. Ὅστις σοφρονεῖ καὶ ταπεινοφρονεῖ, καὶ βδελύσσεται τὴν παῤῥησίαν, καὶ ἀποδιώκει ἐκ τῆς καρδίας αὐτοῦ τὸν θυμόν, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ὅταν οὗτος ἐγερθῇ εἰς προσευχήν, βλέπει εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τὸ φῶς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ εὐ φραίνεται εἰς τὴν θεωρίαν τῆς δόξης αὐτῆς καὶ εἰς τὴν ἀλ λοίωσιν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ ἄκραν συγκατάβασιν δωρεῖται εἰς αὐτὴν τὸ ἅγιον Πνεῦμα κατὰ τὴν ὁμοιότητα αὐτοῦ· καὶ δὲν ὑπάρχει ἄλλη παρομοία εργασία, δυναμένη να καταστρέψῃ τὰ στρατεύματα τῶν δαιμόνων, ὡς ἡ εἰς Θεὸν θεωρία. Ἐπειδὴ μοὶ ἐδιηγήθη τις· τῶν πατέρων, ὅτι μίαν ἡμέραν ἐνῷ ἐκαθήμην, ἠχμαλωτίσθη ὁ νοῦς μου εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ

Θεοῦ· καὶ ὅταν ἦλθον εἰς ἑαυτόν, ἐστέναξα δυνατά· ὁ δὲ ἀπέ ναντί μου ἱστάμενος δαίμων, ὡς ἤκουσε τὸν στεναγμόν μου, ἐφοβήθη, καὶ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης φωνάξας δυνατά, καὶ ὡς διω- κόμενος ὑπό τινος φεύγων εχάθη. Μακάριος ὅστις ἐνθυμεῖται τὸν ἑαυτοῦ θάνατον, καὶ ἀπέ χει ἐκ τῆς τρυφῆς καὶ ἡδονῆς τούτου τοῦ κόσμου· διότι ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου αὑτοῦ πολυπλασίως θέλει λάβει τὸν μακα- ρισμόν, ὅστις δὲν θέλει λείψει πλέον ἀπ' αὐτοῦ· ὁ τοιοῦτος ἄνθρωπος ἐγεννήθη ἐκ τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀνετράφη ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τοῦ ὁποίου τὸν κολπον εὑρισκόμενος, βιζάνει τὴν ζωτικὴν τρυφήν, καὶ ὀσφραίνεται τὴν εὐωδίαν αὐτοῦ πρὸς εὐφροσύνην καὶ χαράν του· ἀλλ' ὅστις ὑπάρχει συνδεδεμένος μετὰ τοῦ κόσμου καὶ τῆς ἀναπαύσεως αὑτοῦ, καὶ ἀγαπᾶ νὰ εὑρίσκεται εἰς αὐτά, αὐτὸς ὑστερήθη τὴν αἰώνιον ζωήν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περὶ αὐτοῦ ἄλλο, παρὰ μετὰ κλαυθμοῦ να πενθήσω δι' αὐτὸν πέθος ἀπαρηγορητον, οὗ τινος ἡ ἀκοὴ νὰ συντρίβῃ τὰς καρδίας τῶν ἀκουόντων. Ὅσοι εὑρίσκεσθε εἰς τὸ σκότος, ὑψώσατε τὰς κεφαλὰς ὑμῶν, ἵνα λάμψωσι τὰ πρόσωπα ὑμῶν ἐκ τοῦ φωτὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἐξέλθετε ἐκ τῶν παθῶν τοῦ κόσμου, ἵνα ἔλθῃ εἰς ἀπάντησιν ὑμῶν τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς φῶς ὁ Χριστός, καὶ προσ τάξῃ τοὺς ἀγγέλους τοὺς ὑπηρέτας τῶν μυστηρίων αὐτοῦ νὰ λύσωσιν ὑμᾶς ἐκ τῶν δεσμῶν, ὅπως περιπατήσητε εἰς τὰ ἴχνη αὑτοῦ, καὶ ἀπέλθητε πρὸς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα. Αλοίμο νον ! μετὰ ποίων πραγμάτων εὑρισκόμεθα συνδεδεμένοι, καὶ ἀπὸ ποίου πράγματος εἴμεθα φυλαχομένοι, ἵνα μὴ ἴδωμεν τὴν δόξαν τοῦ οὐρανίου Πατρός ! εἴθε νὰ διεκόπτοντο τα δε σμὰ ἡμῶν, ὅπως ζητήσωμεν καὶ εὕρωμεν τὸν Θεὸν ἡμῶν ! Ἐὰν θέλῃς νὰ γνωρίσῃς τὰ μυστήρια τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ εἰσέτι δὲν ἔφθασες νὰ μάθης αὐτὰ διὰ τοῦ προορατικοῦ χαρί- σματος τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐὰν ὑπάρχης σοφός, θέλεις μάτ θη αὐτὰ ἀπὸ τοὺς λόγους καὶ τὴν διαγωγὴν ἑκάστου. Ὁ και

θαρὸς κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ ἀμόλυντος κατὰ τὴν διαγωγὴν λαλεῖ πάντοτε μετὰ προσοχῆς λόγους πνευματικούς, καὶ κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἑαυτοῦ ἀρετῆς διαλέγεται περὶ τῶν θείων πραγμάτων, καὶ περὶ τῶν ἰδίων· ἀλλ᾽ οὗ τινος ἡ καρδία υπάρ χει κυριευμένη ὑπὸ τῶν παθῶν, ὑπ' αὐτῶν κινεῖται καὶ ἡ γλῶσσα αὐτοῦ, κἂν ὁμιλῇ περὶ πνευματικῶν πραγμάτων, ἀλλ' ὁμιλεῖ πάντοτε ἐμπαθῶς, ἵνα νικήσῃ ἀδίκως τοὺς ἄλλους εἰς τὴν ὁμιλίαν, καὶ τὸν τοιοῦτον ἀπὸ μόνης τῆς ἀπαντήσεως αὐτοῦ καταλαμβάνει ἐκεῖνος, ὅστις υπάρχει σοφός, ὁ δὲ και θαρὸς ὀσφραίνεται καὶ τὴν δυσωδίαν αὐτοῦ. Ὅστις ἐπασχολεῖται εἰς ματαιολογίας, η περιφέρεται τῇδε κἀκεῖσε σώματι καὶ ψυχῇ, εἶναι πόρνος· καὶ ὅστις συνανα στρέφεται, ἢ συζῇ μετ' αὐτοῦ, καὶ καταγίνεται εἰς τὰ τοι αῦτα, εἶναι μοιχός· καὶ ὅστις συγκοινωνεῖ μετ' αὐτοῦ, εἶναι εἰδωλολάτρης. Η μετὰ τῶν νέων φιλία εἶναι δελυκτὴ πορτ νεία παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ ὅστις πέσει εἰς τοῦτο τὸ κακόν, δὲν εὑρίσκει θεραπείαν· ὅστις ὅμως ἀγαπᾷ ἀδιακρίτως παντας μετὰ συμπαθείας, αὐτὸς ἔφθασε τὴν τελειότητα. Ὅταν ὁ νέος ἀκολουθῇ καὶ συναναστρέφεται μετ' ἄλλου νεωτέρου, κάμνει τοὺς διακριτικούς νὰ πενθῶσι καὶ νὰ κλαίωσι δι' αὐτούς· ὁ δὲ γέρων, ὁ ἀκολουθὼν καὶ συναναστρεφόμενος μετὰ τῶν νέων, ἔχει πάθος συγχαμερώτερον τοῦ τῶν νεωτέρων, εἰ καὶ περὶ ἀρε τῶν ὁμιλεῖ εἰς αὐτούς, ἀλλ᾽ ἡ καρδία αὐτοῦ ὑπάρχει πληγω μένη ὑπὸ τοῦ πάθους. Ὅστις τῶν νέων ταπεινοφρονεῖ, καὶ ἀγαπᾶ τὴν ἡσυχίαν, καὶ ἔχει τὴν καρδίαν αὐτοῦ καθαράν, καὶ ἀπέχει ἐκ τῆς συναναστροφής παντὸς ἀνθρώπου, καὶ προσέχει εἰς ἑαυτόν, ταχέως θέλει γνωρίσει τὰ πάθη τοῦ ἀμελοῦς γέ- ροντος. Μή συναναστροφής ποτε μετὰ τοῦ γέροντος ἐκείνου, ὅστις ἐπίσης δὲν θεωρεῖ τὸν γέροντα καὶ τὸν νέον, μᾶλλον δὲ ἀπόφευγε ἀπ' αὐτοῦ ὅλαις δυνάμεσιν. Αλοίμονον εἰς τοὺς ἀμελεστέρους, οἵτινες ὑπὸ τὸ πρόσ χημα τῆς καθαρότητος αὐξάνουσι τὰ ἴδια αὐτῶν πάθη. Ὅστις

ἔφθασεν εἰς τὴν γεροντικὴν ἡλικίαν μετὰ καθαρῶν λογισμών καὶ καλῆς πολιτείας, καὶ ἐφύλαξε καθαρὰν τὴν ἑαυτοῦ γλῶσ σαν ἀπὸ καταλαλιὰν καὶ κατάκρισιν, αὐτὸς ἐν ὅσῳ μὲν ζῇ, κατατρυφᾷ τὴν γλυκύτητα τοῦ καρποῦ τῆς ἀληθοῦς γνώ σεως, εἰς δὲ τὸν καιρὸν τοῦ θανάτου αὑτοῦ δέχεται τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ. Κανὲν ἄλλο δὲν ψυχραίνει τόσον τὸ πῦρ, τὸ ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναπτόμενον εἰς τὴν καρδίαν τοῦ μονα- χοῦ πρὸς ἁγιασμὸν τῆς ψυχῆς, ὅσον ή συναναστροφὴ καὶ ἡ συνομιλία καὶ ἡ πολυλογία· ἐκτὸς ὅμως τῆς συναναστροφής καὶ συνομιλίας, τῆς μετὰ τῶν τέκνων τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ γινομένης πρὸς αὔξησιν καὶ πλουτισμὸν τῆς γνώσεως αὐτοῦ· ἐπειδὴ ἡ τοιαύτη συνομιλία ἐξυπνίζει τὴν ψυχὴν πρὸς εὕρεσιν τῆς ζωῆς, καὶ ἐκριζοῖ τὰ πάθη, καὶ ἀποκοιμίζει τοὺς αἰσχροὺς λογισμούς περισσότερον ἀφ᾿ ὅλας τὰς ἀρετάς. Εκ. τὸς τῶν πνευματικῶν ἀνδρῶν μὴ ἀποκτήσῃς ποτὲ συμβού λους εἰς τὰ μυστήριά σου τοὺς ἀμελεῖς, ἵνα μὴ γίνωσι πρόσ κομμα εἰς τὴν ψυχήν σου, καὶ σ' ἐκκλίνωσιν ἀπὸ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν τοῦ Κυρίου. Αὔξησον εἰς τὴν καρδίαν σου τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ σ' αἰχμαλωτίση ἡ ἀγάπη τοῦ κόσμου, της ὁποίας τὸ αἴτιον καὶ τὸ τέλος ὑπάρχει φθορά. Η μετὰ τῶν ἀγωνιστῶν συναναστροφὴ ποιεῖ καὶ τὰ δύο μέρη να πλουτί σωσι τὸν πλοῦτον τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ πρὸς τοὺς δέ ἀμελεῖς καὶ ὀκνηροὺς ἀγάπη κάμνει καὶ τὰ δύο μέρη να γε μίσωσι τὴν κοιλίαν αὐτῶν κατὰ κόρον· ἐπειδὴ εἰς τοὺς τοιού- τους ἀμελεῖς, τοὺς ἀγαπῶντας τὰς συναναστροφάς, φαίνον ται άνοστα τὰ φαγητὰ ἄνευ τῶν φίλων αὐτῶν, οἵτινες λέ γουσιν, ἀλοίμονον εἰς ἐκεῖνον, ὅστις τρώγει τὸν ἄρτον αὑτοῦ εἰς τὴν τράπεζαν μόνος· διότι δὲν αἰσθάνεται οὐδεμίαν εὐχα ρίστησιν· καὶ ἐντεῦθεν προσκαλούνται ὁ εἷς ὑπὸ τοῦ ἄλλου πρὸς εὐωχίαν, καὶ ἀνταμοίβει ὁ εἰς τοῦ ἄλλου τὴν πρόσκλη σιν ὡς μισθωτοί· ἀλοίμονον εἰς τὴν τοιαύτην ἀκάθαρτον 2- γάπην καὶ εἰς τὴν τοιαύτην ἄπρεπον καὶ ἄσεμνον πολιτείαν

καὶ διαγωγήν. Φεύγε, ὦ ἀδελφέ, ἀπὸ τοὺς τοιούτους, καὶ ποσῶς μὴ φάγῃς μετ' αὐτῶν ἄρτον, κἂν ἀνάγκη συμβῇ εἰς σέ· διότι τῶν τοιούτων ἡ τράπεζα ὑπάρχει ἀκάθαρτος, έχου σα ὑπηρέτας τοὺς δαίμονας, οἱ δὲ φίλοι του νυμφίου Χριστοῦ δὲν τρώγουσιν εἰς τοιαύτην τράπεζαν. Ὅστις ποιεῖ συνεχῶς συμπόσια, εἶναι ἐργάτης τοῦ δαίμο νος τῆς πορνείας, καὶ μολύνει τὴν ψυχὴν τοῦ ταπεινόφρονος· ὁ ἐπὶ τῆς τραπέζης τοῦ καθαροῦ εὐτελῆς ἄρτος καθαρίζει ἐκ τῶν παθῶν τὴν ψυχὴν ἐκείνου, ὅστις τρώγει αὐτόν. Η δυσώ- δῆς εὐωδία τῆς τραπέζης τοῦ γαστριμαργου συνίσταται εἰς τὴν ποικιλίαν τῶν φαγητῶν καὶ τῶν τηγανισμάτων, ὁ δὲ ἄ- φρων καὶ ἀσύνετος τρέχει εἰς αὐτήν, ὡς ὁ σκύλος εἰς τὸ μα κελλίον· ἡ δὲ τράπεζα τοῦ ἐπιμένοντος πάντοτε εἰς τὴν προ- σευχὴν ὑπάρχει γλυκυτέρα ἀπὸ πᾶσαν μυρωδίαν μόσχου και εὐωδίαν ἀρωμάτων, καὶ ὁ φιλόθεος μοναχός τοιαύτην τρά πεζαν ἐπιθυμεῖ, καὶ τιμῇ ὡς θησαυρὸν ἀτίμητον. ᾿Απὸ τῆς τραπέζης τῶν νηστευόντων, καὶ ἀγρυπνούντων καὶ κοπιώντων διὰ τὸν Κύριον λάβε εἰς ἑαυτὸν φάρμακον ζωῆς, καὶ ἀνάστησον τὴν τεθνηκυῖαν ψυχήν σου· ἐπειδὴ μετ ταξὺ αὐτῶν κάθηται ὁ ἡγαπημένος ὑπ' αὐτῶν Ἰησοῦς Χριστός, καὶ ἁγιάζει αὐτούς, καὶ μεταβάλλει την πικρότητα τῆς σκλη- ραγωγίας αὐτῶν εἰς ἀνεκδιήγητον γλυκύτητα· οἱ δὲ πνευμα τικοὶ καὶ οὐράνιοι ἄγγελοι ἐπισκιάζουσιν αὐτοὺς καὶ τὰ ἅγια αὐτῶν φαγητά. ἐγνώρισα ἐγὼ τινὰ ἀδελφόν, ὅστις εἶδε τοῦτο ὀφθαλμοφανῶς. Μακάριος ὅστις ἀπεστράφη ἀπὸ καρδίας πᾶσαν ἀνάπαυ σιν καὶ καλοπάθειαν, ἥτις χωρίζει τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὸν πλά στην αὑτοῦ Θεόν. Μακάριος ὅστις ἔχει τροφὴν τὸν ἄρτον, ὁ ὁποῖος κατέβη ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἔδωκε ζωὴν εἰς τὸν κόσ σμον. Μακάριος ὅστις ἐσθάνθη εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ τὴν δρόσον τῆς ζωῆς, ἥτις κατέρχεται ἀπὸ ἄφατον ἔλεος ἐκ τῶν κόλπων τοῦ οὐρανίου πατρός, και προσήλωσε τὸ ὄμμα τῆς "

ψυχῆς του εἰς αὐτήν· διότι όταν ποτισθῇ ἐξ αὐτῆς θέλει εὐε φρανθή, καί θέλει ἀνθήσει ἡ καρδία αὐτοῦ, καὶ θέλει εἶσθαι ἐν εὐφροσύνῃ καὶ χαρᾷ. Ὅστις βλέπει ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς τραπέζης αὑτοῦ τὸν Κύριον, κρύπτει ἑαυτὸν ἀπὸ τοὺς ἄλλους, και τρώ γει μόνος, μή συμφωνῶν μετὰ τῶν ἀναξίων· καὶ πράττει τοῦτο, ἵνα μὴ συμφάγῃ μετ' αὐτῶν, καὶ γυμνωθῇ ἐκ τῆς λάμψεως τῆς ἀκτῖνος τοῦ Χριστοῦ· ὅστις ὅμως ἔχει μεμιγμένον εἰς τὸ φαγητὸν αὐτοῦ θανατηφόρον φάρμακον, δὲν δύναται εὐχαρί στως νὰ φάγῃ ἄνευ τῶν φίλων αὑτοῦ· καὶ ὁ ἔχων φιλίαν μετὰ τοῦ τοιούτου ἐπὶ σκοπῷ να γεμίσῃ τὴν κοιλίαν αὐτοῦ, εἶναι λύκος, καὶ τρώγει θνησιμαία. Πόσον αχόρταγος ὑπάρ χεις, ὦ ἄφρων γαστρίμαργε· διότι θέλεις να γεμίσῃς τὴν κοι λίαν σου ἀπὸ τῆς τραπέζης τῶν ἀμελῶν, τῶν ὁποίων τὰ φα- γητὰ πληροῦσι την ψυχήν σου παντὸς πάθους. ᾿Αρκοῦσιν αυ- ται αἱ συμβουλαὶ καὶ προφυλάξεις εἰς τοὺς δυναμένους νὰ ἐ- ξουσιάσωσι τὴν ἑαυτῶν κοιλίαν. Ἡ μυρωδία τοῦ νηστευτοῦ εἶναι γλυκυτάτη, καὶ ἡ ἀπάν τησις αὐτοῦ εὐφραίνει τὰς καρδίας τῶν διακριτικῶν· μόνος ὁ γαστρίμαργος φοβεῖται τὴν συναναστροφὴν τοῦ νηστευτοῦ, καὶ προσπαθεῖ παντί τρόπῳ νὰ μὴ φάγη μετ' αὐτοῦ. Πολλὰ ἠγαπημένη ὑπάρχει ὑπὸ τοῦ Θεοῦ ἡ πολιτεία τοῦ ἐγκρατούς. τοῦ ὁποίου ἡ γειτονία είναι βαρυτάτη εἰς τὸν γαστρίμαργον καὶ φιλοκτήμονα. Λίαν ἐπαινεῖται ὁ σιωπηλὸς ὑπὸ τοῦ Χρισ στοῦ, ὅστις ἀποστρέφεται τοὺς αἰχμαλωτισθέντας ὑπὸ τῶν δαιμόνων εἰς τὰ παιγνίδια καὶ εἰς τοὺς περιπάτους. Τίς δὲν ἀγαπᾷ τὸν ταπεινόφρονα καὶ πρᾷον; ἐκτὸς μόνον οἱ κατάλη λοι καὶ οἱ ὑπερήφανοι, οἵτινες ὑπάρχουσι ξένοι τῆς ἐργασίας αὑτοῦ. Μοὶ ἐδιηγήθη τις τῶν πατέρων, ὅτι καθ' ἃς ἡμέρας συνα ναστρέφομαι καὶ συνομιλῶ μετά τινος, τρώγω τρία παξημά δια ἢ τέσσαρα τὴν ἡμέραν· καὶ ἐὰν παραβιάσω τὸν ἑαυτόν μου εἰς τὴν προσευχήν, βλέπω, ὅτι ὁ νοῦς μου δὲν ἔχει παῤῥησίαν

πρὸς τὸν θεόν, οὔτε δύναται ν' ἀτενίσῃ εἰς αὐτόν· ὅταν όμως χωρισθῶ ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἡσυχάσω κατά μόνας, εἰς μὲν τὴν πρώτην ἡμέραν παραβιάζω εμαυτόν, καὶ τρώγω ἕνα καὶ ἥμισυ παζαμάν, εἰς δὲ τὴν δευτέραν μόνον ἕνα, καὶ ὅταν στερεωθῇ ὁ νοῦς μου εἰς τὴν ἡσυχίαν, αγωνίζομαι νὰ φάγω ἕνα μόνον, καὶ δὲν δύναμαι· ὁ δὲ νοῦς μου ἀκαταπαύστως μετά παρρησίας συνομιλεῖ καὶ δέεται πρὸς τὸν Θεόν, χωρίς ν' ἀναγκάσω αὐτόν, καὶ εἶναι πάντοτε φωτεινός, καὶ μὲ ἔλε κει νὰ βλέπω καὶ νὰ εὐφραίνωμαι εἰς τὸ κάλλος τοῦ θείου φωτός· ἐὰν δὲ συμβῇ ἐν καιρῷ τῆς ἡσυχίας μου νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ μοὶ ὁμιλήσῃ τις, κἂν μίαν ώραν, ἀδύνατόν μοι εἶναι τότε νὰ μὴ κάμω προσθήκην εἰς τὸ φαγητόν μου, καὶ νὰ μὴ παρα λείψω τὸν κανόνα μου, χαυνοῦται δὲ καὶ ὁ νοῦς μου, καὶ δὲν δύναται ν' ἀτενίσῃ καθαρῶς εἰς ἐκεῖνο τὸ θεῖον φῶς. Ἰδου βλέπετε, ἀδελφοί μου, πόσον υπάρχει καλὴ καὶ ὠφέλιμος ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ μόνωσις, καὶ ὁποίαν δύναμιν καὶ εὐκολίαν δίδει εἰς τοὺς ἀγωνιστάς. Μακάριος λοιπὸν ὅστις διὰ τὸν Θεὸν ὑπομένει εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ τρώγει μόνος τὸν ἄρ- τον του διότι αὐτὸς πάντοτε συνομιλεῖ μετὰ τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΜΔ'. Περὶ τῶν αἰσθήσεων, ἐν ᾧ καὶ περὶ πειρασμῶν. Α1 ΣΩΦΡΟΝΕΣ και περιορισμέναι αἰσθήσεις γεννῶσιν εἰρήνην εἰς τὴν ψυχήν, καὶ δὲν ἀφίνουσιν αὐτὴν νὰ λάβη δοκιμὴν τῶν πραγμάτων· καὶ ὅταν ἡ ψυχὴ δὲν λάβη δοκιμὴν τῶν πραγ μάτων, τότε ἡ νίκη θέλει γίνει ἄνευ τινὸς ἀγῶνος· ἐὰν ὅμως 15

ἀμελήσῃ ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἀφήσῃ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ψυχήν αἱ προσβολαὶ τῶν πραγμάτων, τότε ἀναγκάζεται νὰ πολεμή ση, ταράσσεται ὅμως ἡ πρώτη καθαρότης, ἥτις υπάρχει άπ πλουστατη καὶ ὁμαλή. Οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων, ἵνα μὴ εἴπω πάντες οἱ ἄνθρωποι, ἐξ αἰτίας ταύτης τῆς ἀμελείας ἐξέρχον ται τῆς φυσικῆς καὶ καθαρᾶς αὐτῶν καταστάσεως· διὰ τοῦτο ὅσοι τῶν μοναχῶν εὑρίσκονται εἰς τὸν κόσμον, καὶ συναναστρέ φονται μετὰ τῶν κοσμικών, δὲν δύνανται να καθαρίσωσι τὴν διάνοιαν αὐτῶν διὰ τὴν πολλὴν συνήθειαν τῆς κακίας· ὀλίγου δὲ εἶναι οἱ δυνάμενοι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πρώτην καθα ρότητα τῆς ἑαυτῶν διανοίας. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει ἕκα στὸς νὰ φυλάττη πάντοτε ἀσφαλῶς τὰς αἰσθήσεις καὶ τὴν διάνοιαν αὑτοῦ ἐκ τῶν προσβολῶν τῶν πραγμάτων, καὶ νὰ προσέχη πολύ. Ἡ πολλὴ ἁπλότης εἶναι εὐπρεπὴς καὶ καλὴ εἰς τὸν μου ναχόν, τὴν ὁποίαν πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ ἔχῃ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ἵνα φυλάξη τοὺς ὅρους τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ὑπακοής. 'Η δὲ πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπη κινεῖ τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν πό θον τῆς ἐργασίας τῶν ἀρετῶν καὶ πάσης ἀγαθοεργίας. Ἡ δὲ πνευματικὴ γνῶσις ὑπάρχει δευτέρα κατὰ τὴν φύσιν ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῶν ἀρετῶν, προηγεῖται ὅμως αὐτῆς ὁ φόβος και ἡ ἀγάπη· ὁ δὲ φόβος πάλιν προηγείται τῆς ἀγάπης· καὶ ὅστις ἀναισχύντως λέγει, ὅτι δύναται ν' ἀποκτήσῃ τὴν πνευματι κὴν γνῶσιν πρὸ τῆς ἐργασίας τοῦ φόβου καὶ τῆς ἀγάπης, αὐτὸς ἀναμφιβόλως τίθησι θεμέλιον τῆς ἀπωλείας τῆς ψυ χῆς αὐτοῦ· ἐπειδὴ καὶ ἡ ἁπλανὴς ὁδὸς τοῦ Κυρίου ὑπάρχει αὕτη, ὅτι ἡ πνευματική γνώσις γεννᾶται ἐκ τοῦ φόβου και τῆς ἀγάπης, Μὴ ἀνταλλάξης ποτὲ τὴν ἀγάπην τοῦ ἀδελφοῦ σου μὲ τὴν ἀγάπην τινὸς πράγματος· ἐπειδὴ ἡ ἀγάπη τῶν ἀδελφῶν ὑπάρ χει τιμιωτέρα ἀφ' ὅλα τὰ πράγματα, καὶ ἐμπεριέχει τι και λόν, τὸ ὁποῖον σοὶ εἶναι ἄγνωστον. Αφησε τὰ μικρά, ἵνα ενω 1 1

της τὰ μεγάλα. Καταφρόνησον τὰ περιττὰ καὶ ἄτιμα πράγ ματα, ἵνα εὕρης τὰ τίμια. Γενοῦ ὡς νεκρὸς κατὰ τὴν ζωήν, καὶ θέλεις ζήσει μετά θάνατον. Προτίμησον ν' ἀποθάνῃς εἰς τοὺς ἀγῶνας, καί ὄχι νὰ ζῆς ἀμελῶς· διότι δὲν εἶναι μάρτυ ρες μόνοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐδέξαντο τὸν θάνατον διὰ τὴν πίσ στιν τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ καὶ ὅσοι ἀποθνήσκουσι διὰ τὴν δια τήρησιν τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ. Μὴ γίνου ἀνόητος εἰς τὰ αἰτή ματά σου, ἵνα μὴ ἀτιμάσης τὸν Θεὸν διὰ τῆς σμικρότητος τῆς γνώσεώς σου. Γενοῦ σοφὸς καὶ φρόνιμος εἰς τὰς προσευ χάς σου, ἵνα ἀξιωθῇς ν' ἀπολαύσῃς τὰ ἔνδοξα ἀγαθὰ τοῦ Θεοῦ. Ζήτησον τὰ ψυχωφελῆ καὶ τίμια παρὰ τοῦ μὴ φθονοῦντος τὸ καλόν σου, ἵνα λάβης παρ' αὐτοῦ καὶ τὴν τιμὴν διὰ τὸ φρό- νιμόν σου θέλημα· διότι σοφίαν εζήτησεν ὁ Σολομών, καὶ μετ' αὐτῆς ἔλαβε καὶ τὴν ἐπὶ γῆς βασιλείαν· ἐπειδὴ σοφῶς ἐζήτησε τὴν σοφίαν παρὰ τοῦ μεγάλου βασιλέως Θεοῦ· ὁ δὲ Ελισσαίος ἐζήτησε διπλὴν τὴν χάριν τοῦ πνεύματος, την ὁποίαν εἶχεν ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ, καὶ ποσῶς δὲν ἀπέτυχε της αἰτήσεως· διότι ὅστις παρὰ ἐπιγείου βασιλέως ζητεῖ εὐτελῆ καὶ ἄτιμα πράγματα, ατιμάζει τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Ὁ Ἰσραη λιτικὸς λαὸς ἐζήτησε παρὰ τοῦ Θεοῦ εὐτελῆ πράγματα, φα γητὰ καὶ ποτά, καὶ ἐδέχθη τὴν ὀργὴν αὐτοῦ, διότι ἀφῆκε τὸ να θαυμάσῃ τὰ φοβερὰ καὶ ἔνδοξα ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἅπερ ἐγέ νοντο εἰς αὐτόν, καὶ ἐζήτησε τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐπιθυμιών τῆς ἑαυτοῦ κοιλίας. Πρόσφερον εἰς τὸν Θεὸν τὰς αἰτήσεις σου, ὡς ἁρμόζει εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ, ἵνα αὐξηνθῇ παρ' αὐτῷ ἡ ἀξία σου, καὶ χαρῇ διὰ σέ· διότι καθὼς ἐάν τις ἤθελε ζη τήσῃ παρά τινος ἐπιγείου βασιλέως ὀλίγην κόπρον, όχι μόν νον ὁ ἴδιος ἀτιμάζεται διὰ τὴν εὐτελῆ αὐτοῦ αἴτησιν, ἀλλ' ἀτιμάζει καὶ τὸν βασιλέα· οὕτω καὶ ὅστις ζητεῖ γήινα πράγο ματα εἰς τὰς προσευχὰς αὑτοῦ παρὰ τοῦ Θεοῦ. Ἰδοὺ οἱ ἄγε γελοι καὶ οἱ ἀρχάγγελοι οἱ μεγιστάνες τοῦ βασιλέως Θεοῦ ἀτενίζουσιν εἰς σὲ ἐν τῷ καιρῷ τῆς προσευχῆς σου, ἵνα ἴδω- 15* 1

σιν, ὁποίαν αἴτησιν ζητεῖς παρὰ τοῦ βασιλέως αὐτῶν· και ὅταν ἴδωσι τὸν γήϊνον ἄνθρωπον νὰ περιφρονῇ τὰ γήϊνα, καὶ νὰ ζητῇ τὰ οὐράνια, ἐκπλήττονται καὶ ἀγάλλονται· ἐξ έναν τίας δὲ λυποῦνται, ὅταν ἴδωσιν αὐτὸν ν' ἀφήσῃ τὰ οὐράνια, καὶ νὰ ζητῇ τὴν κόπρον. Μὴ ζητήσῃς ποτὲ παρὰ τοῦ Θεοῦ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἔχει τὴν πρόνοιαν νὰ σοὶ δώσῃ χωρὶς νὰ ζητήσης αὐτό· καὶ ὄχι μόνον εἰς τοὺς ὑπ' αὐτοῦ ἠγαπημένους δίδωσιν αὐτό, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μὴ γνωρίζοντας αὐτὸν διότι λέγει, μὴ γίνεσθε ὡς οἱ ἐθνικοί, περιττολογοῦντες εἰς τὰς προσευχὰς ὑμῶν· καὶ μὴ φροντίσητε λέγοντες, τί νὰ φάγωμεν, ἢ τὶ νὰ πίωμεν, ἢ τὶ νὰ ἐνδυθῶμεν· καθότι ὁ πατὴρ ἡμῶν γνωρίζει, ὅτι ἔχει σε χρείαν ὅλων τούτων. Ὁ υἱὸς δὲν ζητεῖ πλέον παρὰ τοῦ πατρὸς αὑτοῦ ἄρτον, ἀλλὰ τὰ μεγάλα καὶ ὑψηλὰ πράγματα τῆς οἰκίας αὑτοῦ· ἀλλ' ὁ Κύριος διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς δια νοίας τῶν ἀνθρώπων διέταξε να ζητῶμεν τὸν καθημερινὸν ἄρτον· βλέπετε ὅμως, τί διατάττει εἰς τοὺς τελείους κατὰ τὴν πνευματικὴν γνῶσιν ; μὴ φροντίσητε, λέγει, περὶ φαγη τῶν καὶ ποτῶν καὶ ἐνδυμάτων· καὶ διὰ τί; διότι ἐὰν αὐτὸς προνοῇ διὰ τὰ ἄλογα ζῶα καὶ τὰ πετεινά, καὶ δι' αὐτὰ τὰ ἄψυχα πράγματα, δὲν θέλει φροντίσει πολύ περισσότερον δι ἡμᾶς ; ἀλλὰ ζητεῖτε, λέγει, πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ὅλα αὐτὰ θέλουσε προστεθῆ εἰς ὑμᾶς. Ἐὰν δεηθῇς τοῦ Θεοῦ περί τινος πράγματος, καὶ δὲν εἶσα κουσθῇς ταχέως, μὴ λυπηθῇς· διότι σὺ δὲν ὑπάρχεις σοφών τερος τοῦ Θεοῦ. Τοῦτο δὲ συνέβη εἰς σέ, ἢ διότι ὑπάρχεις ἀνάξιος τῆς ἐπιτεύξεως τῆς αἰτήσεώς σου, ἢ διότι τὰ αἰσθή ματα τῆς καρδίας σου δὲν εἶναι ἀνάλογα μὲ τὰ αἰτήματά σου, ἢ διότι δὲν ἔφθασας εἰσέτι εἰς τοιαῦτα μέτρα, ὥστε νὰ σοὶ δο- θῇ ἐκεῖνο τὸ χάρισμα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησας· καθότι δεν πρέπει νὰ ζητῶμεν πρὸ καιροῦ μεγάλα μέτρα εἰς ἑαυτούς, ἵνα μὴ i

ἐξευτελισθῇ τὸ χάρισμα τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς ταχείας λήψεως αὐτοῦ· διότι πᾶν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται εὐκόλως, εύ κόλως καὶ χάνεται· ἀλλ' ὅτι ἀποκτᾶται μετά πόνου καρδίας, μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ φυλάττεται. Δίψησον διὰ τὸν Χριστόν, ἵνα σε μεθύσῃ ἐκ τῆς ἀγάπης του. Περιφρόνησον τὰ τερπνὰ τῆς παρούσης ζωής, ἵνα κατα ξιωθῇς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ βασιλεύσῃ εἰς τὴν καρδίαν σου ἡ εἰ ρήνη. Ἐγκρατεύου ἀπὸ τὰ πράγματα ἐκεῖνα, ἅπερ βλέπουσιν οἱ ὀφθαλμοί σου, ἵνα ἀξιωθῇς τῆς πνευματικῆς χαρᾶς. Ἐὰν τὰ ἔργα σου δὲν ἀρέσκωσιν εἰς τὸν Θεόν, μὴ ζητήσῃς παρ' αυ τοῦ τὰ ἔνδοξα καὶ μεγάλα, ἵνα μὴ φανῆς, ὅτι πειράζεις αὐτ τόν· διότι κατὰ τὴν διαγωγήν σου πρέπει νὰ ἢ καὶ ἡ προσευ χὴ καὶ ἡ αἴτησίς σου· ἐπειδὴ δὲν δύναταί τις, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει συνδεδεμένος μετὰ τῶν γηίνων πραγμάτων, νὰ ζητῇ τὰ ἐπου ράνια, οὔτε ὅστις ἐπασχολεῖται εἰς τὰ κοσμικὰ πράγματα, νὰ ζητῇ τὰ θεῖα· καθότι ἡ ἐπιθυμία ἑκάστου διακρίνεται ἐκ τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ εἰς ὁποῖα τινα δεικνύει τὴν σπουδήν του, δι' αὐτὰ ἀγωνίζεται καὶ προσεύχεται· ὅστις ὅμως θέλει καὶ ἐπιθυμεῖ τὰ μεγάλα, δὲν ἐπασχολεῖται εἰς τὰ χαμερπή. ή Γενοῦ ἐλεύθερος, καὶ δεῖξον εἰς τὸν Χριστὸν τὴν ἐλευθε ρίαν τῆς ὑπακοῆς σου, ἐν ὅσῳ ὑπάρχεις συνδεδεμένος μετά τοῦ σώματος. Γενοῦ φρόνιμος διὰ τῆς πραότητός σου, ἵνα μὴ κλαπῇς ὑπὸ τῶν δαιμόνων. Αγάπησον τὴν ταπείνωσιν εἰς ὅλα σου τὰ ἔργα, ἵνα ἐλευθερωθῇς ἐκ τῶν κρυπτῶν τοῦ ἔχε θροῦ παγίδων, εἰς ἃς περιπίπτουσιν οἱ ὑπερήφανοι. Μὴ ἀπο- φεύγῃς τὰς θλίψεις καὶ τὰς στενοχωρίας· διότι δι' αὐτῶν εἰς σέρχεταί τις εἰς τὴν ἐπίγνωσιν τῆς ἀληθείας. Μὴ φοβοῦ τοὺς πειρασμούς· διότι ἄνευ πειρασμῶν δὲν δύναταί τις νὰ πλη σιάσῃ εἰς τὸν Θεόν, ἐπειδὴ εἰς τοὺς πειρασμοὺς ἐμπεριέχεται ἡ θεία ἀνάπαυσις, καὶ ὅστις ἀποφεύγει τοὺς πειρασμούς, φεύ γει τὴν ἀρετήν· λέγω δὲ πειρασμοὺς ἐνταῦθα, ὄχι τῶν ἐπιθυ- μῶν, ἀλλὰ τῶν θλίψεων. j

᾿Αλλὰ πῶς θέλει συμφωνήσει, όπερ λέγει ὁ Κύριος, παρα- καλεῖτε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν, μὲ τό, ἀγωνίσθητε ἵνα εἰσέλθητε διὰ τῆς στενῆς πύλης ; καὶ πάλιν, μὴ φοβηθή τε τοὺς φονεύοντας τὸ σῶμα, καὶ ὅστις ἀπολέσει τὴν ζωὴν αὐτοῦ δι' ἐμέ, θέλει εὕρει αὐτήν; Πῶς λοιπὸν ἐνῷ πανταχοῦ παρακινῇ ἡμᾶς ὁ Κύριος εἰς τοὺς πειρασμούς, ἐνταῦθα μᾶς προστάζει να παρακαλῶμεν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν εἰς πειρασμόν; καὶ ποία ἀρετὴ δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ ἄνευ θλίψεων καὶ πει- ρασμῶν; ἢ ποῖος ἄλλος πειρασμὸς ὑπάρχει μεγαλείτερος τοῦ θανάτου, ὃν ὁ Κύριος προστάζει νὰ ὑπομένωμεν εὐχαρί στως διὰ τὸ ὄνομά του ; διότι λέγει, ὅστις δὲν ἀναλάβει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἔλθει ὀπίσω μου, δὲν εἶναι ἄξιος δι' ἐμέ. Πῶς λοιπὸν εἰς πᾶσαν αὐτοῦ τὴν διδασκαλίαν προστάζει να εἰσέλθωμεν εἰς πειρασμούς, διότι λέγει, ὅτι πρέπει ἡμεῖς διὰ πολλῶν θλίψεων νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα νῶν, καί, εἰς τοῦτον τὸν κόσμον θέλετε δοκιμάσει θλίψιν καὶ στενοχωρίαν, καὶ διὰ τῆς ὑπομονῆς ὅλων τούτων θέλετε κερ- δίσει τὰς ψυχὰς ὑμῶν, καὶ ἐνταῦθα διατάττει νὰ παρακαλώ μεν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν εἰς πειρασμόν; Ω Κύριε, πόση λεπτότης ὑπάρχει εἰς τοὺς λόγους σου καὶ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς διδασκαλίας σου ! τὴν ὁποίαν στερῆταί τις ὅταν δὲν ἀναγινώσκῃ αὐτοὺς μετά προσοχῆς καὶ γνώσεως. Ὅταν οἱ υἱοὶ τοῦ Ζεβεδαίου ἐπεθύμησαν να καθίσωσι μετά σοῦ εἰς τὴν βασιλείαν σου, εἶπες ταῦτα πρὸς αὐτούς, δέσπο τα δύνασθε νὰ πίητε τὸ ποτήριον τῶν πειρασμῶν, ὅπερ ἐγὼ μέλλω νὰ πίω, καὶ νὰ βαπτισθῆτε εἰς τὸ βάπτισμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ μέλλω νὰ βαπτισθῶ; καὶ πῶς ἐνταῦθα προστά ζεις νὰ παρακαλῶμεν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν εἰς πειρασμόν ; περὶ ποίων πειρασμῶν προστάττεις νὰ παρακαλῶμεν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτούς; Παρακάλεσον, λέγει, ἵνα μὴ εἰσέλθῃς εἰς τοὺς πειρασμούς τῆς ἀπιστίας. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθης εἰς τοὺς παι

ρασμούς τῆς βλασφημίας. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθης, εἰς τοὺς πειρασμούς τῆς ὑψηλοφροσύνης καὶ ὑπερηφανείας. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθης κατὰ θείαν παραχώρησιν εἰς τὸν πειρασμὸν τοῦ φανεροῦ πολέμου τοῦ διαβόλου ἕνεκα τῶν κακῶν ἐπιθυμιῶν, τὰς ὁποίας περιστρέφεις εἰς τὸν νοῦν σου, καὶ διὰ τὰς ὁποίας παρεχωρήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ. Παρακάλε σον, ἵνα μὴ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ σοῦ ὁ ἄγγελος τῆς σωφροσύ νης σου, καὶ πολεμηθῇς ὑπὸ τοῦ πεπυρωμένου πολέμου τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἀποχωρισθῇς τοῦ Θεοῦ. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθῃς εἰς τὸν πειρασμὸν τῆς ἐξάψεως τοῦ θυμοῦ καὶ τῆς ὀργῆς. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθῃς εἰς τὸν πειρασμὸν τῆς διψυχίας καὶ τοῦ δισταγμοῦ, ἐκ τῶν ὁποίων εἰσέρχεται βιαίως ἡ ψυχὴ εἰς μέγαν ἀγῶνα. Δι' αὐτοὺς τοὺς πειρασμούς προ- σεύχου καὶ παρακάλεσον· τοὺς δὲ πειρασμοὺς τοῦ σώματος ὑποδέχου ὁλοψύχως, καὶ παράδιδε εἰς αὐτοὺς ὅλα σου τὰ μέσ λη, καὶ πλήρωσον τοὺς ὀφθαλμούς σου δακρύων, ἵνα μὴ ἀπο στῇ ἀπὸ σοῦ ὁ φυλάττων σε ἄγγελος· καθότι ἄνευ πειρα σμῶν δὲν φανεροῦται εἰς ἡμᾶς ἡ θεία πρόνοια, οὔτε τὴν πρὸς τὸν Θεὸν παῤῥησίαν δυνάμεθα ν' αποκτήσωμεν, οὔτε τὴν σου φίαν τοῦ ἁγίου Πνεύματος δυνάμεθα να μάθωμεν, οὔτε τὸν θεῖον πόθον εἰς τὰς ψυχὰς ἡμῶν νὰ στερεώσωμεν· ἐπειδὴ ἄνευ πειρασμῶν ὡς ξένος τις προσεύχεται ὁ ἄνθρωπος εἰς τὸν Θεόν· ἀλλ᾽ ὅταν εἰσέλθη εἰς τοὺς πειρασμοὺς διὰ τὴν ἀγά- τὴν τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν μεταβάλῃ σκοπόν, τότε, ὡς ὑπόχρεον ἔχων τὸν Θεόν, θεωρεῖται ὡς γνήσιος αὐτοῦ φίλος· καθότι, ὅπως φανῇ ἐκπληρωτὴς τοῦ ἁγίου αὐτοῦ θελήματος, ἐπολέ- μησε τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ, καὶ ἐνίκησεν αὐτόν. Και πάλιν λέγω, παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθῃς εἰς τὸν φοβερὸν πειρασμὸν τοῦ διαβόλου διὰ τὴν ἔπαρσιν καὶ ἀλαζονίαν σου. Παρακάλεσον, ἵνα μὴ εἰσέλθῃς εἰς τοὺς πειρασμοὺς διὰ τὴν κακίαν τῶν λο- γισμῶν καὶ τῶν πράξεών σου, ἀλλ᾽ ἵνα δοκιμασθῇ ἡ πρὸς Θεὸν ἀγάπη σου, καὶ διὰ τῆς ὑπομονῆς σου δοξασθή ή δύνα

μις τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΜΕ.

Περὶ τῆς εὐσπλαγχνίας τοῦ Θεοῦ, ἐν ᾧ καὶ περὶ πειρασμῶν.

ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ ὁ Κύριος ἡμῶν, κατὰ τὸ μέτρον τῆς εὐσπλαγ χνίας αὐτοῦ καὶ τῆς χάριτος προνοῶν περὶ ἡμῶν, διατάττει νὰ παρακαλῶμεν καὶ διὰ τοὺς σωματικοὺς πειρασμούς· καθότι βλέπων τὴν φύσιν ἡμῶν ἀσθενῆ διὰ τὸ γήϊνον καὶ σαθρὸν τοῦ σώματος, καὶ μὴ δυναμένην νὰ ὑπομείνῃ τοὺς πειρασμούς, ὅταν εἰσέλθῃ εἰς αὐτούς, καὶ διὰ τοῦτο ἐκπίπτουσαν τῆς ἀλη θείας, καὶ νικωμένην ὑπὸ τῶν θλίψεων, προστάττει νὰ προσευ χώμεθα καὶ νὰ παρακαλῶμεν, ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν αἰφνηδίως εἰς τοὺς πειρασμούς. Ἐὰν ὅμως, ἀρχόμενός τις νὰ κατορθώση ἀρετήν τινα, εμπέση αἰφνηδίως εἰς φοβερούς πειρασμούς, καὶ δὲν ὑπομένῃ, ἂς ἠξεύρῃ, ὅτι οὔτε τὴν ἀρετὴν ἐκείνην δύναται νὰ ἐκτελέση. Δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν θάρρος οὔτε εἰς ἑαυτούς, οὔτε εἰς ἄλλον τινά, οὐδὲ ν' ἀφήσωμεν διὰ τὸν φόβον τῶν πειρα- σμῶν τὸν εὐγενῆ καὶ τίμιον πόλεμον, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ ζωὴ τῆς ψυχῆς, καὶ νὰ προφασιζώμεθα καὶ νὰ προβάλλωμεν ὡς δόγμα τῆς χαυνώσεως ἡμῶν τό, προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλ θῆτε εἰς πειρασμόν, καὶ ἄλλα παρόμοια· καθότι διὰ τῆς ἐνα ἐντολῆς ταύτης ἁμαρτάνομεν κρυπτῶς. Ἐὰν δὲ συμβῇ εἰς τινα νὰ εἰσέλθῃ εἰς πειρασμὸν ἔκ τινος αἰτίας, καὶ ἀναγκα «θείςκαταργήσῃ μίαν ἐκ τῶν προλεχθεισῶν ἀρετῶν, ἤγουν ἐὰν

ἀφήσῃ τὴν σωφροσύνην, ἡ ῥίψῃ τὸ μοναχικόν σχῆμα, ἡ ἀρ νηθῇ τὴν πίστιν, ἢ καταργήσῃ ἄλλην τινὰ ἀρετήν, ὁ τοιοῦτος, ἐὰν δειλιάσῃ καὶ δὲν ἀντιστῇ εἰς τὸν πειρασμόν, θέλει ἐκπέσει ἐκ τῆς ἀληθοῦς πίστεως τοῦ Χριστοῦ. Ας περιφρονήσωμεν ὅλαις δυνάμεσι τὸ ἡμέτερον σῶμα, καὶ ἂς ἀφιερώσωμεν τὴν ψυχὴν ἡμῶν εἰς τὸν Θεόν, καὶ οὕ τως ἂς εἰσέλθωμεν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς τὸν ἀγῶνα τῶν πειρασμῶν· καὶ ἐκεῖνος ὅστις διέ- σωσε τὸν Ἰωσὴφ ἐκ τῶν χειρῶν τῆς Αἰγυπτίας, καὶ ἀνέδει ξεν αὐτὸν τύπον καὶ εἰκόνα τῆς σωφροσύνης, ὅστις ἐφύλαξε σῶον τὸν Δανιὴλ εἰς τὸν λάκκον τῶν λεόντων, καὶ τοὺς τρεῖς παῖδας εἰς τὴν κάμινον τοῦ πυρός, ὅστις ἐλύτρωσε τὸν Ἱε ρεμίαν ἀπὸ τὸν λάκκον τῶν βορβόρων, καὶ ἐχάρισεν εἰς αὐτὸν ἔλεος ἐν τῷ μέσῳ τοῦ στρατοπέδου τῶν Χαλδαίων, ὅστις ἐξέβαλε τὸν Πέτρον ἀπὸ τὸ δεσμωτήριον, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, καὶ διέσωσε τὸν Παῦλον ἐκ τῶν χειρῶν τῆς συ ναγωγῆς τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἐν γένει, ὅστις πάντοτε καὶ παν ταχοῦ εὑρίσκεται μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ, καὶ δίδωσι πάν- τοτε εἰς αὐτοὺς την νίκην, καὶ φυλάττει αὐτοὺς διὰ πολλῶν θαυμάτων, καὶ δεικνύει τὸ σωτήριον αὐτοῦ εἰς πάσας αὐτῶν τὰς θλίψεις καὶ στενοχωρίας, αὐτὸς θέλει ἐνδυναμώσει καὶ ἡμᾶς, καὶ θέλει διασώσει ἀπὸ τὰ κύματα τῶν πειρασμῶν, τῶν περικυκλούντων ἡμᾶς. Ἀμήν.

Ας αναλάβωμεν λοιπὸν τοιοῦτον ζῆλον κατὰ τοῦ διαβό

λου καὶ τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ, ὁποῖον εἶχον οἱ Μακαβαῖοι, καὶ οἱ ἅγιοι Προφῆται, καὶ οἱ ᾿Απόστολοι, καὶ οἱ Μάρτυρες, καὶ πάντες οἱ ὅσιοι καὶ δίκαιοι, οἵτινες ἐστήριξαν τοὺς θείους νό μους καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς φοβεροὺς τό τους μεταξὺ σκληροτάτων πειρασμῶν, καί, καταφρονήσαν- τες τὸν κόσμον καὶ τὰ ἴδια αὐτῶν σώματα, ὑπέμεινον τὰ πάντ τα, χωρὶς νὰ νικηθῶσιν ὑπὸ τῶν περικυκλούντων αὐτοὺς κιν δύνων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἐγράφησαν ἐν βίβλῳ ζωῆς, .

καὶ θέλουσι διαμένει μέχρι τῆς δευτέρας ἐλεύσεως τοῦ Χρισ στοῦ· ἡ δὲ διδασκαλία αὐτῶν διατηρεῖται διὰ προσταγής τοῦ Θεοῦ πρὸς ἡμετέραν ἐνίσχυσιν, καθὼς μαρτυρεῖ ὁ μακάριος ἀπόστολος Παῦλος, ἵνα ἐξ αὐτῆς σοφισθῶμεν καὶ μάθωμεν τὰς εὐθείας ὁδοὺς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἔχωμεν ὑπ' ὄψιν τὰ διηγή ματα καὶ τοὺς βίους αὐτῶν ὡς ἐμψύχους καὶ ζώσας εἰκόνας, καί, λαμβάνοντες ἐξ αὐτῶν παράδειγμα, καὶ ἀκολουθοῦντες τὴν διαγωγὴν αὐτῶν, γίνωμεν ὅμοιοι μὲ αὐτούς. Ὤ, πόσον γλυκὰ ὑπάρχουσι τὰ θεῖα λόγια εἰς τὴν φρόνιμον ψυχήν, καὶ ἐπιθυμητὰ τὰ διηγήματα τῶν δικαίων εἰς τὰ ὦτα τῶν πραέων! Ἔχε, ἀγαπητέ, ὑπ' ὄψιν τὴν θείαν πρόνοιαν, ἥτις σοὶ ἀκο λουθεῖ ἀπ' ἀρχῆς μέχρι τοῦ νῦν ὡς καλός τις οδηγός, καὶ ἐνθυμοῦ αὐτὴν κατὰ πᾶσαν στιγμήν, καὶ συλλογίζου, καὶ φρόντισον, καὶ παιδεύθητι, ἵνα μάθῃς νὰ ἐνθυμῆσαι τὴν μεγα λωσύνην τῆς τιμῆς τοῦ Θεοῦ, καὶ εὕρῃς εἰς τὴν ψυχήν σου τὴν αἰώνιον ζωήν, διὰ τῆς χάριτος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅστις ἐγένετο μεσίτης μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ εἰς τοῦ ὁποίου τον Θρόνον τῆς δόξης δὲν δύνανται νὰ πλησιάσωσιν αἱ τάξεις τῶν ἀγγέλων, ἀλλὰ δι' ἡμᾶς ἐφάνη ἐπὶ τῆς γῆς μετὰ εὐτελοῦς καὶ ταπεινοῦ σχήματος, ὡς λέγει ὁ προφήτης Ησαίας, εἴδομεν αὐτόν, καὶ δὲν εἶχεν εἶδος, οὔτε κάλλος· ἐκεῖνος, ὅστις ὑπάρχει ἀόρατος εἰς ἅπασαν τὴν κτιστὴν φύσιν, ἐνδυσάμενος σῶμα ἀνθρώπινον, ἐτελείωσε τὴν θείαν οἰκονομίαν πρὸς σωτηρίαν καὶ ζωὴν πάσης τῆς ἀνθρω· πότητος· εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν αἰώνων. Αμήν. 1

ΛΟΓΟΣ ΜΣΤ΄.

Περὶ τῶν διαφόρων εἰδῶν τῶν πειρασμῶν· καὶ πόσην γλυκύτητα ἔχουσιν οἱ πειρασμοί, ὅταν ὑπομένωμεν αὐτοὺς διὰ τὸν Θεόν· καὶ περὶ βαθμῶν καὶ τάξεων.

ΑΙ ΑΡΕΤΑΙ διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλην, ἵνα ἡ ἐργασία αὐτῶν μὴ γένηται βαρεῖα καὶ φορτική, καὶ ἵνα κατορθώνων- ται κατὰ τάξιν, καὶ οὕτω γίνονται ἐλαφραί, καὶ τὰ δυσκατόρ- θωτα αὐτῶν ἔργα ἀποβαίνουσιν εὐάρεστα, ὡς αὐτὴ ἡ ἀρετή. Οὐδεὶς δύναται ν' ἀποκτήσῃ τὴν ἀρετὴν τῆς ἀκτημοσύνης ἐν ἀληθείᾳ, ἐὰν πρῶτον δὲν καταπεισθῇ καὶ ἑτοιμασθῇ νὰ ὑπο μείνη τοὺς πειρασμούς μετά χαρᾶς· καὶ οὐδεὶς δύναται να ὑπομείνῃ τοὺς πειρασμούς, ἐὰν δὲν πιστεύσῃ πρῶτον, ὅτι ὑπάρ χει τι ἀνώτερον τῆς σωματικῆς ἀναπαύσεως ἀντὶ τῶν θλί ψεων, τὰς ὁποίας προετοιμάσθη να δοκιμάσῃ καὶ νὰ ὑπομεί νῇ. Πᾶς ὅστις λοιπὸν ἀποφασίσει να κατορθώσῃ τὴν ἀρετὴν τῆς ἀκτημοσύνης, πρέπει πρῶτον ν' ἀγαπήσῃ τὰς θλίψεις, καὶ τότε ἐπέρχεται εἰς αὐτὸν λογισμὸς νὰ ἦναι ἀκτήμων εἰς τοῦτον τὸν κόσμον· καὶ πᾶς ὅστις δέχεται τὰς θλίψεις, πρώ τον πρέπει να στερεωθῇ διὰ τῆς πίστεως, καὶ τότε ὑπομένει τὰς θλίψεις. Ὅστις στερηθῇ τὰ ὑλικὰ πράγματα τοῦ κόσμου, καὶ δὲν στερηθῆ τὴν ἐνέργειαν τῶν αἰσθήσεων, προξενεῖ εἰς ἑαυτὸν διπλῆν θλίψιν, καὶ στενοχωρῆται καὶ ταλαιπωρεῖται διπλασίως· καὶ ποῖον ὄφελος θέλει ἔχει ἐκ τῆς στερήσεως τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων, ἐν ὅσῳ διὰ τῶν αἰσθήσεων καθη δύνεται εἰς αὐτά ; διότι αὐτὸς πάσχει τὸ αὐτὸ ἐκ τῆς ἐνερ γείας τῶν αἰσθήσεων, όπερ έπασχε πρότερον πρακτικῶς· ἐπειδὴ καὶ ἡ ἐνθύμησις τῆς ἐνεργείας τῶν παθῶν δὲν ἀπομα-

κρύνεται ἐκ τῆς διανοίας αὐτοῦ· καθότι ἐὰν αἱ φαντασίαι τῶν πραγμάτων προξενῶσιν εὐχαρίστησιν εἰς τὸν ἄνθρωπον, τί δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν διὰ τὴν μετ' αὐτῶν συνένωσιν καὶ συνύ παρξιν αὐτοῦ; Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἡ ἀναχώρησις ὑπάρχει και λὴ καὶ ἐπωφελής· ἐπειδὴ πολὺ συντείνει εἰς τὸ νὰ καταπραύ νῃ τοὺς λογισμούς, προσθέτει δὲ καὶ δύναμιν εἰς τὴν ἐργα σίαν τῆς κακοπαθείας, καὶ διδάσκει τὸν ἄνθρωπον μεγάλην ὑπομονὴν εἰς τὰς ἐπερχομένας αὐτῷ ἀναγκαίας θλίψεις. Μὴ ζητήσῃς ποτὲ συμβουλὴν παρά τινος, ὅστις δὲν εἶναι ὅμοιός σοι κατὰ τὴν διαγωγήν, καν λίαν σοφὸς ἦν καλλίτε ρον δὲ εἶναι νὰ συμβουλεύησαι ἕνα ἀμαθῆ, ὅστις ἐδοκίμασε τὰ πράγματα δι' ἔργου, παρὰ ἕνα σοφὸν καὶ λόγιον, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ ἀπὸ μάθησιν καὶ ἐξέτασιν, χωρὶς νὰ δοκιμάσῃ τὰ πράγ ματα. Καὶ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἡ δοκιμή; δοκιμὴ εἶναι, ὄχι τὸ νὰ ἐξετάσῃ τις καὶ νὰ παρατηρήσῃ τινὰ πράγματα,χωρίς να λάβῃ τὴν γνῶσιν αὐτῶν δι' ἔργου, ἀλλὰ τὸ νὰ αἰσθανθῇ τις διὰ τῆς δοκιμῆς τὴν ὠφέλειαν ἢ τὴν βλάβην αὐτῶν ἐμπράκτως διὰ τῆς πολυκαιρίας· ἐπειδὴ πολλάκις φαίνεται πραγμά τι, τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχει βλάβην, ἀλλ' ἐντὸς αὐτοῦ κρύπτεται με γάλη ὠφέλεια, οὕτω νόησον καὶ τὸ ἐναντίον τούτου, ήγουν πολλάκις φαίνεται πρᾶγμά τι, ἔχον ὠφέλειαν, ἐνῷ αὐτὸ ἐμ- περιέχη βλάβην μεγίστην· διὰ τοῦτο πολλοὶ ἄνθρωποι εἰς τὰ φαινόμενα ἐπικερδή πράγματα εὑρίσκουσιζη μίαν. Ἐκεῖνον λοιπὸν μεταχειρίζου σύμβουλον, ὅστις ἐδοκίμασε διὰ τῆς ὑπο- μονῆς τὰ πράγματα μετὰ διακρίσεως· ἐπειδὴ ἕκαστος δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ συμβουλεύῃ, παρὰ μόνον ὅστις ἐκυβέρνησε τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐλευθερίαν καλῶς, καὶ δὲν φοβεῖται κατηγορίας καὶ συκοφαντίας. Ὅταν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀσκήσεώς σου εὕρῃς ἀμετάβλητον εἰρήνην, τότε πρέπει νὰ φοβῆσαι· διότι ἀπέχεις μακρὰν τῆς εὐθείας ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν περιεπάτησαν οἱ πολύπονοι πόδες τῶν ἁγίων· ἐπειδὴ ὅσον περιπατῶν προχωρεῖς εἰς τὴν ὁδὸν '

τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, καὶ πλησιάζεις εἰς αὐτόν, ἔχε τὸ ἑξῆς σημεῖον· σοὶ ἀπαντᾶ ἡ δύναμις τῶν πειρασμῶν· καὶ ὅσον προχωρεῖς καὶ προκόπτεις, τόσον καὶ οἱ πειρασμοὶ αὐξάνουσι καὶ διεγείρονται κατὰ σοῦ. Ὅταν δέ, προχωρῶν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἀσκήσεώς σου, αἰσθανθῇς εἰς τὴν ψυχήν σου διαφόρους δυ- νατούς πειρασμούς, γνώριζε, ὅτι τότε ἠξιώθη ἡ ψυχή σου ἐν τῷ κρυπτῷ ἄλλου υψηλοτέρου βαθμοῦ, καὶ προσετέθη εἰς τὴν κατάστασιν αὐτῆς ἀνωτέρα χάρις· διότι κατὰ τὸ μέγεθος τῆς θείας χάριτος φέρει ὁ Θεὸς εἰς τὴν ψυχὴν καὶ τὰς θλίψεις τῶν πειρασμῶν· ὄχι τὰς θλίψεις τῶν κοσμικῶν πειρασμῶν, οἱ ὁποῖοι συμβαίνουσιν εἴς τινας, ἵνα χαλινωθῇ ἡ κακία απ τῶν, οὔτε τὰς θλίψεις τῶν σωματικῶν ταραχῶν, ἀλλὰ τὰς θλίψεις ἐκείνων τῶν πειρασμῶν, οἵτινες ἁρμόζουσιν εἰς μονα- χοὺς ἡσυχαστάς· τοὺς τοιούτους πειρασμούς ἀκολούθως θέα λομεν διαιρέσει εἰς εἴδη. Ἐὰν ἡ ψυχὴ ἀσθενῇ, καὶ δὲν ἦναι ἱκανὴ νὰ ὑπομένῃ τοὺς μεγάλους πειρασμούς, καὶ παρακαλῇ ἵνα μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτούς, καὶ εἰσακουσθῇ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, γνώ- ριζε, ὅτι καθ' ὅσον δὲν ὑπάρχει ἱκανὴ πρὸς τοὺς μεγάλους πειρασμούς, κατὰ τοσοῦτον εἶναι ἀνίκανος καὶ διὰ τὰ μεγάλα χαρίσματα· καὶ καθὼς ἐμποδίσθησαν ἐξ αὐτῆς οἱ μεγάλοι πειρασμοί, οὕτως ἐμποδίζονται· καὶ τὰ μεγάλα χαρίσματα· διότι ὁ Θεὸς δὲν δίδει εἰς οὐδένα μέγα χάρισμα άνευ μεγά λου πειρασμοῦ· ἐπειδὴ κατὰ τοὺς πειρασμοὺς δίδει καὶ τὰ χαρίσματα ὁ Θεός· καὶ τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς θείας σοφίας, τὴν ὁποίαν δὲν καταλαμβάνουσιν οἱ ἄνθρωποι. Λοιπὸν ἐκ τοῦ μεγέθους τῶν δυσαρέστων θλίψεων καὶ στενοχωριῶν, αἵτινες συμβαίνουσιν εἰς σὲ ὑπὸ τῆς θείας προνοίας, κατα λαμβάνεις, πόσην τιμὴν ἐδέχθη ἡ ψυχή σου παρὰ τῆς μεγα λωσύνης τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ κατὰ τὴν λύπην, τὴν ὁποίαν δου κιμάζεις, σοὶ ἔρχεται καὶ ἡ παρηγορία. Ερ. Τί λοιπόν ; πρῶτον ἔρχεται ὁ πειρασμός, καὶ ἔπειτα τὸ χάρισμα, ἢ πρῶτον τὸ χάρισμα, καὶ ἔπειτα ἔρχεται ὁ πειρασμός;

Απ. Δὲν ἔρχεται ὁ πειρασμός, ἐὰν πρῶτον ἡ ψυχὴ δὲν ἤθελε δεχθή κρυπτῶς δύναμίν τινα ὑπὲρ τὸ μέτρον αὐτῆς ὑπὸ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος· μαρτυρεῖ δὲ τοῦτο ὁ πει ρασμὸς τοῦ Κυρίου, ἐπίσης καὶ οἱ πειρασμοί τῶν ἀποστόλων, οἵτινες δὲν παρεχωρήθησαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς πειρασμούς, εἰμὴ ὅτε ἐδέχθησαν τὸ πανάγιον Πνεῦμα· διότι ὅσοι ἀπολαμ βάνουσι τὰ καλά, ἁρμόζει εἰς αὐτοὺς νὰ ὑπομένωσι καὶ τοὺς πειρασμοὺς αὐτῶν τῶν καλῶν· ἐπειδὴ τὸ καλὸν συνοδεύε ται ὑπὸ θλίψεως· οὕτως ἀρέσκει εἰς τὸν πάνσοφον Θεὸν νὰ πράττῃ εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ ἔργα. Καὶ ἐὰν τὸ χάρισμα προη γεῖται τοῦ πειρασμοῦ, ἀλλ' ἡ αἴσθησις τῶν πειρασμῶν προη γεῖται τῆς αἰσθήσεως τοῦ χαρίσματος, ἵνα δοκιμασθῇ ἡ ἐλευ θερία τοῦ ἀνθρώπου· ἐπειδὴ ἡ χάρις δὲν προλαμβάνει νὰ γίνῃ ἐπαισθητὴ εἰς τινα, πρὸ τοῦ αὐτὸς νὰ γευθῇ τὴν πικρίαν τῶν πειρασμῶν· καὶ προηγεῖται μὲν ἡ χάρις εἰς τὸν νοῦν, ἀλλ᾽ ἀργοπορεῖ νὰ φανερωθῇ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς. Πρέπει λοιπὸν ἐν καιρῷ τῶν πειρασμῶν νὰ κυριευώμεθα ἀπὸ δύο τινὰ αἰσθή ματα ἐναντία καὶ ἀνόμοια, ταῦτα δὲ εἶναι χαρὰ καὶ φόβος· χαρὰ μέν, ὅτι ἠξιώθημεν νὰ περιπατήσωμεν τὴν ὁδὸν ἐκεί νην, τὴν ὁποίαν περιεπάτησαν οἱ ἅγιοι, μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅστις ζωοποιεῖ τὰ πάντα· καὶ τοῦτο θέλει γίνει εἰς ἡμᾶς φανερὸν ἀπὸ τὴν διάγνωσιν τῶν πειρασμῶν, οἵτινες ἐπέρχονται εἰς ἡμᾶς. Τὸν δὲ φόβον ὀφείλο μεν νὰ ἔχωμεν, μήπως ἐξ αἰτίας τῆς ὑπερηφανείας ὑμῶν ἑπέρ- χονται εἰς ἡμᾶς οἱ τοιοῦτοι πειρασμοί· φωτίζονται ὅμως ὑπὸ τῆς θείας χάριτος οἱ ταπεινόφρονες εἰς τὸ νὰ διακρίνωσι ταῦ τα πάντα, καὶ νὰ γνωρίζωσι, ποῖος πειρασμὸς ἐπέρχεται ἀπὸ τὸν καρπὸν τῆς ὑπερηφανείας, καὶ ποῖος ἐκ τῶν ῥαπισμάτων τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ οἱ πειρασμοί, οἱ προερχόμενοι ἐκ τῆς προόδου τῆς αὐξήσεως τῆς καλῆς πολιτείας, διακρίνον. ται ἀπὸ τοὺς πειρασμούς τῆς τοῦ Θεοῦ παραχωρήσεως, τοὺς ἐρχομένους πρὸς παίδευσιν διὰ τὴν ὑπερηφάνειαν τῆς καρδίας.

Οἱ πειρασμοί, οἵτινες συμβαίνουσιν ἐκ τῆς πνευματικῆς ῥάβδου τοῦ Θεοῦ εἰς προκοπὴν καὶ αὔξησιν τῆς ψυχῆς, διὰ τῶν ὁποίων γυμνάζεται, καὶ δοκιμάζεται καὶ ἀγωνίζεται ἡ ψυχή, εἶναι οὗτοι· ἡ ὀκνηρία, τὸ βάρος τοῦ σώματος, ή πα ράλυσις τῶν μελῶν τοῦ σώματος, ἡ ἀκηδία, ἡ σύγχυσις τῆς διανοίας, ὑπόνοια ἀσθενείας τοῦ σώματος, τὸ νὰ κόψῃ τις πρὸς ὥραν τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδα του, ἡ σκότωσις τῶν λογισμῶν, ἡ στέρησις τῆς ἀνθρωπίνης βοηθείας, ἡ στέρησις τῶν ἀναγκαίων χρειῶν τοῦ σώματος, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Ἐν καιρῷ τούτων τῶν πειρασμῶν ἀποκτᾷ ὁ ἄνθρωπος ψυχὴν μεμονωμένην καὶ ἀβοήθητον, καὶ καρδίαν νενεκρωμένην καὶ ταπεινήν· καὶ διὰ ταύτης τῆς διαφόρου καταστάσεως δοκιμά ζεταί τις, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἐπιθυμίαν τοῦ Θεοῦ. Οἰκονομεῖ δὲ ἡ θεία πρόνοια νὰ ἐπέρχωνται οὗτοι οἱ πειρασμοὶ κατὰ τὴν δύναμιν καὶ τὴν χρείαν ἑκάστου. Μετὰ τούτων τῶν πειρα- σμῶν εἶναι συγκερασμένα ἡ παρηγορία καὶ ἡ δυστυχία, το φῶς καὶ τὸ σκότος, οἱ πόλεμοι καὶ αἱ βοήθειαι, καὶ ἐν γένει ἡ στενοχωρία καὶ ἡ εὐρυχωρία. Οὗτοι οἱ πειρασμοί εἰσι τὸ σημεῖον τῆς ψυχικῆς προκοπῆς τοῦ ἀνθρώπου, τῆς γινομένης διὰ τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ. Οἱ δὲ πειρασμοί, οἵτινες ἐπέρχονται ἐκ θείας παραχωρή σεως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀναισχυντοῦσι, καὶ ὑψηλοφρονοῦ σι διὰ τοῦ νοὸς αὑτῶν· ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀδικοῦσι τὴν ἀγαθότητα αὐτοῦ διὰ τῆς ὑπερηφανείας αὐτῶν, εἰσὶν οὗτοι· οἱ φανεροί πειρασμοὶ τῶν δαιμόνων, οἱ ὑπὲρ τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς ἐπερχόμενοι· ἡ στέρησις τῆς σοφίας αὑτῶν· ἡ δριμεία αἴσθησις τῶν λογισμῶν τῆς πορνείας, ἥτις παραχωρεῖται πρὸς ταπείνωσιν τῆς ἐπάρσεως αὑτῶν· ὁ ταχὺς θυμός, τὸ νὰ θέλωσι νὰ στήσωσι τὸ ἴδιον αὑτῶν θέλημα, τὸ νὰ φιλονει κῶσι διὰ λόγων, τὸ νὰ ἐπιτιμῶσι καὶ νὰ κανονίζωσι τοὺς ἄλ λους· ἡ καταφρόνησις τῆς καρδίας καὶ τῆς ψυχῆς· ἡ τελεία πλάνη τοῦ νοός· βλασφημίαι κατὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ

συλλογισμοί ἀνόητοι καὶ ἄξιοι γέλωτος, μᾶλλον δὲ κλαυθμοῦ· ἡ παρὰ τῶν ἀνθρώπων γινομένη εἰς αὐτοὺς καταφρόνησις καὶ ἀτιμία· τὸ νὰ γίνωνται αἰσχύνη καὶ ὄνειδος ὑπὸ τῶν δαι- μόνων κατά διαφόρους τρόπους κρυπτῶς καὶ φανερῶς· ἐπι θυμία τοῦ νὰ σμίγωνται καὶ νὰ συναναστρέφωνται μετὰ τῶν κοσμικῶν· τὸ νὰ πολυλογῶσι καὶ νὰ φλυρῶσι πάντοτε ἀνοή τως· τὸ νὰ ἐφευρίσκωσι καινοτομίας καὶ ψευδοπροφητείας· τὸ νὰ ἐπαγγέλλωνται πράγματα ανώτερα της δυνάμεως αὑτῶν. καὶ οὗτοι μὲν εἶναι οἱ ψυχικοὶ αὐτῶν πειρασμοί. Οἱ δὲ σωμα τικοί εἰσιν οὗτοι· συμβαίνουσιν εἰς τοὺς ὑπερηφάνους περι- στατικὰ λυπηρά, ἅτινα διαμένουσι πάντοτε ἀνεξήγητα· τὸ νὰ συναπαντώνται πάντοτε μετὰ κακῶν καὶ ἀσεβῶν ἀνθρώ πων, τὸ νὰ κινῆται ἡ καρδία αὐτῶν αἴφνης καὶ ἄνευ τινὸς αἰτίας ὑπὸ τοῦ θείου φόβου· τὸ νὰ πίπτωσι πολλάκις ἐκ με γάλων καὶ ὑψηλῶν πετρῶν καὶ τόπων πρὸς βλάβην τοῦ σώ- ματος· στέρησις τῆς παρηγορίας τῆς καρδίας· στέρησις τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς πίστεως αὐτῶν· καὶ ἐν γένει συμβαίνουσιν εἰς αὐτοὺς ὅσα εἶναι ὑπὲρ τὴν δύναμιν αὑτῶν μετὰ τῶν ἰδιαι τέρων ἀτομικῶν παθῶν. Πάντα ταῦτα, ἅπερ ἐξετάσαμεν καὶ ἀπαριθμήσαμεν, προέρχονται ἐκ τῶν τρόπων τῶν πειρασμῶν τῆς ὑπερηφανείας. Ἡ δὲ ἀρχὴ τῶν πειρασμῶν τούτων φαίνεται, ὅταν ἄρχη- ταί τις νὰ θεωρῇ ἑαυτὸν σοφὸν καὶ φρόνιμον, καὶ τότε ὑπο- πίπτει εἰς πάντα ταῦτα τὰ κακὰ κατὰ τὸ μέτρον τῶν τοιού- των λογισμῶν τῆς ὑπερηφανείας. Καὶ λοιπὸν ἀπὸ τὰ εἴδη τῶν πειρασμῶν σου μάνθανε τὰς λεπτὰς σκέψεις τῆς διανοίας σου· καὶ εἰ μὲν εἴδεις τινὰς ἐκ τούτων τῶν πειρασμῶν νὰ ὦσιν ἡνωμένοι μετὰ τῶν πρὸ αὐτῶν, γνώριζε, ὅτι καθ' ὅσον μετέχεις ἐξ αὐτῶν, κατὰ τοσοῦτον καὶ ἡ ὑπερηφάνεια ἐνυ πάρχει εἰς σέ. " Ακουσον δὲ πάλιν, ὅτι ἅπασαι αἱ λυπηραί περιστάσεις καὶ αἱ θλίψεις, αἱ μὴ μετέχουσαι ὑπομονῆς, προξενοῦσι διπλὴν

βάσανον· καθότι ἡ ὑπομονὴ ἀποδιώκει τὴν πικρίαν τῶν συμ φορῶν τοῦ ἀνθρώπου, ἡ δὲ μικροψυχία εἶναι μήτηρ τῆς κοι λάσεως· ἡ ὑπομονὴ εἶναι μήτηρ τῆς παρηγορίας, καὶ δύνα μίς τις, ἥτις φυσικῶς γεννᾶται ἐξ εὐρυχώρου καρδίας, τὴν ὁποίαν δύναμιν δύσκολον ὑπάρχει νὰ εὕρῃ τις εἰς τὰς ἑαυτοῦ θλίψεις ἄνευ τοῦ θείου χαρίσματος τῆς ἐπιμόνου εὐχῆς καὶ τῆς ἐκχύσεως τῶν δακρύων. Οταν θελήσῃ ὁ Θεὸς νὰ θλίψῃ ἄνθρωπόν τινα ὑπὲρ τὸ δέον, παραχωρεῖ νὰ ἐμπέση οὗτος εἰς τὰς χεῖρας τῆς μικρο- · ψυχίας, ἥτις γεννᾷ εἰς αὐτὸν ἰσχυρὰν δύναμιν τῆς ἀκηδίας, διὰ τῆς ὁποίας γεύεται τοῦ ψυχικοῦ πνιγμοῦ, ὅπερ ὑπάρχει δοκιμασία τῆς κολάσεως· καὶ ἐντεῦθεν ἐπέρχεται εἰς αὐτὸν τὸ πνεῦμα τῆς φρενοβλαβείας, ἐξ οὗ πηγάζουσιν ἄπειροι πειρα σμοί, ήγουν ή σύγχυσις, ή ταραχή, ὁ θυμός, ή βλασφημία, ἡ κεμψημοιρία, οἱ διεστραμμένοι λογισμοί, ἡ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετάβασις, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια. Ἐὰν δὲ εἴπῃς ποία εἶναι ἡ αἰτία ὅλων τούτων; σοὶ λέγω κάγώ, ὅτι εἶναι ἡ ἀμέ λειά σου· ἐπειδὴ δὲν ἐφρόντισας ν' ἀκούσης τὴν ἰατρείαν τού- των· ἡ δὲ ἱατρεία ὅλων τούτων ὑπάρχει μία καὶ ἡ αὐτή, διὰ τῆς ὁποίας εὑρίσκει τις παρευθὺς παρηγορίαν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Καὶ ποία εἶναι αὕτη ἡ ἰατρεία ; ή ταπεινοφροσύνη της καρδίας, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναταί τις νὰ διασκορπίσῃ τὸν φραγμὸν τούτων τῶν πειρασμῶν, ἀπεναντίας μάλιστα εὑρί σκει αὐτοὺς ἐπερχομένους κατ' αὐτοῦ μετὰ μεγαλειτέρας δυ νάμεως. Μὴ θυμωθῇς κατ' ἐμοῦ, διότι σοὶ λέγω τὴν ἀλήθειαν· τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἐζήτησάς ποτε ἐγκαρδίως την ταπεινοφροσύνην· ἐὰν θέλης προσπάθησαν ν' ἀποκτήσης αὐτήν, καὶ τότε θέλεις εἰδεῖ, πῶς αὕτη ἐξαφανίζει ἀπὸ σοῦ ἅπασαν τὴν κακίαν τῶν πειρασμῶν· διότι κατὰ τὸ μέτρον τῆς ταπεινοφροσύνης σου σοὶ δίδεται καὶ ὑπομονὴ εἰς τὰς συμφοράς σου, καὶ κατὰ τὸ μέτρον τῆς ὑπομονῆς σου ἐλαφρύνεται καὶ τὸ βάρος τῶν θλί 16

ψεών σου, καὶ λαμβάνεις παρηγορίαν καὶ κατὰ τὴν παρηγο- ρίαν σου ἐξάπτεται ἡ πρὸς Θεόν ἀγάπη σου, καὶ κατὰ τὴν ἀγάπην σου μεγαλύνεται καὶ ἡ χαρά σου ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος. Ὅταν ὁ πατὴρ ἡμῶν ὁ οἰκτίρμων εὐδοκῇ νὰ κάμη ἔκβασιν τῶν πειρασμῶν τῶν τέκνων αὐτοῦ, δὲν ἀφαιρεῖ ἐξ αὐτῶν τοὺς πειρασμούς, ἀλλὰ δίδωσι εἰς αὐτοὺς ὑπομονήν, καὶ διὰ τῆς ὑπομονῆς δέχονται ὅλα τὰ καλὰ πρὸς τελειότη- τητα τῶν ψυχῶν αὐτῶν. Εἴθε δὲ ν' ἀξιώσῃ καὶ ἡμᾶς ὁ Κύ ριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ τῆς χάριτος αὑτοῦ νὰ ὑπομέ. νωμεν εὐχαρίστως τὰ κακὰ καὶ τοὺς πειρασμοὺς διὰ τὴν ἀγά την αὐτοῦ. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΜΖ'.

Περὶ τοῦ, ὅτι τὸ σῶμα φοβούμενον τοὺς πειρασμούς γίνεται φίλος τῆς ἁμαρτίας.

ΕΙΠΕ ΤΙΣ ἐκ τῶν ἁγίων πατέρων, ὅτι τὸ σῶμα φοβούμενον τοὺς πειρασμούς, γίνεται φίλος τῆς ἁμαρτίας, ἵνα μὴ στε νοχωρηθῇ καὶ ἀποθάνῃ· διὰ τοῦτο καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα και παναγκάζει αὐτὸ ν' ἀποθάνῃ· ἐπειδὴ γνωρίζει, ὅτι ἐὰν δὲν ἀποθάνῃ, δὲν νικᾷ τὴν ἁμαρτίαν. Ὅστις λοιπὸν ἐπιθυμεῖ νὰ ἐνοικήσῃ εἰς αὐτὸν ὁ Κύριος, ἂς βιάζη τὸ ἑαυτοῦ σῶμα, καὶ ἂς δουλεύῃ τὸν Θεόν, καὶ ἂς ἐργάζηται τὰς ἐντολὰς τοῦ ἁ- γίου Πνεύματος, τὰς ὁποίας περιγράφει ὁ ἀπόστολος Παῦ λος, καὶ ἂς φυλάττῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ τῶν σαρκικῶν ἔρ- γων, καθὼς ἔγραψεν ὁ αὐτὸς ἀπόστολος. Σῶμα μεμιγμένον τῇ ἁμαρτίᾳ ἀναπαύεται εἰς τὰ σαρκικὰ ἔργα, τὸ δὲ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ δὲν ἐνοικεῖ εἰς αὐτό. Ὅταν τὸ σῶμα ἐξασθενήσῃ διά

νηστείας καὶ ταπεινώσεως, ἐνδυναμοῦται ἡ ψυχὴ διὰ τῆς προ σευχῆς. Συνηθίζει δὲ τὸ σῶμα, ὅταν στενοχωρηθῇ παραπολύ ἐκ τῶν θλίψεων τῆς ἡσυχίας, καὶ στερηθῇ τῶν ἀναγκαίων, καὶ θλιβῇ τόσον, ὥστε πλησιάζει ν' ἀποθάνῃ, συνηθίζει, λέγω, νὰ παρακαλῇ, λέγων, ἄφες με ὀλίγον νὰ πολιτευθῶ σύμμε τρα, ἵνα ορθοποδήσω· ἐπειδὴ ἐδοκιμάσθην καὶ ἔπαθον ἀπὸ τὰς τόσας σκληραγωγίας· καὶ ἐὰν ἀναπαύσῃς αὐτὸ ἐκ τῶν θλίψεων καὶ στενοχωριῶν, καὶ χορηγήσης εἰς αὐτὸ ὀλίγην ἄνεσιν, εὐθὺς ὀλίγον κατ' ὀλίγον ἄρχεται νὰ σοὶ ψιθυρίζῃ κοι λακευτικῶς, ἕως ὅτου νὰ σὲ κάμῃ ν' ἀναχωρήσης ἐκ τῆς ἐρή μου· διότι αἱ κολακεῖαι αὐτοῦ εἶναι ἰσχυρόταται· καὶ ἰδοὺ τὶ σοὶ λέγει, ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ πολιτευθῶμεν ἐναρέτως καὶ εἰς τὸν κόσμον· ἐπειδὴ παραπολὺ ἐκακοπαθήσαμεν εἰς τὴν ἔρημον· δυνάμεθα καὶ εἰς τὸν κόσμον νὰ ἐξασκήσωμεν τοὺς αὐτοὺς ἀγῶνας· δοκίμασόν με μόνον, καὶ ἐὰν δὲν γίνω ὡς θέλεις, ημε ποροῦμεν πάλιν νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὴν ἔρημον, ἰδοὺ ἡ ἔρη- μος δὲν φεύγει ἀπὸ ἡμᾶς. Μὴ λοιπὸν πιστεύσης αὐτῷ, κἂν σὲ παρακαλέση παραπολύ, καὶ σοὶ δώσῃ πολλὰς ὑποσχέσεις· διότι δὲν πράττει ποτὲ ὅσα ὑπόσχεται· ἐὰν δὲ τυχὸν ἐνδώσης εἰς τὰς αἰτήσεις αὐτοῦ, θέλει σὲ ῥίψει εἰς πολλὰ καὶ μεγάλα ἄτοπα ἔργα, ἐκ τῶν ὁποίων δεν θέλεις δυνηθῇ πλέον ν' ἀπαλα λαγής. Ὅταν τὸ σῶμα ἀποκάμῃ ἀπὸ τοὺς πειρασμούς, καὶ ζητῇ ν' ἀπαλλαγῇ, εἰπὲ εἰς αὐτό· σὺ πάλιν τὴν ἀκαθαρσίαν καὶ τὴν αἰσχρὰν ζωὴν ἐπιθυμεῖς· καὶ ἐὰν σοὶ εἴπῃ, ὅτι εἶναι μεγάλη ἁμαρτία νὰ φονεύσῃς σεαυτὸν διὰ τῆς κακοπαθείας, εἰπὲ καὶ σὺ εἰς αὐτό· ἐγὼ φονεύω ἐμαυτόν, ἐπειδὴ δὲν ὑποφέρω νὰ ζῶ ἀκάθαρτον ζωήν. κάλλιον μοὶ εἶναι ν' αποθάνω ἐνταῦθα εἰς τὴν ἔρημον, παρὰ νὰ ἴδω τὸν ἀληθῆ θάνατον τῆς ψυχῆς μου, ὅστις ὑπάρχει ὁ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χωρισμός· μοὶ συμφέρει ν' ἀπο- θάνω ἐνταῦθα εἰς τὴν ἔρημον διὰ τὴν σωφροσύνην καὶ καθα ρότητά μου, παρὰ νὰ ζήσω κακὴν ζωὴν εἰς τὸν κόσμον· ἐγὼ 16*

προετίμησα τοῦτον τὸν θάνατον διὰ τὰς ἁμαρτίας μου· ἀς (ανατώσω ἐμαυτόν, διότι ἥμαρτον εἰς τὸν Θεόν, καὶ πλέον δὲν θέλω παροργίσει αὐτόν· τί θέλω τὴν ἄσωτον ζωήν, ἥτις ὑπάρχει μακρὰν τοῦ Θεοῦ; ὑπομένω τὰς ταλαιπωρίας ταύ τας, ἵνα μὴ ἀποξενωθῶ ἐκ τῆς οὐρανίου ἐλπίδος· ποίαν ὠφέ λειαν ἔχει ὁ Θεὸς ἐκ ταύτης μου τῆς ζωῆς, ἐὰν ζήσω κακῶς, καὶ παροργήσω αὐτόν;

ΛΟΓΟΣ ΜΗ.

Περὶ τοῦ, διὰ ποίας αἰτίας ἀφίνει ὁ Θεὸς τοὺς πειρασμοὺς εἰς τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν.

Εκ ΤΗΣ ἀγάπης, τὴν ὁποίαν δεικνύουσιν οἱ ἅγιοι πρὸς τὸν Θεὸν δι' όσα ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ πάσχουσιν, ἀποκτᾷ ἡ καρδία αὑτῶν παῤῥησίαν τοῦ νὰ βλέπωσιν εἰς αὐτὸν ἐλευ θέρως, καὶ μετὰ πεποιθήσεως νὰ ζητῶσι παρ' αὐτοῦ τὴν ἐκε πλήρωσιν τῶν αἰτημάτων αὐτῶν· διότι μεγάλη εἶναι ἡ δύ ναμις τῆς εὐχῆς, ἥτις γίνεται μετὰ παρρησίας εἰς τὸν Θεόν. Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς ἀφίνει τοὺς ἁγίους αὑτοῦ νὰ πειραχθῶσε διὰ πάσης θλίψεως, ὅπως λάβωσι δοκιμὴν τῆς βοηθείας αύ- τοῦ, καὶ τῆς περὶ αὐτῶν προνοίας· ἐπειδὴ ἐκ τῶν πειρασμῶν ἀποκτῶσι σοφίαν καὶ σύνεσιν, καὶ μὴ γίνωσιν ἀμαθεῖς, καὶ στερηθῶσι τῆς γυμνασίας τῶν δύο μερῶν, τῶν καλῶν καὶ τῶν κακῶν· καὶ διὰ ν' ἀποκτήσωσιν ἐκ τῆς δοκιμῆς τὴν γνῶ- σιν πάντων τῶν ποιημάτων αὐτοῦ, μὴ ἐξαπατώμενοι ὑπὸ τῶν δαιμόνων· διότι ἐὰν ἐγυμνάζοντο εἰς μόνα τὰ καλά, ἤθε λον στερηθῆ τὴν γυμνασίαν τῶν κακῶν, καὶ ἑπομένως ἤθε λον εἴσθαι εἰς τοὺς πολέμους γυμνοὶ καὶ ἄπειροι.

᾿Αλλ' ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι ὁ Θεὸς δύναται νὰ γυμνάσῃ αὐτοὺς καὶ χωρὶς τῆς ἀκριβοῦς γνώσεως τῶν πειρασμῶν· τότε λοι πὸν ἐξάγεται, ὅτι ὁ Θεὸς θέλει νὰ γίνωσιν οἱ ἠγαπημένοι αυ τοῦ φίλοι ὡς τὰ ἄλογα ζῶα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἐλευθε ρίαν εἰς κανὲν πρᾶγμα. Ὁ ἄνθρωπος δὲν αἰσθάνεταί ποτε τὸ καλόν, ἐὰν πρῶτον δὲν δοκιμάσῃ τὰ κακά, ἕνα, ὅταν ἀπαν τήσῃ τὰ καλά, μεταχειρισθῇ αὐτὰ μετὰ γνώσεως καὶ ἐλευ θερίας ὡς ἰδικά του. Ποσον γλυκεῖα εἶναι ἡ γνῶσις, ἥτις ἀπο- κτᾶται ἐκ τῆς δοκιμῆς τῶν ἔργων καὶ ἐκ τῆς γυμνασίας, καὶ πόσην δύναμιν δίδωσιν εἰς ἐκεῖνον, ὅστις εὗρεν αὐτὴν διὰ τῆς πολλῆς δοκιμῆς· ἐκεῖνοι γνωρίζουσιν, ὅσοι ησθάνθησαν τὴν βοήθειαν καὶ τὴν ἀξίαν αὐτῆς, καθὼς καὶ τὴν ἀσθένειαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως καὶ τὴν βοήθειαν τῆς θείας δυνά- μεως· ἐπειδὴ τότε συναισθάνονται τὴν βοήθειαν τῆς γνώσεως. Ὅτε ὁ Θεὸς ἀφαιρέσει ἐξ αὐτῶν τὴν θείαν αὐτοῦ δύναμιν, καὶ κάμει νὰ αἰσθανθῶσι τὴν ἀσθένειαν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ τὴν δυσκολίαν τῶν πειρασμῶν, καὶ τὴν πονηρίαν τοῦ ἐχ θροῦ, καὶ πρὸς ποῖον ἐχθρὸν πολεμοῦσι, καὶ ποίαν ἀσθενῆ φύ σιν εἶναι ἐνδεδυμένοι, καὶ ὅτι πραγματικῶς ὑπάρχουσι πεφυ- λαγμένοι ὑπὸ τὴν θείαν δύναμιν, και πόσον προεχώρησαν εἰς τὴν ἀρετήν, καὶ πόσον ὑψώθησαν δι' αὐτῆς, καὶ ὅτι, ὅταν ἀπομακρυνθῇ ἐξ αὐτῶν ἡ θεϊκὴ δύναμις, ἀδυνατοῦσιν έναν- τίον παντὸς πάθους· καὶ πράττει τοῦτο ὁ Θεός, ἵνα ἐξ ὅλων τούτων ἀποκτήσωσι τὴν ταπείνωσιν, καὶ πλησιάσωσι πρὸς αὐτόν, καὶ ἐκδέχωνται τὴν βοήθειαν αὑτοῦ, καὶ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν προσευχήν. Πόθεν ἔμαθον πάντα ταῦτα ; παρὰ ἀφοῦ ἐδοκίμασαν πολλὰ κακά, καὶ πολλοὺς πειρασμούς, εἰς τοὺς ὁποίους κατὰ παραχώρησιν Θεοῦ ἔπεσαν, καθώς λέγει καὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ἵνα μὴ ὑπερηφανευθῶ ἐκ τῆς ὑπερβο- λῆς τῶν ἀποκαλύψεων, μοὶ ἐδόθη σκόλου εἰς τὴν σάρκα, ἄγγελος τοῦ σατανᾶ. Ἀλλ᾿ ἐκ τῶν πειρασμῶν ἀποκτά τις καὶ σταθερὰν πίστιν διὰ τῆς δοκιμῆς τῆς θείας βοηθείας, την

ὁποίαν ἔλαβε πολλάκις· καὶ ἐντεῦθεν γίνεται ἄφοβος, καὶ ἀποκτᾷ θάρρος εἰς τοὺς πειρασμούς. Ο πειρασμὸς ὠφελεῖ εἰς πάντα ἄνθρωπον· ἐπειδὴ ἐὰν τὸν ἀπόστολον Παῦλον ὠφέλησεν ὁ πειρασμός, θέλει φραγὴ πᾶν στόμα, καὶ ὁ κόσμος θέλει γίνει ὑπόδικος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Οἱ ἀγωνισταὶ πειράζονται, ἵνα αὐξήσωσι τὸν πνευματικὸν αύ τῶν πλοῦτον οἱ δὲ ἀμελεῖς, ἵνα προφυλαχθῶσιν ἐκ τῶν βλα πτόντων αὐτοὺς πραγμάτων· οἱ δὲ εὑρισκόμενοι μακρὰν τοῦ Θεοῦ, ἵνα πλησιάσωσι πρὸς αὐτόν· οἱ δὲ φίλοι τοῦ Θεοῦ, ἵνα ἔξωσι παῤῥησίαν. Πᾶς υἱὸς ἀγύμναστος, δεν δέχεται τὸν πλοῦτον τῆς βοηθείας τοῦ οὐρανίου αὑτοῦ πατρός. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ὁ Θεὸς πρῶτον πειράζει καὶ βασανίζει τὸν ἑαυτοῦ δοῦλον, καὶ ἔπειτα δεικνύει εἰς αὐτὸν τὸ χάρισμα. Ας ῇναι δεδοξασμένον τὸ ὄνομα τοῦ δεσπότου ἡμῶν, ὅστις διὰ τῶν πικρῶν φαρμάκων δίδωσιν εἰς ἡμᾶς τὴν γλυκεῖαν ὑγείαν. δ Οὐδεὶς ὑπάρχει ἐκ τῶν ἀνθρώπων, ὅστις ἐν καιρῷ τῆς γυα μνασίας νὰ μὴ βαρύνηται καὶ δυσαρεστῆται· καὶ οὐδεὶς ὑπάρ χει, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μοὶ φαίνηται πικρὸς ὁ καιρὸς ἐκεῖνος, καθ᾿ ὃν ποτίζεται τὸ φαρμάκι τῶν πειρασμῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων ἀδύνατον ν' ἀποκτήσῃ τις δυνατὴν κράσιν· ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ ὑπομένωμεν τοὺς πειρασμοὺς δὲν εἶναι ἡμέτερον· διότι πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ πήλυνον ἀγγεῖον νὰ βαστάσῃ τὸ ὕδωρ, ἐὰν τὸ θεῖον πῦρ δὲν στερεώσῃ αὐτό ; Ἐὰν λοιπὸν ὑποταχθῶ- μεν εἰς τὸ θεῖον θέλημα, πάντα όσα ἂν ζητήσωμεν μετὰ τα πεινώσεως, καὶ διακαοῦς πόθου, καὶ καρτερίας καὶ ὑπομονής, θέλομεν λάβει ταῦτα. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΜΘ'.

Περὶ ἀληθοῦς γνώσεως, καὶ περὶ πειρασμῶν, καὶ περὶ θείας παραχωρήσεως.

ΠΟΛΛΑΚΙΣ τινές, παραβαίνοντες τὰς θείας ἐντολάς, ἁμαρ τάνουσι, καὶ διὰ τῆς μετανοίας θεραπεύουσι τὰς ψυχὰς αὐτ τῶν, καὶ γίνονται δεκτοί ὑπὸ τῆς θείας χάριτος· καθότι εἰς τὴν λογικὴν φύσιν ἡ τροπή διέρχεται ἀδιορίστως, καὶ ἕκα στος ἄνθρωπος κατὰ πᾶσαν ὥραν δέχεται διαφόρους αλλοιών σεις· ὅπερ δύναται να γνωρίσῃ ὁ διακριτικός, ἐὰν προσέχῃ, ἀπὸ τὰς καθημερινὰς δοκιμασίας, καὶ διὰ τοῦ νοὸς αὑτοῦ νὰ παρατηρῇ ἑαυτόν, καὶ νὰ μάθῃ, πόσην ἀλλοίωσιν πραότητος καὶ ἐπιεικείας δέχεται ἡ διάνοια καθ' ἑκάστην ἡμέραν, καὶ πῶς ἐκ τῆς εἰρήνης αὐτῆς αίφνης στρέφεται εἰς θόλωσεν, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ εἰς αὐτὸν τοπική τις αἰτία, καὶ πῶς ἔρχεται εἰς μέσ γαν καὶ ἀδιήγητον κίνδυνον. Περὶ τούτου μετὰ πολλῆς προνοίας καὶ σπουδῆς ἔγραψεν ὁ ἅγιος Μάρκος πρὸς ἐνθύμησιν καὶ διδασκαλίαν τῶν ἀδελ φῶν, ἵνα μὴ ἐμπέσωσιν εἰς ἀπόγνωσιν ἐν καιρῷ τῆς ἀλλοιώ σεως τῶν ἐναντίων· διότι ὅσοι ἵστανται εἰς τὴν τάξιν τῆς καθαρότητος, ὑπόκεινται πάντοτε εἰς πτώματα, και χωρίς νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἀμέλειαν, ἢ εἰς παραλυσίαν τῆς πολιτείας αὑτῶν· ἀλλὰ καὶ ὅταν ὁδεύωσι κατὰ τάξιν, συμβαίνουσιν εἰς αὐτοὺς πτώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνάντια εἰς τὸν σκοπόν τοῦ θελήματος αὐτῶν· καὶ μαρτυρεῖ περὶ τούτου ὁ ἅγιος Μάρκος, γνωρίσας ἐξ ἀκριβούς δοκιμῆς, καὶ τίθησιν εἰς τὴν ἐπιστολὴν αὑτοῦ κατ' ἰδιαιτέραν σύστασιν, ἵνα διὰ τῆς μαρ τυρίας αὐτοῦ δεχθῇ ἡ διάνοια παρηγορίαν ἐν καιρῷ ἀνάγκης. Καὶ τί λέγει ὁ ἅγιος Μάρκος; ἀλλοιώσεις, λέγει, γίνονται

εἰς ἕκαστον ἄνθρωπον κατὰ τὸν ἀέρα, ἤγουν καθώς μεταβάλ λονται οἱ καιροί εἰς τὴν ἀτμοσφαῖραν· ἐννόησον τό, εἰς ἔκα- στον, ἵνα μὴ νομίσης, ὅτι διὰ τοὺς ὑποδεεστέρους καὶ εὐτε λεῖς μόνον εἶπε τοῦτο, οἱ δὲ τέλειοι εἶναι ἐλεύθεροι τῆς ἀλ λοιώσεως, καὶ ἵστανται εἰς μίαν τάξιν πάντοτε ἄνευ ἐμπα- θῶν λογισμῶν, ὡς λέγουσιν οἱ αἱρετικοὶ Εὐχεται, διὰ τοῦτο ἔθηκε τό, εἰς ἕκαστον. .. Καὶ πῶς γίνεται τοῦτο, ὦ μακάριε; καθώς, λέγει, εἰς τὴν ἀτμοσφαίραν τώρα γίνεται ψύχος, καὶ μετ' ὀλίγον καύσων, καὶ ὕστερον χάλαζα, καὶ μετ' ὀλίγον καλοσύνη· οὕτω γίνε. ται καὶ εἰς τὴν ἡμετέραν γυμνασίαν, πόλεμος καὶ βοήθεια τῆς θείας χάριτος· ἐνίοτε εὑρίσκεται ἡ ψυχὴ εἰς τρικυμίαν, καὶ διεγείρονται κατ' αὐτῆς σκληρὰ κύματα, καὶ μετ' ὀλίγον ἐπέρ- χεται ἄλλη ἀλλοίωσις· ἐπειδὴ προφθάνει ἡ θεία χάρις, καὶ πληροῖ τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου χαρᾶς καὶ εἰρήνης καὶ σω φρόνων λογισμῶν. Ἔθηκε δὲ ἐνταῦθα τους σώφρονας λογι σμούς, ὑποδεικνύων, ὅτι οἱ πρὸ τούτων ὑπάρχουσι κτηνώδεις καὶ ἀκάθαρτοι· καὶ ἐντεῦθεν συμβουλεύει λέγων, ἐὰν μετὰ τούτους τοὺς σώφρονας λογισμοὺς ἀκολουθῇ ἐπιφορὰ πονη ρῶν λογισμῶν, ἂς μὴ λυπηθῶμεν καὶ ἀπελπισθῶμεν· καὶ πά- λιν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀναπαύσεως ἂς μὴ καυχηθῶμεν, ἀλλ' ἐν καιρῷ τῆς χαρᾶς ἂς περιμένωμεν τὴν θλίψιν· ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ μὴ λυπώμεθα, ἐὰν συμβῶσι πτώματα ἁμαρτίας, συμβου λεύων, δὲν ἐννοεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχώμεθα ταῦτα πρὸς βλάβην ἡμῶν, ἀλλὰ νὰ δεχώμεθα ταύτα μετὰ χαρᾶς ὡς φυσικὰ καὶ ἡμέτερα, καὶ νὰ μὴ ἀπελπιζώμεθα, ὡς νὰ μὴ περιμένωμεν ἀγῶνας καὶ λύπας, ἀλλὰ τελείαν καὶ ἀμετά- βλητον ἀνάπαυσιν, μήτε νὰ θέλωμεν νὰ συμβῶσιν εἰς ἡμᾶς ἐναντίαι κινήσεις, μὴ ἁρμοζούσας εἰς τὸν Κύριον καὶ Θεὸν ἡμῶν νὰ δίδη εἰς τὴν φύσιν ἡμῶν ἐν τῇ παρούσῃ ζωῇ. Καὶ πράττει τοῦτο, ἵνα μὴ μείνωμεν τελείως ἀργοὶ ἀπὸ ἐργασίαν, καὶ χαυνωθῶμεν ἐκ τῆς ἀπογνώσεως, καὶ ἑπομέ

πεν ὁ ἅγιος Νεῖλος· ἢ πάλιν νὰ νομίσης, ὅτι ὑπάρχεις ἀνώ: τερος τῶν ἄλλων, καὶ ὅτι εἰς σὲ ἁρμόζουσι τὰ θεῖα χαρί σματα, καὶ ὄχι εἰς ἄλλον τινά, ὡς ἔχοντα κατωτέραν πολι τείαν· ἢ νὰ εἴπῃς, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ γνῶσις αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο στεροῦνται τὰ τοιαῦτα χαρίσματα, εἰς ἐμὲ δὲ ἀρε μόζουσι ταῦτα· διότι ἔφθασα εἰς τὴν τελειότητα τῆς ἁγιότη τος, καὶ εἰς τὴν γνῶσιν τοῦ πνευματικοῦ βαθμοῦ, καὶ εἰς τὴν ἀμετάβλητον χαράν· καθότι ταῦτα πάντα εἰσὶ στοχασμοί τῆς ὑπερηφανείας· ἀλλὰ μᾶλλον ἐν τοιαύτη περιστάσει συλ λογίζου τοὺς ἀκαθάρτους στοχασμοὺς καὶ τὰ ἀπρεπῆ εἴδωλα, ἅπερ ἐν καιρῷ τῆς ταραχῆς καὶ ἀταξίας τῶν λογισμῶν, τῶν διεγερθέντων πρὸς ὀλίγον κατὰ σοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς σκοτών σεώς σου, ἐνεπήχθησαν εἰς τὴν διάνοιάν σου, καὶ πῶς τότε ταχέως εξέκλινας εἰς τὰ πάθη, καὶ συνέζησας μετ' αὐτῶν, καὶ δὲν ἠσχύνθης, οὔτε ἐτρόμαξας τὸν ὀφθαλμὸν τοῦ Θεοῦ, οὔτ᾽ ἐσεβάσθης τὰ θεῖα χαρίσματα καὶ δωρήματα, ἅπερ εἶ χες λάβει· καὶ γνώριζε, ὅτι ταῦτα πάντα πρὸς ταπείνωσιν ἡμῶν ἐπέφερεν εἰς ἡμᾶς ἡ θεία πρόνοια, ήτις προνοεῖ καὶ οἱ κονομεῖ εἰς ἕκαστον ἐξ ἡμῶν κατὰ τὸ πρέπον· καθότι ἐὰν ἐπαρθῇς εἰς τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς ἐπὶ τέλους σ' ἀφί νεῖ, καὶ πίπτεις τελείως εἰς πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα πειρά ζεσαι ἤδη διά μόνου τοῦ λογισμοῦ. Γνώριζε λοιπόν, ὅτι αὐτὸ τὸ νὰ ἵστασαι καὶ νὰ μὴ πίσ πτῆς εἰς τὰ πάθη, δὲν εἶναι ἰδικόν σου, οὔτε τῆς ἀρετῆς σου χάρισμα, ἀλλ' ὑπάρχει ἔργον τῆς θείας προνοίας, ἥτις σε βαστάζει εἰς τὰς παλάμας τῆς χειρὸς αὐτῆς, ἵνα μή φο βηθῇς. Ταῦτα ἔχε εἰς τὸν νοῦν σου ἐν καιρῷ τῆς χαρᾶς, ὅταν ἐπαρθῇ ὁ λογισμός σου, εἶπεν ὁ πατὴρ ἡμῶν ἅγιος Μάρκος, καὶ κλαῦσον, καὶ δάκρυσον, καὶ ἐνθυμοῦ τὰ παραπτώματά σου, εἰς τὰ ὁποῖα πίπτεις ἐν καιρῷ τῆς παραχωρήσεώς του, ἵνα ἐλευθερωθῇς ἐκ τῆς ἐπάρσεως, καὶ ἀποκτήσῃς ἐκ τῶν τοιούτων λογισμῶν ταπείνωσιν· μὴ ἀπελπισθῇς ὅμως, ἀλλὰ

διὰ τῶν λογισμῶν τῆς ταπεινώσεως ἐξιλέωσον τὸν Θεόν. Ἡ ταπείνωσις καὶ χωρὶς ἄλλων ἔργων συγχωρεῖ πολλὰ ἁμαρτήματα· τὰ ἔργα ὅμως ἄνευ τῆς ταπεινώσεως ὄχι μόνον ὑπάρχουσιν ἀνωφελῆ, ἀλλὰ καὶ πολλῶν κακῶν πρόξενα. Λοι πόν, ὡς εἶπον, διὰ τῆς ταπεινώσεως ἐκδέχου τὴν συγχώρη σιν τῶν ἁμαρτιῶν σου· καὶ καθὼς τὸ ἅλας ἡδύνει πᾶσαν προς φήν, οὕτω καὶ ἡ ταπείνωσις ἡδύνει πᾶσαν ἀρετήν, καὶ συν τρίβει τὴν δύναμιν πολλῶν ἁμαρτημάτων. Πρέπει λοιπὸν νὰ λυπῆσαι ἀδιαλείπτως κατὰ διάνοιαν καὶ μετὰ διακρίσεως, πῶς ν' ἀποκτήσῃς τὴν ταπείνωσιν· ἐὰν ὅμως ἀποκτήσωμεν αὐτήν, αὐτὴ ποιεῖ ἡμᾶς υἱοὺς τοῦ Θεοῦ· διότι ἄνευ τῆς τα πεινώσεως ὅλα ἡμῶν τὰ ἔργα, καὶ ὅλαι αἱ ἀρεταί, καὶ ὅλαι αἱ πνευματικαὶ ἐργασίαι, εἰσὶ μάταια καὶ ἀνωφελῆ. Λοιπὸν τὴν ταπείνωσιν τῆς διανοίας θέλει ὁ Θεός, καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς ταπεινώσεως τῆς διανοίας αὐξάνομεν πνευματικώς, καὶ διὰ τῆς ἐπάρσεως τῆς διανοίας ἐξαχρειούμεθα· μόνη ταπείνωσις εἶναι ἱκανὴ ἄνευ ἑτέρας τινὸς βοηθείας νὰ παρα σταθῇ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ παρακαλέσῃ ὑπὲρ ἡμῶν. Εὐ χαρίστησον καὶ δοξολόγησον τὸν Θεὸν ἀσιγήτως· διότι ἐνῷ ὑπάρχεις ἐνδεδυμένος ἀσθενῆ φύσιν, εὔκολον εἰς τὸ νὰ πίπτη, διὰ τῆς συνεργείας τῆς θείας χάριτος τοῦ ὑψοῦσαν ἀπὸ και ρὸν εἰς καιρόν, καὶ ὁποίων χαρισμάτων ἀξιοῦσαι, καὶ εἰς ποῖά τινα ὑπὲρ ἄνθρωπον μέτρα φθάνεις· καὶ πάλιν ὅταν παραχω ρηθῇς, ἕως τοῦ καταβαίνεις, καὶ ἀποκτᾶς νοῦν κτηνώδη. Ενα θυμοῦ τὴν ταλαιπωρίαν τῆς φύσεώς του, καὶ τὴν παχύτητα τῆς καταστάσεως τοῦ νοός σου, ἥτις σοὶ ἀκολουθεῖ· καὶ καθὼς εἶπέ τις τῶν ἁγίων πατέρων, ὅτι ὅταν σοὶ ἐπέλθῃ λογισμὸς τῆς ὑπερηφανείας, λέγων σοι ἐνθυμοῦ τὰς ἀρετάς σου, εἰπι καὶ σύ, γέρων, βλέπε τὴν πορνείαν σου· καὶ τοῦτο λέγων, ἐνδει ἐκείνην τὴν πορνείαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν καιρῷ τῆς παραχωρή σεως ἐπειράχθη διὰ τοῦ λογισμοῦ· ὅπερ ἡ θεία χάρις οἰκονομεῖ εἰς ἕκαστον ἄνθρωπον εἴτε πρὸς πόλεμον, εἴτε πρὸς βοήθειαν.

Εἶδες τοῦτον τὸν θαυμάσιον γέροντα, πόσον εὐκόλως ἐπεὶ νόησε τοῦτο τὸ πρᾶγμα; ὅταν, λέγει, σοὶ ἐπέλθῃ λογισμός τῆς ὑπερηφανείας, εἰπέ, γέρων, βλέπε τὴν πορνείαν σου φαί νεται ὡς ἐκ τούτου, ὅτι πρὸς μέγαν καὶ ἐνάρετον ἄνθρωπον εἶπε τοῦτο ὁ γέρων· διότι ἀδύνατον νὰ πολεμηθῇ τις ὑπὸ τοῦ λογισμοῦ τῆς ὑπερηφανείας, ἐὰν δὲν εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνω- Πέραν τάξιν καὶ τὴν ἐπαινετὴν πολιτείαν· ἐπειδὴ τοῦτο τὸ πάθος τῆς ὑπερηφανείας μετὰ τὴν κατόρθωσιν τῆς ἀρετῆς διεγείρεται εἰς τὴν ψυχήν, ἵνα γυμνώση αὐτὴν ἐκ τῆς ἐργα σίας αὐτῆς· καὶ ἐὰν θέλης, δύνασαι να μάθης ἐκ μιᾶς ἐπιστο λῆς τοῦ ἁγίου Μάρκου εἰς ποῖον βαθμὸν ἵστανται οἱ τοιοῦτοι ἅγιοι, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ὅσα παραχωροῦνται κατ' αὐτῶν, καὶ διὰ τῶν ὁποίων δοκιμάζονται. Εἶναι δὲ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη Ὁ ἀββᾶς Μακάριος γράφει πρὸς ὅλα αὐτοῦ τὰ ἀγαπητὰ τέκνα, καὶ διδάσκει αὐτὰ φανερῶς, πῶς οἰκονομοῦνται παρὰ τοῦ Θεοῦ οἱ δοῦλοι αὑτοῦ διὰ πολέμων, καὶ διὰ βοηθείας τῆς χάριτος· ἐπειδὴ διὰ τούτων τῶν μέσων ἀρέσκεται ἡ θεία σου φία νὰ γυμνάζωνται οἱ ἅγιοι ἐναντίον τῆς ἁμαρτίας ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς, ἐφ' ὅσον ζῶσιν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, ἵνα εἰς πάντα καιρὸν ὑψώνηται ἡ θεωρία αὐτῶν πρὸς αὐτόν, καὶ διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν διηνεκούς θεωρίας αὐξάνηται εἰς αὐτοὺς ἡ ἁγία αὐτοῦ ἀγάπη, καὶ ἐν καιρῷ τῆς ὀχλήσεως τῶν παθῶν καὶ τοῦ φόβου τοῦ ἐκπεσμοῦ δράμωσιν εἰς αὐτόν, καὶ ἐνδυναμω θῶσι διὰ τῆς πίστεως, καὶ τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς ἀγάπης αὑτοῦ. Ταῦτα δὲ εἶπεν ἐν ἀληθείᾳ ὁ ἀββᾶς Μακάριος ὄχι δι' εκεί νους, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὸν κόσμον μεταξὺ τῶν ἀνθρώ- πων, καὶ μεταβαίνουσιν ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, καὶ κυριεύονται ἀπὸ αἰσχροὺς καὶ ἀκαθάρτους λογισμούς· οὔτε δι' ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται τὴν πρακτικὴν ἀρετὴν ἔξωθεν τῆς ἡσυ χίας, καὶ συλλαμβάνονται κατὰ πᾶσαν ὥραν ἀπὸ τὰς παγί δας τοῦ διαβόλου διὰ τῶν αἰσθήσεων, καὶ εὑρίσκονται πάν ποτε εἰς κίνδυνον τῆς πτώσεως, (ἐπειδὴ παραβιάζονται ὑπὸ

τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων νὰ πίπτωσιν εἰς ἁμαρτήματα καὶ παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῶν, καὶ δὲν δύνανται οὔτε τοὺς λοι γισμούς, οὔτε τὰς αἰσθήσεις αὐτῶν νὰ φυλάξωσιν· ἀλλ᾽ εἶπε ταῦτα δι' ἐκείνους, οἵτινες δύνανται να φυλάξωσι καθαρὰ τὰ ἑαυτῶν σώματα καὶ τοὺς λογισμούς, καὶ ἀπέχουσι παντελῶς ἐκ τῆς ταραχῆς καὶ τῆς συνομιλίας τῶν ἀνθρώπων διὰ τῆς ἀπαρνήσεως πάντων τῶν γηίνων πραγμάτων καὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν σωμάτων, καὶ ἐν τῇ ἡσυχίᾳ ἀπασχολοῦσι τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς τὴν προσευχήν, καὶ δέχονται τὰς ἀλλοιώσεις τῆς θείας οἰκονομίας ἐν τῇ πολιτείᾳ τῆς ἡσυχίας, καὶ διάγουσιν ὑπὸ τὸν βραχίονα τῆς γνώσεως τοῦ κυρίου, καὶ σοφίζονται κρυπτῶς ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἀπέκτησαν τὴν νέ κρωσιν τῆς διανοίας αὐτῶν ἐκ τοῦ κόσμου· ἐπειδὴ τὰ πάθη εἰς αὐτοὺς δὲν ἀποθνήσκουσιν, ἀλλ' ἡ διάνοια διὰ τῆς ἀπο- χῆς τῶν πραγμάτων καὶ τῆς συνεργείας τῆς θείας χάριτος. Αὕτη ἡ χάρις εἴθε νὰ φυλάξῃ καὶ ἡμᾶς εἰς τοῦτον τὸν ὅρον. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Ν.

Περὶ τοῦ αὐτοῦ σκοποῦ τοῦ προηγουμένου λόγου, καὶ περὶ προσευχῆς.

H ΕΝ ΓΕΝΕΙ ἔννοια τοῦ παρόντος κεφαλαίου συνίσταται εἰς τὸ νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι κατὰ πᾶσαν ὥραν ἔχομεν χρείαν τῆς μετανοίας. Ἡ δὲ ἔννοια τοῦ ὀνόματος τῆς μετανοίας, ὡς ἐκ τοῦ ἀληθοῦς τρόπου τῶν πραγμάτων ἐγνωρίσαμεν, ὑπάρχει αὕτη συνεχής δέησις πρὸς τὸν Θεὸν κατὰ πᾶσαν ὥραν δι' εὐχῆς πλήρης κατανύξεως ὑπὲρ τῆς ἀφέσεως τῶν προλαβόν

των ἁμαρτημάτων, καὶ λύπη διὰ τὴν προφύλαξιν τῶν μελ. λόντων. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν εἰς τὴν προσευχὴν ἐστήριζε τὴν ἡμετέραν ἀσθένειαν, λέγων, ἐξυπνήσατε, καὶ ἀγρυπνήσατε, καὶ προσευχήθητε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πει ρασμόν· καὶ πάλιν, εὔξασθε, καὶ μὴ ὀκνήσητε, καὶ ἐσθὲ πάνω τοτε ἔξυπνοι καὶ εὐχόμενοι. Αἰτεῖτε, λέγει, καὶ θέλετε λάβει ζητεῖτε, καὶ θέλετε εὕρει· κρούετε, καὶ θέλει σᾶς ἀνοιγῆ· ἐπειδὴ ὅστις αἰτεῖ, λαμβάνει· καὶ ὅστις ζητεῖ, εὑρίσκει καὶ εἰς τὸν κρούοντα θέλει ἀνοιγῆ· καὶ μάλιστα πρὸς περισσοτέραν ἡμῶν σπουδὴν ἐβεβαίωσε τὸν ἑαυτοῦ λόγον διὰ τῆς παραβολῆς τοῦ φίλου ἐκείνου, ὅστις ἀπῆλθε κατὰ τὸ μεσονύκτιον πρὸς τὸν ἑαυτοῦ φίλον, καὶ ἐζήτησεν ἄρτον· καὶ ἐπιφέρει, τῇ ἀληθείᾳ σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν διὰ τὴν φιλίαν αὑτοῦ δὲν δώσῃ εἰς αὐτὸν ἄρτον, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀναίδειαν ἐκείνου θέλει συκωθῇ ἐκ τῆς κλίνης, καὶ θέλει δώσει εἰς αὐτὸν ὅσα ζητεῖ· καὶ ὑμεῖς εὔχε σθε καὶ μὴ ἀμελῆτε. Ὦ τοῦ ἀδιηγήτου θάρρους ! ἐκεῖνος, ὅστις δίδει, παρακινεῖ ἡμᾶς νὰ ζητήσωμεν, ἵνα δώσῃ εἰς ἡμᾶς τὰ θεῖα αὑτοῦ χαρίσματα. Καὶ ἐὰν ὁ Κύριος, καθώς γνωρίζει, οἰκονομεῖ εἰς ἡμᾶς πάντα τὰ ὠφέλιμα, οὐχ ἧττον ὅμως οἱ λόγοι αὐτοῦ πληροφοροῦσιν ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν θάῤῥος καὶ ἐλω πίδα· διότι γνωρίζων ὁ Κύριος, ὅτι δὲν ἀφαιρεῖται ἡ μετάνοια πρὸ τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι ἡμεῖς εὐκόλως μεταβαίνομεν ἐκ τῆς ἀρετῆς εἰς τὴν κακίαν, καὶ ὅτι ἡ φύσις ἡμῶν ὑπάρχει δεκτικὴ τῶν ἐναντίων, παρακινεῖ ἡμᾶς νὰ σπουδάζωμεν καὶ ν' ἀγωνιζώμεθα, δεόμενοι αδιακόπως· ἐπειδὴ ἐὰν ἡμεῖς ἤλο πίζομεν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον τὴν ἀπόλαυσιν τῶν ἀγαθῶν, ὅταν ἐπελαμβάνωμεν τὰ ἐλπιζόμενα, τότε πλέον δὲν εἴχομεν χρείαν τινός, οὔτε ἡ ἐργασία ἡμῶν εἶχε φόβον, καὶ οὔτε ὁ Κύριος παρεκίνει ἡμᾶς νὰ ἀγωνιζώμεθα εἰς τὴν προσευχήν, οὔτε πρόνοιαν ἐποιεῖτο περὶ τούτου· ἐπειδὴ οὔτε οἱ ἅγιοι: εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα προσφέρουσιν εὐχὰς εἰς τὸν Θεόν, αἰσ τοῦντες τὴν ἀπόλαυσιν τινῶν πραγμάτων· διότι εἰς ἐκείνην 1

τὴν πατρίδα τῆς ἐλευθερίας ή φύσις ἡμῶν δὲν δέχεται άλ- λοίωσιν, οὔτε ροβῆται ἐκ τῶν ἐναντίων· ἐπειδὴ τότε καθ' ὅλα ὑπάρχει τελεία ἡ ἀνθρωπίνη φύσις. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ ἐλπὶς τῆς αἰωνίου μακαριότητος δὲν ὑπάρχει εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ εἰς τὸν μέλλοντα, διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη να ἀγωνιζώμεθα οὐ μόνον διὰ τὴν εὐχὴν καὶ φυλακὴν τοῦ νοὸς ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν λεπτότητα καὶ ἀκατανοησίαν τῶν ἐναντίων εκείνων, τὰ ὁποῖα πάντοτε συμβαίνουσιν εἰς ἡμᾶς, καὶ ὁ νοῦς δὲν δύναται νὰ διακρίνῃ, κἂν τὸ φρόνημα ἡμῶν ὑπάρχῃ πολλὰ σταθερὸν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ καλοῦ· πρὸς δοκιμὴν τοῦ ὁποίου φρονήματος ἡ θεία πρόνοια ἔῤῥιψεν ἡμᾶς εἰς τοὺς πειρασμούς, ὡς εἶπεν ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ἵνα μὴ ὑπεραίρωμαι διὰ τὸ ὕψος τῶν ἀποκαλύψεων, μοὶ ἐδόθη σκό λοψ εἰς τὴν σάρκα ἄγγελος τοῦ σατανᾶ, ἵνα με πειράζῃ· διὰ τὸ ὁποῖον τρεῖς παρεκάλεσα τὸν Κύριον, ἵνα φύγῃ ἀπ' ἐμοῦ, καὶ μοὶ εἶπεν, ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἐπειδὴ ἡ δύναμίς μου τελειοῦται ἐν ἀσθενείᾳ. Ἐὰν λοιπόν, Κύριε, οὕτως εὐαρεστεῖται τὸ πανάγιόν σου θέλημα, καὶ ἡ νηπιότης ἡμῶν ἀπαιτεῖ ταῦτα πάντα, ἵνα παι- δαγωγηθῇ καὶ ἐξυπνισθῇ ὑπὸ σοῦ, καὶ ὄχι ὅτε ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται μεθυσμένος εἰς τὸν πόθον σου, καθὼς ἐγώ, ὅστις ἕλκομαι ἐκ τῶν ἀγαθῶν σου τόσον, ὥστε νὰ μὴ βλέπω παν- τελῶς τὸν κόσμον διὰ τὴν πρὸς σὲ μέθην μου· ἐπειδὴ μὲ ἔκα- μες νὰ φθάσω εἰς ἀποκαλύψεις καὶ θεωρίας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται σαρκίνη γλῶσσα νὰ ἑρμηνεύσῃ, καὶ νὰ ἴδω, καὶ νὰ ἀκούσω τὴν φωνὴν τῶν ἁγίων πνευματικῶν ἀγγέλων, καὶ μὲ ἠξίωσας τῆς θεωρίας σου, ἥτις υπάρχει πλήρης ἁγιότητος, καὶ μεθ' ὅλα ταῦτα οὐκ εἰμὶ εἰσέτι ἱκανὸς νὰ φυλάξω ἐμαυ τόν, ὅστις ὑπάρχω τέλειος ἐν Χριστῷ· ἐπειδὴ ὑπάρχει τι ὅπερ στεροῦμαι, καὶ διὰ τὴν λεπτότητα αὑτοῦ δὲν δύναμαι νὰ ἐνα νοήσω, καί τοι ἀπέκτησα τὸν νοῦν τοῦ Χριστοῦ, χαίρω λοιπόν, Κύριε, εἰς τὰς ἀσθενείας μου, εἰς τὰς θλίψεις, εἰς τὰς φυ

λακάς, εἰς τὰ δεσμά, εἰς τὰς ἀνάγκας, εἴτε ἐκ τῆς φύσεως ἤθελόν μοι ἔλθει, εἴτε ἐξ ἀνθρώπων, εἴτε ἐκ τῶν ἐχθρῶν τῆς πίστεως. Ναί, μετὰ χαρᾶς ὑπομένω ἤδη τὰς ἀσθενείας καὶ τοὺς πειρασμούς μου, ἵνα ἐνοικήσῃ εἰς ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ· δέχομαι εὐχαρίστως τὴν ῥάβδον τῶν πειρασμῶν, ἵνα αὐξηθῇ εἰς ἐμὲ ἡ ἐπισκήνωσίς σου, καὶ φυλαχθῶ διὰ τοῦ πλη σιασμοῦ σου. Ἐγὼ ἠξεύρω, Κύριε, ὅτι εἰμὶ ὑπὲρ τοὺς ἄλ λους ἀγαπητὸς εἰς σέ, καὶ ὡς ἐκ τούτου μ' ἐμεγάλυνας ὑπὲρ πάντας· καθότι μοὶ ἔδωκας νὰ γνωρίσω τὰς θαυμαστὰς καὶ ἐνδόξους δυνάμεις σου, καὶ μὲ ὠνόμασας σκεῦος ἐκλογῆς, ὡς ἐμπιστευμένον νὰ φυλάξω τὴν τάξιν τῆς ἀγάπης σου· δι᾿ ὅλα αὐτά, καὶ μάλιστα διότι προκόπτω καὶ προχωρῶ εἰς τὸ ἔργον τοῦ κηρύγματος καλλιώτερον, παρὰ ὅταν ὑπῆρχον ἐλεύθερος ἐκ τοῦ δεσμοῦ τῶν πειρασμῶν, γνωρίζω, ὅτι ἤθελες μ' έλευ θερώσει ἐκ τῶν πειρασμῶν, ἐὰν μοὶ ἦτον ὠφέλιμον· ἀλλὰ δὲν ηὐδόκησας νὰ μένω ἄνευ θλίψεων καὶ φροντίδων εἰς τοῦτον τὸν κόσμον· καὶ τοῦτο πράττεις ὄχι τόσον διὰ τὸ κήρυγμα του εὐαγγελίου, ὅσον διὰ τὴν ἐμὴν ὠφέλειαν, καὶ διὰ τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς μου. Εάν, ὦ διακριτικέ, τοῦτο οὕτως ἔχῃ· τὸ χάρισμα λοιπόν τῶν πειρασμῶν ὑπάρχει μεγάλη δωρεὰ τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ ὅσον περισσότερον ὁ ἄνθρωπος προκόπτει καὶ προχωρεῖ εἰς τὰ πνευματικά, καθὼς ὁ Παῦλος, τόσον πρέπει νὰ φοβῆται, καὶ νὰ προφυλάττηται, καὶ νὰ τρυγᾷ ὠφέλειαν ἐκ τῆς συναν τήσεως τῶν πειρασμῶν. Καὶ τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἔφθασεν εἰς τὴν χώραν τῆς πεποιθήσεως, ἥτις ὑπάρχει πλήρης ἀορά των ληστῶν, καὶ ἔλαβε τὸ χάρισμα τοῦ νὰ μὴ φοβῆται νὰ ἐκπέσῃ πλέον, (τὸ ὁποῖον οὔτε εἰς τοὺς ἁγίους ἀγγέλους ἐδόθη, ἵνα μὴ λάβωσι τὸ τέλειον χωρὶς ἡμῶν, ὅπερ ὑπάρ χει ἐναντίον τοῦ φρονήματος πάντων τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, καὶ θέλει νὰ ἶναι ἀμετάβλητος, καὶ νὰ μὴ πλησιάσῃ εἰς τοὺς λογισμοὺς αὐτοῦ πειρασμός ; Ἡ τάξις τοῦ

κόσμου, καὶ ἡ ἔννοια πασῶν τῶν ἁγίων γραφῶν εἶναι αὕτη, ὅτι ἐὰν καθημέραν ἠθέλομεν λάβει χιλίας πληγὰς καὶ χιλίας ψυχικὰς πτώσεις, νὰ μὴ ὀλιγοψυχῶμεν καὶ ἀφίνωμεν τὸν δρόμον τοῦ ἡμετέρου ἀγῶνος· ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν διὰ μικρᾶς τινος προφάσεως ν' ἁρπάσωμεν τὴν νίκην, καὶ νὰ λάβωμεν τὸν στέφανον. Οὗτος ὁ κόσμος εἶναι στάδιον τοῦ ἀγῶνος, καὶ ὁ πα ρὼν καιρὸς εἶναι καιρὸς τῆς πάλης· καὶ ὅπου εἶναι πάλη καὶ ἀγών, ἐκεῖ νόμος δὲν ὑπάρχει ἐπειδὴ ὁ βασιλεὺς ἐν καιρῷ τοῦ ἀγῶνος δεν τίθησι νόμον εἰς τοὺς ἑαυτοῦ στρα τιώτας, ἕως ὅτου να τελειωθῇ ὁ ἀγών, καὶ νὰ συναχθῶσι πάντες εἰς τὴν θύραν τοῦ βασιλέως τῶν βασιλευόντων, καὶ ἐκεῖ νὰ δοκιμασθῇ ὁ ὑπομείνας εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ μὴ κατα δεχθεὶς νὰ νικηθῇ· καὶ τὶς πάλιν ἔστρεψε τὰ νῶτα πρὸς φυσ γήν· ἐπειδὴ πολλάκις συμβαίνει νὰ ἦναί τις ἀνίκανος καὶ ἀγύ μναστος εἰς τὸν πόλεμον, καὶ ὡς ἐκ τούτου αδιακόπως νὰ πληγώνηται, καὶ νὰ κῆται ἐῤῥιμμένος, καὶ αἰφνης ἐγείρεται ἐνίοτε, καὶ ἁρπάζει τὴν σημαίαν ἐκ τῆς χειρὸς τοῦ στρατοῦ τῶν υἱῶν τῶν γιγάντων, καὶ λαμβάνει την νίκην, καὶ διαδί δεται ἡ φήμη τοῦ ὀνόματος αὑτοῦ, καὶ ἐπαινεῖται πολὺ περισ- σότερον ἀπὸ ἐκείνους, οἵτινες ἀγωνίζονται, καὶ εἶναι ἐπίση- μοι εἰς τὰς νίκας, καὶ λαμβάνει στέφανον καὶ δωρήματα τί μια καὶ περισσότερα, παρ' ὅσα ἔλαβον οἱ φίλοι αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἂς μὴ ἀπελπίζηταί τις, μόνον ἂς μὴ ἀμελῇ εἰς τὴν εὐχήν, καὶ ἂς μὴ ὀκνεύῃ νὰ ζητῇ βοήθειαν παρὰ τοῦ Θεοῦ. Πάντοτε πρέπει νὰ ἔχωμεν τοῦτο κατὰ νοῦν, ὅτι ἐν ὅσῳ εὑρισκόμεθα εἰς τὸν παρόντα κόσμον μετ' αὐτῆς τῆς σαρκός,καν ἀναβῶμεν εἰς τὰ ὕψη τοῦ οὐρανοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ μένωμεν ἄνευ ἐργασίας καὶ κόπου καὶ μερίμνης, όπερ εἶναι τὸ τελείωμα, καὶ συγχωρήσατέ μοι· τὸ δὲ περισσότερον τούτου ὑπάρχει τὸ νὰ μελετήσῃ τις ταῦτα ἄνευ ἐπικρίσεως. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα, καὶ κράτος καὶ μεγαλοπρέπεια εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. 17

ΛΟΓΟΣ ΝΑ'.

Περὶ τῶν διαφόρων τρόπων τοῦ πολέμου τοῦ διαβόλου, τοῦ γινομένου πρὸς τοὺς περιπατοῦντας εἰς τὴν στενην οδόν.

ΠΑΛΑΙΑΝ συνήθειαν ἔχει ὁ ἀντίπαλος ἡμῶν διάβολος νὰ μηχανᾶται καὶ νὰ μεταχειρίζηται διάφορα ὅπλα κατὰ τῶν κατερχομένων εἰς τὸν πνευματικὸν ἀγῶνα, καὶ κατὰ τὸν σκο- πὸν τῶν προσώπων νὰ μεταβάλλῃ καὶ αὐτὸς τὸν τρόπον τοῦ πολέμου· καὶ ὅν τινα βλέπει ἀμελῆ εἰς τὴν προαίρεσιν καὶ ἀσθενῆ εἰς τὸν λογισμόν, πολεμεῖ αὐτὸν ἐξ ἀρχῆς σφοδρῶς, καὶ διεγείρει κατ' αὐτοῦ δυνατούς πειρασμούς, ὅπως κάμῃ αὐτὸν νὰ γευθῇ τοὺς τρόπους τῆς ἑαυτοῦ πονηρίας, καὶ δει λιάσῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀγῶνος, καὶ νὰ φανῇ εἰς αὐτὸν ἐξ ἀρχῆς τραχεῖα, καὶ δυσπεριπάτητος ἡ ὁδὸς τῆς ζωῆς, καὶ νὰ λέγῃ οὕτως· ἐὰν ἡ ἀρχὴ ταύτης τῆς ὁδοῦ ὑπάρχη τόσον δύσκολος καὶ σκληρά, τίς δύναται ν' ἀνθέξῃ εἰς τοὺς πολ- λοὺς αὑτῆς ἀγῶνας μέχρι τέλους; καὶ τότε πλέον δὲν δύνα ται νὰ ἡσυχάσῃ, οὔτε νὰ προκόψῃ εἰς ἀρετήν τινα, οὔτε νὰ σκεφθῇ ἄλλο τι, παρασυρόμενος ὑπὸ ταύτης τῆς ἰδέας· ὁ δὲ διάβολος αὐξάνει τὸν πρὸς αὐτὸν πόλεμον, ἵν᾽ ἀναγκάσῃ αὐτὸν νὰ φύγῃ· μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς παραχωρεῖ, καὶ δίδωσι δύο ναμιν εἰς τὸν διάβολον νὰ πολεμῇ αὐτόν· διότι μετὰ δισταγ μοῦ καὶ ψυχρότητος εἰσῆλθεν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ Κυρίου. ἐπειδὴ λέγει, ἐπικατάρατος πᾶς ὅστις πράττει τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ ἀμελῶς· καὶ πάλιν, ὁ Κύριος εἶναι πλησίον εἰς τοὺς φοβουμένους αὐτόν. Ἐπειδὴ ὁ Θεὸς σὲ παρακινεῖ ἄνευ φόβου καὶ ἄνευ ψυχρότητος νὰ πολεμήσῃς ἐναντίον τοῦ διαβόλου, λέγων σοι, ποίησον ἀρχὴν τοῦ πολέμου, καὶ ὅρμησον κατὰ

τοῦ διαβόλου, καὶ συμπλέκου μετ' αὐτοῦ ἀνδρείως, καὶ θέλω ἀρχίσει κἀγὼ νὰ ἐμπνεύσω τὸν φόβον σου εἰς πάντας τοὺς ἐχθρούς σου, τοὺς εὑρισκομένους ὑπὸ τὸν οὐρανόν, λέγει Κύ- ριος. Ἐὰν λοιπὸν σὺ δὲν ἀποθάνης θάνατον αἰσθητὸν ἑκουσίως ὑπὲρ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ, μέλλεις ν' ἀποθάνῃς ἀκουσίως ἀπὸ τὸν Θεὸν νοητῶς. να Πᾶν ὅ,τι εἶναι ἔργον ιδικόν σου, μὴ δυσκολεύηται νὰ πα ραδεχθῆς καὶ νὰ πράξης ἑκουσίως ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ Θεοῦ διὰ προσκαίρων παθημάτων, ἵνα εἰσέλθης εἰς τὴν δόσ ξαν αὐτοῦ· διότι ἐὰν ἀποθάνῃς σωματικῶς εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ Κυρίου, αὐτὸς ὁ Κύριος θέλει σὲ στεφανώσει, καὶ εἰς τὰ τίμιά σου λείψανα θέλει δώσει τὴν τιμὴν τῶν μαρτύρων. Διὰ τοῦτο ὡς προεΐπον, ὅτι ὁ εἰς τὴν ἀρχὴν ἀμελὴς καὶ χαῦνος δὲν βιάζεται νὰ ἐκδώσῃ ἑαυτὸν εἰς θάνατον διὰ τὸν Θεόν, καὶ ὡς ἐκ τούτου εὑρίσκεται πάντοτε εἰς πάντας τοὺς πολέμους ἀπρόκοπτος καὶ ἄνανδρος· μᾶλλον δὲ αὐτὸς ὁ Θεὸς παραχω ρεῖ νὰ διώκηται καὶ νὰ πολεμῆται· ἐπειδὴ δὲν ἐζήτησε τὴν βοήθειαν αὐτοῦ ἐν ἀληθείᾳ, ἀλλ' ὡς πειράζων αὐτόν, εδοκί μασε νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ· διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ διάβολος γνωρίσας αὐτόν, καὶ δοκιμάσας τοὺς λογισμούς αὐτοῦ, καὶ μαθών, ὅτι ὑπάρχει δειλὸς καὶ φίλαυτος, κατα διώκει αὐτὸν ὡς καταιγίς· διότι δεν βλέπει εἰς αὐτὸν τὴν νοητὴν ἐκείνην δύναμιν, τὴν ὁποίαν συνήθως ἔχουσιν οἱ ἅγιοι. ἐπειδὴ κατὰ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ κατὰ τὴν πρόσ θεσιν καὶ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ συνεργεῖ εἰς αὐτὸν καὶ ὁ Θεός, καὶ βοηθεῖ, καὶ δεικνύει εἰς αὐτὸν τὴν ἑαυτοῦ πρόνοιαν· διότι δὲν δύναταί ποτε ὁ διάβολος νὰ πλησιάσῃ εἰς τὸν ἄνθρωπον, καὶ νὰ ἐπιφέρῃ εἰς αὐτὸν πειρασμούς, ὅταν αὐτὸς δὲν ἀμελῇ, καὶ δὲν χαυνώνῃ ἑαυτὸν εἰς αἰσχροὺς λογισμοὺς ἀπὸ ὑψηλο- φροσύνην καὶ ἔπαρσιν, ἢ ἀπὸ λογισμόν δισταγμοῦ καὶ διψω χίας, ἀλλὰ μόνον ζητεῖ παρὰ τοῦ Θεοῦ νὰ δοκιμάσῃ τοὺς τοιούτους· τοὺς δὲ ἀρχαρίους καὶ ἁπλοὺς καὶ ἀπείρους δὲν 17*

ζητεῖ νὰ δοκιμάση· ἐπειδὴ γνωρίζει, ὅτι ὁ Θεὸς δὲν παραχω ρεῖ αὐτοὺς νὰ πέσωσιν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ· καθότι ἠξεύρει, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ πολεμήσωσιν εἰς τοὺς πειρασμοὺς τοῦ διαβόλου, ἐκτὸς μόνον ἐὰν ἔχωσιν αἰτίαν τινὰ ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας προείπον, καὶ τότε ἡ δύναμις τῆς θείας προνοίας ἀπομακρύνεται ἐξ αὐτῶν. Οὗτος εἶναι ὁ πρῶτος τρόπος ἐκ τῶν πολέμων τοῦ διαβόλου.

ΛΟΓΟΣ ΝΒ΄.

Περὶ τοῦ δευτέρου τρόπου τῶν πολέμων τοῦ διαβόλου.

ΟΣΟΥΣ δὲ βλέπει ὁ διάβολος ἀνδρείους καὶ δυνατούς, οἱ ὁποῖοι ἀψηφοῦσι τὸν θάνατον, καὶ μετὰ μεγάλου ζήλου ἐξῆλ- θον πρὸς πόλεμον, καὶ εἰσὶν ἔτοιμοι προς πάντα πειρασμὸν καὶ θάνατον, καὶ καταφρονοῦσι τὴν ζωὴν καὶ τὸ σῶμα καὶ πάντας τοὺς πειρασμούς, τοὺς τοιούτους εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν πολεμεῖ ὁ διάβολος, οὔτε παρουσιάζεται εἰς αὐτούς, ἀλλὰ συστέλλει ἑαυτόν, καὶ δίδει τόπον εἰς αὐτούς, καὶ δὲν ἀπαντᾶ αὐτοὺς κατὰ τὴν πρώτην αὑτῶν ὁρμήν, οὔτε παρατάσσεται ἐναντίον αὐτῶν εἰς πόλεμον· διότι γνωρίζει, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ πολέμου ὑπάρχει θερμοτέρα, καὶ ὅτι ὁ ἀγωνιστὴς ἔχει πολὺν ζῆλον, καὶ οἱ τοιοῦτοι εὐκόλως δὲν νικῶνται. Πράττει δὲ τοῦτο ὁ διάβολος ὄχι ἀπὸ δειλίαν, ἀλλὰ φοβεῖται ἐκ τῆς θείας δυνάμεως, ἥτις περιφρουρεῖ καὶ σκέπει τοὺς ἀγωνιστάς. Ἐφ ὅσον λοιπὸν βλέπει αὐτοὺς οὕτω ὑπὸ τὴν θείαν σκέπην, δὲν τολμᾷ νὰ πλησιάσῃ εἰς αὐτούς, ἕως ὅτου είδει, ὅτι ἐψυχράνε θη ὁ πολὺς αὐτῶν ζῆλος, καὶ ἀπέρριψαν τὰ ὅπλα, ἅπερ εἶ 1

χον ἕτοιμα εἰς τὰς διανοίας αὐτῶν ἐκ τῆς ἀλλοιώσεως τῶν θείων ἐννοιῶν καὶ ἱερῶν ἐνθυμήσεων, αἵτινες συνείργουν καὶ ἐβοήθουν αὐτούς· καὶ ὅταν, ὑπὸ τῆς ῥαθυμίας νικώμενοι, στραφῶσιν ὀλίγον καὶ μεταβάλωσι τοὺς προτέρους αὑτῶν λογισμούς, καὶ ἀρχίσωσιν οἱ ἴδιοι νὰ ἐφευρίσκωσιν αἰτίας καὶ προφάσεις τῆς ἑαυτῶν ἥττης ἐκ τῶν κολακευμάτων τοῦ φρο νήματος αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀναβρύουσιν εἰς αὐτούς, καὶ νὰ σκά- πτωσι λάκκον ἀπωλείας εἰς τὰς ψυχὰς αὑτῶν διὰ τοῦ μετεω ρισμοῦ τῶν λογισμῶν, τοῦ προερχομένου ἀπὸ ὀκνηρίαν, τότε καὶ ὁ διάβολος οὔτε λυπεῖται αὐτοὺς πλέον, οὔτε ἐντρέπεται, ἀλλὰ θεωρεῖ αὐτοὺς ὡς μηδέν. Η θεία δύναμις προφυλάτε τει ἐκείνους, οἵτινες μετὰ θερμοῦ ζήλου ἀφιέρωσαν ἑαυτοὺς εἰς τὸν Θεόν· ἐπίσης καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ἔχοντες ἐλπίδα καὶ πίστιν εἰς τὸν Θεόν, ἀπαρνοῦνται ὡς ἄκακα νήπια τον κόσμον, χωρὶς νὰ γνωρίζωσι πρὸς ποῖον ἔχουσι να πολεμή σωσι· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Θεὸς διώκει ἐξ αὐτῶν τὴν σκληρότητα τῆς πονηρίας τοῦ διαβόλου, ἵνα μὴ βλάψη αὐτούς· ἐπειδη χα λινοῦται ὁ ἐχθρός, βλέπων τὸν βοηθὸν ἄγγελον, ὅστις φυ- λάττει αὐτούς, ἀφ᾽ ὅσον οὗτοι δὲν ἀποβάλλουσιν ἀφ' ἑαυτῶν τὰς αἰτίας τῆς βοηθείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι δεήσεις καὶ κόποι καὶ ταπεινοφροσύνη. Βλέπε λοιπὸν καλῶς, ὦ μοναχέ, καὶ γράψον ταῦτα εἰς τὴν καρδίαν σου· διότι ἡ φιληδονία καὶ ἡ ἀνάπαυσις εἶναι αἴτια τῆς παραχωρήσεως· ἀλλ' ἐάν τις, ἐγκρατευόμενος ἀπὸ αὐτά, ὑπομείνῃ ὁλοψύχως, ποτὲ δὲν μένει ἀβοήθητος παρὰ Θεοῦ, οὔτε ὁ ἐχθρὸς συγχωρεῖται νὰ πολεμῇ αὐτόν· καὶ ἐὰν ἅπαξ συγχωρηθῇ νὰ προσβάλῃ αὐτὸν πρὸς παίδευσιν, ἀλλ' ἡ θεία δύναμις ἀκολουθεῖ καὶ περιστέλλει αὐτόν, καὶ δὲν φοβεῖται τοὺς πειρασμούς τῶν δαιμόνων· καθότι ὁ λογισμὸς αὑτοῦ λαμβάνει θαῤῥος καὶ καταφρονεῖ αὐτούς· ἐπειδὴ ἡ θεία αὕτη δύναμις διδάσκει τὸν ἄνθρωπον, καθώς διδάσκει τις μικρόν παιδίον νὰ κολυμβῇ εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ὅταν ἄρχεται να

φαντασιῶν καὶ λοιπῶν· καὶ μὴ ἀνατρέψῃς τὸν σκοπὸν τοῦ ἀ- γῶνός σου, ὅπερ σοὶ παρέχῃ βοήθειαν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ σου, ὅστις παρατηρεῖ νὰ σ' εὕρῃ ὡς ἐπιθυμεῖ· ἀλλὰ παρακάλεσον τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως, καὶ κλαῦσον καὶ πένθησον ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ κοπίασον, ἕως ὅτου ἤθελέ σοι πέμψει βοήθειαν ἐπειδὴ ἐὰν ἅπαξ ἴδῃς τὸν σώζοντά σε πλησίον σου, δὲν θέλεις νικηθῆ πλέον ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ σου. . ΛΟΓΟΣ ΝΓ΄. Περὶ τοῦ τρίτου τρόπου τῶν πολέμων τοῦ ἐχθροῦ πρὸς τοὺς δυνατούς καὶ ἀνδρείους. ΟΤΑΝ ὁ διάβολος μεταχειρισθῇ πάντα τὰ προειρημένα, καὶ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ τὸν ἄνθρωπον, μᾶλλον δὲ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ ἐκεῖνον, ὅστις ἐνδυναμοῖ καὶ βοηθεῖ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἴδῃ, ὅτι αἱ σωματικαὶ αὑτοῦ αἰσθήσεις δὲν νικῶνται ὑπὸ τῶν φαινομένων πραγμάτων, οὔτε οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ χαυνοῦνται ὑπὸ τῶν κολακευμάτων αὑτοῦ, τότε προσπαθεῖ ὁ δόλιος καὶ ζη- τεῖ μέσον τι, ἵνα διὰ τοῦ ὁποίου απομακρύνῃ τὸν ἄγγελον τὸν βοηθὸν τοῦ ἀνθρώπου· μᾶλλον δὲ ἐπιθυμεῖ ὁ παμπόνηρος καὶ ἀγωνίζεται, ἵνα τυφλώσῃ τὸν νοῦν τοῦ βοηθουμένου ἀνθρώ που, καὶ καταστήσῃ αὐτὸν ἀβοήθητον, κινῶν εἰς αὐτὸν λογι σμοὺς ὑπερηφανείας, καὶ ποιεῖ αὐτὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι ὅλη αὕτη ἡ δύναμις εἶναι ἰδική του, καὶ ὅτι ὅλον τοῦτον τὸν πλοῦτον · ἀπέκτησεν αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ ἐφύλαξεν ἑαυτὸν ἐκ τῶν ἐναντίων· καὶ ἄλλοτε μὲν κάμνει αὐτὸν νὰ συλογίζηται, ὅτι ἐκ περιστάσεώς τινος ἐνίκησε τὸν ἐχθρόν, ἄλλοτε δέ, ὅτι διὰ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ἐχθροῦ ἐνίκη σεν αὐτόν, (καὶ σιωπῶ τοὺς ἄλλους τρόπους καὶ τοὺς λογι

φαντασιῶν καὶ λοιπῶν· καὶ μὴ ἀνατρέψῃς τὸν σκοπὸν τοῦ ἀ- γῶνός σου, ὅπερ σοὶ παρέχῃ βοήθειαν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ σου, ὅστις παρατηρεῖ νὰ σ' εὕρῃ ὡς ἐπιθυμεῖ· ἀλλὰ παρακάλεσον τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως, καὶ κλαῦσον καὶ πένθησον ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ κοπίασον, ἕως ὅτου ἤθελέ σοι πέμψει βοήθειαν ἐπειδὴ ἐὰν ἅπαξ ἴδῃς τὸν σώζοντά σε πλησίον σου, δὲν θέλεις νικηθῆ πλέον ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ σου.

ΛΟΓΟΣ ΝΓ΄..

Περὶ τοῦ τρίτου τρόπου τῶν πολέμων τοῦ ἐχθροῦ πρὸς τοὺς δυνατούς καὶ ἀνδρείους.

ΟΤΑΝ ὁ διάβολος μεταχειρισθῇ πάντα τὰ προειρημένα, καὶ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ τὸν ἄνθρωπον, μᾶλλον δὲ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ ἐκεῖνον, ὅστις ἐνδυναμοῖ καὶ βοηθεῖ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἴδῃ, ὅτι αἱ σωματικαὶ αὑτοῦ αἰσθήσεις δὲν νικῶνται ὑπὸ τῶν φαινομένων πραγμάτων, οὔτε οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ χαυνοῦνται ὑπὸ τῶν κολακευμάτων αὑτοῦ, τότε προσπαθεῖ ὁ δόλιος καὶ ζη- τεῖ μέσον τι, ἵνα διὰ τοῦ ὁποίου απομακρύνῃ τὸν ἄγγελον τὸν βοηθὸν τοῦ ἀνθρώπου· μᾶλλον δὲ ἐπιθυμεῖ ὁ παμπόνηρος καὶ ἀγωνίζεται, ἵνα τυφλώσῃ τὸν νοῦν τοῦ βοηθουμένου ἀνθρώ που, καὶ καταστήσῃ αὐτὸν ἀβοήθητον, κινῶν εἰς αὐτὸν λογι σμοὺς ὑπερηφανείας, καὶ ποιεῖ αὐτὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι ὅλη αὕτη ἡ δύναμις εἶναι ἰδική του, καὶ ὅτι ὅλον τοῦτον τὸν πλοῦτον · ἀπέκτησεν αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ ἐφύλαξεν ἑαυτὸν ἐκ τῶν ἐναντίων· καὶ ἄλλοτε μὲν κάμνει αὐτὸν νὰ συλογίζηται, ὅτι ἐκ περιστάσεώς τινος ἐνίκησε τὸν ἐχθρόν, ἄλλοτε δέ, ὅτι διὰ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ἐχθροῦ ἐνίκη σεν αὐτόν, (καὶ σιωπῶ τοὺς ἄλλους τρόπους καὶ τοὺς λογι

φαντασιῶν καὶ λοιπῶν· καὶ μὴ ἀνατρέψῃς τὸν σκοπὸν τοῦ ἀ- γῶνός σου, ὅπερ σοὶ παρέχῃ βοήθειαν κατὰ τοῦ ἐχθροῦ σου, ὅστις παρατηρεῖ νὰ σ' εὕρῃ ὡς ἐπιθυμεῖ· ἀλλὰ παρακάλεσον τὸν Θεὸν ἀδιαλείπτως, καὶ κλαῦσον καὶ πένθησον ἐνώπιον αὐτοῦ, καὶ κοπίασον, ἕως ὅτου ἤθελέ σοι πέμψει βοήθειαν ἐπειδὴ ἐὰν ἅπαξ ἴδῃς τὸν σώζοντά σε πλησίον σου, δὲν θέλεις νικηθῆ πλέον ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ σου.

ΛΟΓΟΣ ΝΓ΄..

Περὶ τοῦ τρίτου τρόπου τῶν πολέμων τοῦ ἐχθροῦ πρὸς τοὺς δυνατούς καὶ ἀνδρείους.

ΟΤΑΝ ὁ διάβολος μεταχειρισθῇ πάντα τὰ προειρημένα, καὶ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ τὸν ἄνθρωπον, μᾶλλον δὲ δὲν δυνηθῇ νὰ νικήσῃ ἐκεῖνον, ὅστις ἐνδυναμοῖ καὶ βοηθεῖ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἴδῃ, ὅτι αἱ σωματικαὶ αὑτοῦ αἰσθήσεις δὲν νικῶνται ὑπὸ τῶν φαινομένων πραγμάτων, οὔτε οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ χαυνοῦνται ὑπὸ τῶν κολακευμάτων αὑτοῦ, τότε προσπαθεῖ ὁ δόλιος καὶ ζη- τεῖ μέσον τι, ἵνα διὰ τοῦ ὁποίου απομακρύνῃ τὸν ἄγγελον τὸν βοηθὸν τοῦ ἀνθρώπου· μᾶλλον δὲ ἐπιθυμεῖ ὁ παμπόνηρος καὶ ἀγωνίζεται, ἵνα τυφλώσῃ τὸν νοῦν τοῦ βοηθουμένου ἀνθρώ που, καὶ καταστήσῃ αὐτὸν ἀβοήθητον, κινῶν εἰς αὐτὸν λογι σμοὺς ὑπερηφανείας, καὶ ποιεῖ αὐτὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι ὅλη αὕτη ἡ δύναμις εἶναι ἰδική του, καὶ ὅτι ὅλον τοῦτον τὸν πλοῦτον · ἀπέκτησεν αὐτὸς ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως αὑτοῦ ἐφύλαξεν ἑαυτὸν ἐκ τῶν ἐναντίων· καὶ ἄλλοτε μὲν κάμνει αὐτὸν νὰ συλογίζηται, ὅτι ἐκ περιστάσεώς τινος ἐνίκησε τὸν ἐχθρόν, ἄλλοτε δέ, ὅτι διὰ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ἐχθροῦ ἐνίκη σεν αὐτόν, (καὶ σιωπῶ τοὺς ἄλλους τρόπους καὶ τοὺς λογι

τὸν βυθὸν τῆς ἀπελπισίας, καὶ ὑπέστρεψαν εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἐξέπεσαν ἐκ τῆς οὐρανίου ἐλπίδος. Οἱ δὲ δυνατώτεροι τούτων καὶ πεφωτισμένοι ὑπὸ τῆς θείας χάριτος ἐνίκησαν τὸν ἐχθρὸν καὶ τὰς φαντασίας αὐτοῦ, καὶ περεφρόνησον τὰς ἡδο νὰς τοῦ κόσμου, καὶ εὑρέθησαν δόκιμοι εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, κἂν πολλάκις κατὰ φαντασίαν, ἢ καὶ ἀληθῶς ἐνίοτε ἔδειξεν εἰς αὐτοὺς θησαυροὺς χρυσίου καὶ πολύτιμα πράγματ τα, ἵνα διὰ τῶν τοιούτων ἴσως δυνηθῇ νὰ ἐμποδίσῃ τινὰ ἐξ αὐτῶν ἀπὸ τὸν δρόμον τῆς ἀρετῆς, καὶ συλλάβῃ ἐντὸς τῶν δικτύων αὑτοῦ. Αλλ', ὦ Κύριε, Κύριε, ὁ γνωρίζων τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, μὴ εἰσάγης ἡμᾶς εἰς τοιούτους πειρασμούς, ἐκ τῶν ὁποίων μό λις οἱ δυνατοὶ καὶ δόκιμοι ἐξέρχονται νικηταί. Καὶ ταῦτα πάντα ἔχει τὴν ἄδειαν ὁ διάβολος νὰ μεταχει ρίζηται κατὰ τῶν ἁγίων, ἵνα δοκιμασθῇ ἡ εἰς Θεὸν ἀγάπη αὐτῶν, ἐὰν ἐν καιρῷ τῶν τοιούτων πειρασμῶν δὲν ψυχρανθῇ, καὶ ἐὰν διὰ τὴν ἀποχὴν τῶν πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν ἐκ τοῦ κόσμου ἀναχώρησιν, καὶ διὰ τὴν στέρησιν καὶ πτωχείαν απ τῶν φανῶσι φιλόθεοι, καὶ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ σταθερῶς· ἀλλὰ καὶ ἂν τυχὸν πλησιάσωσιν εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀγωνίζονται καὶ περιφρονοῦσιν αὐτὰ διὰ τὴν ἀγά- την τοῦ Θεοῦ, χωρίς ποσῶς νὰ νικηθῶσιν ὑπὸ τῶν κολακευ μάτων αὐτῶν. Οὕτω λοιπὸν πειραζόμενοι οἱ ἅγιοι, ὄχι μόνον γίνονται γνωστοί εἰς τὸν Θεόν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν διά βαλον, ὅστις ἔχει πολὺν πόθον νὰ πειράζῃ καὶ νὰ δοκιμάζῃ αὐτοὺς ὡς τὸν δίκαιον Ἰώβ. Ὅταν ὁ Θεὸς παραχωρῇ ὀλίγον ἀπὸ τὸν ἀγωνιστήν, τότε πλησιάζει εἰς αὐτὸν ὁ διάβολος, καὶ πειράζει αὐτὸν κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ ὄχι καθ' ὅσον ἐπιθυμεῖ ὁ δόλιος· καὶ ἐκ τούτου δοκιμάζον- ται οἱ ἀληθινοὶ καὶ σταθεροὶ ἀγωνισταί, ἐὰν ταῦτα πάντα καταφρονῶσι καὶ λογίζωνται ὡς μηδὲν ἐνώπιον τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ· καὶ ταπεινούμενοι πάντοτε, ἀποδιδοῦσε τὴν δόξαν

εἰς τὸν Θεόν, ὅστις βοηθεῖ αὐτοὺς εἰς πάντα, καὶ ὑπάρχει ὁ αἴτιος τῆς νίκης αὐτῶν· καὶ ἐν καιρῷ τοῦ ἀγῶνος παραδί δοντες ἑαυτοὺς εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, λέγουσι πρὸς αὐτόν· σύ, Κύριε, ὑπάρχεις ὁ μόνος δυνατός, καὶ σὸς εἶναι ὁ ἀγὼν οὗτος· πολέμησον καὶ νίκησον εἰς αὐτὸν ὑπὲρ ἡμῶν. Καὶ τότε δοκιμάζονται οὗτοι ὡς χρυσὸς ἐν χωνευτηρίω. Ὅσοι δὲ εἶναι νόθοι ὡς τὸ χρυσίον, διὰ τῶν τοιούτων πει ρασμῶν δοκιμάζονται καὶ γνωρίζονται, καὶ οἱ τοιοῦτοι πίσ πτουσιν ὡς σκύβαλα ἐκ τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ διδοῦσι χώραν εἰς τὸν ἐχθρόν, καὶ καθίστανται ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἀμέλειαν τῆς ἑαυτῶν διανοίας, ἢ διὰ τὴν ὑπερηφάνειαν αὐτῶν, καὶ δὲν ἀ- ξιοῦνται νὰ δεχθῶσι τὴν θείαν ἐκείνην δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ἅγιοι· διότι δὲν νικᾶταί ποτε ἡ δύναμις τοῦ Θεοῦ, ἡ ἐνεργοῦσα ἐν ἡμῖν· ἐπειδὴ ὁ Κύριος ἡμῶν εἶναι παντοδύ ναμος καὶ ἰσχυρότερος πάντων, καὶ φαίνεται εἰς πᾶσαν περί- στασιν νικητὴς διὰ τοῦ θνητοῦ ἡμῶν σώματος, συγκατερχό μενος μεθ᾿ ἡμῶν εἰς τὸν πόλεμον· ἐὰν δὲ ἐνίοτε νικώμεθα, εἶναι φανερόν, ὅτι ἄνευ αὐτοῦ νικώμεθα. Οἱ τοιοῦτοι δὲ νό- θοι ἀγωνισταί γυμνοῦντες ἑαυτοὺς διὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν προαι- ρέσεως ἐκ τῆς θείας δυνάμεως, οὐ μόνον δὲν ἀξιοῦνταί ποτε αὐτὴν ὡς οἱ νικηταί, ἀλλὰ χάνουσι καὶ αὐτὴν τὴν ἰδίαν των δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἐν καιρῷ τῶν σφοδρῶν πολέμων, καὶ αἰσθάνονται ἑαυτοὺς κενούς. Πῶς δὲ αἰσθάνονται τοῦτο; ἐπειδὴ θεωροῦσι τὴν πτῶσιν αὐτῶν γλυκεῖαν, καὶ στοχάζονται, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ὑπομείνωσι τὸν ἀγῶνα τοῦ ἐχθροῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀγῶνα ἐνίκων ἄλλοτε γενναίως καὶ μετὰ ζήλου διὰ τῆς ἐξάψεως τῆς φύσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον κατ' ἐκείνην τὴν στιγμὴν τοῦ ἀγῶνος θερμοτάτην, καὶ ἤδη δὲν εὑρίσκουσι ταύτην εἰς τὴν ψυχὴν αὐτῶν. Καὶ οἱ μὲν ῥᾴθυμοι καὶ χαῦνοι κατὰ τὴν ψυχὴν ὄχι μόνον ἐκ τούτων καὶ τῶν παρομοίων ἀγώνων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἤ χου τοῦ φύλλου του δένδρου φοβοῦνται καὶ ταράσσονται, καί,

ὑπ' ὀλίγης ἀνάγκης της πείνης, η μικρᾶς ἀσθενείας νικώμε ναι, ἀπαρνοῦνται τὸν ἀγῶνα, καὶ στρέφουσιν εἰς τὰ ὀπίσω. Οἱ δὲ ἀληθινοὶ καὶ δόκιμοι ἀπὸ λάχανα καὶ χόρτα καὶ ἀπὸ ῥίζας τῶν ξηρῶν βοτάνων τρεφόμενοι, δὲν καταδέχονται να γευθῶσί τι πρὸ τῆς διωρισμένης ώρας τῆς τροφῆς· ἀλλὰ καί, ἠτονισμένον τὸ σῶμα ἔχοντες, χαμευνοῦσιν· οἱ δὲ ὀφθαλμοί αὐτῶν ἀπὸ τὴν ὑπερβολικὴν κένωσιν τοῦ στομάχου θαμπώ- νουσι· κἂν δὲ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης πλησιάζωσιν εἰς τὸν θάνα τον, οὐδὲ οὕτω δέχονται νὰ νικηθῶσι, καὶ νὰ ἐκπέσωσι τῆς σταθερᾶς αὐτῶν προαιρέσεως· διότι ἐπιθυμοῦσι καὶ εὐχαρι στοῦνται νὰ βιάζωσι πάντοτε ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ προτιμῶσι νὰ κοπιάζωσιν ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς μᾶλλον, παρὰ νὰ ζῶσιν εἰς τὴν πρόσκαιρον ταύτην ζωὴν ἐν ἀνέσει καὶ ἀναπαύσει· εὐφραίνονται δὲ καὶ εἰς τοὺς ἐπερχομένους εἰς αὐ τοὺς πειρασμούς· ἐπειδὴ γνωρίζουσιν, ὅτι διὰ τούτων τῶν πει ρασμῶν γίνονται τέλειοι· ἀλλὰ καὶ τοὺς κόπους καὶ μόχθους ὑπομένουσιν εὐχαρίστως διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, καὶ μέχρις αἵματος καὶ θανάτου προθυμοποιοῦνται καὶ δέχονται γενναίως τὰς ἐπηρείας τοῦ ἐχθροῦ, χωρίς ποσῶς ν' ἀναχωρῶς σιν ἐκ τοῦ σταδίου καὶ τοῦ ἀγῶνος. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόσ ξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΝΕ. Περὶ παθῶν. Ω, ΠΟΣΟΝ γλυκεῖαι φαίνονται αἱ αἰτίαι καὶ αἱ ἀφορμαὶ τῶν παθῶν· καὶ τὰ μὲν πάθη δύναταί τις ἐνίοτε νὰ κόψῃ, καὶ μετὰ τὴν παῦσιν αὐτῶν γαληνιᾷ καὶ εὐφραίνεται· ἀλλὰ δὲν δύνα και ν' ἀφήσῃ εὐκόλως καὶ τὰς αἰτίας τῶν παθῶν· διὰ τοῦτο

καὶ χωρὶς νὰ θέλωμεν πειραζόμεθα· καὶ εἰς μὲν τὰ πάθη τ πούμεθα, τὰς δὲ ἀφορμὰς τῶν παθῶν ἀγαπῶμεν· τὰς μὲν ἁμαρτίας δὲν ἐπιθυμοῦμεν, τὰς ἀφορμάς ὅμως τῶν ἁμαρτιῶν μεθ᾿ ἡδονῆς δεχόμεθα· διὰ τοῦτο αἱ αἰτίαι καὶ αἱ ἀφορμαί γίνονται παραίτιοι τῶν ἁμαρτιῶν. Ὅστις ἀγαπᾷ τὰς ἀφορο μὰς καὶ τὰς αἰτίας τῶν παθῶν, αὐτὸς ἄκων καὶ μὴ βουλό- μενος ὑπάρχει ὑποχείριος καὶ δεδουλωμένος εἰς τὰ πάθη καὶ ὅστις μισεῖ τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἁμαρτίας, ἐξομολογεῖται αὐτάς, καὶ συγχωρεῖται. Εἶναι ἀδύνατον ν' ἀφήσῃ τις ἄλλως τὴν συνήθειαν τῆς ἁμαρτίας, εἰμὴ ἐὰν ἀποκτήσῃ ἔχθραν πρὸς αὐτήν· καὶ ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχῃ τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν αὑτοῦ, ἐὰν δὲν ἐξομολογηθῇ αὐτάς· διότι ἡ μὲν ἔχθρα τῆς ἁμαρτίας εἶναι ἔνδειξις ἀληθοῦς ταπεινώσεως, ἡ δὲ ἐξομο λόγησις ἔνδειξις κατανύξεως, ἥτις προκύπτει εἰς τὴν καρ δίαν ἀπὸ αἰσχύνην. Ἐὰν δὲν μισήσωμεν τὰ μέμψεως ἄξια ἔργα, δεν δυνάμεθα νὰ αἰσθανθῶμεν τὴν δυσωδίαν τῆς ἐνεργείας αὐτῶν. Ἕως ὅτου δὲν ἀπορρίψεις ἐκ τῆς ψυχῆς σου τὰ ἄτοπα πάθη, δὲν θέλεις γνωρίσει πόση καὶ ὁποία αἰσχύνη καὶ ἐντροπὴ σὲ πε- ρικαλύπτει· ὅταν ὅμως ἴδης εἰς ἄλλους τὸ ἰδικόν σου φορο τίον, τότε θέλεις γνωρίσει τὴν περικειμένην σε ἐντροπήν. Απο μακρύνθητι ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ τότε θέλεις αἰσθανθῆ τὴν δυ σωδίαν αὑτοῦ· διότι ἐὰν δὲν ἀπομακρυνθῇς ἀπ' αὐτοῦ, δὲν θέ λεις μάθη πόσον βρωμᾶ, ἀλλὰ μάλιστα θέλεις αἰσθανθῆ τὴν δυσωδίαν αὑτοῦ ὡς καλὴν εὐωδίαν, καὶ τὴν γύμνωσιν τῆς ἰδικῆς σου αἰσχύνης θέλεις θεωρήσει ὡς κάλυμμα δόξης. Μακάριος ὅστις ἀποφεύγει τὸ σκότος τοῦ κόσμου, καὶ προ- σέχει εἰς ἑαυτὸν μόνον· ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἡ φυ σικὴ διόρασις καὶ διάκρισις τοῦ ἀνθρώπου, ἐν ὅσῳ οὗτος εὖς ρίσκεται μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων· διότι πῶς ἤθελε δυνηθή ή διάκρισις αὐτοῦ νὰ διακρίνῃ τὸ πρέπον, ἐνῷ ὑπάρχῃ πάντοτε ἐσκοτισμένη; Μακάριος ὅστις ἀφήσει τὴν σκότωσιν τῆς μέσ

θῆς αὐτοῦ, καὶ τὸ ἀχόρταστον τῆς κραιπάλης αὐτοῦ βλέ πων εἰς ἄλλους, θέλει μάθη, ὁποῖόν τι κακὸν ὑπάρχει, καὶ θέλει αἰσθανθῆ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ αἰσχύνην· καθότι ἐν ὅσῳ εὑρί σκεται εἰς τὴν κραιπάλην τῆς μέθης τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν, πάντα τὰ ὑπ' αὐτοῦ πραττόμενα φαίνονται εἰς αὐτὸν εὐπρεπῆ καὶ τίμια· ἐπειδὴ ὅταν ἡ φύσις εἴτε ἀπὸ οἶνον, εἴτε ἀπὸ σαρ- κικὰς ἐπιθυμίας ὑπάρχουσα μεθυσμένη ἐξέλθῃ τῶν ἑαυτῆς ὁρίων καὶ τοῦ μέτρου, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό· καθόσον καὶ τὰ δύο ἐκβάλλουσι τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὸ πρέπον, καὶ κινοῦσε μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔκκαυσιν εἰς τὸ σῶμα· ἐπειδὴ οἱ μὲν τρόπ ποι ἔχουσι διαφοράν, τὸ δὲ συγκέκαυμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. καὶ ἡ μὲν μεταβολὴ εἶναι μία, αἱ δὲ διαφοραὶ τῶν αἰτιῶν ὑπάρχουσιν ἄνισοι· διακρίνεται δε καὶ κατὰ τὴν ὑποδοχὴν ἑκάστου. Εἰς πᾶσαν ἀνάπαυσιν ἀκολουθεῖ ταλαιπωρία· καὶ εἰς πᾶ σαν διὰ τὸν Θεὸν ταλαιπωρίαν ἀκολουθεῖ ἀνάπαυσις. Ὅλα τὰ πράγματα τούτου τοῦ κόσμου μεταβάλλονται· ἡ δὲ μεταβολὴ γίνεται διὰ τῶν ἐναντίων, ἢ εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἢ εἰς τὴν μέλλουσαν, ἢ ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου, καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἐξ ἀκολασίας ἡδονήν, ἢ εἰς τὴν πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἁγιων σύνης γινομένην κακοπάθειαν· καὶ ταῦτα οἰκονομεῖ ὁ Θεὸς ἀπὸ φιλανθρωπίαν, ἢ εἰς ταύτην τὴν ζωήν, ἢ εἰς τὸ τέλος αὐτῆς νὰ γεύωνται τῆς κολάσεως οἱ ὑπεύθυνοι, καὶ οἱ δίκαιοι τῆς χαρᾶς· διότι ὁ Θεὸς δὲν ἐμποδίζει τὴν ὠφέλειαν τοῦ και λοῦ μέχρι τῆς τελευταίας ὥρας· τὸ δὲ κακὸν ἐμποδίζει, ναί, ἵνα παιδευθῇ ὁ ἄξιος κολάσεως, καθώς είναι γεγραμμένον, ὅτι ὅστις παιδεύεται ἐνταῦθα διὰ τὴν αἰσχύνην αὐτοῦ, αὐτὸς τρώγει τὴν ἰδίαν αὐτοῦ γέενναν. Παραφυλάττου ἀπὸ τὸ ἴδιον σου αὐτεξούσιον, όπερ προη γεῖται τῆς κακῆς δουλείας. Παραφυλάττου ἀπὸ τὴν παρη γορίαν, ἥτις προηγεῖται τοῦ πολέμου τῆς πορνείας. Παραφυ λάττου ἀπὸ τὴν γνῶσιν, ἥτις προηγεῖται τῆς ἀπαντήσεως

τῶν πειρασμῶν. Καὶ κατ' ἐξοχὴν παραφυλάττου ἀπὸ τὴν ἐπισ θυμίαν τῆς ἀρετῆς, ἥτις προηγεῖται τῆς τελειώσεως τῆς μετ τανοίας· διότι ὅλοι εἴμεθα ἁμαρτωλοί, καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει ἐλεύθερος ἀπὸ πειρασμούς. Η μετάνοια υπάρχει ὑψηλοτέρα πασῶν τῶν ἀρετῶν, τῆς ὁποίας τὸ ἔργον δὲν δύναται νὰ τες λειώσῃ, παρὰ μόνον ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου· διὰ τοῦτο ἡ μετ τάνοια ἀπαιτεῖται εἰς πάντας και πάντοτε, καὶ οὐδεὶς ὅρος τελειώσεως τῆς μετανοίας ὑπάρχει· διότι καὶ αὐτῶν τῶν τε λείων ἡ τελειότης εἶναι ἀτελῆς· καὶ διὰ τοῦτο ἡ μετάνοια δὲν περιορίζεται εἰς διορισμένους καιρούς, οὔτε εἰς ὡρισμέ νας πράξεις ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου. Ενθυμοῦ, ὅτι εἰς πᾶσαν ἡδονὴν ἀκολουθεῖ ἀηδία καὶ πικρότης. Παραφυλάττου ἐκ τῆς χαρᾶς ἐκείνης, ἥτις δὲν ἐμπεριέχει τὴν αἰτίαν τῆς ἀλλοιώσεως· ἐπειδὴ πᾶν ὅ,τι οἰκονομεῖται ἄνω- θεν κρυπτῶς, δὲν δύνασαι νὰ καταλάβης, οὔτε νὰ γνωρίσης τὸν ὅρον καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἀλλοιώσεως αὐτοῦ. Φοβοῦ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα νομίζεις ὅτι ἔχουσι καλῶς, κἂν εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς εὐθείας ὁδοῦ. Ὅστις ἔμαθε να κυβερνᾷ φρονίμως τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, αὐτὸς εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ ἔργα λαμβάνει ἀλλοίωσιν. Εἰς τὴν ἀνάπαυσιν τῶν μελῶν τοῦ σώματος ἀκολουθεῖ ἔκστασις καὶ ταραχὴ τῶν λογισμῶν· καὶ εἰς τὴν πολλὴν καὶ ἄμετρον ἐργασίαν ἀκολουθεῖ ἀκηδεία· καὶ εἰς τὴν ἀκηδείαν πάλιν ἀκολουθεῖ ἔκστασις· ἀλλὰ διαφέρει ἡ πρώτη έκστασις τῆς δευτέρας· διότι εἰς μὲν τὴν πρώτην έκστασιν ἀκολουθεῖ ὁ πόλεμος τῆς πορνείας, εἰς δὲ τὴν δευτέραν ἡ ἐκ τοῦ ἡσυ χαστηρίου φυγὴ καὶ ἡ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον μετάβασις· ἡ δὲ μετρία καὶ ἐπιμελὴς ἐργασία ὑπάρχει ἀτίμητος· καὶ εἰς μὲν τὴν μετρίαν ἐργασίαν ἀκολουθεῖ αὔξησις ἡδονῆς, εἰς δὲ τὴν ἀμετρίαν ἡ αὔξησις τῆς ἐκστάσεως. Ὑπόμεινον τὴν ἀφροσύ την τῆς φύσεώς σου, ἀδελφέ, ἥτις σὲ νικῷ· διότι προτίθεσαι να φθάσῃς εἰς ἐκείνην τὴν σοφίαν, ἡ ὁποία ἔχει παντοτεινὸν

τῆς ἀρετῆς τὸν στέφανον. Μὴ δειλιάσης ἐκ τῆς ταραχῆς τοῦ ἀδαμιαίου του σώματος, τὸ ὁποῖον ἑτοιμάσθη να φθάσῃ εἰς ἐκείνην τὴν τρυφήν, τῆς ὁποίας ἡ γνῶσις ὑπάρχει ἄγνωστος εἰς τοὺς σαρκικοὺς ἀνθρώπους. Ὅταν ἔλθῃ ὁ οὐράνιος βασι λεὺς τῆς εἰρήνης, μὴ ταραχθῇς ἐκ τῆς ἀλλοιώσεως τῆς τας ραχῆς τῆς φύσεως· διότι ἡ κακοπάθεια τοῦ σώματος εἶναι πρόσκαιρος εἰς τὸν μεθ᾽ ἡδονῆς δεχόμενον αὐτήν· ἐπειδὴ τὰ πάθη ὁμοιάζουσι μὲ σκύλους, οἱ ὁποῖοι συνηθίζουσι νὰ συγκ χνάζωσιν εἰς τὰ μακελλεῖα, καὶ διὰ μόνης τῆς φωνῆς ἀπο- διώκονται· ἀλλ' ὅταν παραμεληθῶσιν, ὡς λέοντες ἐπέρχονται ἐναντίον σου. Καταφρόνησον τὴν μικρὰν ἐπιθυμίαν, ἵνα μὴ ἐμπέσῃς εἰς τὴν σφοδρότητα τῆς πυρώσεως αὐτῆς· καθότι ἡ πρὸς ὀλίγον διὰ τὰ μικρὰ πράγματα γινομένη ὑπομονή, ἀπο μακρύνει τὸν κίνδυνον τῶν μεγάλων πραγμάτων· ἐπειδὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξουσιάσῃ τις τὰ μεγάλα πράγματα. ἐὰν δὲν νεα κήση πρῶτον τὰ μικρὰ καὶ εὐτελῆ. Ενθυμοῦ τὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν μέλλεις να φθάσης, ὦ ἀδελφέ, τῆς ὁποίας ἡ ζωὴ δὲν εἶναι ὡς αὕτη ἡ πρόσκαιρος, ἡ συντριβομένη ὑπὸ τῆς θνητότητος· εἰς ἐκείνην τὴν ζωὴν δὲν ὑπάρχει πύρωσις τῆς συγκράσεως, ἡ ὁποία να προξενῇ διὰ τῆς κολακείας τῆς ἡδονῆς κόπον εἰς τὴν φύσιν. Ὑπόμεινον τὸν κόπον τοῦ ἀγῶνος, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσῆλθες πρὸς δοκιμα σίαν, ἵνα λάβης παρὰ Θεοῦ τὸν στέφανον, καὶ θέλεις εὐφραν θῆ, ὅταν μεταβῇς ἐκ τούτου τοῦ κόσμου εἰς ἐκείνην τὴν αἰών νιον ζωήν. Ενθυμοῦ καὶ ἐκείνην τὴν ἀνάπαυσιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τέλος. Ενθυμοῦ καὶ ἐκείνην τὴν ἀπαθεστάτην ζωήν, καὶ τὴν ἀμετακίνητον οἰκονομίαν, καὶ ἐκείνην τὴν αἰχμαλω σίαν, ἥτις σὲ ἀναγκάζει νὰ ἀγαπήσῃς τὸν Θεόν· εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει ἡ δόξα σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρὶ καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΝΣΤ΄..

Περὶ τοῦ, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν συνεχώρησεν ὁ Θεὸς τὴν ψυχὴν νὰ εἶναι δεκτικὴ τῶν παθῶν· καὶ περὶ ἀσκητικῆς ἐργασίας.

Το νὰ πίπτῃ τις εἰς τινα ἁμαρτίαν εἶναι δηλωτικόν, ὅτι ἀσθενεῖ κατὰ τὴν ψυχήν· διότι ὁ Θεὸς πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν συνεχώρησε νὰ ἶναι ἡ ψυχὴ δεκτικὴ τῶν παθῶν· ἐπειδὴ δὲν ἐνέκρινε νὰ καταστήσῃ αὐτὴν ἀνωτέραν, τῶν παθῶν πρὸ τῆς δευτέρας παλιγγενεσίας τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν· τὸ δὲ νὰ ἶναι ἡ ψυχὴ δεκτικὴ τῶν παθῶν, τοῦτο ὠφελεῖ εἰς τὴν ἐπίπληξιν τῆς συνειδήσεως· τὸ νὰ διαμένη όμως δεδουλωμέ νη εἰς τὰ πάθη, καὶ νὰ ἐνεργῇ αὐτά, εἶναι ἀδιάντροπον καὶ ἀναίσχυντον. Τρεῖς τρόποι ὑπάρχουσι, διὰ τῶν ὁποίων ἡ ψυχὴ δύναται νὰ πλησιάσῃ εἰς τὸν Θεόν, ἢ διὰ θερμοτάτης πίσ στεως, ἢ διὰ φόβου, ἢ διὰ παιδείας τοῦ Κυρίου· καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἄλλως, εἰ μὴ δι' ἑνὸς τῶν τριῶν τούτων τρόπων. Καθὼς ἐκ τῆς γαστριμαργίας γεννᾶται ἡ ταραχὴ καὶ ἡ σύγχυσις τῶν λογισμῶν, οὕτω καὶ ἐκ τῆς πολυλογίας καὶ ἀταξίας τῶν συντυχιῶν γεννᾶται ἡ ἀνοησία καὶ ἡ φρενολει ψία. Η μέριμνα τῶν βιωτικῶν πραγμάτων ταράττει τὴν ψυ χήν, καὶ ἡ τούτων προσπάθεια συγχέει τὸν νοῦν, καὶ ἐκβάλ λει αὐτὸν ἐκ τῆς γαλήνης καὶ τῆς ἡσυχίας. Πρέπει ὁ μοναχός, ὅστις παρέδωκεν ἑαυτὸν εἰς τὴν ἐκδούν λευσιν τοῦ Θεοῦ, νὰ ἦναι πάντοτε ἀμέριμνος ἀπὸ πᾶσαν βιωτι κὴν φροντίδα, ἵνα, ἐξετάζων ἑαυτὸν καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν, μηδὲν εὕρῃ ἐκ τῶν πραγμάτων τούτου· διότι ὅταν ἀπαλλάξη ἑαυτὸν ἐκ τῶν τοιούτων πραγμάτων, δύναται ἐλευθέρως νὰ μελετᾷ ἡμέραν καὶ νύκτα εἰς τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ. Οἱ σώμα. 18

τικοὶ κόποι ἄνευ τῆς καθαρότητος τοῦ νοὸς εἶναι ὡς μήτηρ ἄτεκνος καὶ μαστοί κατάξηροι· ἐπειδὴ δὲν δύνανται να φέ ρωσι τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ· καὶ τὸ μὲν σῶμα κάμνουσι κατάκοπον, δὲν ἠμποροῦσιν ὅμως νὰ ἐκριζώσωσι καὶ τὰ πάθη ἀπὸ τὸν νοῦν, διὰ τοῦτο οὐδένα καρπὸν προξε νοῦσι· καθὼς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σπείρει ἐπὶ τῶν ἀκανθῶν, οὐ δὲν δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν σωματικῶν κόπων, ἀλλὰ στενάζει ἐπὶ τῆς κλίνης αὑτοῦ ἐκ τῆς πολλῆς ἀγρυπνίας καὶ τοῦ δεσμοῦ τῶν πραγμάτων· καὶ μαρτυρεῖ τοῦτο ἡ θεία γρα · φὴ λέγουσα, φωνάζουσιν ὡς λαός τις, ὁ ὁποῖος ἐργάζεται τὰς ἐντολὰς τοῦ κυρίου, καὶ ζητοῦσι παρ' ἐμοῦ τοῦ Θεοῦ δι δαιοσύνην καὶ ἀλήθειαν, καὶ θέλουσι νὰ πλησιάσωσι πρὸς ἐμέ, λέγοντες, διὰ τί δὲν ἐπέβλεψας εἰς ἡμᾶς, ὅταν ἐνηστεύσας · μεν καὶ ἐταλαιπωρήθημεν ; ἐπειδὴ εἰς τὰς ἡμέρας τῶν νησ στειῶν ὑμῶν ἐπράττετε τὰ θελήματα ὑμῶν, ἤγουν τὰς που νηρὰς ἐνθυμήσεις και μνησικακίας ὑμῶν, καὶ προσεφέρετε θυ- σίας εἰς αὐτὰς ὡς εἰς εἴδωλα, καὶ εἰς τοὺς κακοὺς ὑμῶν λογι- σμούς, τοὺς ὁποίους θεωρεῖτε ὡς Θεούς, ἐθυσιάσατε τὰ ὑμέ. τερα σώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι τιμιώτερα ἀπὸ πολλὰς ζώων θυσίας, ἐνῷ ἔπρεπε ν' ἀφιερώσητε ταῦτα εἰς ἐμὲ διὰ τῶν και λῶν ὑμῶν ἔργων διὰ τῆς καθαρᾶς συνειδήσεως, λέγει Κύριος. Εύκαρπος γῆ εἶναι ἐκείνη, ἥτις εὐφραίνει τὸν γεωργὸν · διὰ τῆς ἑκατονταπλασίου καρποφορίας. Εἰς τὴν ψυχήν, ἥτις ἐλαμπρύνθη διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τοῦ Θεοῦ καὶ τῆς παντοτει- τῆς ἀγρυπνίας, οἰκοδομεῖ ὁ Κύριος διὰ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς νεφέλην, σκέπουσαν αὐτὴν τὴν ἡμέραν, καὶ φῶς-πυρίνου στύ λου, φωτίζον αὐτὴν τὴν νύκτα, καὶ ἔσωθεν τῆς νεφέλης λάμ πει θεῖον φῶς. Καθὼς τὸ νέφος σκεπάζει τὸ φῶς τῆς σελήνης, οὕτω καὶ οἱ ἀτμοὶ τῆς κοιλίας διώκουσιν ἐκ τῆς ψυχῆς τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ· καὶ καθὼς ἐξάπτεται ἡ φλόξ τοῦ πυρὸς εἰς τὰ ξηρὰ ξύλα, οὕτω καὶ ὁ χορτασμὸς τῆς κοιλίας ἐξάπτε: τὴν φλόγα

τῆς πορνείας εἰς τὸ σῶμα· καὶ καθὼς ἡ προσθήκη τῆς ὕλης αὐξάνει την φλόγα τοῦ πυρός, οὕτω καὶ αἱ πολυποίκιλαι τρο φαὶ αὐξάνουσι τὴν κίνησιν τοῦ σώματος. Εἰς φιλήδονον σῶμα ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ δὲν ἐνοικεῖ· ὁ δὲ ἀγαπῶν τὸ ἑαυτοῦ σῶμα δὲν θέλει ἐπιτύχει τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ. Καθώς μετὰ πόνων γεννᾷ ἡ μήτηρ τὸν εὐχάριστον καρπὸν τῆς ἑαυτῆς κοιλίας, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ πόνου τοῦ λαιμού γεννᾶται εἰς τὴν ψυχὴν ὡς εὐχάριστος καρπὸς ἡ γνῶσις τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ· ἀλλ᾽ εἰς τοὺς ὀκνηροὺς καὶ φιληδόνους γεννᾶται καρπὸς αἰ σχύνης. Καθὼς ὁ πατὴρ ἐπιμελεῖται τὸ ἑαυτοῦ τέκνον, οὕτω καὶ ὁ Χριστὸς ἐπιμελεῖται τὸ σῶμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κακο παθεῖ διὰ τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, καὶ εὑρίσκεται πάντοτε πλη σίον αὐτοῦ. Ἡ σοφῶς καὶ φρονίμως γινομένη εργασία ὑπάρ χει ἀτίμητος. Ξένος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις κατὰ διάνοιαν εὑρίσκεται ἔξω τῶν βιωτικῶν πραγμάτων. Πενθικὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις διέρ χεται πᾶσαν αὐτοῦ τὴν ζωὴν ἐν πείνῃ καὶ δίψη διὰ τὴν ἐλ- πίδα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. Μοναχὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις κάθηται μακρὰν τοῦ κόσμου, καὶ δέεται τοῦ Θεοῦ πάντοτε, ὅπως ἐπιτύχη τὰ μέλλοντα ἀγαθά. Πλοῦτος τοῦ μοναχοῦ εἶναι ἡ παρηγορία, ἡ ὁποία γεννᾶται ἐκ τοῦ πένθους, καὶ ἡ χαρά, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως, καὶ λάμπει εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ. Ἐλεήμων εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις ἄνευ τινός δια κρίσεως ἐλεεῖ πάντας ἐπίσης. Παρθένος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον ἐφύλαξε τὸ σῶμα αὐτοῦ ἀμόλυντον, ἀλλὰ καί, ὅταν κατ' ἰδίαν ἴδη κανὲν τῶν μελῶν αὐτοῦ γυμνόν, ἐντρέ- πεται ἑαυτόν. Ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν σωφροσύνην, ἀποδίωξον διὰ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς διαρκούς προσευχῆς τοὺς αἰσχρούς λογισμούς, καὶ καθοπλίσθητι ἐναντίον τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα κινοῦσι καὶ ἐρεθίζουσι τὴν φύσιν· διότι ἄνευ τούτων τῶν μέσ των ἀδύνατον νὰ ἴδῃς καθαρότητα εἰς τὴν ψυχήν σου. Ἐὰν ἐπιθυμῇς ν' ἀποκτήσης τὴν ἀρετὴν τῆς ἐλεημοσύνης, συνή 18* ་

θιζε πρῶτον νὰ καταφρονῇς πάντα τὰ παρόντα πράγματα, ἵνα μὴ ἑλκισθῇ ὁ νοῦς σου ὑπ' αὐτῶν, καὶ ἐξέλθῃ τῶν ἑαυτοῦ ὁρίων· ἐπειδὴ ἡ ἀκρίβεια καὶ ἡ τελειότης τῆς ἐλεημοσύνης φαίνεται εἰς τὴν ὑπομονὴν ἐκείνου, ὅστις προτιμᾷ ν' ἀδικῆται. Ἡ τελειότης τῆς ταπεινώσεως συνίσταται εἰς τὸ νὰ ὑπομένῃ τις μετά χαρ ρᾶς τὰς ψευδεῖς κατηγορίας. Ἐὰν ἀληθῶς ὑπάρχῃς ἐλεή μων, ὅταν ἀδίκως ἀφαιρῶσι τὰ πράγματά σου, μὴ λυπηθῇς ποσῶς, μηδὲ διηγοῦ εἰς τοὺς ἀνθρώπους τὴν ζημίαν σου, ἀλλὰ μᾶλλον ἂς καταποθῇ ὑπὸ τῆς ἐλεημοσύνης σου ἡ ἀδί χως γινομένη σοι ζημία, καθὼς τὸ ὕδωρ καταποθεῖται ὑπὸ τῆς αὐστηρότητος τοῦ οἴνου· καὶ δεῖξον τὴν μεγάλην ἀρετὴν τῆς ἐλεημοσύνης σου διὰ τῶν πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας σε εὐερ γεσιῶν, καθὼς ἔπραξεν ὁ μακάριος Ελισσαῖος εἰς τοὺς ἐχει θροὺς αὑτοῦ, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ αἰχμαλωτήσωσιν αὐτόν· διότι όταν προσευχήθη καὶ ἐτύφλωσεν αὐτοὺς διὰ τῆς ὁμίχλης, ἀπέδειξε τὴν ἐν αὐτῷ ὑπάρχουσαν θείαν δύναμιν· ὅταν δὲ πά- λιν ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς φαγητὸν καὶ ποτόν, ἀπέδειξε τὴν ἀρε τὴν τῆς ἐλεημοσύνης, τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ὁ ἀληθὴς ταπεινόφρων δὲν ταράσσεται, ὅταν ἀδικῆται, οὔτε ἀπολογεῖται διὰ τὸ πρᾶγμα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἠδικήθη, ἀλλὰ δέχεται ὡς ἀληθεῖς τὰς ψευδεῖς συκοφαντίας, καὶ δὲν φροντίζει να καταπείσῃ τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι ἐσυκοφαντήθη, ἀλλὰ ζητεῖ συγχώρησιν. Τινές ταπεινόφρονες ἑκουσίως ωνό- μασαν ἑαυτοὺς ἀκολάστους, χωρὶς νὰ ἦναι τοιοῦτοι· ἄλλοι δὲ πάλιν ὑπέμειναν τὸ ὄνομα τῆς μοιχείας, ὄντες μακρὰν τοῦ τοιούτου ἔργου, καὶ ἐθεάτριζον ἑαυτοὺς μετὰ δακρύων διὰ τὴν ἐπικαρπίαν τῆς ἁμαρτίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπραξαν, καὶ ἐζή τουν μετὰ κλαυθμοῦ παρὰ τῶν ἀδικησάντων συγχώρησιν τῆς ἀνομίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἐγνώρισαν, ἐνῷ ἦσαν ἐστεφανωμένοι κατὰ τὴν ψυχὴν διὰ τοῦ στεφάνου τῆς καθαρότητος καὶ ἁγιω- σύνης· καὶ ἄλλοι, ἵνα μὴ δοξασθῶσιν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων διὰ τὴν ἐνάρετον αὐτῶν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον κεκρυμ- 1 I

μένην, προσεποιοῦντο, ὅτι ἦσαν παράφρονες, ἐνῷ πραγματικῶς ὑπῆρχον ἠρτυμένοι τῷ θείῳ ἄλατι, καὶ σταθεροὶ διὰ τῆς ἀτα ραξίας, ὥστε διὰ τὴν ἄκραν αὑτῶν τελειότητα ἠξιώθησαν νὰ ἔχωσι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους κήρυκας τῶν ἀνδραγαθημάτων αὐτῶν. Καὶ σὺ μὲν νομίζεις, ὅτι ἔχεις ταπείνωσιν, ἄλλοι ὅμως κατηγόρουν ἑαυτούς, καὶ σὺ οὔτε ὑποφέρεις να κατηγορη θῇς παρ' ἄλλων, καὶ ὅμως στοχάζεσαι ἑαυτὸν ταπεινόφρονα. Ἐὰν πραγματικῶς ὑπάρχης ταπεινόφρων, δοκίμασον σεαυ τὸν εἰς τὰς παρὰ τῶν ἄλλων γινομένας σοι ἀδικίας, καὶ πα ρατήρησον, ἐὰν δὲν ταράττηται ἀδικούμενος. Πολλὰς μονὰς τοῦ οὐρανίου πατρὸς ὁ σωτὴρ ἡμῶν ὀνομ μάζει τὰ μέτρα τῆς διανοίας ἐκείνων, οἵτινες κατοικοῦσιν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον τῆς ἀναπαύσεως, ἔχουν τὰς διακρίσεις καὶ διαφορὰς τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐντρυ φῶσι διὰ τῆς διανοίας· ἐπειδὴ δὲν ὠνόμασε πολλὰς μονάς τὴν διαφορὰν τῶν τόπων, ἀλλὰ τὴν τάξιν τῶν χαρισμάτων· καὶ ἐντρυφῶσιν οὕτω, καθώς κατατρυφὰ ἕκαστος τὸν αἰσθη τὸν ἥλιον ἀναλόγως τῆς καθαρότητος τῆς ὀπτικῆς αὐτοῦ δυνάμεως καὶ ἀντιλήψεως· καὶ καθὼς φέγγει εἷς λύχνος ἐνα τὸς μιᾶς οἰκίας, ἀλλ᾽ ἡ λάμψις αὑτοῦ ὑπάρχει διάφορος εἰς ἕκαστον, χωρὶς νὰ διαμοιράζηται τὸ φῶς εἰς πολλὰς λάμ ψεις· οὕτω καὶ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα ὅλοι οἱ δίκαιοι και τοικοῦσιν εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον ἀδιαιρέτως, καὶ ἕκα στος φωτίζεται ἀπὸ ἕνα νοητὸν ἥλιον κατὰ τὸ μέτρον αύ- τοῦ, καὶ ἀπολαμβάνει κατὰ τὴν ἀξίαν αὑτοῦ τὴν χάριν καὶ τὴν εὐφροσύνην ὡς ἀπὸ ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἀέρα, καὶ τόπον, καὶ καθέδραν, καὶ θεωρίαν καὶ σχῆμα, ἀλλὰ δὲν βλέπει τις τὰ μέτρα τοῦ ἄλλου, οὔτε τοῦ ἀνωτέρου, οὔτε τοῦ κατωτές ρου αὐτοῦ, ἵνα μή, βλέπων τὴν ὑπερβάλλουσαν χάριν τοῦ φίλου του, καὶ τὸ ἑαυτοῦ ὑστέρημα, λυπηθῇ· μὴ γένοιτο νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ τοῦτο, ὅπου οὐκ ἔστι λύπη καὶ στεναγμός, ἀλλ'

ἕκαστος κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβε χάριν, καὶ κατὰ τὸ μέτρον αὐτοῦ εὐφραίνεται ἔσωθεν αὑτοῦ· ἡ δὲ ἐξωτερικὴ θεωρία καὶ ἡ χαρὰ ὑπάρχει εἰς πάντας μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ ἐκτὸς τῶν δύο τούτων τάξεων δὲν ὑπάρχει ἄλλη τρίτη τάξις· καὶ μίαν μὲν τάξιν λέγω τὴν ἄνω, καὶ ἄλλην τὴν κάτω, ἤγουν τὴν οὐρά βασιλείαν, καὶ τὴν γέενναν· μεταξὺ δὲ τῶν δύο τούτων τά ξεων ὑπάρχει ἡ ποικιλία τῆς διαφορᾶς τῶν ἀνταμοιβῶν. Ἐὰν λοιπὸν τοῦτο ἶναι ἀληθές, ὡς καὶ εἶναι, τίς ἄλλος ὑπάρχει ἀφρονέστερος καὶ ἀνοητότερος ἐκείνου, ὅστις λέγει, ὅτι μοὶ εἶναι ἀρκετὸν ν' ἀποφύγω τὴν γέενναν, καὶ δὲν μοι μέλλει τοῦ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; διότι τὸ ν' ἀποφύγῃ τις τὴν γέενναν, εἶναι τὸ αὐτὸ τὸ νὰ εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καθὼς καὶ τὸ νὰ ἐκπέσῃ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ εἶναι τὸ νὰ εἰσέλθη εἰς τὴν γέενναν ἐπειδὴ ἡ θεία γραφὴ δὲν ἐδίδαξεν εἰς ἡμᾶς τρεῖς τόπους, ἀλλὰ τί λέγει; ὅταν ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μετὰ τῆς θεϊκῆς αὐτοῦ δόξης, καὶ στήσῃ τὰ μὲν προβατα ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ ἐρίφια ἐξ ἀριστερῶν· καὶ δὲν ἀνέφερε τρία τάγματα, ἀλλὰ δύο, ἓν ἐκ δεξιῶν, καὶ ἓν ἐξ ἀριστερῶν· ἑπομένως προσδιών ρισε καὶ τὰ ὅρια τῶν διαφόρων κατοικιῶν αὐτῶν, εἰποῦσα, ὅτι οἱ μὲν ἁμαρτωλοὶ θέλουσιν εἰσέλθη εἰς κόλασιν αἰώνιον, οἱ δὲ δίκαιοι εἰς ζωὴν αἰώνιον θέλουσι λάμψει ὡς ὁ ἥλιος· καὶ πάλιν λέγει, θέλουσιν ἔλθη ἀπ' ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, καὶ θέλουσιν ἀνακληθῆ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ ᾽Αβραὰμ ἐν τῇ βα σιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, οἱ δὲ υἱοὶ τῆς βασιλείας θέλουσιν ἀπο- διωχθῇ εἰς τὸ σκότος τὸ ἐξώτερον, ὅπου εἶναι ὁ κλαθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει φοβερώτερον παν- τὸς πυρός. ή Αρά γε δὲν ἐννόησας ἐκ τούτων, ὅτι ἡ ἐναντία μερὶς τῆς ἄνω τάξεως εἶναι ἡ γέεννα, ἥτις βασανίζει τοὺς ἁμαρτωλούς; Καλὸν μὲν εἶναι τὸ νὰ διδάξῃ τις τοὺς ἀνθρώπους τὴν ὁδὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ νὰ μεταφέρῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὸ κακὸν εἰς τὴν γνῶ 1 1

σιν τῆς θείας προνοίας, καὶ ἀπὸ τὴν πλάνην εἰς τὴν θείαν ἐπίγνωσιν· διότι αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀποστόλων, καὶ ὑπάρχει πολλὰ ὑψηλὸς καὶ ψυχοσωτήριος· ἐὰν ὅμως ὁ ἄνθρωπος αἰσθάνηται ἑαυτόν, ὅτι ἀσθενεῖ εἰς τὴν θεωρίαν τῶν ὄντων, καὶ ὅτι ταράττεται ἡ ἡσυχία αὐτοῦ, καὶ σκοτίζεται ἡ γνῶσις αὐτοῦ· διότι ἡ διάνοια αὐτοῦ χρειά ζεται εἰσέτι προφύλαξιν καὶ ὑποταγὴν τῶν αἰσθήσεων, καὶ ὅτι διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἄλλων χάνει τὴν ψυχικὴν αὑτοῦ ὑγείαν, καὶ ἐξέρχεται ἐκ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἰδίας αὑτοῦ θεο λήσεως, ὁ τοιοῦτος ἂς ἐνθυμηθῇ τὸ ἀποστολικὸν ῥητόν, τὸ λέγον, ὅτι ἡ στερεά τροφὴ ἁρμόζει εἰς τοὺς τελείους, καὶ ἂς ἀπέχῃ τοῦ νὰ διδάσκῃ ἄλλους, ἵνα μὴ ἀκούσῃ παρὰ τοῦ ἰδίου ἀποστόλου τό. ἰατρέ, θεράπευσον σεαυτόν· καὶ ἂς κατακρίνῃ ἑαυτόν, καὶ ἂς φυλάττῃ τὴν ψυχικὴν αὐτοῦ ὑγείαν· καὶ ἀντὶ τῶν αἰσθητῶν λόγων τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ ἂς διδάσκῃ τοὺς ἀνθρώπους διὰ τῆς ἐναρέτου αὑτοῦ πολιτείας καὶ τῶν καλῶν. ἔργων· καὶ ὅταν αἰσθανθῇ τὴν τελείαν ὑγείαν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, τότε ἂς διδάσκῃ καὶ τοὺς ἄλλους, καὶ ἂς ὠφελῇ αὐ τοὺς μᾶλλον διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀρετῆς· ἀλλά, νομίζω, ὅταν εὑρίσκηται μακρὰν τῶν ἀνθρώπων, περισσότερον δύναται νὰ ευεργετήσῃ αὐτοὺς διὰ τῶν καλῶν ἔργων, παρ' ὅταν ὑπάρχῃ πλησίον, καὶ διδάσκη αὐτοὺς διὰ τοῦ λόγου, ὁπότε καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἴσως ὑπάρχει ἀσθενὴς κατὰ τὴν ψυχήν, καὶ χρειάζε ται περισσοτέραν ἰατρείαν· καθότι ὅταν ὁ τυφλὸς ὁδηγῇ τυφ λόν, καὶ οἱ δύο θέλουσιν ἐμπέσει εἰς λάκκον· ἐπειδὴ ἡ στερεά τροφὴ ἁρμόζει εἰς τοὺς ὑγιεῖς, οἵτινες ἔχουσι γεγυμνασμένα τὰ ἑαυτῶν αἰσθητήρια εἰς τὰς προσβολὰς πάντων τῶν αἰσθη τῶν πραγμάτων, χωρὶς νὰ προσβληθῇ ἡ καρδία αὐτῶν, ἢ νὰ βλαφθῇ διὰ τὴν γυμνασίαν τῆς τελειότητος. Οταν θελήσῃ ὁ διάβολος νὰ μολύνῃ τὸν νοῦν τῶν τοιού των ἀσθενῶν διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τῆς πορνείας, πρῶτον δο- κιμάζει τὴν ἐν ἡσυχία ὑπομονὴν αὐτῶν διὰ τῆς κενοδοξίας·

ἀλλ᾽ ἡ ἀρχὴ τούτου τοῦ λογισμοῦ δὲν φαίνεται νὰ ἦναι πά θος. Οὕτω συνηθίζει νὰ πράττῃ εἰς τοὺς παραφυλάττοντας τὸν νοῦν αὐτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν δύναται ταχέως να ἐμβάλῃ ἄτοπον ἐνθύμησιν· ὅταν ὅμως ἐκβάλῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὸν πύργον τῆς προφυλάξεως, καὶ σπείρη εἰς αὐτοὺς τὸν λογισμὸν τῆς πορνείας, τότε συναπαντᾷ αὐτοὺς διὰ τῆς ὕλης τῆς πορνείας, καὶ μεταφέρει τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα τῆς ἀκολασίας. Καὶ πρῶτον μὲν ταράσσεται ἐκ τῆς αἰφνηδίου προσβολῆς τῶν τοιούτων αἰσχρῶν πραγμάτων ἡ προτέρα σωφροσύνη τῶν λογισμῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων πραγ μάτων τὴν θεωρίαν ὑπῆρχεν μακράν, ὅταν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἡσυχίαν· ἐπειδὴ καὶ ἐὰν δὲν μολυνθῇ παντελῶς, ἀλλ' ὅμως καταβιβάζεται ἐκ τῆς προτέρας αὐτοῦ ἀξίας· ἐὰν ὅμως στρατ φῶσιν εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ προλάβωσι να νικήσωσι τὴν πρώτ την προσβολήν τῶν τοιούτων λογισμῶν, ἥτις ὑπῆρξεν αἰτία τῆς ἀπαγωγῆς τῆς ἀτόπου θεωρίας, τότε σὺν Θεῷ δύνανται νὰ νικήσωσιν εὐκόλως τὸ πάθος τῆς πορνείας. Κάλλιον εἶναι νὰ καταβάλη τις τὰ πάθη διὰ τῆς ἐνθυμής σεως τῶν ἀρετῶν, παρὰ διὰ τῆς ἐνστάσεως πρὸς αὐτά· ἐπειδὴ ὅταν διεγερθῶσι τὰ πάθη, καὶ κινηθῶσι πρὸς πόλεμον, τότε ἐντυποῦσι σχήματα καὶ εἴδωλα εἰς τὸν νοῦν· καθότι ὁ πόλε μος οὗτος τῶν παθῶν ἔχει πολλὴν καὶ μεγάλην δύναμιν κατὰ τοῦ νοός, καθόσον ταράττει καὶ θορυβεῖ τὰς ἐνθυμήσεις ἀλλ' ὅταν κατὰ τὸν πρῶτον ὅρον τῆς ἐνθυμήσεως τῶν ἀρε τῶν νικήσῃ τις αὐτά, τότε οὔτε ἔχνος παθῶν φαίνεται πλέον εἰς τὸν νοῦν. Ο σωματικὸς κόπος καὶ ἡ μελέτη τῶν θείων γραφῶν φυ- λάττουσι τὴν καθαρότητα τοῦ νοός· καὶ τὸν μὲν κόπον στε ρεοῖ ἡ ἐλπὶς καὶ ὁ φόβος, τὴν δὲ ἐλπίδα συνιστᾷ εἰς τὴν διά νοιαν ὁ μακρυσμὸς τῶν ἀνθρώπων καὶ ἡ ἀδιάκοπος προσευχή, Ἕως ὅτου νὰ λάβῃ ὁ ἄνθρωπος τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος, χρειάζεται νὰ ἀναγινώσκῃ τὰς θείας γραφάς, ἵνα ἐγ i

τυπωθῇ εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ ἡ ἐνθύμησις τῶν καλῶν, καὶ ἐκ τῆς ἀδιαλείπτου ἀναγνώσεως ανανεων!ῇ εἰς αὐτὸν ἡ πρὸς τὸ καλὸν κίνησις, καὶ φυλάξῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ τῆς λεπτό- τητος τῆς ἁμαρτίας· ἐπειδὴ εἰσέτι δὲν ἀπέκτησε τὴν δύναμιν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἥτις ἀπομακρύνει την πλάνην, ἡ ὁποία αἰχμαλωτίζει τὰς ψυχικὰς ἐνθυμήσεις, καὶ διὰ τῆς ψυ χρότητος ἐπιφέρει τὸν διασκορπισμὸν τοῦ νοός· ὅταν ὅμως ἡ δύναμις τοῦ ἁγίου Πνεύματος κυριεύσῃ τὴν ψυχήν, τότε ἀντὶ τοῦ νόμου τῶν θείων γραφῶν ῥιζοῦνται εἰς τὴν καρδίαν αἱ ἐντολαί τοῦ πνεύματος, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται πλέον ἡ βοήθεια τῆς αἰσθητῆς ὕλης τῶν θείων γραφῶν ἐπειδὴ εἰς τὴν μάθης σιν τῶν θείων γραφῶν· ἔπεται ἡ πλάνη καὶ ἡ λήθη· όταν ὅμως ἡ διδασκαλία ὑπάρχη τοῦ ἁγίου Πνεύματος, τότε ἡ ἐνθύμησις φυλάττεται ἀβλαβής. δέ Υπάρχουσι καλοί λογισμοί, καὶ θελήματα καλά· καὶ ὑπάρ χουσι κακοί λογισμοί, καὶ καρδία κακὴ καὶ πονηρά· ἡ πρώτη τάξις εἶναι κίνησις, ἥτις διέρχεται διὰ τοῦ νοός, καθὼς ὁ εἰς τὴν θάλασσαν διεγειρόμενος ἄνεμος, ὅστις ὑψώνει τὰ κύματα ἡ δὲ δευτέρα τάξις εἶναι κυρίως ἡ κρηπὶς καὶ τὸ θεμέλιον, καὶ κατὰ τὸν ὅρον τοῦ θεμελίου καὶ τῆς κρηπίδος γίνεται καὶ ἡ ἀνταπόδοσις τῶν καλῶν καὶ τῶν κακῶν ἔργων, καὶ ὄχι κατὰ τὴν κίνησιν τῶν λογισμῶν. Ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς κινήσεως τῶν τρεπτῶν λογισμῶν δὲν μένει ατάραχος, καὶ ἐὰν ὑποθέσ ὅτι ὑπάρχει ἀμοιβὴ εἰς ἑκάστην τούτων τῶν τρεπτῶν λογισμῶν, τότε λοιπὸν σὺ δύνασαι μυριάκις τῆς ἡμέρας νὰ μεταβάλῃς τὰ καλά, ἢ τὰ κακά σου ἔργα. Ὁ νοῦς, ὅστις πρὸ ὀλίγου ἀπηλλάγη διὰ τῆς μετανοίας ἐκ τῆς ταραχῆς τῶν παθῶν, εἶναι ὡς πουλίον χωρὶς πτερά, καὶ ἀγωνίζεται μὲν ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς νὰ πετάξῃ καὶ νὰ ὑψωθῇ ἐκ τῶν γηίνων πραγμάτων, ἀλλὰ μὴ δυνάμενος, πίπτει εἰσέτι ἐπὶ πρόσωπον κάτω εἰς τὴν γῆν, περιορίζει όμως τὰς ἐνθυμήσεις αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν, εἰς τὸν φόβον, καὶ

εἰς τὴν ἐργασίαν καὶ φροντίδα τῶν διαφόρων ἀρετῶν· ἐπειδὴ ἐκτὸς τούτων δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ ἄλλο τι· καὶ αὐτὰ εἰς μερικὸν καιρὸν φυλάττουσιν ἀμόλυντον τὸν νοῦν, ἀλλὰ μετ' ὀλίγον ἐπέρχονται πάλιν αἱ ἐνθυμήσεις τῶν παθῶν, καὶ τα- ράττουσι καὶ μολύνουσι τὴν καρδίαν· ἐπειδὴ εἰσέτι δὲν ἦσθάν θη τὸν ἥσυχον αέρα τῆς ἐλευθερίας, ὡς ἔχων τὰς πτέρυ γας τῶν σωματικῶν ἀρετῶν, ἀλλὰ τὰς ἀρετὰς τῆς θεωρίας δὲν ἠξιώθη εἰπέτι νὰ γνωρίσῃ, οὔτε ἦσθάνθη αὐτάς, αἵτινες εἶναι πτέρυγες τοῦ νοός, διὰ τῶν ὁποίων ὑψοῦταί τις ἐκ τῶν γηίνων πραγμάτων, καὶ πλησιάζει εἰς τὰ οὐράνια. Ἐν ὅσῳ τις ὑπηρετεῖ τὸν Κύριον διὰ τῶν αἰσθητῶν πραγ μάτων, οἱ τούτων τῶν πραγμάτων τύποι χαράσσονται εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτῶν φαντάζεται τὰ θεῖα· ὅταν ὅμως λάβη αἴσθησιν τῶν αἰτίων τῶν πραγμάτων, τότε κατὰ τὸ μέσ τρον τῆς αἰσθήσεως αὑτοῦ ὑψοῦται ὁ νοῦς βαθμηδὸν ἐκ τῶν σχημάτων τῶν πραγμάτων. Οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ κυρίου εἰσὶν ἐπὶ τοὺς ταπεινούς κατὰ τὴν καρδίαν, καὶ τὰ ὦτα αὐτοῦ εἰς τὴν δέησιν αὐτῶν. Ἡ προσευ χὴ τοῦ ταπεινόφρονος, μόλις ἐξερχομένη ἐκ τοῦ στόματος αὑτοῦ, εἰσέρχεται εἰς τὰ ὦτα τοῦ κυρίου. Διὰ τῶν καλῶν ἔρ- γων τῆς ταπεινοφροσύνης βόησον ἐν καιρῷ τῆς προσευχῆς σου προς κύριον, καὶ εἰπέ, Κύριε ὁ Θεός μου, σὺ θέλεις φωτί σει τὸ σκότος μου. Ὅταν ἡ ψυχή σου πλησιάζῃ νὰ ἐξέλθη ἐκ τοῦ περικαλύ πτοντος αὐτὴν σκότους, ἔστω σοι ὡς σημεῖον τὸ ἑξῆς· καίς ται ἡ καρδία σου, καὶ θερμαίνεται ὡς τὸ πῦρ νύκτα καὶ ἡμέ ραν, ὥστε λογίζεσαι ὅλον τὸν κόσμον ὡς σκύβαλα καὶ σποδόν, καὶ οὔτε φαγητὸν ἐπιθυμεῖς ἐκ τῆς γλυκύτητος τῶν νέων καυστικῶν λογισμῶν, οἵτινες ἀκαταπαύστως κινοῦνται εἰς τὴν ψυχήν σου· αίφνης δὲ σοὶ δίδεται καὶ τὸ χάρισμα τῶν δακρύων, τὰ ὁποῖα τρέχουσιν ὡς ποταμοὶ χωρὶς βίαν· ἀλλὰ καὶ αὐτά σου τὰ ἔργα συνοδεύονται μετὰ δακρύων· διότι εἴτε

}}

ἀναγινώσκεις, εἴτε προσεύχεσαι, εἴτε μελετᾷς, εἴτε τρώγεις, εἴτε πίνεις, καὶ ἐν γένει εἰς πᾶσαν περίστασιν δὲν ἐκλείπουσι τα δάκρυά σου. "Οταν λοιπὸν ἴδῃς ταῦτα τὰ σημεῖα εἰς τὴν ψυχήν σου, γενοῦ εὔθαρτος· διότι ἐπέρασας τὴν θάλασσαν τῶν παθῶν, καὶ αὔξησον τὰ ἔργα τῆς ἀρε ῆς, καὶ πρόσεχε καλῶς, ὅπως αὐξήση καθ' ἡμέραν εἰς σὲ καὶ ἡ χάρις. Ἕως ὅτου δὲν φθάσεις εἰς ταῦτα τὰ σημεῖα, γνώριζε, ὅτι δὲν ἔτε- λείωσας εἰσέτι τὴν ὁδόν, ὥστε νὰ φθάσης εἰς τὸ ὄρος τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν εὕρεσιν καὶ λῆψιν τοῦ χαρίσματος τῶν δακρύων, παύσωσι ταῦτα, καὶ ἡ θέρθη σου ψυχανθῇ, ἀλοί μονον εἰς σέ, ὁποῖον πρᾶγμα ἀπώλεσας· καὶ τοῦτο συνέβη εἰς σέ, ἢ ἀπὸ ὑψηλοφροσύνην, ἢ ἀπὸ ἀμέλειαν, ἢ καὶ ἀπὸ χαύνωσιν. Τί δὲ ἀκολουθεῖ μετὰ τὴν λῆψιν τῶν δακρύων, καὶ τί θέλει σοὶ ἀπαντήσει μετὰ ταῦτα, εἰς ἕτερον τόπον θέλο μεν γράψει περὶ τούτου, εἰς τὰ περὶ θείας προνοίας κεφά λαια, καθὼς ἐφωτίσθημεν ἀπὸ τὰς θείας γραφὰς καὶ ἐκ τῶν ἁγίων πατέρων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθησαν τὰ τοιαῦτα μυστήρια. Ἐὰν δὲν ἔχῃς καλὰ ἔργα, μὴ ὁμιλῇς περὶ ἀρετῶν. Τίμιας ἐνώπιον τοῦ Κυρίου ὑπάρχουσιν αἱ ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ δι' αὐτὸν γινόμεναι θλίψεις, καὶ τιμιώτεραί εἰσιν ὑπὲρ πᾶσαν εὐχὴν καὶ θυσίαν, καὶ ἡ ὀσμὴ τοῦ ἱδρῶτος αὐτῶν ὑπὲρ πάντα τὰ ἀρώ ματα. Πᾶσα ἀρετή, ἥτις γίνεται ἄνευ σωματικοῦ κόπου, λου γίζεται ὡς ἄψυχον ἔκτρωμα. Η προσφορὰ τῶν δικαίων εἶ- και τὰ δάκρυα τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐν ἀγρυπνίαις στεναγμοί αὑτῶν εἶναι θυσία δεκτὴ παρὰ τῷ Θεῷ. Οἱ δίκαιοι θέλουσι φωνάζει πρὸς Κύριον, στενοχωρούμενοι ὑπὸ τοῦ βά ρους τοῦ σώματος, καὶ θέλουσι πέμψει πρὸς τὸν Θεὸν μετά πόνου καρδίας τὰς παρακλήσεις αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν κραυγὴν τῆς δεήσεως αὑτῶν θέλουσι προφθάσει τὰ ἅγια τάγματα, ἵνα δώσωσιν εἰς αὐτοὺς θάῤῥος καὶ παρηγορίαν διὰ τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος· ἐπειδὴ οἱ ἄγγελοι εἶναι κοινωνοί τῶν παθημάτων

καὶ τῶν θλίψεων τῶν ἁγίων διὰ τοῦ πρὸς αὐτοὺς πλησιασμού. Ἡ καλὴ ἐργασία καὶ ἡ ταπεινοφροσύνη κάμνουσι τὸν ἄνθρωπον Θεὸν ἐπὶ τῆς γῆς· ἡ δὲ πίστις καὶ ἡ ἐλεημοσύνη φέρουσιν αὐτὸν ταχέως εἰς τὴν καθαρότητα. Η θέρμη καὶ ἡ συντριβὴ τῆς καρδίας δὲν δύνανται νὰ ἶναι ὁμοῦ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ψυχήν, καθὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ τις μεθυσμένος, καὶ νὰ ἐξουσιάζη ευγχρόνως καὶ τοὺς ἰδίους αὐτοῦ λογισμούς· καθότι ὅταν δοθῇ ἡ θέρμη εἰς τὴν ψυχήν, τότε τὸ πένθος ἀφαιρεῖται ἐκ τῆς καρδίας. Ὁ μὲν οἶνος φέρει ἱλαρότητα εἰς τὸν ἄνθρωπον, ἡ δὲ θέρμη δίδεται προς ε φρο σύνην τῆς ψυχῆς. Ὁ μὲν οἶνος θερμαίνει τὸ σῶμα, ὁ δὲ λό- γος τοῦ Θεοῦ τὴν διάνοιαν. Όσοι καίονται ὑπὸ τῆς (έρμης τοῦ θείου λόγου, ἁρπάζονται διὰ τῆς μελέτης τῆς ἐλπίδος, καὶ προσηλώνουσι τὴν διάνοιαν αὐτῶν πρὸς τὸν μέλλοντα αἰῶνα· ἐπειδὴ καθὼς οἱ μεθυσμένοι φαντάζονται εἴδωλά τινα καὶ σχήματα παρηλαγμένα, οὕτω καὶ ὅσοι μεθύσκουσι καὶ θερμαίνονται διὰ τῆς ἐλπίδος, δὲν αἰσθάνονται θλίψιν, οὔτε κοσμικόν τι. Ταῦτα καὶ ἄλλα παρόμοια συμβαίνουσι μετὰ τὴν ἐπίμονον ἐργασίαν εἰς τοὺς ἁπλουστέρους κατὰ τὴν καρδίαν, καί θερμοτέρους διὰ τῆς ἐλπίδος, καὶ εἰς τοὺς περι πατοῦντας τὴν ὁδὸν τῶν ἐντολῶν καὶ τῶν ἀρετῶν. Συμβαί- νουσι δὲ ταῦτα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁδοῦ τῆς ἀρετῆς διὰ τῆς πίστεως τῆς ψυχῆς· διότι ὅσα θέλει ὁ Κύριος ποιεῖ. Μακάριοι, ὅσοι ἐγκαρδίως ἀπεφάσισαν να πλεύσωσι μεθ' ἁπλότητος καὶ ἀνεξετάστου τρόπου τὴν θάλασσαν τῶν θλί ψεων διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν ἐστράφησαν εἰς τὰ ὀπίσω· οἱ τοιοῦτοι ταχέως φθάνουσιν εἰς τὸν λιμένα τῆς βασιλείας των οὐρανῶν, καὶ ἀναπαύονται εἰς τὰς κατοικίας ἐκείνων, οἵτινες εκοπίασαν καλῶς, καὶ ἀγάλλονται ἤδη εἰς τὴν εὐφροσύνην τῆς ἑαυτῶν ἐλπίδος. Ὅσοι διὰ τῆς ἐλπίδος τρέχουσι τὴν τραχεῖαν ὁδόν, δὲν ἐπιστρέφουσιν εἰς τὰ ὁπίσω, οὔτε σκέπτονται καὶ ἐξετάζουσι περὶ τούτου, ἀλλ᾽ ὅταν πε 1

φάσωσιν αὐτὴν, τότε συλλογίζονται τὴν δυσκολίαν, καὶ προσ φέρουσιν εὐχαριστίαν εἰς τὸν Θεόν, ὅτι ἠλευθέρωσεν αὐτοὺς ἀπὸ τοὺς στενωπούς, καὶ τοὺς κρημνούς, καὶ ἀπὸ τὴν τοιαύ την τραχύτητα, χωρίς αὐτοὶ νὰ γνωρίζωσιν. Ὅσοι ὅμως διαλογίζονται πολλούς διαλογισμούς, καὶ θέλουσι νὰ ἦναι καθ' ὅλα σοφοί, καὶ παραδιδοῦσιν ἑαυτοὺς εἰς τὰς ἀναβολὰς, καὶ εἰς τὴν δειλίαν καὶ τὸν φόβον τῶν λογισμῶν, καὶ προς τοιμάζονται πάντοτε, καὶ θέλουσι νὰ προβλέπωσι τὰς βλα- πτικὰς αἰτίας, οἱ τοιοῦτοι εὑρίσκονται καθήμενοι διὰ πάντα εἰς τὰς θύρας τῶν ἑαυτῶν οἰκιῶν. Ὅταν ὁ ὀκνηρὸς ἀποσταλῇ εἰς μέρος, θέλει εἰπεῖ, λέων ὑπάρχει εἰς τὴν ὁδόν, καὶ φανεῖς εἰς τὴν ἀγοράν, καὶ ὡς οἱ κατάσκοποι εἶπον, εἴδομεν ἐκεῖ υἱοὺς γιγάντων, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἡμεῖς εἴμεθα ὡς οἱ ἀκρίδες. Οὗτοι εἶναι ἐκεῖνοι, οίτι· νες ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου αὐτῶν εὑρίσκονται καθ᾽ ὁδὸν, καὶ οἱ ὁποῖοι πάντοτε θέλουσι νὰ εἶναι σοφοί, νὰ βάλλωσιν ὅμως ἀρχὴν παντελῶς δὲν θέλουσιν· ὁ ἰδιώτης ὅμως κατατολμῶν, διαπερᾶται κατὰ τὴν πρώτην αὑτοῦ θέρμην, μὴ φροντίζων παν τελῶς περὶ τοῦ σώματος αὐτοῦ, μήτε διαλογιζόμενος καθ' ἑαυτόν, ἐὰν καρπωθῇ τι ἐκ τῶν πραγματιῶν τῆς ἑαυτοῦ ψυ χῆς, ἡ ὄχι. Πρόσεχε, ἵνα μὴ ἡ πολλὴ σοφία σοὶ γίνῃ πρόσο κομμα εἰς τὴν ψυχήν, καὶ στηθῇ ὡς παγὶς ἔμπροσθέν σου, ἀλλ' ἔχων τὴν ἐλπίδα σου εἰς τὸν Θεὸν, ἄρχου ἀνδρείως της ὁδοῦ, ἦτις ὑπάρχει πλήρης αίματος, ἵνα μὴ εὑρεθῇς πάντοτε πτωχὸς καὶ γυμνός τῆς γνώσεως καὶ βοηθείας τοῦ Θεοῦ· διότι ὅστις φοβεῖται, ἢ περιμένει νὰ παύσωσιν οἱ ἄνεμοι, ποτὲ δὲν θέλει σπείρει· κάλλιον εἶναι θάνατος διὰ τὸν Θεόν, παρὰ ζωὴ μετὰ αἰσχύνης καὶ ὀκνηρίας. Οταν θέλης νὰ βάλης ἀρχὴν εἰς τὸν ἔργον τοῦ Θεοῦ, πρῶτον κάμε τὴν διαθήκην σου, ὡς νὰ ἔφθασεν ἡ ὡρισμένη ὥρα τῆς προθεσμίας σου, καὶ ὡς νὰ μὴ ἔχῃς πλέον νὰ ζή- της εἰς ταύτην, τὴν ζωήν· καὶ ἐνθυμοῦ τοῦτο καλῶς, ἵνα μὴ

ἐμποδισθῇς διὰ τῆς ἐλπίδος τῆς παρούσης ζωῆς ἀπὸ τοῦ ν' ἀγωνισθῇς καὶ νὰ νικήσης· καθότι ἡ ἐλπὶς τῆς παρούσης ζωῆς χαυνοῖ τὴν διάνοιαν· διὰ τοῦτο μή σοφίζου παντελῶς, ἀλλὰ διὰ τῆς πίστεως ἐνδυνάμωσον τὴν διάνοιάν σου, καὶ ἐν θυμούμενος τὰς μακρὰς ἡμέρας τῆς μελλούσης ζωῆς, καὶ τοὺς ἀφάτους αἰῶνας τοὺς μετὰ τὸν θάνατον καὶ τὴν κρίσιν, δὲν θέλει; χαυνωθῆ καὶ ἀμελήσει ποτέ, κατὰ τὸν λέγοντα σοφόν, ότι χίλια ἔτη τοῦ νῦν αἰῶνος δὲν εἶναι ὡς μία ἡμέρα πρὸς τὸν ἀτελεύτητον αἰῶνα τῶν δικαίων. Ανδρείως ποίησον τὴν ἀρχὴν παντὸς καλοῦ ἔργου, καὶ ὄχι μετὰ διψυχίας. Μὴ διστάσῃς εἰς τὴν ἐλπίδα τοῦ Θεοῦ, ἵνα μὴ ὁ κόπος σου σου γίνη μάταιος, καὶ ἡ ἐργασία τῆς πνευματικῆς σου γεωργίας φορτικὴ καὶ βαρεῖα, ἀλλὰ πίστευε ὅτι εἶναι ἐλεήμων ὁ Κύ ριος, καὶ δίδωσι τὴν χάριν αὑτοῦ εἰς τοὺς ἐκζητοῦντας αὐτόν, καὶ παρέχει τον μισθὸν ὄχι κατὰ τὴν ἡμετέραν ἐργασίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν προθυμίαν ἡμῶν καὶ τὴν πίστιν· διότι λέγει, ᾶς σοὶ γίνῃ, καθὼς ἐπίστευσες. Αὗται εἶναι αἱ ἐργασίας τῶν κατὰ Θεὸν πολιτευομένων. · Αλλος μὲν ἐκ τῶν ἀγωνιστῶν ἀντὶ τῶν διωρισμένων εὐε χῶν καὶ μετανιῶν διέρχεται τὸν καιρὸν ῥαπίζων τὴν κεφα λὴν αὑτοῦ ὅλην τὴν ἡμέραν. "Αλλος δὲ προσκαρτερῶν καὶ διαμένων γονυπετῆς εἰς εὐχὴν, συνάπτει καὶ τὰς διωρισμένας εὐχάς Αλλος δὲ διὰ τοῦ πλήθους τῶν δακρύων ἀναπληροί τὸν τόπον τῶν ἀκολουθιῶν αὐτοῦ, καὶ ἀρκεῖται εἰς αὐτά. Ετε ρος δὲ προσέχει εἰς τὴν μελέτην τῶν λογισμῶν αὑτοῦ, λέγων τὴν εὐχὴν καὶ συνάπτει καὶ τὸν κανόνα τὸν διορισθέντα εἰς αὐ τόν. "Αλλος δὲ βασανίζεται διὰ τῆς πείνης τόσον, ὥστε ἀπο- κάμνει, καὶ δὲν δύναται νὰ τελειώσῃ τὰς ἀκολουθίας αὑτοῦ· Ετερος δέ, ἐπιμένων εἰς τὴν μελέτην τῶν ψαλμῶν, ποιεῖ ἀδιάλειπτον τὴν ἀκολουθίαν του. "Αλλος δὲ καταγίνεται εἰς τὴν ἀνάγνωσιν, καὶ θερμαίνεται ἡ καρδία αὑτοῦ. "Αλλος αἰχμαλωτίζεται ἐκ τῶν νοημάτων τῶν θείων γραφών. Ετε

ρος δὲ ἐκπληττόμενος ἐκ τῶν θαυμάτων τῆς θείας γραφής, ἐμποδίζεται ἀπὸ τὴν συνήθη μελέτην, καὶ σιωπᾷ. Καὶ ἄλλος ἀφοῦ ἐγεύθη ταῦτα πάντα καὶ ἐχόρτασεν, ἐπέστρεψεν εἰς τὰ ὀπίσω ἄπρακτος. Καὶ ἄλλος πάλιν, ὀλίγον τι γευθεὶς ἐκ τού των, ὑπερηφανεύθη καὶ ἐπλανέθη. Καὶ ἕτερος ἐκ τῆς πολλῆς αὑτοῦ ἀσθενείας καὶ ἀδυναμίας ἐμποδίσθη νὰ φυλάξῃ τὸν ἑαυτοῦ κανόνα μέχρι τέλους. Καὶ ἄλλος ἀπὸ συνήθειάν τινα, ἢ ἐπιθυ- μίαν, ἡ φιλαρχίαν, ἢ κενοδοξίαν, ἢ πλεονεξίαν κυριευόμενος, δὲν εὐδοκίμησε. Καὶ ἄλλος ἐσκόνταψε καὶ ἔπεσε, καὶ πάλιν ἀνέ- στῆ, καὶ δὲν ἔστρεψε τὰ νῶτα, ἕως ὅτου ἔλαβε τὸν πολύτι μον μαργαρίτην. Σὺ λοιπὸν μετὰ χαρᾶς καὶ προθυμίας πάνω τοτε ποίησον ἀρχὴν εἰς τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐὰν ὑπάρχης καθαρῶς τὴν καρδίαν, αὐτὸς ὁ Θεὸς σὲ ἀναβιβάζει εἰς τὴν κοι ρυφὴν τῶν ἀρετῶν, καὶ σὲ σοφίζει κατὰ τὸ ἑαυτοῦ θέλημα, καὶ ὡς διὰ θαύματος λαμβάνεις τὴν τελειότητα. Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΝΖ΄.

Περὶ τῆς ἀλλοιώσεως, τῆς γινομένης κατὰ πάντα καιρὸν εἰς τὴν ψυχήν.

ΠΡΕΠΕΙ, ὦ ἀγαπητοί, νὰ παρατηρῶμεν καὶ τοῦτο, ἐὰν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς προσευχῆς ἔχωμεν θεωρίαν εἰς τὰς ψυχὰς ἡμῶν, καὶ ἐὰν μετὰ προσοχῆς ἀναγινώσκωμεν καὶ ἐννοῶμεν εἰς τοὺς ἀναγινωσκομένους στίχους τὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ. Ἡ δὲ θεω ρία τῆς προσευχῆς προέρχεται ἐκ τῆς ἀληθοῦς ἡσυχίας. Εαν ἐνίοτε σκοτισθῶμεν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ προσευχώμεθα και θαρῶς, ἂς μὴ ταραχθῶμεν, καὶ μάλιστα ἐὰν ἡ αἰτία τῆς

σκοτώσεως δὲν προέρχηται ἐξ ἡμῶν, ἀλλ' ἐκ τῆς θείας προς νοίας διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους μόνος ὁ Θεὸς γνωρίζει· ἐπειδὴ ἐνίοτε πνίγεται ἡ ψυχὴ ἡμῶν ὡς εἰς κύματα θαλάσσης ἐκ τῆς σκοτώσεως· καὶ εἴτε ἀναγινώσκει τις κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν, είτε προσεύχεται, εἴτε κάμνει μετανοίας, εἴτε καὶ ἕτερόν τι ἔργον, πανταχοῦ σκότωσιν ἐπὶ σκοτώσει λαμβάνει, καὶ πολ λάκις οὔτε εἰς προσευχὴν νὰ πλησιάσῃ δύναται, ἀλλ᾽ οὔτε πιστεύει παντελῶς, ὅτι μετ' ὀλίγον δέχεται ἄλλην ἀλλοίω σιν, καὶ ἔρχεται εἰς τὴν προτέραν εἰρηνικὴν αὑτοῦ κατάστα σιν. Αὕτη ἡ ὥρα τῆς σκοτώσεως ὑπάρχει πλήρης φόβου καὶ ἀπογνώσεως, καὶ ἡ ἐλπὶς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἡ παρηγορία τῆς πίσ στεως τελείως ἀποβάλλονται ἐκ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀγωνιστού, ἡ ὁποία ψυχὴ πληροῦται ὅλως φόβου καὶ δισταγμοῦ· ὅσοι ὅμως ἐδοκιμάσθησαν διὰ τῶν κυμάτων ταύτης τῆς ώρας, γνω ρίζουσιν ἐκ πείρας τὴν ἀλλοίωσιν καὶ ἐναλλαγήν, ἥτις συμ- βαίνει εἰς τὸ τέλος αὐτῆς· ἐπειδὴ ὁ Θεὸς δὲν ἀφίνει τὴν ψυ χὴν νὰ μένη εἰς αὐτὴν οὔτε ὁλόκληρον ἡμέραν· διότι ἄλλως ἤθελεν ἀπολέσει τὴν ἐλπίδα τῶν χριστιανῶν, ἀλλὰ ταχέως μεταβάλλει αὐτὴν εἰς τὸ καλόν. Ἐὰν δὲ περισσότερον ἀπὸ μίαν ἡμέραν ἐπιμείνῃ εἰς σὲ ἡ ἐνόχλησις τῆς σκοτώσεως, τότε ταχέως περίμενε ἐξ αὐτῆς ἐναλλαγὴν ζωῆς καὶ πολιτείας. Ἐγὼ δέ, ὦ ἄνθρωπε, σὲ διδάσκω, καὶ σὲ συμβουλεύω να πράξῃς ἐν καιρῷ τῆς σκοτώσεώς σου ὡς ἑξῆς· ἐὰν δὲν δύο νησαι νὰ βαστάσῃς σεαυτόν, καὶ ἐὰν δὲν ἠμπορῆς νὰ πέσῃς ἐπὶ πρόσωπον εἰς προσευχήν, τύλιξαν τὴν κεφαλήν σου με τὸ ἐπανωφόρεμά σου καὶ κοιμοῦ, ἕως ὅτου νὰ παρέλθῃ ἡ ὥρα ἐκείνη τῆς σκοτώσεως ἀπὸ σοῦ. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ πειρασμοῦ τῆς σκοτώσεως πειράζονται κατ' ἐξοχὴν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπιθυ μοῦσι νὰ πολιτεύωνται θεαρέστως, προφυλάττοντες τὸν νοῦν αὐτῶν διὰ τῆς ἀδιαλείπτου προσοχῆς καὶ προσευχῆς, καὶ ζητοῦντες νὰ εὕρωσιν διὰ τοῦ ἀγῶνος τῆς διαγωγής αὐτῶν τὴν παρηγορίαν τῆς πίστεως· διὰ τοῦτο καὶ περισσό. H

λέγον πάντων τῶν ἄλλων προξενεῖ εἰς αὐτοὺς ἡ ὥρα αὕτη διὰ τοῦ δισταγμοῦ τῆς διανοίας κόπον καὶ πόνον. Ἀκολουθεῖ ἰσχυρῶς εἰς τὴν σκότωσιν ή βλασφημία· καὶ ποτὲ μὲν συμ- βαίνει εἰς τὸν ἄνθρωπον δισταγμὸς περὶ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρα, ποτὲ δὲ ἄλλα τινά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πρέπον νὰ λεχθῶσι. Πάντα δὲ ταῦτα πολλάκις ἐδοκιμάσαμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ πρὸς παρηγορίαν τῶν πολλῶν γράφομεν τὰ περὶ τοῦ ἀγῶνος τούτου. Οσοι διέρχονται τὴν ζωὴν αὐτῶν, καταγινόμενοι εἰς τοὺς σωματικούς κόπους τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς, ὑπάρχουσιν ὅλως ἐκτὸς τοῦ ἀγῶνος τούτου, ἀλλὰ μόνον ἡ ἀκηδία κυριεύει αὐτούς, ἥτις εἶναι εἰς ὅλους φανερά, καὶ διαφέρει κατὰ τοὺς τρόπους ἀπὸ τὴν σκότωσιν. Ἡ ὑγεία καὶ ἡ θεραπεία τοῦ ἀγωνιζομένου κατὰ τούτου τοῦ πειρασμοῦ τῆς σκοτώσεως εὑρίσκεται ἐν τῇ ἡσυχία, ἥτις εἶναι ἡ μόνη αὑτοῦ παρηγορία εἰς δὲ τὰς συναναστροφὰς καὶ συνομιλίας τῶν ἀνθρώπων οὐδέποτε δέχεται τὸ φῶς τῆς παρηγορίας, οὐδὲ εὑρίσκει τὴν θεραπείαν· ἀλλ' ἐὰν καὶ πρὸς ὀλίγον καιρὸν παύση, ὕστερον ὅμως ἐπανέρχεται εἰς αὐτὸν μετὰ μεγαλειτέρας δυνάμεως, καὶ τότε ἀναγκαίως χρειάζεται νὰ εὕρῃ ἄνθρωποον πεφω τισμένον, ὅστις νὰ ἔχῃ πεῖραν τούτου τοῦ πράγματος, ἵνα διαφωτισθῇ παρ' αὐτοῦ, καὶ ἐνδυναμωθῇ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἀνάγκης· ὄχι ὅμως καὶ νὰ πράττῃ τοῦτο πάντοτε, ἵνα μὴ χάσῃ τὸν καρπὸν τῆς ἡσυχίας αὐτοῦ. Μακάριος ὅστις ὑπο- μένει τοὺς τοιούτους πειρασμοὺς ἐντὸς τῆς θύρας τοῦ κελ- λίου αὑτοῦ· διότι, καθὼς λέγουσιν οἱ θεῖοι πατέρες, εἰς μετ γάλα μέτρα θέλει φθάσει, καὶ πολλὴν δύναμιν θέλει ἀποκτήσ σει μετὰ ταῦτα. Οὗτος ὁ ἀγὼν τῆς σκοτώσεως δὲν παρέρχε ται εὐθὺς εἰς μίαν ὥραν, ἀλλ' οὐδὲ ἡ θεία χάρις ἐπέρχεται διὰ μιᾶς καὶ τελείως, καὶ κατοικεῖ εἰς τὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ ὀλί γον κατ' ὀλίγον· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν θείαν χάριν πάλιν πεις ρασμός, καὶ πάλιν μετ' ὀλίγον παρηγορία. Οὕτως οὖν ἐπι 19

μένων καὶ ὑπομένων εἰς τὰ τοιαῦτα ὁ ἀγωνιστής, ἀγωνίζε ται ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου· καθότι τὸ ν' ἀπαλλαγῶν μεν τελείως καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τοῦτον τὸν πειρασμὸν εἶναι ἀδύνατον, καθὼς καὶ τὸ νὰ παρηγορηθῶμεν τελείως εἰς ταύ- την τὴν ζωήν· ἐπειδὴ οὕτως ηὐδόκησεν ὁ πανάγαθος Θεός νὰ ζῶμεν ἐνταῦθα, καὶ εἰς τοιαῦτα ἠθέλησε νὰ εὑρίσκωνται· ὅσοι περιπατοῦσε τὴν στενὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδὸν τῆς ἡσυ χίας. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΝΗ..

Περὶ τῆς βλάβης τοῦ μωροῦ ζήλου, τοῦ νομιζομένου ὡς θείου· καὶ περὶ τῆς βοηθείας τῆς προερχομένης ἐκ τῆς πραότητος καὶ ἄλλων τρόπων.

Ο ΖΗΛΩΤΗΣ ἄνθρωπος οὐδέποτε φθάνει εἰς τὴν εἰρήνην τῆς διανοίας αὐτοῦ· καὶ ὅστις εἶναι ξένος τῆς εἰρήνης, αὐτὸς εἶ ναι ξένος καὶ τῆς χαρᾶς· διότι εάν, ὡς λέγουσιν, ἡ εἰρήνη ἶναι ἡ τελεία ὑγεία τῆς διανοίας, ὁ δὲ ζῆλος ὑπάρχει ἐνάντ τιος τῆς εἰρήνης, ἔπεται λοιπόν, ὅστις ἔχει μωρὸν ζῆλον, αὐτὸς ἀσθενεῖ μεγάλην ψυχικὴν ἀσθένειαν. Ὦ ἄνθρωπε, σύ νομίζων, ὅτι διὰ τοῦ ζήλου σου θεραπεύεις τὰ ξένα σφάλε ματα, ἀποδιώκεις τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς σου· ἐὰν ἀληθῶς ἐπιθυμῇς νὰ θεραπεύσῃς τοὺς ἀσθενεῖς κατὰ τὴν ψυχήν, γνώ- ριζε καλῶς, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς καὶ ἄῤῥωστοι κατὰ τὴν ψυχὴν χρειάζονται μᾶλλον συμπαθείας παρὰ ἐπιπλήξεως· καὶ πά λιν, ὅταν σὺ δὲν ἔχῃς συμπάθειαν πρὸς τοὺς ἄλλους, προς

ξενεῖς εἰς ἑαυτὸν μεγάλην ψυχικὴν βλάβην. Οἱ ἄνθρωποι δὲν κρίσ νουσι τὸν ζῆλον ἀπὸ τὰ εἴδη τῆς σοφίας, ἀλλ' ἀπὸ τὰ ἀῤῥωστή- ματα τῆς ψυχῆς, ὅπερ ὑπάρχει ἀποτέλεσμα μικροῦ νοὸς καὶ πολλῆς ἀνοησίας. Ἡ ἀρχὴ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἐπιεί κεια καὶ ἡ πραότης, ἥτις ὑποφέρει τὰς ἀσθενείας τῶν ἀνθρώ πων, καὶ εἶναι κατόρθωμα γενναίας καὶ μεγάλης ψυχῆς· διότι λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, ὑμεῖς οἱ δυνατοὶ βαστάσατε τὰ ἀσθε μανήτα τῶν ἀδυνάτων, καὶ διορθώσατε τὸν πταίοντα ἐν πνεύματι πραότητος· ἐκ τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματος λαμβάνει ὁ ἀπό στολος τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ὑπομονήν. Ὅταν ἡ καρδία λυ- πῆται διὰ τὰς ἀσθενείας καὶ ἀδυναμίας τοῦ σώματος, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν δύναται τὸ σῶμα νὰ πράξη τὰ ἔργα τῆς ἀρες τῆς, ἀναπληροῖ διὰ ταύτης τῆς λύπης τὸν τόπον ὅλων τῶν σωματικῶν ἔργων· αἱ σωματικαὶ ἐργασίαι ἄνευ τῆς λύπης τῆς διανοίας εἰσὶν ὡς ἄψυχον σῶμα. Ὅστις ἔχει μὲν τὴν καρ- δίαν περίλυπον, ὑπάρχει ὅμως ἀσθενὴς κατὰ τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις, ὁμοιάζει μὲ ἄῤῥωστον, ὁ ὁποῖος, κινούμενος ὑπὸ τοῦ σωματικοῦ πόνου, δέχεται εἰς τὸ στόμα καὶ τρώγει πα σαν βλαβερὰν τροφήν. Ὅστις ἔχει μὲν τὴν καρδίαν περίλυ- πον, ὑπάρχει ὅμως ἀσθενὴς κατὰ τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις, ὁμοιάζει μὲ ἄνθρωπον, ὅστις, ἔχων μονογενῆ υἱόν, θυσιάζει αὐτὸν διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ χειρῶν ὀλίγον κατ' ὀλίγον. Ἡ λύπη τῆς καρδίας εἶναι τιμία προσφορὰ εἰς τὸν Θεόν, καὶ ὅστις ὑποφέρει αὐτὴν ὡς πρέπει, ὁμοιάζει μὲ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος φέρει ἁγιότητα εἰς τὰ ἴδια αὑτοῦ μέλη· καὶ ὅστις που λυλογεῖ εἴτε διὰ καλὰ πράγματα, εἴτε διὰ κακά, ὑπάρχει ἀνάξιος ταύτης τῆς χάριτος τῆς ἁγιότητος. Ἡ μετὰ συντυ χιῶν γινομένη μετάνοια εἶναι πίθος συντριμμένος. Ἡ μετά ἐπιπλήξεων φιλοτιμία είναι μάχαιρα βεβαμμένη εἰς τὸ μέλι. Σωφροσύνη καὶ ὁμιλία μετὰ γυναικὸς εἶναι ὡς λέαινα μετά προβάτου εἰς ἓν οἶκον. Τὰ καλὰ ἔργα ἄνευ ἐλεημοσύνης εἶ ναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ὡς ἄνθρωπός τις, ὁ ὁποῖος θυσιάζει ξέ 19*

νον παιδίον ἐνώπιον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Ὅστις ὑπάρχει ἀσθε γῆς κατὰ τὴν ψυχήν, καὶ διορθώνει τοὺς ἄλλους, ὁμοιάζει μὲ ἄνθρωπον τυφλόν, ὁ ὁποῖος δεικνύει εἰς τοὺς ἄλλους τὸν δρόμον. Ἡ ἐλεημοσύνη καὶ ἡ δικαιοκρισία ευρισκόμεναι ὁμοῦ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ψυχὴν εἶναι ὡς ἄνθρωπός τις, ὅστις προ- σκυνεῖ τὸν Θεὸν καὶ τὰ εἴδωλα εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ναόν. Ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι ἐναντία εἰς τὴν δικαιοκρισίαν· ἡ δικαιο- κρισία εἶναι ἰσότης του μέτρου διότι δίδει εἰς ἕκαστον τὸ δίκαιον, καὶ δὲν παρεκκλίνει εἰς ἓν ἢ εἰς ἄλλο μέρος, οὔτε προσωποληπτεῖ εἰς τὴν ἀπόδοσιν τοῦ δικαίου· ἡ ἐλημοσύνη ὅμως ὑπάρχουσα λύπη τις τῆς ψυχῆς, καὶ κινουμένη ἐκ τῆς θείας χάριτος, παρεκκλίνει καὶ χαρίζεται μετὰ συμπαθείας εἰς πάντας, καὶ τὸν μὲν ἄξιον τιμωρίας δὲν παιδεύει, τὸν δὲ ἄξιον ἐπαίνου πληρεῖ ἐκ παντὸς ἀγαθοῦ· καὶ ἐὰν ἡ ἐλεημοσύνη ὑπάρχῃ ἐκ τοῦ μέρους τῆς δικαιοσύνης, λοιπὸν ἡ δικαιοκρι σία εἶναι ἐκ τοῦ μέρους τῆς κακίας. Καθὼς τὸ ξηρὸν χόρτον καὶ τὸ πῦρ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν εἰς ἐν μέρος, οὕτω καὶ ἡ ἐλεημοσύνη μετὰ τῆς δικαιοκρισίας νὰ ὑπάρχωσιν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ψυχήν· καὶ καθὼς δὲν ζυγίζεται ὁ κόκ κος τῆς ψάμμου πρὸς τὸ βάρος πολλοῦ χρυσίου, οὕτω καὶ ἡ χρεία τῆς δικαιοκρισίας τοῦ Θεοῦ δὲν ζυγίζεται πρὸς τὴν μεγάλην αὑτοῦ ἐλεημοσύνην. Καθώς μία δράξ ψάμμου πίσ πτουσα εἰς μεγάλην θάλασσαν χάνεται, οὕτω καὶ τὰ πταί- σματα παντὸς ἀνθρώπου ἐνώπιον τῆς ἐλεημοσύνης τοῦ Θεοῦ· καὶ καθὼς διὰ μιᾶς δραχὸς ψάμμου δὲν φράττεται μία πηγή, ἥτις ἀναβρύει πολὺ ὕδωρ, οὕτω καὶ ἡ ἐλεημοσύνη τοῦ Θεοῦ δὲν νικᾶται ὑπὸ τῆς κακίας τῶν ἀνθρώπων. Καθὼς ὁ σπείρων εἰς τὴν θάλασσαν περιμένει νὰ θερίσῃ, οὕτω καὶ ὅστις μνησικακεῖ καὶ προσεύχεται· Καθὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ τις την φλόγα τοῦ πυρὸς ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἀνέρχειται πρὸς τὰ ἄνω, οὕτω καὶ αἱ προσευχαὶ τῶν ἐλεη 1

μόνων δὲν ἐμποδίζονται ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἀνέρχωνται εἰς τὸν οὐρανόν. Καθώς τρέχει τὸ ὕδωρ εἰς τὸν κατωφερή τόπον, οὕτω καὶ ὁ θυμὸς εἰς τὴν ὑπ' αὐτοῦ κυριευομένην διάνοιαν. Όστις ἀπέκτησεν εἰς τὴν καρδίαν αὑτοῦ τὴν ταπείνωσιν, αὐτὸς ἐνεκρώθη τῷ κόσμῳ, καὶ ὅστις ἐνεκρώθη τῷ κόσμῳ, ἐνεκρώθη καὶ τοῖς σωματικοῖς πάθεσιν. Ὅστις ἐνεκρώθη τὴν καρδίαν ἐκ τῶν ἰδίων αὑτοῦ πραγμάτων, αὐτὸς ἐνέκρωσε τὸν διάβολον. Οστις ἔχει φθόνον εἰς τὴν καρδίαν, ἔχει μετ' αὐτοῦ τὸν διάβολον. Αλλη εἶναι ἡ ταπείνωσις ἡ προερχομένη ἐκ τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλη ἡ προερχομένη ἐκ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Αλλος μὲν ταπεινοφρονεῖ διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλος διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ· καὶ εἰς μὲν τὸν ταπεινούμενον διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ ἀκολουθεῖ εἰρήνη τῶν μελῶν, καὶ εὐτα ξία τῶν αἰσθήσεων, καὶ καρδία συντετριμμένη εἰς πάντα καιρόν· εἰς δὲ τὸν ταπεινούμενον διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ ἀκολουθεῖ πολλὴ ἁπλότης καὶ καρδία αὐξάνουσα καὶ ἀκρά τητος. Ἡ ἀγάπη δὲν γνωρίζει ἐντροπήν, διὰ τοῦτο δὲν ἠξεύρει νὰ τακτοποιῇ τὰ μέλη του σώματος. Ἡ ἀγάπη έχει φυσικὸν ἰδίωμα τοῦ νὰ μὴ γνωρίζῃ τὸ ἑαυτῆς μέτρον. Ὦ ἀγάπη! μακάριος, ὅστις εὗρε σὲ τὸν λιμένα πάσης χαρᾶς. Οὕτως ἀγαπᾷ ὁ Θεὸς τὸ ἄθροισμα τῶν ταπεινῶν, καθὼς τὸ ἄθροισμα τῶν Σεραφίμ. Πάσης καθαρᾶς θυσίας τιμιώτερον ὑπάρχει παρὰ τῷ Θεῷ τὸ σῶμα τοῦ σώφρονος. Ἡ ταπείνωσις καὶ ἡ σωφροσύνη ἑτοιμάζουσιν εἰς τὴν ψυχὴν ἐνέχυρον ἐκ μέρους τῆς ἁγίας Τριάδος. Μετ' εὐβλαβείας ὕπαγε πρὸς τοὺς σοὺς φίλους· πράττων δὲ τοῦτο, καὶ σεαυτὸν καὶ ἐκείνους θέλεις ὠφελήσει· ἐπειδὴ πολλάκις ἡ ψυχὴ προφάσει τῆς ἀγάπης ἀποβάλλει τὸν χα- λινὸν τῆς προφυλάξεως. Φυλάττου, ὅσον σοὶ δυνατόν, ἐκ τῶν συναναστροφῶν καὶ συνομιλιῶν· ἐπειδὴ εἰς πᾶσαν περί

στασιν δὲν ὠφελοῦσιν. Εἰς τὰς συναθροίσεις τῶν πολλῶν ἀνθρώπων προτίμα τὴν σιωπήν· ἐπειδὴ αὕτη ἐμποδίζει πολύ λὴν ζημίαν. Φύλαττε τὴν κοιλίαν σου περισσότερον ἀπὸ τὴν ὅρασιν τῶν ὀφθαλμῶν· διότι οὕτως ὁ ἐσωτερικὸς πόλεμος γίνεται ἄνευ δισταγμοῦ ἐλαφρότερος τοῦ ἐξωτερικοῦ. Μή πιστεύσῃς ποτέ, ὦ ἀδελφὲ, ὅτι ἐμποδίζονται οἱ ἐσωτερικοί λογισμοὶ ἄνευ τῆς εὐταξίας τοῦ σώματος. Φοβοῦ τὰς και κὰς συναναστροφάς περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἐχθρούς σου. Οστις τρέφει κακὴν συνήθειαν εἶναι ὡς ἄνθρωπός τις, ὁ ὁποῖος τρέφει τὸ πῦρ διὰ νέας ύλης· διότι τὸ μέτρον τῆς δυ νάμεως τῆς συνηθείας καὶ τοῦ πυρὸς συνίσταται εἰς τὴν ὕλην. Ἡ συνήθεια ἐὰν ζητήση τι ἅπαξ, καὶ δὲν ἐκπληρωθῇ τὸ αἴτημα αὐτῆς, ἀκολούθως ἐξασθενεῖ· ἐὰν ὅμως κάμης ἅπαξ τὸ θέλημα αὐτῆς, ὕστερον εὑρίσκεις αὐτὴν δυνατω τέραν κατὰ σοῦ. Εἰς πᾶσαν περίστασιν ἐνθυμοῦ, ὅτι καλλιτέρα εἶναι ἡ ἐκ τῆς παραφυλάξεως προερχομένη βοήθεια, παρὰ ἡ ἐκ τῶν ἔργων. Μὴ γίνου φίλος ἐκείνου, ὅστις ἀγαπᾷ τὸν γέλωτα, ἢ ἀγαπᾷ νὰ θεατρίζῃ τοὺς ἀνθρώπους· ἐπειδὴ σὲ ὁδηγεῖ εἰς συνήθειαν χαυνώσεως καὶ ἀμελείας. Μὴ δεικνύης ποτὲ ἱλα ρὸν πρόσωπον εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει παραλελυμένην που λιτείαν· φυλάττου ὅμως νὰ μὴ μισήσης αὐτόν· καὶ ἐὰν θε λήσῃ νὰ ἐγερθῇ ἐκ τοῦ πτώματος τῆς ἁμαρτίας, βοήθησαν αὐτόν, καὶ ἕως θανάτου φρόντισον νὰ σώσῃς αὐτόν· ἐὰν ὅμως εἰσέτι ὑπάρχῃς καὶ σὺ ἀσθενὴς καὶ ἐμπαθῆς, ἀποστρέφου την ἐατρείαν αὐτοῦ· διότι ὡς λέγουσιν οἱ πατέρες, δὸς εἰς αὐτὸν τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου σου, καὶ τὰ ἑξῆς. Ενώπιον τοῦ ὑψηλόφρονος καὶ φθονεροῦ ἀνθρώπου ὁμίλει μετὰ προφυλάξεως· διότι ἐνῷ σὺ ὁμιλῇς, ἐκεῖνος ἐξηγεῖ τοὺς λόγους σου ὡς ἐπιθυμεῖ, καὶ λαμβάνει ὕλην ἐξ αὐτῶν, καὶ κάμνει ἀκολούθως τοὺς ἄλλους νὰ σφάλωσι· ἐπειδὴ μεταβάλ λει τὴν ἔγνοιαν τῶν λόγων σου κατὰ τὴν ὕλην τῆς ἀρρω 1

στίας αὐτοῦ. Πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἔρχεται να καταλαλήσῃ ἔμπροσθέν σου τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, δεῖξον πρόσωπον σκυθρω πόν· καὶ εἰ μὲν πράξεις οὕτω, θέλεις εὕρει τὸν Θεὸν νὰ σὲ προ φυλάττη καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ κακοῦ τῆς καταλαλιᾶς. Ἐὰν θέλης νὰ δώσῃς τι εἰς τὸν ἔχοντα χρείαν, δίδου αὐτὸ μεθ' ἱλαρότητος προσώπου, καὶ διὰ λόγων καλῶν παρηγό ρησον τὴν θλίψιν αὐτοῦ· καὶ ἐὰν πράξης οὕτω, νικᾷ ἡ ἱλαρό τῆς τοῦ προσώπου, τὴν δόσιν σου εἰς τὴν καρδίαν αὑτοῦ πλέον τῆς χρείας τοῦ σώματος. Καθ' ἣν ἡμέραν ἀνοίξεις τὸ στόμα σου καὶ κατηγορήσεις τινά, θεώρει σεαυτὸν νεκρὸν ἐκείνην τὴν ἡμέραν, καὶ πάντα τὰ ἔργα σου μάταια, κἂν σοὶ φαίνη- ται, ὅτι εἰλικρινῶς καὶ πρὸς οἰκοδομὴν σὲ παρεκίνησεν ὁ λο- σε γισμός σου νὰ λαλήσης· διότι τίς ἡ χρεία νὰ καταστρέψῃ τις τὴν ἑαυτοῦ οἰκίαν, καὶ νὰ διορθώσῃ τὴν τοῦ φίλου αὑτοῦ ; Καθ' ἣν ἡμέραν λυπηθῆς διά τινα ἄνθρωπον, ὅστις ἀσθε νεῖ ψυχικῶς ἡ σωματικῶς, ἐκείνην τὴν ἡμέραν θεώρει σεαυ- τὸν ὡς μάρτυρα, καὶ ὅτι ἔπαθες διὰ τὸν Χριστόν, καὶ ἠξιώ θης τῆς ὁμολογίας αὑτοῦ· καθότι καὶ ὁ Χριστὸς διὰ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀπέθανε, καὶ ὄχι διὰ τοὺς δικαίους. Στοχάζου πόσον μεγάλη ὑπάρχει αὕτη ἡ ἀρετή· τῇ ἀληθείᾳ μεγάλη αρε τὴ εἶναι τὸ νὰ λυπῆταί τις διὰ τοὺς κακούς, καὶ νὰ εὐεργετῇ τοὺς ἁμαρτωλοὺς μᾶλλον παρὰ τοὺς δικαίους· τοῦτο ὁ ἀπό στολος Παῦλος ἀναφέρει ὡς ἄξιον θαύματος. Ἐὰν εἰς πάντα σου τὰ ἔργα δυνηθῇς νὰ ἔχῃς τὴν συνείδησίν σου καθαράν, μὴ φροντίσης νὰ ἐκτελέσῃς ἄλλην ἀρετήν. Εἰς πάντα σου τὰ ἔργα ἂς προηγηθῇ ἡ σωφροσύνη τοῦ σώματος καὶ ἡ καθαρό της τῆς συνειδήσεώς σου· διότι ἄνευ τούτων τῶν δύο πᾶσα ἄλλη ἀρετὴ θεωρεῖται ματαία παρὰ τῷ Θεῷ. Πᾶν ἔργον, τὸ ὁποῖον πράττεις ἄνευ σκέψεως καὶ ἐξετάσεως, γνώριζε, ὅτι ὑπάρχει μάταιον· καθότι ὁ Θεὸς ὡς πρὸς τὴν διάκρισιν λογίζεται τὴν ἀρετήν, καὶ ὄχι ὡς πρὸς τὴν ἀδιάκριτον ἐνέργειαν. Ο δίκαιος, ὅστις φέγγει ἐνώπιον τοῦ ἡλίου ὡς λύχνος, δὲν

εἶναι σοφός. Η προσευχὴ τοῦ μνησικάκου εἶναι ὡς σπόρος ἐσπαρμένος ἐπὶ τῆς πέτρας. Ὁ ἀνελεήμων μοναχὸς εἶναι ὡς δένδρον ἄχαρπον. Ὁ ἔλεγχος, ὅστις γίνεται ἀπὸ φθόνον, εἶ ναι ὡς φαρμακερὸν βέλος. Ὁ ἔπαινος τοῦ δολίου εἶναι παγὶς κεκρυμμέννη. Ὁ μωρὸς καὶ ἀνόητος σύμβουλος ὑπάρχει το φλὸς φύλαξ. Κάθισμα μετὰ ἀνοήτων εἶναι κλάσις καρδίας. «Ἡ ὁμιλία τοῦ φρονίμου εἶναι ὡς πηγὴ γλυκοῦ ὕδατος. Οσοι φὸς σύμβουλος εἶναι τεῖχος ἐλπίδος. Ὁ μωρὸς καὶ ἀνόητος φίλος ὑπάρχει ταμεῖον ζημίας. Κάλλιον εἶναι νὰ βλέπη τις πενθούσας γυναῖκας, παρὰ σοφὸν ἀκολουθοῦντα μωρόν. Κάλ λιον εἶναι νὰ κατοικῇ τις μετὰ θηρίων, παρὰ μετὰ τῶν καὶ κῶς ἀναστρεφομένων. Κάθου μετά γυπῶν, καὶ ὄχι μετὰ τοῦ πλεονέκτου καὶ ἀχορτάγου. Γίνου φίλος κάλλιον μετὰ τοῦ φονέως, παρὰ μετὰ τοῦ φιλονείκου. Κάλλιον νὰ συνομιλής μετὰ χοίρου παρὰ μετὰ τοῦ γαστριμαργου Καλλιτέρα εἶναι ἡ σκάφη τοῦ φαγητοῦ τῶν χοίρων, παρὰ τὸ στόμα τοῦ πολυ- φάγου. Κάθου κάλλιον μετὰ τῶν λωβῶν, παρὰ μετὰ τῶν ὑπε ρηφάνων. Καταδιώχθητι, καὶ μὴ καταδιώξης ἄλλους. Συχρ φαντήθητι, καὶ μὴ συκοφαντήσῃς ἄλλους. Γίνου συμπαθητι κὸς καὶ ἥμερος, καὶ ὄχι ζηλωτὴς εἰς τὸ κακόν. Ἡ δικαιολογία δὲν εἶναι ἴδιον τῆς πολιτείας τῶν χριστια νῶν· ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκεται σημειωμένη εἰς τὴν διδασκαλίαν τοῦ Χριστοῦ. Εὐφραίνου μετὰ τῶν εὐφραινομένων, καὶ κλαῖε μετὰ τῶν κλαιόντων· διότι αὐτὸ εἶναι σημεῖον τῆς καθαρό της. Αρρώστησον μετὰ τῶν ἀῤῥώστων, καὶ πένθησον μετὰ τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ χαῖρε μετὰ τῶν μετανοούντων. Γίνου φίλος μετὰ πάντων τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ κυρίως γίνου φί λος μετὰ τῆς διανοίας σου. Γίνου κοινωνὸς τῶν παθημάτων πάντων τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ σωματικῶς ἀπομακρύνθητι ἐκ πάντων. Μὴ ἐλέγξης τινά, μήτε ονειδίσης, μήτε τοὺς λίαν και κοὺς κατὰ τὴν πολιτείαν αὐτῶν. "Απλωσον τὸ φόρεμά σου, καὶ σκέπασον τὸν πταίοντα, καὶ ἐὰν δὲν δυνηθῇς ν᾿ ἀναδεχθῇς σὺ τὰ

πταίσματα καὶ τὴν παιδείαν καὶ τὴν ἐντροπὴν ἀντ᾿ αὐτοῦ, κἂν τουλάχιστον ὑπόμεινον, καὶ μὴ κατασχύνης αὐτόν. Γνώριζε, τ ἀδελφέ, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καθήμεθα ἐντὸς τοῦ ἡμετέρου κε- λίου, ἵνα μὴ μανθάνωμεν τὰ κακὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων, καὶ τότε βλέπομεν τοὺς πάντας ὡς ἁγίους· ἀλλ᾽ ἐὰν ἐλέγχωμεν, καὶ παιδεύωμεν, καὶ κρίνωμεν, καὶ ἐξετάζωμεν, καὶ ἀδικῶμεν, καὶ γινώμεθα μεμψίμοιροι, τότε λοιπὸν κατὰ τί διαφέρει τὸ κάθισμα τῆς ἡσυχίας ἀπὸ τὸ κάθισμα τῶν πόλεων; καὶ τὶ ἄλλο ὑπάρ χει χειρότερον τοῦ καθίσματος τῆς ἐρήμου, ἐὰν δὲν ἀφήσω μεν ταῦτα πάντα; ἐὰν δὲν ἡσυχάζῃς κατὰ τὴν καρδίαν, ἡσύ χασον τουλάχιστον κατὰ τὴν γλώσσαν· καὶ ἐὰν δὲν δυνηθῇς νὰ τακτοποιήσης τους λογισμούς σου, τακτοποίησον τουλά χιστον τὰς σωματικάς του αἰσθήσεις· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχης μόνος κατά διάνοιαν, γενοῦ τοὐλάχιστον μόνος μετὰ τοῦ σώματός σου· καὶ ἐὰν δὲν θέλῃς νὰ ἐργάζησαι σωματικῶς, λυποῦ τουλάχιστον κατὰ διάνοιαν· καὶ ἐὰν δὲν δύνησαι ν' ἀγρυπνῆς ἱστάμενος, ἀγρύπνησον καθήμενος ἢ κειτόμενος ἐπὶ τῆς κλίνης σου· καὶ ἐὰν δὲν ἠμπορῇς να νηστεύσης δύο ἡμέρας, νήστευσον τοὐλάχισον ἕως τὸ ἑσπέρας· καὶ ἐὰν δὲν ἠμπορῇς πάλιν ἕως τὸ ἑσπέρας, φυλάττου τουλάχιστον ἐκ τοῦ χορτασμοῦ τῆς κοιλίας· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃς ἅγιος κατὰ τὴν καρδίαν, γενοῦ καθαρὸς κατὰ τὸ σῶμα· καὶ ἐὰν δὲν πεν- θῇ ἡ καρδία σου, ἂς πενθῇ τὸ πρόσωπόν σου· καὶ ἐὰν δὲν ἡμπορῇς νὰ ἐλεήσῃς, ὁμίλει τουλάχιστον ὡς ἁμαρτωλός καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχης εἰρηνοποιός, μὴ γίνου τουλάχιστον φι- λοτάραχος· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃς ἱκανὸς καὶ ἔμπειρος, γίνου ἄρχνος κατὰ τὸ φρόνημα· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃς νικητής, μὴ ὑψηλοφρόνει κατὰ τῶν πταιόντων καὶ ὑπευθύνων· καὶ ἐὰν δὲν δύνηται νὰ φράξῃς τὸ στόμα τοῦ καταλαλοῦντος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, φύλαξον τοὐλάχιστον τὸ σόν, καὶ μὴ συμφωνήσης μετ' αὐτοῦ. Γνώριζε καλῶς, ὅτι ἐὰν ἐξέλθῃ ἀπὸ σοῦ πῦρ, καὶ κατα- 1 1

καύσῃ ἄλλους, τὰς καυθείσας ψυχὰς θέλει ζητήσει ὁ Θεὸς ἐκ τῶν χειρῶν σου· καὶ ἐὰν μὲν δὲν βάλλῃς σὺ τὸ πῦρ, ἀλλὰ συνεργεῖς μετὰ τοῦ ῥίπτοντος αὐτό, καὶ χαίρεις εἰς τοῦτο, ὑπάρχεις κοινωνὸς τοῦ κακοῦ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως. Ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν πραότητα, ἔχε εἰρήνην εἰς ἑαυτόν· καὶ ἐὰν ἀξιωθῇς τῆς εἰρήνης, θέλεις χαίρει εἰς πᾶσαν περίστασιν. Ζήτησον φρόνησιν, καὶ ὄχι χρύσιον. Ἐνδύου τὴν ταπείνωσιν, καὶ ὄχι τὸ βύσσινον φόρεμα τῶν βασιλέων. Απόκτησον τὴν εἰρήνην, καὶ ὄχι την κοσμικὴν βασιλείαν. Δὲν ἔχει φρόνησιν ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἔχει ταπείνωσιν· καὶ ὅστις δὲν ἔχει ταπείνωσιν, δὲν θέλει σκεφθῇ ποτε φρονίμως· Δὲν εἶναι ταπεινόφρων, ὅστις δὲν ὑπάρχει εἰρηνικός· καὶ ὅστις δὲν εἶναι εἰρηνικός, οὔτε ταπεινόφρων ὑπάρχει· καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ τις εἰρηνικός, οὐδέποτε θέλει χαρῆ. Εἰς πάσας τὰς ὁδοὺς τῶν ἀρετῶν, εἰς τὰς ὁποίας περιπατοῦσιν οἱ ἄνθρωποι ἐν τῷ κόσμῳ, δὲν εὑρίσκουσι τὴν εἰρήνην, ἐὰν δὲν πλησιάσωσιν εἰς τὴν πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδα· ἐπειδὴ ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἰρηνεύει ἀπὸ τοὺς κόπους καὶ τὰ προσκόμ ματα, ἕως ὅτου δὲν ἤθελεν ἀποκτήσει τὴν ἐλπίδα ὅταν ὅμως ἀποκτήσῃ αὐτήν, τότε θέλει εἰρηνεύσει, καὶ θέλει χαρῆ· καὶ αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε τὸ προσκυνητὸν στόμα του Χριστοῦ· « δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτι σμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς· » πλησίασον, λέγει, εἰς ἐμέ, καὶ ἀναπαύεσαι ἐκ τοῦ κόπου καὶ τοῦ φόβου. Ἡ πρὸς Θεὸν ἐλπὶς ὑψώνει τὴν καρδίαν, ὁ δὲ φόβος τῆς κολάσεως συντρίβει αὐτήν. Τὸ φῶς τῆς διανοίας γεννᾶ τὴν πίστιν, καὶ ἡ πίστις γεννᾶ τὴν παρηγορίαν τῆς ἐλπίδος, ή δὲ ἐλπὶς στερεώνει τὴν καρδίαν. Η πίστις εἶναι ἡ φανέρω σις τῆς συνέσεως, καὶ ὅταν σκοτισθῇ ἡ διάνοια, κρύπτεται ἡ πίστις, καὶ τότε κυριεύει ἡμᾶς ὁ φόβος, καὶ κόπτει τὴν ἡμε τέραν ἐλπίδα. Ἡ πίστις ἡ προσγινομένη ἐκ τῆς μαθήσεως, δὲν ἐλευθεροῖ τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ τὸν

δισταγμόν, ἀλλ' ἡ φαινομένη εἰς τὴν σύνεσιν, καὶ ἀνατέλλουσα ἐκ τῆς γνώσεως καὶ τῆς νοήσεως, καὶ διὰ τοῦτο λέγεται ἐπίγνω. σις καὶ φανέρωσις τῆς ἀληθείας. Ἕως ὅτου νὰ γνωρίση ο νοῦς τὸν Θεόν, καὶ διὰ τῆς ἐπιγνώσεως νὰ καταλάβῃ αὐτὸν ὡς Θεόν, δὲν ἐγγίζει ὁ φόβος εἰς τὴν καρδίαν. Ὅταν παρα- χωρηθῶμεν καὶ πέσωμεν εἰς σκότωσιν, ἕως ὅτου νὰ ταπεινω- θῶμεν, συμβαίνει εἰς ἡμᾶς ὁ φόβος, ὅπως ὁδηγήσῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ταπείνωσιν καὶ εἰς τὴν μετάνοιαν. ท Ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὑπέμεινε σταυρὸν δι' ἡμᾶς· ὃς ἔχωμεν λοιπὸν ἡμεῖς οἱ ἁμαρτωλοὶ θάῤῥος εἰς τὴν μετάνοιαν. διότι ἐὰν μόνον τὸ σχῆμα τῆς μετανοίας μετέβαλε τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοῦ βασιλέως ᾿Αχαάβ, πόσῳ μᾶλλον δὲν θέλει έξι- λεώσει ἤδη τὸν Θεὸν ἡ ἀληθὴς ἡμῶν μετάνοια; καὶ ἐὰν τὸ σχῆμα μόνον τῆς ταπεινώσεως ἐπέστρεψε τὴν ὀργὴν τοῦ Θεοῦ ἀπὸ ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου δὲν ἀλήθευεν ἡ μετάνοια, πόσω μᾶλλον δὲν θέλει ἀποστρέψει αὐτὴν ἤδη ἀφ' ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν ἀληθείᾳ λυπούμεθα διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν; ἀρκεῖ ἡ λύπη τῆς διανοίας ἀντὶ πάσης σωματικῆς ἐργασίας. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέγει, ὅτι ὑπάρχει ναὸς τῆς θείας χάριτος ἐκεῖνος, ὅστις ἐνθυμεῖται πάντοτε τὸν Θεόν, καὶ μεριμνᾷ περὶ τῆς κρίσεως αὐτοῦ· καὶ τὶ ἄλλο εἶναι ἡ μέσ ριμνα τῆς κρίσεως τοῦ Θεοῦ, παρὰ τὸ νὰ ζειτῇ τις πάντοτε ν' ἀπολαύσῃ τὴν αἰώνιον αὐτοῦ ἀνάπαυσιν, καὶ νὰ λυπῆται διηνεκῶς, διότι δὲν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὴν τελειότητα διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς φύσεως αὑτοῦ ; καὶ ἡ παντοτεινὴ περὶ τού του λύπη εἶναι τὸ νὰ βαστάζῃ εἰς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ τὴν διηνεκῆ ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος Βασίλειος. Αμετεώ- ριστος εὐχὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις προξενεῖ εἰς τὴν ψυχὴν καθα- ρὰν τὴν ἔννοιαν τοῦ Θεοῦ· καὶ κατοίκησις τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν καρδίαν εἶναι τὸ νὰ ἔχη τις ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ κατ' αὐτὸν τὸν τρόπον γινόμεθα ναὸς τοῦ Θεοῦ· αὐτὸ δὲν εἶναι φροντὶς καὶ μέριμνα συντετριμμένης καρδίας πρὸς ἑτοιμασίαν

τῆς ἀναστάσεως; Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΝΘ'..

Περὶ τῶν πολλῶν ἀλλοιώσεων, αἵτινες συνβαίνουν εἰς τὴν διάνοιαν, καὶ δοκιμάζονται διὰ τῆς εὐχῆς.

Το μὲν νὰ προκρίνῃ τις τὸ καλὸν θέλημα, εἶναι ἴδιον τοῦ ἐπιθυμοῦντος αὐτό· τὸ δὲ νὰ πράξῃ καὶ νὰ τελειώσῃ τὴν ἐκε λογὴν τοῦ καλοῦ θελήματος, τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸν Θεόν, τοῦ ὁποίου ή βοήθεια ὑπάρχει ἀναγκαιοτάτη εἰς ταύτην τὴν πε- ρίστασιν· διὰ τοῦτο μετὰ τὴν καλὴν ἐπιθυμίαν, ἥτις διεγεί ρεται εἰς ἡμᾶς, πρέπει νὰ προσευχώμεθα συχνάκις, ὄχι μόνον διότι ἔχομεν χρείαν τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ἵνα δείξη καὶ διὰ τῆς διαφορᾶς τῆς βοηθείας ταύτης, ἐὰν ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν ἀρέσκῃ εἰς τὸ πανάγιον αὑτοῦ θέλημα, ἢ ὄχι ἐπειδὴ πᾶσα καλὴ ἐπιθυμία δὲν ἐμπίπτει εἰς τὴν καρδίαν, ἀλλ' ἐκεί νη μόνη, ἥτις υπάρχει ὠφέλιμος· καθότι ἐνίοτε ὁ ἄνθρωπος ἐπιθυμεῖ τὸ καλόν, καὶ ὁ Θεὸς δὲν βοηθεῖ αὐτόν· ἐπειδὴ πίσ πτει εἰς τὴν καρδίαν καὶ ἐκ τοῦ διαβόλου παρομοία τις καλὴ ἐπιθυμία, καὶ νομίζεται νὰ ἦναι πρὸς βοήθειαν αὐτοῦ, καὶ ὅμως δὲν εἶναι τοῦ αὐτοῦ μέτρου· ἐπειδὴ ὁ διάβολος μηχανώ μενος τὴν βλάβην τοῦ ἀνθρώπου, ἀναγκάζει αὐτὸν, ἵνα ζη- τήσῃ αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν, ἐνῷ εἰσέτι αὐτὸς δὲν ἔφθασεν εἰς τὸν ἁρμόδιον βαθμὸν τῆς πολιτείας αὑτοῦ, ἡ δὲν ἁρμόζει εἰς τὸ σχῆμα αὑτοῦ, ἡ δὲν εἶναι εἰσέτι ἁρμόδιος ὁ καιρός, ἵνα τελειώσῃ αὐτήν, ἢ δὲν ἔχει ἱκανότητα εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ· ἀλλ' ὁ διάβολος παντί τρόπῳ ταράττει

αὐτὸν, ἢ βλάπτει τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἢ κρύπτει παγίδα εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ· ἀλλὰ καθώς προεῖπον, ἂς προσευχώμεθα συνεχῶς μετὰ σπουδῆς καὶ προθυμίας διὰ τὴν καλὴν ἐπιθυ μίαν, ἥτις διεγείρεται εἰς ἡμᾶς, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἂς εἴπη πρὸ τὸν Θεόν· "Ας γένῃ, Κύριε, τὸ ἅγιόν σου θέλημα, ἕως ὅτου νὰ τελειώσω τοῦτο τὸ καλὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπεθύμησα νὰ πράξω, ἐὰν ἀρέσκη τοῦτο εἰς τὸ θέλημά σου τὸ ἅγιον· διότι τὸ νὰ θελήσω αὐτὸ μοὶ εἶναι εὔκολον, τὸ νὰ ἐκτελέσω ὅμως αὐτὸ ἄνευ τῆς χάριτός σου δεν δύναμαι, ἐνῷ καὶ τὰ δύο προέρχονται παρὰ σοῦ· ἐπειδὴ ἐγὼ ἄνευ τῆς χάριτός σου δὲν ἐπείσθην νὰ δεχθῶ ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν, ἥτις ἐκινήθη εἰς ἐμέ, ἀλλ᾽ οὔτε ἐφοβήθην ἐξ αὐτῆς. Οὕτω πρέπει νὰ προσεύ χηται, ὅστις ἐπιθυμεῖ τὸ καλόν, καὶ μετὰ διακρίσεως καὶ σου φίας νὰ διακρίνῃ τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τὸ ψεῦδος· διότι τὸ καλὸν διακρίνεται διὰ συνεχούς προσευχῆς, καὶ πνευματικῆς ἐργα σίας, καὶ προφυλάξεως νοός, καὶ ἀπαύστου πόθου, καὶ διὰ συνεχῶν δακρύων, καὶ ταπεινοφροσύνης καὶ οὐρανίου βοη θείας, καὶ μάλιστα ὅταν ἔχῃ τις λογισμούς ὑπερηφανείας, οἵτινες ἐμποδίζουσι τὴν θείαν βοήθειαν, ἀλλὰ καταργούμεν αὐτοὺς διὰ τῆς προσευχής.

ΛΟΓΟΣ Ξ΄.

Περὶ πονηρῶν λογισμῶν, οἵτινες συμβαίνουσιν εἰς ἡμᾶς χωρὶς νὰ θέλωμεν.

ΥΠΑΡΧΟΥΣΙ τινες, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες ἀδύνατον τὸ σῶμα, ἐπι- θυμοῦσι ν' ἀνπαύσωσιν αὐτὸ πρὸς ὀλίγον, καὶ ἔπειτα πάλιν ἐπαναλαμβάνουσι τὸ ἔργον αὐτῶν. Εἰς αὐτὰς λοιπὸν τὰς ὀλί

αὐτὸν, ἢ βλάπτει τὸ σῶμα αὐτοῦ, ἢ κρύπτει παγίδα εἰς τὴν διάνοιαν αὐτοῦ· ἀλλὰ καθώς προεῖπον, ἂς προσευχώμεθα συνεχῶς μετὰ σπουδῆς καὶ προθυμίας διὰ τὴν καλὴν ἐπιθυ μίαν, ἥτις διεγείρεται εἰς ἡμᾶς, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἂς εἴπη πρὸ τὸν Θεόν· "Ας γένῃ, Κύριε, τὸ ἅγιόν σου θέλημα, ἕως ὅτου νὰ τελειώσω τοῦτο τὸ καλὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπεθύμησα νὰ πράξω, ἐὰν ἀρέσκη τοῦτο εἰς τὸ θέλημά σου τὸ ἅγιον· διότι τὸ νὰ θελήσω αὐτὸ μοὶ εἶναι εὔκολον, τὸ νὰ ἐκτελέσω ὅμως αὐτὸ ἄνευ τῆς χάριτός σου δεν δύναμαι, ἐνῷ καὶ τὰ δύο προέρχονται παρὰ σοῦ· ἐπειδὴ ἐγὼ ἄνευ τῆς χάριτός σου δὲν ἐπείσθην νὰ δεχθῶ ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν, ἥτις ἐκινήθη εἰς ἐμέ, ἀλλ᾽ οὔτε ἐφοβήθην ἐξ αὐτῆς. Οὕτω πρέπει νὰ προσεύ χηται, ὅστις ἐπιθυμεῖ τὸ καλόν, καὶ μετὰ διακρίσεως καὶ σου φίας νὰ διακρίνῃ τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τὸ ψεῦδος· διότι τὸ καλὸν διακρίνεται διὰ συνεχούς προσευχῆς, καὶ πνευματικῆς ἐργα σίας, καὶ προφυλάξεως νοός, καὶ ἀπαύστου πόθου, καὶ διὰ συνεχῶν δακρύων, καὶ ταπεινοφροσύνης καὶ οὐρανίου βοη θείας, καὶ μάλιστα ὅταν ἔχῃ τις λογισμούς ὑπερηφανείας, οἵτινες ἐμποδίζουσι τὴν θείαν βοήθειαν, ἀλλὰ καταργούμεν αὐτοὺς διὰ τῆς προσευχής.

ΛΟΓΟΣ Ξ΄.

Περὶ πονηρῶν λογισμῶν, οἵτινες συμβαίνουσιν εἰς ἡμᾶς χωρὶς νὰ θέλωμεν.

ΥΠΑΡΧΟΥΣΙ τινες, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες ἀδύνατον τὸ σῶμα, ἐπι- θυμοῦσι ν' ἀνπαύσωσιν αὐτὸ πρὸς ὀλίγον, καὶ ἔπειτα πάλιν ἐπαναλαμβάνουσι τὸ ἔργον αὐτῶν. Εἰς αὐτὰς λοιπὸν τὰς ὀλί

Μὴ δίδου, ὦ ἄνθρωπε, τὴν ἐλευθερίαν εἰς τινα ἐκ τῶν αἰ σθήσεών σου, μήπως δὲν δυνηθῇς νὰ ἐπανέλθῃς εἰς αὐτήν. Ἡ μὲν ἀνάπαυσις τοῦ σώματος βλάπτει μόνον τοὺς νέους, ἀλλ' ἡ τελεία ἐγκατάλειψις τῆς προσοχῆς τῶν αἰσθήσεων βλάπτει οὐ μόνον τοὺς νέους, ἀλλὰ καὶ τοὺς τελείους καὶ γέ ροντας· καὶ ὅσοι μὲν δέχονται ὡς ἐκ τῆς ἀναπαύσεως τοῦ σώματος τους πονηροὺς καὶ κακοὺς λογισμούς δύνανται νὰ στραφῶσι πάλιν εἰς τὴν προφύλαξιν, καὶ νὰ διατηρήσωσι τὴν ὑψηλὴν αὑτῶν πολιτείαν· ὅσοι ὅμως παραμελήσωσι την προ- φύλαξιν τῶν αἰσθήσεων καὶ τὴν προσοχὴν τοῦ νοὸς αὐτῶν, ἐλπίζοντες εἰς τὰς πνευματικὰς αὑτῶν ἐργασίας, πίπτουσιν ἐκ τῆς ὑψηλῆς αὐτῶν πολιτείας εἰς τὴν παράλυσιν τῆς ζωής.

Αλλος μὲν πληγώνεται ἐν καιρῷ πολέμου ψυχικῶς, καὶ

ἐν καιρῷ εἰρήνης ἀποθνήσκει· καὶ ἄλλος διὰ πρόφασιν τῶν ἀναγκαίων τῆς ζωῆς ἐξερχόμενος εἰς τὸν κόσμον λαμβάνει πειρασμὸν εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Δὲν πρέπει νὰ λυπώμεθα, ὅταν σφάλλωμεν κατά τι, ἀλλ' ὅταν ἐμμένωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα· διότι τὰ μὲν σφάλματα συμβαίνουσι πολλάκις καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς τελείους, τὸ δὲ νὰ ἐμμένη τις εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα, τοῦτο εἶναι τελεία νέκρωσις. Ἡ λύπη, τὴν ὁποίαν δοκιμάζομεν διὰ τὰ ἴδια ἡμῶν σφάλματα, λογίζεται εἰς ἡμᾶς ὡς καθαρὰ ἐργασία ὑπὸ τῆς θείας χάριτος· ὅστις ὅμως σφάλ λει καὶ ἐκ δευτέρου ἐπ' ἐλπίδι ὅτι θέλει μετανοήσει πάλιν, αὐτὸς πορεύεται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ μετὰ πανουργίας καὶ δο- λιότητος· εἰς αὐτὸν ἔρχεται αἰφνηδίως ὁ θάνατος, καὶ δὲν φθάνει τὸν καιρὸν τῆς ἐλπίδος αὑτοῦ, ἵνα τελειώσῃ τὰ ἔργα τῆς μετανοίας. Οστις ἔχει παραλελυμένας τὰς αἰσθήσεις, αὐτὸς ἔχει παραλελυμένην καὶ τὴν καρδίαν. Ἡ ἐργασία τῆς καρδίας ὑπάρχει δεσμὸς τῶν ἔξω μελῶν τοῦ σώματος, καὶ ὅστις μετὰ διακρίσεως ἐργάζεται αὐτήν, καθῶς ἔπραττον οἱ παλαιοὶ πατέρες, αὐτὸς γίνεται γνωστός ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν ἔργων, ἅπερ φαίνονται εἰς αὐτόν· ἐπειδὴ 1.

δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ σωματικοῦ κέρδους, οὔτε ἀγαπᾶ τὴν γαστριμαργίαν, ἀλλ᾽ οὔτε θυμώνει ποτέ· καθότι ὅπου ὑπάρ χουσι τὰ τρία ταῦτα, ἤγουν τὸ σωματικὸν κέρδος καὶ ἡ ὀξυ χολία τοῦ θυμοῦ καὶ ἡ γαστριμαργία, κἂν φαίνηταί τις ὅμοιος μὲ τοὺς παλαιοὺς πατέρας, γνώριζε ὅμως, ὅτι ἐκ τῆς παραμελήσεως τῆς ἐσωτερικῆς ἐργασίας προέκυψεν ή παρά λυσις τῶν ἐξωτερικῶν αὐτοῦ ἔργων, καὶ ὄχι ἐκ τῆς κατα φρονήσεως τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς· διότι ἄλλως, ἀφοῦ κατεφρό. νησε τὰ σωματικά, διὰ τί δὲν ἀπέκτησε την πραότητα; Εἰς τὴν μετὰ διακρίσεως γινομένην καταφρόνησιν ἀκολουθεῖ ἡ περιφρόνησις ὅλων τῶν πραγμάτων, καὶ τῆς ἀναπαύσεως τοῦ σώματος, καὶ τοῦ πόθου τῶν ἀνθρώπων. Οστις δέχεται μετὰ χαρᾶς ζημίας δι' ἀγάπην Θεοῦ, ὑπάρχει καθαρὸς ἔσω- θεν· καὶ ἐὰν δὲν καταφρονῇ τινα, ὑπάρχει ἐν ἀληθείᾳ ἐλεύ θερος. Οστις δὲν ἀγαπᾷ τὸν τιμῶντα αὐτόν, ἀλλ᾽ οὔτε κατα φρονεῖ τὸν ἀτιμάζοντα αὐτόν, αὐτὸς ἐνεκρώθη τῷ κόσμῳ. Ἡ φυλακὴ τῆς διακρίσεως εἶναι ἀνωτέρα ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην πολιτείαν, ἥτις ἐνεργεῖται διὰ παντὸς τρόπου καὶ διὰ παντὸς μέτρου ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων. Μὴ μισήσῃς ποτὲ τὸν ἁμαρτωλόν· ἐπειδὴ ὅλοι είμεθα ὑπεύ θυνοι ἐν ἁμαρτίαις· καὶ ἐὰν ὑπὸ θείου ζήλου κινῆσαι κατ' αὐτοῦ, κλαῦσον δι' αὐτόν μᾶλλον. Διά τί, ὦ ἄνθρωπε, μισεῖς τὸν ἁμαρ τωλόν; τὰς ἁμαρτίας αὐτοῦ μίσησον, καὶ εὔχου ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵνα γίνης μιμητὴς τοῦ Χριστοῦ, ὅστις δὲν ἠγανάκτει κατὰ τῶν ἁμαρτωλῶν, ἀλλ' ηύχετο ὑπὲρ αὐτῶν· δὲν βλέπεις πῶς ἔκλαυ- σεν ὑπὲρ τῆς Ἱερουσαλήμ ; ἢ μήπως καὶ ἡμεῖς δὲν καταγε λώμεθα ὑπὸ τοῦ διαβόλου; διὰ τὸ λοιπὸν νὰ μισῶμεν ἐκεῖ γον, ὅστις κατεγελάσθη ὡς καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ; Διὰ τί μισεῖς τὸν ἁμαρτωλόν, ὦ ἄνθρωπε; διότι τάχα δὲν εἶναι δίκαιος ὡς καὶ σύ; καὶ ποῦ εἶναι ἡ δικαιοσύνη σου, ἀφοῦ δὲν ἔχῃς ἀγάπην ; διὰ τὶ δὲν κλαίεις μᾶλλον δι' αὐτόν, ἀλλὰ καταδιώκεις αὐτόν ; Υπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ ἀνοησίας

ΠΕΡΙ ΠΟΝΗΡΩΝ ΛΟΓΙΣΜΩΝ

1

305 κινούμενοι ὀργίζονται, νομίζοντες, ὅτι εἶναι διακριτικοὶ εἰς τὰ ἔργα τῶν ἁμαρτωλῶν. Γενοῦ κῆρυξ τῆς ἀγαθότητος τοῦ Θεοῦ· διότι, ἐνῷ ὑπάρ χῃς ἀνάξιος, σὲ κυβερνᾷ, καὶ διότι, ἐνῷ χρεωστῆς εἰς αὐτὸν ἄπειρον χρέος, δὲν σ' ἐκδικεῖται, ἀλλὰ διὰ τὰ ὀλίγα καλὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πράττεις, σοὶ ἀνταποδίδει μεγάλους μισθούς. Μὴ ὠνόμαζε τὸν Θεὸν δίκαιον· καθότι ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ δὲν γνωρίζεται εἰς τὰ ἔργα σου· καὶ ἐὰν ὁ Δαβίδ ὀνομάζη αὐτὸν δίκαιον καὶ εὐθῆ, ἀλλ' ὁ υἱὸς αὑτοῦ ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ σωτὴρ ἡμῶν ἐφανέρωσεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι εἶναι μᾶλλον ἀγα θὸς καὶ χρηστός, ὡς λέγει, ὅτι εἶναι ἀγαθὸς εἰς τοὺς πονηροὺς καὶ ἀσεβεῖς ἀνθρώπους. Πῶς θέλεις ὀνομάσει τὸν Θεὸν δίκαιον, ὅταν ἀναγινώσκης εἰς τὸ εὐαγγέλιον περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ἐργατῶν; φίλε, λέγει, δεν σ' ἀδικῶ, θέλω νὰ δώσω καὶ εἰς τοῦτον τὸν ἔσχατον, ὅσα ἔδωκα καὶ εἰς σέ ἐὰν ὁ ὀφθαλμός σου ἶναι πονηρός, ἀλλ' ἐγὼ εἰμὴ ἀγαθός. Πῶς θέλει ὀνομάσει τις δίκαιον τὸν Θεόν, ὅταν ἀναγινώσκη εἰς τὸ εὐαγγέλιον τὰ περὶ τοῦ ἀσώτου υἱοῦ, ὅστις ἐσκόρπισε τὸν πατρικὸν πλοῦτον εἰς ἀσωτείας, καὶ ὅτε ἔδειξε κατάνυ ξιν μόνην, πῶς ἔτρεξεν ὁ πατήρ, καὶ ἔπεσεν ἐπὶ τὸν τράχει- λον αὑτοῦ, καὶ ἔδωκεν αὐτῷ ἐξουσίαν ἐπάνω εἰς ὅλον αὑτοῦ τὸν πλοῦτον ; Καὶ δὲν εἶπε ταῦτα ἄλλος τις, ὥστε νὰ διστά σωμεν εἰς αὐτόν, ἀλλ' αὐτὸς ὁ υἱὸς αὐτοῦ τοῦ πατρός, αὐτὸς ἐμαρτύρησε ταῦτα περὶ αὐτοῦ. Ποῦ εἶναι ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ; διότι ἦμεν ἁμαρτωλοί, καὶ ὁ Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν; Καὶ ἐὰν εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν φαίνεται ἐλεήμων ὁ Θεός, ἃς πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀλλοίωσιν δὲν δέχεται. Μὴ γένοιτο νὰ σκεφθῶμέν ποτε τοιοῦτον ἀνόμημα, καὶ νὰ εἴπωμεν τὸν Θεὸν ἀνελεήμονα· ἐπειδὴ δὲν ἀλλοιοῦται τὸ ἰδίω- μα τοῦ Θεοῦ, καθὼς οἱ νεκροί· καὶ δὲν ἀποκτᾷ τι ὁ Θεός, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει, ἢ χάνει τι, τὸ ὁποῖον ἔχει, ή λαμβάνει προσ- θήκην τινὰ ὡς τὰ κτίσματα· ἀλλ' ὅ,τι ἔχει ὁ Θεὸς ἐξ ἀνάρ- 20

χου ἀρχῆς, θέλει ἔχει αὐτὸ πάντοτε ἕως τοῦ ἀτελευτήτου τέλους· καὶ ἔχει, καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Κύριλλος εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῆς γενέσεως· φοβοῦ, λέγει, τὸν Θεὸν ἀπὸ ἀγά πην, καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ σκληρὸν ὄνομα τῆς δικαιοσύνης, ὅπερ ἐτέθη εἰς αὐτόν. Αγάπησον, ἄνθρωπε, τὸν Θεόν, καθόσον χρεωστῆς ν' ἀγαπᾶς αὐτόν, καὶ ὄχι διὰ τὰ μέλλοντα ἀγαθά, τὰ ὁποῖα μέλλει νὰ σοὶ δώσῃ, ἀλλὰ δι' ὅσα παρ' αὐτοῦ ἐλά βομεν· ἐπειδὴ τίς δύναται ν' ἀνταμοίψη αὐτόν; Ποῦ εἶναι ἡ ἀνταπόδοσις αὐτοῦ εἰς τὰ ἔργα ἡμῶν; Τίς ἔπεισεν αὐτὸν ἐξ ἀρχῆς νὰ παραγάγῃ ἡμᾶς εἰς τὴν κτίσιν; Τίς παρακαλεῖ αὐτὸν δι' ἡμᾶς, ὅταν γινώμεθα ἀχάριστοι; Τίς ἐξύπνισεν ἐκεῖνο τὸ ἄπνουν ἡμῶν σῶμα εἰς τὴν ζωήν, ὅταν δὲν ὑπῆρ χομέν ποτε; Καὶ πάλιν, πόθεν πίπτει ἡ ἔννοια τῆς γνώσεως εἰς τὸν χοῦν; Ὢ τῆς θαυμαστῆς ἐλεημοσύνης τοῦ Θεοῦ! ὤ ἔκπληξις τῆς χάριτος του κτίστου ἡμῶν! ὦ δύναμις φθάς νουσα εἰς πάντα ! ω ἀμέτρου χρηστότητος, δι' ἧς εἰσάγεται πάλιν πρὸς ἀνάπλασιν ἡ φύσις ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν! Τίς εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐξυμνήσῃ τὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, ὅστις ἀνίστη σιν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος καταφρονεῖ καὶ βλασφημεῖ αὐτόν; τὸν ἄλογον χοῦν ἀνακαινίζει, καὶ ποιεῖ αὐτὸν συνετὸν καὶ λογι κόν· τὸν μετεωριζόμενον νοῦν καὶ τὰς περιπλανωμένας αἰτ σθήσεις ποιεῖ φύσιν λογικὴν καὶ ἀξίαν σκέψεως. Δὲν εἶναι ἱκανὸς ὁ ἁμαρτωλὸς νὰ ἐννοήσῃ τὴν χάριν τῆς ἀναστάσεως αὑτοῦ. Ποῦ εἶναι ἤδη ἡ γέεννα, ἥτις δύναται νὰ λυπήσῃ ἡμᾶς ; Ποῦ εἶναι ἤδη ἡ κόλασις, ἥτις ἐκφοβεῖ ἡμᾶς παντα- χόθεν, καὶ νικᾷ τὴν εὐφροσύνην τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ; Καὶ τί εἶναι ἡ γέεννα ἐνώπιον τῆς ἐνδόξου ἀναστάσεως, ὁπότε θέ- λει ἀναστήσει ἡμᾶς, καὶ θέλει κάμει τοῦτο τὸ φθαρτόν σῶμα νὰ ἐνδυθῇ τὴν ἀφθαρσίαν, καὶ νὰ ἐγείρῃ ἐν δόξῃ τὸν εἰς "Αδου πεσόντα ἄνθρωπον ; Δεῦτε, ὦ διακριτικοί, καὶ θαυμάσατε· τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις, ἔχων σοφὴν καὶ θαυμαστὴν τὴν διάνοιαν, δεν θέλει

θαυμάσει κατ' αξίαν τὴν χάριν τοῦ δημιουργοῦ ἡμῶν; Ἡ ἀνταπόδοσις τῶν ἁμαρτωλῶν ὑπάρχει ἡ κόλασις, ἀλλ' ὁ Θεὸς ἀντὶ τῆς δικαίας ταύτης ἀνταποδόσεως παρέχει εἰς τοὺς εἰδ λικρινῶς μετανοοῦντας ἁμαρτωλοὺς ἀνάστασιν, καὶ ἀντί τῆς τιμωρίας των σωμάτων, τῶν καταπατησάντων τὸν νόμον αὑτοῦ, ἐνδύει αὐτοὺς τελείαν ἀφθαρσίας δόξαν. Αὕτη ἡ χά ρις, τὴν ὁποίαν χαρίζει εἰς ἡμᾶς μετὰ τὴν ἁμαρτίαν διὰ τῆς εἰλικρινούς μετανοίας, ὑπάρχει ἀνωτέρα ἐκείνης, ἥτις ἐδόθη ἡμῖν, ὅταν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὴν κτίσιν. Δόσ ξα, Κύριε, εἰς τὴν ἄμετρον χάριν σου. Ἰδού, Κύριε, τὰ κύ ματα τῆς χάριτός σου ἐκάλυψαν τὴν διάνοιάν μου, καὶ μὲ ἀπ ναγκάζουσι νὰ σιωπήσω· διότι δὲν ἔμεινε πλέον εἰς ἐμὲ σύ νεσις, ὅπως σ' εὐχαριστήσω· Διὰ ποίων στομάτων θέλομέν σοι ἐξομολογηθῇ καὶ δοξάσει, ἀγαθὲ βασιλεῦ, ὅστις ἀγαπᾶς καὶ κυβερνᾶς τὴν ζωὴν ἡμῶν ; Δόξα σοι, Κύριε, διὰ τοὺς δύο κό σμους, τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησας πρὸς αὔξησιν καὶ τρυφή ἡμετέραν, ὁδηγῶν ἡμᾶς δι᾿ ὅλων τούτων πρὸς τὴν γνῶσιν τῆς δόξης σου ἀπὸ τοῦ νῦν καὶ ἕως τοῦ αἰῶνος.

ΛΟΓΟΣ ΞΑ΄.

Περὶ τοῦ πόθεν φυλάττεται ἡνῆψις, ἡ ἔσω ἐν τῇ ψυχῇ γινομένη κρυπτῶς· καὶ πόθεν εἰσέρχε ται ὁ ὕπνος καὶ ἡ ψυχρότης εἰς τὴν διάνοιαν, καὶ σβέννει τὴν ἁγίαν θέρμην ἀπὸ τὴν ψυχήν, καὶ ἀπονεκρώνει τὴν εἰς Θεὸν ἐπιθυμίαν.

ΑΔΥΝΑΤΟΝ εἶναι, ὅσοι ἔχουσι τὰς καλὰς ἐπιθυμίας νὰ ἐμ- ποδισθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ἐκτὸς μό γον ἐὰν εὕρη ὁ διάβολος ἐκ καλῆς ἀφορμῆς χώραν εἰς τοὺς

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΟΘΕΝ ΦΥΛΑΤΤΕΤΑΙ Η ΝΗΨΙΣ

308

ἐπιθυμοῦντας τὸ καλόν. Συμβαίνει δὲ τοῦτο ὡς ἑξῆς. Εἰς πᾶσαν ἔννοιαν καλῆς ἐπιθυμίας ἀκολουθεῖ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς κινήσεως αὑτῆς ζηλός τις ὡς πῦρ κατὰ τὴν θερμότητα· οὗ τος ὁ ζῆλος συνηθίζει νὰ περιτειχίζῃ ταύτην τὴν ἔννοιαν, καὶ ν' ἀποδιώκῃ ἀπὸ πλησίον αὐτῆς πᾶσαν ἐναντίωσιν καὶ πᾶν ἐμπόδιον, γινόμενον εἰς αὐτήν· ἐπειδὴ ἔχει πολλὴν καὶ με γάλην δύναμιν οὗτος ὁ ζῆλος, καὶ περιτειχίζει πᾶσαν ὥραν τὴν ψυχήν, καὶ προφυλάττει αὐτὴν ἐκ τῆς προσβολῆς τῆς χαυνώσεως, καὶ ἐνθαρρύνει αὐτὴν νὰ μὴ φοβῆται τὰς ὁρμᾶς πάντων τῶν περιστατικῶν· καὶ ἡ μὲν πρώτη αὕτη ἔννοια εἶναι ἡ δύναμις τῆς καλῆς ἐπιθυμίας· ὁ δὲ ζῆλος εἶναι ἡ ἔννοια ἡ ή κινουμένη ἐκ τῆς θυμικῆς δυνάμεως, ἥτις ἐτέθη εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν, ἵνα φυλάττη τοὺς ὅρους τῆς φύσεως καὶ ἐκπέμπῃ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς φυσικῆς ἐπιθυμίας, ἥτις ἐνυπάρχει εἰς τὴν ψυχήν, καὶ εἶναι ἡ ἀρετή, χωρὶς τῆς ὁποίας δὲν κατορ- θοῦται κανὲν καλόν, καὶ ὀνομάζεται ζῆλος· διότι αὐτὸς ὁ ζῆ- λος εἶναι, ὅστις κινεῖ, καὶ ζηλοῖ, καὶ ἐξάπτει, καὶ ἐνδυναμοῖ ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ποιεῖ αὐτὸν νὰ καὶ ταφρονῇ τὸ ἴδιον αὑτοῦ σῶμα ἐν καιρῷ τῶν θλίψεων καὶ τῶν φοβερῶν πειρασμῶν, οἱ ὁποῖοι συμβαίνουσιν εἰς αὐτόν, καὶ νὰ παραδίδη τὴν ζωὴν αὐτοῦ εἰς θάνατον, καὶ ν' ἀνθίσταται εἰς τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ πρὸς τελείωσιν ἐκείνου τοῦ πράγ ματος, τὸ ὁποῖον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ἐπεθύμησε κατὰ πολλά.

Ανθρωπός τις ἐνδεδυμένος τὸν Χριστόν, (ὁ ἅγιος Ἰωάν

νης τῆς κλίμακος), σκύλον ὠνόμασε τοῦτον τὸν ζῆλον εἰς τοὺς ἑαυτοῦ λόγους καὶ φύλακα τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος νόμος εἶναι ἡ ἀρετή· ἐπειδὴ ἡ ἀρετὴ ὀνομάζεται νότ μος τοῦ Θεοῦ. Στερεοῦται δὲ ἡ δύναμις τούτου τοῦ ζήλου, καὶ ἐξυπνίζεται, καὶ ἐξάπτεται πρὸς φύλαξιν τοῦ οἴκου τῆς ψυχῆς κατὰ δύο τρόπους· καὶ πάλιν ἐξασθενεῖ, καὶ κοιμᾶται, καὶ ῥαθυμεῖ κατὰ δύο τρόπους· καὶ ὁ μὲν ἐξυπνισμὸς καὶ ἡ

ἔξαψις τοῦ ζήλου γίνεται, ὅταν διεγερθῇ εἰς τὸν ἄνθρωπον φόβος τις, δι' οὗ προσέχει, μὴ τυχὸν κλαπῇ καὶ ἀφανισθῇ ἀπὸ τὰ συμβαίνοντα εἰς αὐτὸν τὸ καλόν, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησεν, ἢ μέλλει ν' ἀποκτήσῃ, καὶ αὐτὸς ὁ φόβος κινεῖται εἰς αὐτὸν ἀπὸ θείαν οἰκονομίαν· διότι ὁ φόβος ὑπάρχει φύλαξ εἰς ὅλους, ὅσοι ἐργάζονται τὴν ἀρετὴν ἐν ἀληθείᾳ· ἐπειδὴ διεγείρει τὸν ζῆλον τῆς ψυχῆς. Ὅταν ὁ ῥηθεὶς φόβος κινηθῇ εἰς τὴν ψυχήν, τότε ὁ ζῆλος, ὁ παρ' ἡμῶν ὀνομασθείς σκύλος, ὡς καιόμενος φούρνος νύ- κτα καὶ ἡμέραν θερμαίνεται καὶ διεγείρει την φύσιν, καὶ ὡς τὰ χερουβείμ ἵσταται ἔξυπνος καὶ προσεκτικὸς κατὰ πᾶσαν ὥραν εἰς τὰς ἐναντίον αὐτοῦ μηχανὰς τοῦ ἐχθροῦ· καὶ καθὼς λέγει ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, (ὁ ἐνδεδυμένος τὸν Χριστόν), ὅτι ἐὰν πουλίον διέλθῃ ἀπ' ἔμπροσθεν αὐτοῦ, κινεῖται εὐθύς, καὶ φωνάζει μεθ' ὁρμῆς ταχείας καὶ ἀδιηγήτου. Εξασθενεῖ δὲ πάλιν, καὶ κοιμᾶται καὶ ῥαθυμεῖ ὁ ζῆλος οὖ- τος, ὅταν ὁ ἄνθρωπος διστάζῃ καὶ ἀπιστῇ εἰς τὴν θείαν πρό- νοιαν, καὶ λησμονῇ, ὅτι ὁ Θεὸς ἐπιμελεῖται αὐτόν, καὶ προς νοεῖ περὶ τῶν ἀγωνιζομένων ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς, καὶ ἐπισκέ πτεται αὐτοὺς κατὰ πᾶσαν ὥραν διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ, καὶ θὼς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον λέγει διά στόματος τοῦ προφήτου Δαβίδ, ὅτι οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ Κυρίου εἶναι ἐπὶ τοὺς δικαίους κτλ., καὶ πάλιν, « κραταίωμα Κύριος τῶν φοβουμένων αὐ τόν· » καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς ὡς ἐκ προσώπου αὐτοῦ λέγει εἰς τοὺς φοβουμένους αὐτόν, « οὐ προσελεύσεται πρὸς σὲ κακά, καὶ μάστιξ οὐκ ἐγγυεῖ ἐν τῷ σκηνώματί σου. » σε Ὅταν ὁ φόβος οὗτος γίνεται ὑπὲρ τῆς ψυχῆς διὰ τὰ συμ- βαίνοντα καὶ ἀκολουθοῦντα εἰς τὴν ἀρετήν, ἵνα μὴ κλαπῇ, ἡ βλαφθῇ κατά τι ἐκ τῶν αἰτίων τῶν πραγμάτων, τότε ὁ λογισμὸς οὗτος ὑπάρχει Θεϊκός, καὶ ἡ καλὴ αὕτη φροντίς · καὶ ἡ βάσανος εἶναι ἐκ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ. Καὶ πάλιν, ἡ δύναμις καὶ ἡ ἔξαψις τοῦ ζήλου συμβαίνει, όταν αύξηση

πολὺ ἡ ἐπιθυμία τῆς ἀρετῆς εἰς τὴν ψυχήν· ἐπειδὴ καθ' ὅσον αὐξάνει ἡ ἐπιθυμία εἰς τὴν ψυχήν, κατὰ τοσοῦτον ἐξάπτεται καὶ ὁ ζῆλος, ὅστις εἶναι κυρίως ὁ φυσικὸς ὑπὲρ τῆς ἀρετῆς ζῆλος. 'Η δὲ πρώτη αἰτία τῆς ψυχρότητος τούτου τοῦ ζήτ λου εἶναι, ὅταν ἡ ῥηθεῖσα ἐπιθυμία τῆς ἀρετῆς ἐκλείψῃ, ἢ ἐλαττωθῇ εἰς τὴν ψυχήν· ἡ δὲ δευτέρα αἰτία εἶναι, ὅταν εἰσέλ θῇ εἰς τὴν ψυχὴν λογισμός τις τόλμης καὶ θάῤῥους, καὶ ἐμ μείνῃ εἰς αὐτήν, καὶ ἀρχίση ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐλπίσῃ εἰς ἑαυ τόν, καὶ νὰ συλλογίζηται, ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν φοβεῖται νὰ βλαφθῇ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ· καὶ ἐντεῦθεν παραλύει τὰ ὅπλα τοῦ ζήλου, καὶ γίνεται ὡς οἶκος ἀφύλακτος, ὁ δὲ ζῆλος κοιμᾶς ται, καὶ ἀφίνει τὴν φύλαξιν ἐπὶ πολὺν καιρόν. Ἀπὸ τοῦτον τὸν λογισμὸν κλέπτονται οι περισσότεροι νοη τοὶ οἶκος τῆς ψυχῆς, καί ἐρημοῦνται ὑπὸ τῶν δαιμόνων· καὶ τοῦτο συμβαίνει, ὅταν ἀμαυρωθῇ ἡ καθαρότης καὶ ἡ λαμπρότ της ἐκείνης τῆς ἐλλάμψεως τῆς ἁγίας γνώσεως, ἥτις εὑρί σκεται εἰς τὴν ψυχήν. Καὶ πόθεν ἀμαυροῦται αὕτη ; ὅταν λε κτός τις λογισμός τῆς ὑπερηφανείας εἰσέλθῃ εἰς τὴν ψυχήν, καὶ ἐμφωλεύσῃ εἰς αὐτήν, ἢ ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἐξακολουθή νὰ καταγίνηται παραπολὺ εἰς τὰ μάταια πράγματα τοῦ κόσ σμου καὶ εἰς τὰς μετὰ τῶν ἀνθρώπων συναναστροφάς, τὰ ὁποῖα ἐξαπατῶσιν αὐτόν, ἢ ὅταν νικᾶται ὑπὸ τῆς κοιλίας, ἥτις εἶναι ἡ βασίλισσα ὅλων τῶν κακῶν· ἐπειδὴ ὁ ἀγωνι στῆς, ὅταν φροντίζῃ καὶ καταγίνηται εἰς τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, ἀτονεῖ εὐθὺς κατὰ τὴν ψυχήν· ἐπίσης καὶ ὅταν ἀγα πᾶ τὰς συναναστροφὰς τῶν ἀνθρώπων, ἀπὸ τοὺς ἐπαίνους τῶν ὁποίων κατασυντρίβεται ἐξ ἀνάγκης ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, πίσ πτουσα εἰς κενοδοξίαν· καὶ ἵνα εἴπω ἐν συντόμῳ ὁ νοῦς εἶναι ὅμοιος (όταν εὑρίσκηται εἰς τὰ τοῦ κόσμου) μὲ τὸν κυβερνήτην ἐκεῖνον, ὅστις ἐν καιρῷ γαλήνης πίπτει μεταξὺ τῶν βράχων καὶ ναυαγεῖ. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δέξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΞΒ'. Περὶ τῶν τριῶν τρόπων τῆς γνώσεως, καὶ τῆς διαφορᾶς τῆς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ τῶν νοημάτων· καὶ περὶ τῆς πίστεως τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ μυστικοῦ πλούτου, ὅστις ὑπάρχει κεκρυμμένος εἰς αὐτήν· καὶ πόσον διαφέρει ἡ γνῶσις τοῦ κόσμου τούτου κατὰ τοὺς τρόπους τῆς ἁπλότητος καὶ τῆς πίστεως αὐτῆς. H ΨΥΧΗ, ἥτις περιπατεῖ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς πίστεως καὶ ἐξασκεῖ τὰς διαφόρους ἀρετάς, ἐὰν στραφῇ πάλιν εἰς τοὺς τρόπους τῆς γνώσεως τοῦ ἀνθρωπίνου συλλογισμού, εὐθὺς χωλαίνει κατὰ τὴν πίστιν, καὶ χάνει τὴν νοερὰν αὐτῆς δύο ναμιν, ἥτις φαίνεται εἰς τὴν καθαρὰν ψυχὴν ἐκ τῆς ἐναλλα γῆς τῶν βοηθειῶν, καὶ τῆς μεθ᾽ ἁπλότητας ἀναστροφῆς εἰς πάσας αὐτῆς τὰς ἐργασίας· καθότι ἡ ψυχὴ ἐκείνη, ἥτις ἅπαξ μετὰ πίστεως ἀνέθηκεν ἑαυτὴν εἰς τὸν Θεόν, καὶ διὰ τῆς πεί ρας ησθάνθη τὴν θείαν βοήθειαν, δεν φροντίζει πλέον δι' δαυ- τήν, ἀλλὰ σιωπᾷ μετὰ θαυμασμοῦ, καὶ δὲν ἔχει πλέον ἐξου σίαν νὰ στραφῇ πάλιν εἰς τοὺς τρόπους τῆς γνώσεως αὐτῆς, καί δι' αὐτῆς νὰ διοικῇ ἑαυτήν, ἵνα μὴ τυχὸν εἰς ἐναντίας περι στάσεις τῶν τρόπων τούτων τῆς γνώσεως αὐτῆς στερηθῇ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ, ἥτις κρυπτῶς ἐπισκέπτεται καὶ ἐπιμελεῖται αὐτὴν ἀκαταπαύστως εἰς πᾶσαν περίστασιν· διότι ἐὰν ἡ τοιαύτη ψυχὴ στοχασθῇ, ὅτι εἶναι ἱκανὴ διὰ τῆς δυνάμεως τῆς γνώ σεως αὐτῆς νὰ προνοῇ δι' ἑαυτήν, ἐμωράνθη· ἐπειδὴ ὅσοι ἅ παξ ἐδέχθησαν τὸ φῶς τῆς πίστεως, δὲν δύνανται πλέον νὰ

προσεύχωνται ἀναισχύντως, καὶ νὰ ζητῶσι παρὰ τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἡ ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα, ἢ νὰ λέγωσιν ἀφαίρεσον ἐξ ἡμῶν τοῦτο ἡ ἐκεῖνο τὸ πάθος, οὔτε φροντίζουσι ποσῶς δι' ἑαυτούς· καθότι διὰ τῶν νοερῶν ὀφθαλμῶν τῆς πίστεως βλέπουσι τὴν πατρικὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ νὰ ἐπισκέπτηται αὐτούς, καὶ νὰ χωρηγῇ εἰς αὐτοὺς περισσότερον παρ' ὅ,τι αὐτοὶ ζητοῦσι, καὶ ἐπιθυμοῦσι καὶ συλλογίζονται. Ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις ὑπάρχει ἐναντία εἰς τὴν πίστιν, ή- τις παραλύει τοὺς νόμους τῆς γνώσεως ταύτης· καὶ ἐνταῦθα ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως· ἐπειδὴ ὁ ὁρισμός αὐτῆς εἶναι οὗτος, ὅτι ἄνευ ἐξετάσεως καὶ ἐρεύνης δεν πράτ τει κανέν πρᾶγμα, ἀλλ' ἐξετάζει, ἂν ὑπάρχῃ δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ καί θέλει· ἡ πίστις ὅμως δὲν ἔχει τοιοῦτον νόμον, οὔτε μένει εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δέ χεται αὐτὴν μετὰ δισταγμοῦ καὶ περιεργείας. Ἡ ἀνθρωπινὴ γνῶσις δὲν διακρίνεται, οὔτε δύναται νὰ γνω ρισθῇ ἄνευ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῶν τρόπων τῆς συζητήσεως, καὶ τοῦτο εἶναι σημεῖον τοῦ δισταγμοῦ περὶ τῆς ἀληθείας· ἀλλ᾽ ἡ πίστις ζητεί φρόνημα καθαρὸν καὶ ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον ν' ἀπέχῃ ἀπὸ πᾶσαν πανουργίαν, καὶ ἀπὸ τὸ νὰ ζητῇ τρό τους. Καὶ βλέπε πῶς ἐναντιοῦται ἡ μία εἰς τὴν ἄλλην. Ἡ πίστις εἶναι ἔννοια και συλλογισμός νηπιώδης καὶ καρδία άν πλῆ, καθὼς λέγει ὁ Κύριος, ἐὰν μὴ στραφῆτε καὶ γένησθε ὡς τὰ παιδία, δὲν θέλετε εἰσέλθη εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐ ρανῶν· ἀλλ' ἡ γνῶσις εἰς ταῦτα τὰ δύο εἶναι ἐπίβουλος καὶ ἐναντία. Ἡ γνῶσις ὑπάρχει νόμος τῆς φύσεως, ἥτις φυλάτ τει αὐτὴν εἰς πάσας αὐτῆς τὰς πράξεις· ἀλλ᾽ ἡ πίστις ἐνεργεῖ ὑπερφυσικῶς. Ἡ γνῶσις δὲν παραδέχεται πᾶν πρᾶγμα, τὸ ὁπ ποῖον βλάπτει τὴν φύσιν, καὶ ἀπομακρύνεται ἐξ αὐτοῦ· ἡ πίσ στις ὅμως εὐκόλως δέχεται πᾶν πρᾶγμα, καὶ λέγει, θέλω ἐ- πιβῆ ἐπὶ ἀσπίδα καὶ βασιλίσκον, καὶ θέλω καταπατήσει λέ οντα καὶ δράκοντα. Εἰς τὴν γνῶσιν ἀκολουθεῖ φόβος, εἰς δὲ

τὴν πίστιν ἐλπίς. Ὅσον τις ἐνεργεῖ κατὰ τοὺς νόμους τῆς γνώσεως, τοσοῦτον δεσμεύεται ὑπὸ τοῦ φόβου, καὶ δὲν δύνα- και ν' ἀξιωθῇ τῆς ἑαυτοῦ ἐλευθερίας· ἀλλ' ὅστις ἀκολουθεῖ τὴν πίστιν, ὑπάρχει ἐλεύθερος καὶ αὐτεξούσιος καὶ ὡς υἱὸς τοῦ Θεοῦ μετὰ ἐλευθερίας καὶ ἐξουσίας μεταχειρίζεται πάντα τὰ πράγματα. Ὁ ἐραστὴς τῆς πίστεως μεταχειρίζεται πάσας τὰς φύσεις τῶν κτισμάτων ὡς Θεός· ἐπειδὴ ἔχει τὴν ἐξου σίαν νὰ δημιουργήση νέαν κτίσιν ὡς ὁ Θεός, καθώς λέγει ο Ιώβ, ἠθέλησας σύ, καὶ τὰ πάντα παρέστησαν ἐνώπιόν σου καὶ πολλάκις, ὁ ἔχων ταύτην τὴν ὑψηλὴν καὶ τελείαν πίστιν, ἐκ τοῦ μὴ ὄντος δύναται νὰ ποιήσῃ τὰ πάντα· ἀλλ' ἡ ἀνθρω πίνη γνῶσις ἄνευ ὕλης δὲν δύναται να πράξῃ τι· ἡ γνῶσις δὲν τολμᾶ νὰ πράξη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐδόθη εἰς τὴν φύσ σιν· διότι ὁ βασιζόμενος ἐπὶ τῆς γνώσεως δεν δύναται νὰ πε- ριπατήσῃ ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ἢ νὰ πλησιάσῃ εἰς τὸ πῦρ, καὶ ἐὰν τολμήσῃ νὰ πειραθῇ, ὑπάρχει κίνδυνος εἰς αὐτόν. Ἐξ ὅλων τούτων ἡ γνῶσις προφυλάσσεται, καὶ δὲν τολμᾷ παντελῶς νὰ παραβῇ τὸν νόμον αὐτῶν· ἀλλ᾽ ἡ πίστις μετὰ ἐξουσίας διαβαίνει ταῦτα, λέγουσα τὸ τοῦ Ἠσαίου, ὅτι ἐὰν διαβαίνῃς διὰ τοῦ πυρός, δὲν θέλει σὲ κατακαύσει, καὶ οἱ που ταμοὶ δὲν θέλουσι σὲ βυθίσει· Καὶ ταῦτα τὰ ἐξαίσια πολλάκις ἐνήργησεν ἡ πίστις ἐνώπιον πάσης τῆς κτίσεως, εἰς τὰ ὁποῖα ἐὰν δοθῇ τόπος εἰς τὴν κοσμικὴν γνῶσιν νὰ δοκιμασθῇ, παν τελῶς δὲν πείθεται. Διὰ τῆς δυνάμεως τῆς πίστεως εἰσῆλθον πολλοὶ εἰς τὰς φλόγας τοῦ πυρός, καὶ χαλινώσαντες τὴν καυστικὴν δύναμιν τοῦ πυρός, διέμειναν ἀβλαβεῖς ἐν μέσῳ τῶν φλογῶν· καὶ ἐπὶ τῆς θαλάσσης περιεπάτησαν ὡς ἐπὶ ξηρᾶς· ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἶναι ὑπὲρ τῆς δυνάμεως τῆς φύσεως, καὶ ἐνάντια εἰς τοὺς νόμους τῆς γνώσεως, τὴν ὁποίαν ἀπέδειξαν ματαίαν καθ' ὅλους τοὺς τρόπους καὶ τοὺς νόμους αὐτῆς. Εἶδες λοιπὸν τὴν γνῶσιν, πῶς φυλάττει τοὺς φυσικοὺς ὅρους; εἶδες καὶ τὴν πίστιν πῶς ὑπερβαίνει τοὺς ὅρους τῆς φύσεως 3

Πεντακισχιλίους χρόνους σχεδὸν οἱ νόμοι τῆς γνώσεως ἐκυβέρνων τὸν κόσμον, καὶ παντελῶς δὲν ἐδυνήθη ὁ ἄνθρω τος νὰ ὑψώσῃ ἐκ τῆς γῆς τὴν ἑαυτοῦ κεφαλήν, καὶ νὰ αἰ- σθανθῇ τὴν δύναμιν τοῦ κτίστου αὑτοῦ, ἕως ὅτου ἀνέτειλεν ἡ πίστις ἡμῶν, καὶ ἠλευθέρωσεν ἡμᾶς ἐκ τοῦ σκότους τῆς γηίνης ἐργασίας, καὶ ἐκ τῆς ματαίας ὑποταγῆς τοῦ περισπα- σμοῦ τῶν γηίνων πραγμάτων· καὶ ἤδη ὅτε εὕρομεν τὴν ἀτά- ραχον θάλασσαν καὶ τὸν ἀκένοτον θησαυρὸν τῆς πίστεως, ἐπιθυμοῦμεν πάλιν νὰ παρεκκλίνωμεν ἐκ τῆς εὐθείας ὁδοῦ εἰς τὴν ταπεινότητα τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως. Δὲν ὑπάρχει καμ μία ἀνθρωπίνη γνῶσις, ἥτις νὰ μὴ ἦναι πτωχὴ καὶ ἐλλειπής, κἂν πλουσία φαίνηται· τοὺς δὲ θησαυροὺς τῆς πίστεως δὲν χωροῦσιν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ. Οὗ τινος ἡ καρδία βασίζεται εἰς τὴν ἐλπίδα τῆς πίστεως, αὐτὸς δὲν στερεῖταί ποτε πράγμα τός τινος, καὶ ὅτε δὲν ἔχει τι, τὰ πάντα ἔχει εἰς χεῖρας, καθὼς εἶναι γεγραμμένον, ὅτι ὅσα θέλετε ζητήσει διὰ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς πίστεως, θέλετε λάβει· καὶ πάλιν, ὁ Κύριος εἶναι πλη- σίον, καὶ μὴ φροντίζητε περὶ οὐδενὸς πράγματος. Ἡ γνῶσις πάντοτε ζητεῖ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων προφυ λάττει τὸν ἔχοντα αὐτήν· ἡ πίστις ὅμως λέγει, ὅτι ἐὰν μὴ ὁ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον, καὶ φυλάξῃ πόλιν, ματαίως ἀγρυ- πνεῖ ὁ φυλάσσων, καὶ ματαίως κοπιάζει ὁ οἰκοδομῶν. Ὅστις προσεύχεται μετὰ πίστεως, οὐδέποτε μεταχειρίζεται τοὺς τρόπους τῆς γνώσεως· ἐπειδὴ ἡ γνῶσις πανταχοῦ ἐπαινεῖ τὸν φόβον, ὡς εἶπεν καὶ ὁ σοφὸς Σειράχ· «ὁ φοβούμενος, φάσκων τῇ καρδίᾳ, μακάριος· » τί δὲ λέγει καὶ ἡ πίστις; ἐφοβήθη, λέγει, ὁ Πέτρος, καὶ ἤρχισε νὰ καταποντίζηται· καὶ πάλιν, δὲν ἐλάβατε πνεῦμα δουλείας εἰς φόβον, ἀλλὰ πνεῦμα υἱοθε σίας εἰς ἐλευθερίαν πίστεως καὶ ἐλπίδος Θεοῦ· καὶ πάλιν, μὴ λυπηθῇς τινα ἐκ τούτων, μηδὲ φοβηθῇς ἀπὸ προσώπου αυ τῶν. Εἰς τὸν φόβον πάντοτε ἀκολουθεῖ ὁ δισταγμὸς ὡς καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν· ἡ δὲ ἐξέτασις ἀκολουθεῖ εἰς τοὺς τρόπους, δ δέ '

καὶ οἱ τρόποι εἰς τὴν γνῶσιν, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἐξερεύνησιν καὶ ἐξέτασιν γνωρίζεται πάντοτε ο φόβος καὶ ὁ δισταγμός· διότι εἰς πᾶσαν περίστασιν, καὶ εἰς πάντα τὰ πράγματα δὲν εὐοδοῦται ἡ γνῶσις, καθὼς καὶ προηγουμένως ἀπεδείξαμεν· ἐπειδὴ πολλάκις συμβαίνουσιν εἰς τὴν ψυχὴν περιστατικά τινα, καὶ ἀφορμαὶ δύσκολοι καὶ πολλαὶ προφάσεις πλήρεις κινδύνων, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ γνῶσις καὶ οἱ τρόποι τῆς ἔξω σοφίας οὐδεμίαν βοήθειαν δύνανται νὰ δώσωσιν· ἡ πίστις ὅμως δὲν νι καταί ποτε ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυσυπόφερτα,καὶ δὲν προ- λαμβάνονται δι' ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως· ἐπειδὴ ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ βοηθήσῃ εἰς τοὺς φανερούς πολέμους, οὔτε νὰ παραταχθῇ ἐναντίον τῶν ἀορά των ἐχθρῶν, ἡ τῶν ἐνσωμάτων δυνάμεων, καὶ ἄλλων πολλῶν. Εἶδες τὴν ἀσθένειαν τῆς γνώσεως, καὶ τὴν δύναμιν τῆς πίστεως ; Ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις ἐμποδίζει τοὺς μαθητάς αυ τῆς νὰ πλησιάσωσιν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ξένα της φύσ σεως· ἡ δύναμις όμως τῆς πίστεως τί προστάζει εἰς τοὺς δια δασκομένους ὑπ' αὐτῆς; ἐν τῷ ὀνόματί μου θέλετε ἐκβάλει δαιμόνια, θέλετε πιάνει τοὺς ὄφεις, καὶ ἐάν ποτε πίητε θανα τηφόρον φάρμακον, δὲν θέλετε βλαβή, Ἡ γνῶσις διατάσσει τοὺς βασιζομένους εἰς αὐτὴν νὰ μὴ ἐκτελῶσι τι, πρὶν ἢ ἐξετάσωσι καλῶς τὸ τέλος αὐτοῦ, μὴ το χὸν δὲν ἤθελον ἐπιτύχει τοῦ σκοποῦ, καὶ ἀποβῆ μάταιος ὁ κόπος αὐτῶν, καὶ ἀδύνατος καὶ δύσκολος ἡ κατόρθωσις τοῦ πράγματος· ἀλλ᾽ ἡ πίστις τί λέγει; πάντα δυνατὰ εἰς τὸν πιστεύονται ἐπειδὴ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ δὲν ἀδυνατεῖ κανέν πράγμα, Ὢ πλοῦτος ἄῤῥητος, καὶ θάλασσα πλούτου ὡς πρὸς τοὺς θαυμαστοὺς αὐτῆς θησαυρούς, οἵτινες ὑπερεκχύνονται ἀπὸ τὴν δύναμιν τῆς πίστεως! πόσου θάρρους καὶ πόσης ἡδονῆς ὑπάρχει πλήρης ἡ μετ' αὐτῆς ὁδοιπορία ! καὶ τὰ φορ τία αὐτῆς πόσον εἶναι ἐλαφρά, καὶ ἡ ἐργασία αὐτῆς πόσην γλυκύτητα ἔχει !

Ερ. Ἀφοῦ ἀξιωθῇ τις νὰ γευθῇ τὴν γλυκύτητα τῆς πίσ στεως, καὶ ἔπειτα στραφῆ εἰς τὴν ἀνθρωπίνην γνῶσιν, κατὰ τί διαφέρει ; Απ. Αὐτὸς ὁμοιάζει μὲ ἄνθρωπον, ὅστις, εὑρὼν πολύτι μον μαργαρίτην, ἀλλάζει αὐτὸν μὲ ἕνα χάλκινον οβολόν η μὲ ἄνθρωπον, ὅστις ἀφῆκε τὴν αὐτεξούσιον αὑτοῦ ἐλευθερίαν, καὶ ἐστράφη εἰς τοὺς τρόπους τῆς πτωχείας, οἱ ὁποῖοι εἶναι πλήρεις φόβου καὶ δουλείας. Δὲν εἶναι κατηγορημένη ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις, ἀλλ' ἡ πίσ στις ὑπάρχει ὑψηλοτέρα αὐτῆς· καὶ δὲν μεμφόμεθα τὴν γνῶ σιν, μὴ γένοιτο, ἀλλὰ λέγομεν ταῦτα, ἵνα διακρίνωμεν τοὺς διαφόρους παρηλλαγμένους τρόπους, διὰ τῶν ὁποίων ἡ γνώ- σις ὁδηγεῖ τὸν ἄνθρωπον, καὶ πῶς συγγενεύουσιν οὗτοι μὲ τὰ τάγματα τῶν δαιμόνων, ἅπερ μετὰ ταῦτα μέλλομεν νὰ ἐκθέσωμεν φανερῶς, δηλ. πόσοι εἶναι οἱ βαθμοὶ διὰ τῶν ὁσ ποίων ὁδεύει ἡ γνῶσις, καὶ ποία εἶναι ἡ διαφορὰ ἑκάστου τού των, καὶ διὰ τίνων νοημάτων ἐξυπνίζεται εἰς ἕκαστον τρόπον καὶ διὰ τίνος ἐξ αὐτῶν τῶν τρόπων ἐναντιοῦται εἰς τὴν πίσ στιν καὶ ἐξέρχεται ἔξω τῶν φυσικῶν αὐτῆς ὁρίων, καὶ τίς εἶν ναι ἡ εἰς αὐτὴν διαφορά, καὶ διὰ τίνος τάξεως ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἑαυτῆς φύσιν, (ὅταν μεταβάλλῃ τὸν πρῶτον αὐτῆς σκοπόν,) καὶ πῶς ἀλλοιοῦται ἔμπροσθεν τῆς πίστεως διὰ και λῆς πολιτείας, καὶ ἕως πότε φθάνει τὴν διαφορὰν τῆς τάξεως αὐτῆς, καὶ πῶς διαπερνᾷ ἀπὸ τούτων εἰς τὰ ὑψηλότερα, καὶ ποῖοι εἶναι οἱ τρόποι τῆς πρώτης τάξεως, καὶ πότε ἑνοῦται ἡ γνῶσις μετὰ τῆς πίστεως, καὶ ἐνδύεται ἐξ αὐτῆς πύρινα νοήματα, καὶ ἐξάπτεται εἰς τὸ πνεῦμα, καὶ ἀποκτᾶ τῆς ἀπα θείας τὰς πτέρυγας, καὶ ὑψοῦται ἐκ τῶν γηίνων εἰς τὸν τό πον τοῦ δημιουργοῦ αὐτῆς, καὶ τὰ λοιπά. Ἤδη δὲ πρέπει νὰ μάθωμεν, ὅτι ἡ πίστις καὶ οἱ βαθμοὶ αὐτῆς, καὶ ἡ ἐργασία τούτων τῶν βαθμῶν ὑπάρχουσιν ὑψηλότερα τῆς γνώσεως. Αλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ γνῶσις διὰ τῆς πίστεως τελειοῦται, καὶ '

ἀποκτᾷ δύναμιν, καὶ ὑψοῦται πρὸς τὰ ἄνω, καὶ αἰσθάνεται ἐ- κεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησιν, καὶ βλέπει ἐ- κείνην τὴν αὐγὴν τὴν ἀκατάληπτον καὶ εἰς τὸν νοῦν καὶ εἰς τὴν αἴσθησιν τῶν κτισμάτων. Ἡ γνῶσις εἶναι βαθμίς, διὰ τῆς ὁποίας ανέρχεται τις εἰς τὸ ὕψος τῆς πίστεως, καὶ ὅταν φθά ση πλησίον αὐτῆς, δὲν ἔχει πλέον χρείαν τῆς γνώσεως· ἐν πειδὴ κατὰ τὸν θεῖον Παῦλον, ἤδη ἀπὸ μέρους γνωρίζομεν καὶ ἀπὸ μέρους νοοῦμεν· ὅταν ὅμως ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἀπὸ μέρος μένει αργόν. Ηδη λοιπὸν ἡ πίστις καθαρῶς δεικνύει εἰς ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν τῆς τελειότητος, καὶ διὰ τῆς πίστεως μανθάνομεν ἐκεῖνα τὰ ἀκατάληπτα, καὶ ὄχι διὰ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς δυνάμεως τῆς γνώσεως. Τὰ ἔργα τῆς ἀρετῆς εἰσι ταῦτα· ἡ νηστεία, ἡ ἐλεημοσύνη, ἡ ἀγρυπνία, ἡ καθαρότης τοῦ σώματος καὶ τὰ λοιπὰ, ἅπερ ἐνεργοῦνται διὰ τοῦ σώματος,καὶ λέγονται σωματικαὶ ἀρεταί· αἱ δὲ ψυχικαὶ ἀρεταί εἰσι ταῦται· ἡ πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπη, ἡ ταπεινοφροσύνη τῆς καρδίας, ἡ συγχώρησις τῶν πταισμά- των τοῦ πλησίου, ἡ ἐνθύμησις τῶν καλῶν ἔργων, ἡ ἐξέτασις τῶν θείων μυστηρίων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κεκαλυμμένα εἰς τὰς θείας γραφάς, ἡ ἐπασχόλησις τοῦ νοὸς εἰς τὰ ὑψηλότερα θεῖα ἔργα, ἡ φυλακὴ τῶν ὅρων τῶν παθῶν τῆς ψυχῆς, καὶ τὰ παρόμοια. Ταῦτα πάντα ἔχουσι χρείαν τῆς γνώσεως· ἐ- πειδὴ ἡ γνῶσις φυλάττει αὐτά, καὶ διδάσκει τὴν τάξιν τού των. Καὶ ὅλα αὐτὰ εἶναι βαθμοί, διὰ τῶν ὁποίων ἡ ψυχὴ ἀνα έρχεται εἰς τὸ ἀνώτερον ὕψος τῆς πίστεως, καὶ ὀνομάζονται ἀρεταί· ἀλλ' ἡ πολιτεία τῆς πίστεως ὑπάρχει ἀνωτέρα τῆς ἀρετῆς, καὶ ἡ ἐργασία αὐτῆς δὲν εἶναι ἔργα, ἀλλὰ τελεία ἀ- νάπαυσις καὶ παρηγορία καὶ καρδιακὴ ὁμιλία, αὐξάνουσα διὰ τῶν ἐννοιῶν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐν γένει ὅλοι οἱ θαυμαστοί τρόποι τῆς πνευματικῆς πολιτείας εἶναι αἴσθησις τῆς πνευ- ματικῆς ζωῆς, καὶ τροφή, καὶ ἀπόλαυσις τῆς ψυχῆς, καὶ πό θος, καὶ θεία χαρά, καὶ ὅσα ἄλλα δωροῦνται δι' ἐκείνης τῆς

πολιτείας εἰς τὴν ψυχήν, ἥτις γίνεται ἀξία τῆς χάριτος τῆς ἐκεῖ μακαριότητος, καὶ ὅσα τελοῦνται εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὅστις ὑπάρχει πλούσιος εἰς τὰ χαρίσματα αυτ τοῦ, διὰ τῆς πίστεως. Αλλ' ἐάν τις εἴπη, ὅτι ἐὰν ταῦτα πάντα τὰ καλά, καὶ τὰ προλεχθέντα ἔργα τῆς ἀρετῆς, καὶ ἡ ἀποχὴ τῶν κακῶν, καὶ ἡ διάκρισις τῶν λεπτῶν λογισμῶν, οἱ ὁποῖοι γεννώνται εἰς τὴν ψυχήν, καὶ ἡ μετὰ τῶν λογισμών γινομένη πάλη, καὶ ὁ ἀγὼν ὁ γινόμενος ἐναντίον τῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα ἐρεθίζουσι τὸν ἄνθρωπον, καὶ τὰ λοιπά, ἐκτὸς ἐκείνων εἰς τὰ ὁποῖα οὐδὲ αὐτὴ ἡ πίστις δύναται νὰ δείξῃ τὴν δύναμιν αὐτῆς, ἐὰν ταῦ τα πάντα ἐνεργῶνται διὰ τῆς γνώσεως, πῶς ἡ γνῶσις θεως ρεῖται ἐναντία εἰς τὴν πίστιν ; Αποκρινόμεθα πρὸς τοῦτον, ὅτι τρεῖς νοητοὶ τρόποι εἶναι διὰ τῶν ὁποίων ἡ γνῶσις ἀναβαίνει καὶ καταβαίνει,καὶ καθὼς οὗτοι οἱ τρεῖς τρόποι ἀλλοιοῦνται καὶ μεταβάλλονται, οὕτω καὶ αὐτὴ ἡ γνῶσις ἀλλοιοῦται καὶ μεταβάλλεται, καὶ διὰ τοῦτο ἄλλοτε βλάπτει, καὶ ἄλλοτε βοηθεῖ. Οἱ δὲ τρεῖς οὗτοι τρόποι εἶναι οἱ ἑξῆς, τὸ σῶμα, ἡ ψυχή, καὶ τὸ πνεῦμα· καὶ ἐὰν ἡ φύσις τῆς γνώσεως εἶναι μία, ἀλλ᾽ εἰς τοὺς τόπους τούτους τῶν αἰσθητῶν καὶ νοητῶν λεπτύνεται καὶ μετάλ λάσσει τοὺς τρόπους καὶ τὰς ἐργασίας τῶν νοημάτων αὐτῆς.

Ακουσον δὲ ἐφεξῆς καὶ τὴν τάξιν τῆς ἐργασίας αὐτῆς, καὶ

τὰς αἰτίας, διὰ τὰς ὁποίας βλάπτει καὶ ὠφελεῖ. Ἡ γνῶσις ἐδόθη παρὰ Θεοῦ ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν φύσιν τῶν λογικῶν, καὶ ὑπάρχει ἁπλῆ, καὶ δὲν διαμερίζεται ἡ φύσις αὐτῆς, καθώς δὲν διαμερίζεται καὶ τὸ ἡλιακὸν φῶς, ἀλλ' ὡς πρὸς τὴν ἐρ γασίαν αὐτῆς λαμβάνει αλλοιώσεις καὶ μερισμούς, τοὺς ὁ ποίους ἐκθέτομεν εἰς τοὺς ἐφεξῆς τρεῖς λόγους. 1 1 .

ΛΟΓΟΣ ΞΓ. Περὶ τῆς πρώτης τάξεως τῆς γνώσεως. ΟΤΑΝ ἡ ἀνθρωπίνη γνῶσις ἀκολουθῇ τὴν σαρκικὴν ἐπιθυ- μίαν, τότε ἐξ ἀνάγκης ἐπασχολεῖται εἰς τὰ ἑξῆς, εἰς τὸν πλοῦτον, εἰς τὴν κενοδοξίαν, εἰς τὸν στολισμόν, εἰς τὴν ἀνά παυσιν τοῦ σώματος, εἰς τὴν σπουδὴν τῆς ἔξω σοφίας, ήτις κυβερνᾷ τὰ τοῦ κόσμου, καὶ ἐφευρίσκει ανανεώσεις τῶν τεχνῶν καὶ ἐπιστημῶν, καὶ ἐν γένει εἰς πάντα ὅσα στολίζουσι τὸ σῶ μα εἰς τοῦτον τὸν ὁρατὸν κόσμον. Ὅταν ἡ γνῶσις ἐπασχο λῆται εἰς ταῦτα τὰ εἴδη, γίνεται ἐναντία εἰς τὴν τελείαν πέρ στιν, καὶ ὀνομάζεται ψιλὴ γνῶσις· καθότι υπάρχει γυμνή ἀπὸ πᾶσαν θείαν φροντίδα, καὶ φέρει εἰς τὴν διάνοιαν ἄλο γόν τινα ἀδυναμίαν, ἐπειδὴ ἐξουσιάζεται ὑπὸ τοῦ σώματος, καὶ πᾶσα αὐτῆς ἡ φροντὶς ἀφορᾶ εἰς τὰ τοῦ κόσμου τού του. Κατὰ τοῦτο αὐτῆς τὸ μέτρον ἡ γνῶσις δὲν λογίζεται παντελῶς, ὅτι ὑπάρχει νοητὴ δύναμις, καὶ κρυπτός κυβερνή τῆς τοῦ ἀνθρώπου, η θεία τις δύναμις, ἥτις ἐπισκέπτεται τὸν ἄνθρωπον, οὔτε φρονεῖ ποσῶς, ὅτι θεία πρόνοια διοικεῖ τὰ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ νομίζει, ὅτι ἕκαστον καλὸν τοῦ ἀνθρώ που, καὶ ἡ σωτηρία αὑτοῦ ἐκ τῶν βλαπτόντων αὐτόν, καὶ ἡ πρὸς τὰ δύσκολα καὶ πολλὰ ἐνάντια, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς τὴν φύσιν ὑμῶν κρυπτῶς καὶ φανερῶς, εἶναι φυσικὰ εἰς τὸν ἄνθρωπον, προερχόμενα ἐκ τῆς προσοχῆς καὶ σπουδῆς καὶ τῶν διαφόρων αὑτοῦ τρόπων. Κατὰ τοῦτο τὸ μέτρον ἡ γνῶσις ἥτις νομίζει, ὅτι τὰ πάντα γίνονται διὰ τῆς ἰδίας αὐτῆς προνοίας, συμφωνεῖ μὲ τοὺς ἀθέους ἐκείνους, οἵτινες λέγουσιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει κυβέρνησις εἰς τὰ φαινόμενα πράγι

ματα τούτου τοῦ κόσμου· καὶ ὅμως μεθ' ὅλην αὐτῆς τὴν εἰς τὰ τοιαῦτα σπουδὴν δὲν δύναται νὰ μένῃ χωρίς διηνεκή φροντί δα καὶ φόβον περὶ τοῦ σώματος· καὶ διὰ τοῦτο τοὺς τοιού τους γνωστικούς κυριεύει ἡ ὀλιγοψυχία, ἡ λύπη, ἡ ἀπόγνωσ σις, ὁ φόβος τῶν δαιμόνων, ἡ δειλία, ή περὶ ληστῶν φήμη, ἡ ἀκοὴ τῶν διαφόρων θανάτων, ἡ φροντὶς περὶ ἀσθενείας, ἡ μέριμνα τῆς πτωχεύσεως, ὁ φόβος τοῦ θανάτου, τῶν παθῶν καὶ τῶν θηρίων, καὶ πάντα τὰ τούτοις παρόμοια, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν εἰς τὴν θάλασσαν τῆς παρούσης ζωῆς, ἥτις τα ράττεται νύκτα καὶ ἡμέραν ὑπὸ τῶν τοιούτων κυμάτων, καὶ ἀναβράζει ταῦτα ἐναντίον αὐτῶν. Ἀκολουθοῦσι δὲ ταῦτα· διότι τὸ μέτρον τοῦτο τῆς γνώσεως δὲν ἠξεύρει νὰ ρίψῃ τὴν μέριμναν αὑτοῦ εἰς τὸν Θεὸν μετὰ πεποιθήσεως τῆς πρὸς αὐτ τὸν πίστεως, ἀλλὰ μηχανᾶται καὶ πανουργεύεται εἰς πάντα τὰ ἑαυτοῦ ἔργα. Ὅταν ὅμως οἱ τρόποι τῶν μηχανημάτων αὐτῆς μείνωσιν ἀργοὶ καὶ ἀνενέργητοι ἔκ τινος αἰτίας, χωρὶς νὰ βλέπῃ τὴν πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ μάχεται μετὰ τῶν ἀνθρώ πων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζουσιν αὐτήν, ἢ ἐναντιοῦνται εἰς αὐτήν. Εἰς ταύτην τὴν γνῶσιν ὑπάρχει πεφυτευμένον τὸ ξύλον τῆς γνώσεως τῶν καλῶν καὶ κακῶν, τὸ ὁποῖον ἐκριζοῖ τὴν ἀγάπην. Αὕτη ἡ γνῶσις ἐρευνᾷ καὶ ἐξετάζει τὰ μικρὰ σφάλε ματα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ τὰς αἰτίας, καὶ τὰς ἀδυνα μίας αὑτῶν, Αὕτη ἡ γνῶσις κάμνει τὸν ἄνθρωπον νὰ δογματ τίζῃ, καὶ νὰ ἐναντιῆται εἰς τοὺς λόγους τῶν ἄλλων, καὶ νὰ δολιεύηται διὰ μηχανημάτων καὶ πανουργιῶν καὶ δι᾽ ἄλλων τρόπων, ἅτινα ἀτιμάζουσι τὴν ἀνθρωπότητα. Αὕτη ἡ γνῶ- σις παρευρίσκεται πανταχοῦ, καὶ εἰς αὐτὴν ὑπάρχει ἐν ἀλη θείᾳ ὑψηλοφροσύνη καὶ ὑπερηφάνεια· καθότι αὕτη πάντα τὰ καλὰ ἀποδίδει εἰς ἑαυτήν, καὶ ὄχι εἰς τὸν Θεόν. Ἀλλ᾽ ἡ πίστις αναφέρει πάντα αὐτῆς τὰ ἔργα εἰς τὴν θείαν χάριν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπερηφανευθῇ, και

θὼς εἶναι γεγραμμένον, πάντα δύναμαι νὰ κατορθώσω διὰ τοῦ ἐνδυναμοῦντός με Χριστοῦ· καὶ πάλιν, ὄχι ὅμως ἐγώ, ἀλλ᾽ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ, ἥτις εἶναι μετ᾿ ἐμοῦ. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος, ὅτι ἡ γνῶσις φυσιοῖ, περὶ αὐτῆς τῆς γνώσεως εἶπεν αὐτό, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει ἡνωμένη μετὰ τῆς πίστεως καὶ τῆς πρὸς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ ὄχι περὶ τῆς γνώσεως τῆς ἀληθείας, μὴ γένοιτο. Ἡ γνῶσις τῆς ἀληθείας διὰ τῆς ταπεινώσεως τελειοποιεῖ τὴν ψυχὴν ἐκείνων, οἵτινες ἀπέκτησαν αὐτήν, καθώς του Μωϋσέως, καὶ τοῦ Δαβίδ, καὶ τοῦ Ἡσαίου, καὶ τοῦ Πέτρου, καὶ τοῦ Παύλου καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων, τῶν ἀξιωθέντων αὐ τῆς τῆς τελείας γνώσεως κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, τῶν ὁποίων ἡ γνῶσις καταπίνεται πάντοτε ὑπὸ τῶν διαφόρων θεωριῶν, καὶ τῶν θείων ἀποκαλύψεων, καὶ τῆς ὑ ψηλῆς θεωρίας τῶν πνευματικῶν, καὶ ὑπὸ τῶν ἀῤῥήτων μυσ στηρίων, καὶ λογίζονται ἑαυτοὺς γῆν καὶ σποδόν· ἀλλ᾽ ἡ ἀν θρωπίνη γνῶσις πρεπόντως ὑπερηφανεύεται· ἐπειδὴ περιπατεῖ εἰς τὸ σκότος, καὶ δὲν γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχει τι ανώτερον αὐτ τῆς. Πάντες οἱ τοιοῦτοι γνωστικοὶ κυριεύονται ἀπὸ ἔπαρσιν καὶ ὑπερηφάνειαν· ἐπειδὴ εἶναι προσηλωμένοι εἰς τὴν γ καὶ πολιτεύονται κατὰ τὰ θελήματα τῆς σαρκός, καὶ ἐπιστη ρίζονται εἰς τὰ ἴδια αὐτῶν ἔργα, χωρίς ποσῶς νὰ συλλογί ζωνται τὰ θεῖα καὶ ἀκατάληπτα· καὶ πάσχουσι τοῦτο, ἐν ὅ σῳ πλέουσιν εἰς ταῦτα τὰ κύματα τῆς γνώσεως αὐτῶν· ἀλλ᾽ οἱ ἅγιοι ἐργάζονται τὴν ἔνδοξον ἀρετήν, καὶ τὸ φρόνημα αυτ τῶν δὲν παρεγκλίνει, ὥστε νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν ματαίων ἐφευρέσεων· ἐπειδὴ οἱ περιπατοῦντες εἰς τὸ φῶς δὲν δύνανται νὴ πλανηθῶσι· διὰ τοῦτο ὅσοι ἐπλανήθησαν, καὶ ἀπεμακρύνε θησαν ἐκ τοῦ φωτὸς τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, πε- ριπατοῦσι τὰς ὁδοὺς τῆς γνώσεως. Αὕτη εἶναι ἡ τάξις τῆς πρώτης γνώσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἀκολουθεῖ τις τὰς ἐπιθυ μίας τῆς σαρκός· καὶ ταύτην τὴν γνῶσιν ἡμεῖς κατηγουρού. ή 21

μεν και μεμφόμεθα, καὶ ἀποδεικνύομεν αὐτὴν ἐναντίαν ὄχι μόνον εἰς τὴν πίστιν, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν ἐργασίαν ἀρετῆς. ΛΟΓΟΣ ΞΔ. Περὶ τῆς τάξεως τῆς δευτέρας γνώσεως. Όταν ἀφήσῃ τις τὴν πρώτην τάξιν τῆς γνώσεως καὶστρα- φῇ εἰς τοὺς συλλογισμοὺς καὶ εἰς τὰς ἐνθυμήσεις τῆς ἑαυ τοῦ ψυχῆς, βάλλει εἰς ἐνέργειαν διὰ τῶν νοημάτων τούτων καὶ τῇ βοηθείᾳ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων πάντα τὰ καλὰ ἔργα ὁδηγούμενος ὑπὸ τοῦ φωτὸς τῆς πίστεως· Ταῦτα δὲ τὰ ἔργα, εἶναι νηστεία, ἀγρυπνία, προσευχή, ελεημοσύνη, ἀν νάγνωσις τῶν θείων γραφῶν, οἱ τρόποι τῆς ἀρετῆς, πάλη πρὸς τὰ πάθη, καὶ τὰ παρόμοια· καθότι πάντα τὰ καλὰ πράγ ματα, καὶ τὰς καλὰς ἐνθυμήσεις τῆς ψυχῆς, καὶ τοὺς θαυ μαστούς τρόπους, οἱ ὁποῖοι διακονοῦνται εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ Χριστοῦ, εἰς τὴν δευτέραν ταύτην τάξιν τῆς γνώσεως τελειο τὸ ἅγιον Πνεῦμα. Αὕτη ἡ γνῶσις τακτοποιεῖ εἰς τὴν καρ δίαν ὁδούς, αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦσιν ἡμᾶς πρὸς τὴν πίστιν, καὶ δι' αὐτῆς συνάγομεν ἐφόδια καλῶν ἔργων διὰ τὸν μέλλοντα ἀληθινὸν αἰῶνα· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν κατόρθωσιν τούτων τῶν ἀρετῶν ἡ γνῶσις αὕτη εἶναι σωματικὴ καὶ σύνθετος, καὶ ὡς οδός τις, ἥτις οδηγεῖ καὶ παραπέμπει ἡμᾶς εἰς τὴν πίστιν. Υπάρχει ὅμως καὶ ἄλλη τάξις γνώσεως ὑψηλοτέρα αὐτῆς· καὶ ἐὰν προκόψῃ τις εἰς αὐτήν, δύναται τῇ βοηθείᾳ τοῦ Χρι στοῦ ν' ἀναβῇ καὶ εἰς ἐκείνην, ὅταν θέσῃ τὸ θεμέλιον τῆς ἐρο γασίας αὐτῆς εἰς τὴν ἡσυχίαν διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν θείων γραφῶν διὰ τῆς εὐχῆς καὶ διὰ τῶν λοιπῶν καλῶν ἔργων,

δι' ὧν τελειοῦνται αἱ ἐργασίας τῆς δευτέρας γνώσεως· διότι τελειώνει τὸ ἑαυτῆς ἔργον εἰς τὰ αἰσθητά πράγματα διὰ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων, καὶ ὀνομάζεται γνῶσις τῶν πραγ μάτων.

ΛΟΓΟΣ ΞΕ΄. Περὶ τῆς τάξεως τῆς τρίτης γνώσεως, ἥτις εἶναι τάξις τῆς τελειότητος. ΠΩΣ δὲ λεπτύνεταί τις, καὶ ἀποκτᾷ τὴν πνευματικότητα, καὶ γίνεται κατὰ τὴν πολιτείαν ὅμοιος μὲ τὰς ἀοράτους δυο νάμεις τῶν ἁγίων ἀγγέλων, ἄκουσον περὶ τούτου. Ὅταν ἡ πρώτη γνῶσις ὑψωθῇ ἐκ τῶν γηίνων καὶ ἐκ τῆς φροντίδος τῆς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ ἀρχίσῃ διὰ τῶν νοερῶν αὐτῆς ὀσ φθαλμῶν νὰ παρατηρῇ καὶ νὰ ἐξετάζῃ τοὺς λογισμούς αυτ τῆς, καὶ νὰ καταφρονῇ τὰ πράγματα ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων πηγάζει ἡ κακία τῶν παθῶν, καὶ ὑψώση ἑαυτὴν πρὸς τὰ ἄνω, καὶ ἀκολουθήσῃ εἰς τὴν πίστιν διὰ τῆς φροντίδος τοῦ μέλο λοντος αἰῶνος καὶ τῆς ἐπιθυμίας τῶν ἐπηγγελμένων αγα- θῶν, καὶ διὰ τῆς ἐξετάσεως τῶν κρυπτῶν μυστηρίων, τότε ἡ πίστις καταπίνει αὐτήν, καὶ στραφείσα γεννᾷ αὐτὴν ἐξ ἀρ χῆς, ὥστε νὰ γίνῃ ὅλως πνεῦμα. Τότε δύναται νὰ πετάξῃ ὑψηλὰ εἰς τοὺς τόπους τῶν ἀγω γέλων διὰ τῶν πτερύγων τῆς πίστεως, καὶ νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ανεξερεύνητα, διανοουμένη τὰς θείας καὶ θαυμαστὰς κυβερ νήσεις τῶν αἰσθητῶν καὶ νοητῶν φύσεων, καὶ νὰ ἐξετάζῃ τὰ πνευματικά μυστήρια, τὰ μόλις καταλαμβανόμενα διὰ τῆς · ἁπλῆς καὶ λεπτῆς διανοίας, καὶ τότε ἐξυπνίζονται αἱ ἐσωτε

εικαὶ αἰσθήσεις τῆς ψυχῆς εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ πνεύματος κατὰ τάξιν, ἥτις γίνεται εἰς ἐκείνην τὴν διαγωγὴν τῆς ἀθα νασίας καὶ ἀφθαρσίας· διότι ὡς διά τινος μυστηρίου ἐδέχθη ἐνταῦθα τὴν νοητὴν ἀνάστασιν πρὸς ἀληθινὴν μαρτυρίαν τῆς ἀναστάσεως ὅλων τῶν ἀνθρώπων. Οὗτοί εἰσιν οἱ τρεῖς τρόποι τῆς γνώσεως, εἰς τοὺς ὁποίους συγκεντροῦται ἅπας ὁ δρόμος τοῦ ἀνθρωπίνου βίου κατὰ τὸ σῶμα, κατὰ τὴν ψυχὴν καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα, καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεταί τις νὰ διακρίνῃ τὸ καλὸν καὶ τὸ κακόν· καὶ μέχρις οὗ ἐξέλθη ὁ ἄνθρωπος ἐκ τούτου τοῦ κόσμου, εἰς αὐτοὺς τοὺς τρεῖς τρόπους περιστρέφεται ἡ ψυχή, καὶ ἐργάζεται διὰ τῶν ῥηθέντων τριῶν τρόπων τὸ πλήρωμα πάσης ἀδικίας καὶ ἀσεβείας, καὶ τὸ πλήρωμα πάσης ἀρετῆς, καὶ τὸ νὰ ἐρευνα τὸ βάθος ὅλων τῶν μυστηρίων τοῦ πνεύματος, καὶ εἰς αὐτ τὴν τὴν γνῶσιν κινεῖται πάντοτε ὁ νοῦς, ὅταν ἀναβαίνῃ καὶ καταβαίνῃ εἰς τὰ καλά, ή κακά, η μάταια· καὶ αὐτὰ τὰ τρία μέτρα ὀνομάζουσιν οἱ πατέρες, φύσιν, παρὰ φύσιν, καὶ ὑπὲρ φύσιν. Ταῦτα εἶναι τὰ τρία πλάγια, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναβαίνει καὶ καταβαίνει ἡ μνήμη τῆς ψυχῆς, ὅταν ἐργάζεται τις τὴν ἀρετὴν φυσικῶς, ἢ ὑπερφυσικῶς, ἡ ἀπέρχεται να βοσκήση χοίρους ὡς ὁ ἄσωτος υἱός. Ἡ πρώτη τάξις τῆς γνώσεως ψυχραίνει τὴν ψυχήν, καὶ ἐμποδίζει αὐτὴν ἀπὸ τὰ κατὰ Θεὸν ἔργα τῆς ἀρετῆς· ἡ δευ τέρα θερμαίνει αὐτήν, καὶ τὴν κάμνει να προχωρῇ εἰς τὰ ἔργα τῆς πίστεως· ἡ δὲ τρίτη εἶναι ἀνάπαυσις· ἐπειδὴ διὰ μόνης τῆς φροντίδας τῆς διανοίας ἐντρυφᾷ ἡ ψυχὴ εἰς τὰ μυ στήρια τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Αλλ' ἐπειδὴ ἡ ἀνθρωπίνη φύσ σις δὲν δύναται εἰσέτι νὰ ὑψωθῇ ἀπὸ τὴν τάξιν τῆς νεκρώ σεως καὶ ἀπὸ τὸ βάρος τῆς σαρκός, καὶ νὰ τελειωθῇ εἰς τὴν ὑψηλὴν ἐκείνην πνευματικότητα, διὰ τοῦτο ἐν ὅσω εὑρίσκει. ταί τις εἰς τὴν σαρκικὴν φύσιν, μεταβάλλεται ποτὲ μὲν εἰς τὸ καλόν, ποτὲ δὲ εἰς τὸ κακόν, ἤγουν ἄλλοτε μὲν εὑρίσκετα

ὣς πτωχὸς καὶ πένης ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ἐργαζομένη τὴν ἀρετὴν τῆς δευτέρας τάξεως διὰ τῶν σωματικῶν ἔργων, καὶ ἄλ λοτε, ὡς οἱ λαβόντες τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας διὰ τοῦ μυ στηρίου τῆς ἐλευθερίας, ἀπολαμβάνει τὴν χάριν τοῦ πνεύ ματος, καὶ πάλιν ἐπιστρέφει εἰς τὰ ταπεινὰ αὐτῆς ἔργα, τὰ διὰ τοῦ σώματος ἐκτελούμενα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ γνῶσις φυ- λάττει καὶ προσέχει, μήπως αἰχμαλωτίσῃ ὁ ἐχθρὸς διά τινος δελεάσματος τούτου τοῦ κόσμου, ἢ διὰ τῶν τεταραγμένων καὶ εὐκόλως μεταβαλλομένων λογισμῶν· καθότι ἐν ὅσω ὁ ἄν θρωπος εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κάλυμμα τῆς σαρκός, δὲν ἔχει πε- ποίθησιν εἰς ἑαυτόν· ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τελεία ἀνάπαυσις καὶ ἐλευθερία εἰς τὸν παρόντα εὐτελῆ κόσμον, εἰς τὸν ὁποῖον πᾶσα ἐργασία τῆς γνώσεως συνίσταται εἰς σωματικὰ ἔργα ἀλλ' ἡ ἐργασία τῆς πίστεως ἐκτελεῖται διὰ τῶν πνευματικῶν ἐννοιῶν τῆς ψυχῆς· διότι ἡ πίστις εἶναι λεπτοτέρα τῆς γνώ- σεως, καθὼς καὶ ἡ γνῶσις εἶναι λεπτοτέρα τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων· διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ ἅγιοι, οἱ ὁποῖοι ἠξιώθησαν νὰ εὕρωσι τὴν πολιτείαν ταύτην, (ἥτις εἶναι ἔκπληξις εἰς Θεόν,) διὰ τῆς δυνάμεως τῆς πίστεως διῆλθον τὴν ζωὴν αὐτῶν εἰς τὴν τρυφὴν τῆς ὑπερφυσικῆς ἐκείνης πολιτείας. Πίστιν δὲ λέγομεν ὄχι ἐκείνην, δι' ἧς πιστεύει τις εἰς τὰς τρεις διαφόρους προσκυνητὰς ὑποστάσεις, καὶ εἰς τὴν μίαν φύσιν καὶ οὐσίαν τῆς θεότητος, καὶ εἰς τὴν θαυμαστὴν ἔν σαρκον οἰκονομίαν, ἂν καὶ αὕτη ἡ πίστις ἦναι μεγάλη καὶ ὑψηλή· ἀλλὰ λέγομεν ἐκείνην τὴν πίστιν, ἥτις ἀνατέλλει ἐκ τῆς θείας χάριτος εἰς τὴν ψυχήν, καὶ διὰ τῆς μαρτυρίας τῆς συνειδήσεως στηρίζει τὴν καρδίαν εἰς τὴν πληροφορίαν τῆς ἐλπίδος. Ἡ τοιαύτη πίστις δεν διδάσκεται διὰ λόγου, οὔτε μανθάνεται διὰ τῆς ἀκοῆς, ἀλλὰ φαίνεται καὶ δεικνύει διὰ τῶν πνευματικῶν ὀφθαλμῶν τὰ κεκρυμμένα θεῖα μυστήρια εἰς τὴν ψυχήν, καὶ τὸν πνευματικὸν θεῖον πλοῦτον, ὅστις δὲν καθορᾶται ὑπὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν σαρκικῶν ἀνθρώπων,

ἀλλὰ φανεροῦται εἰς μόνους τοὺς διατηροῦντας τὰς ἐντολὰς τοῦ Χριστοῦ, καθὼς ὁ ἴδιος εἶπεν, ἐὰν φυλάττητε τὰς ἐντο λάς μου, θέλω ἀποστείλει εἰς ὑμᾶς τὸν παράκλητον, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, τὸ ὁποῖον ὁ κόσμος δὲν δύναται νὰ λάβῃ, καὶ ἐκεῖνος θέλει διδάξει ὑμᾶς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν. Οὗτος ὁ παράκλητος δεικνύει εἰς τὸν ἄνθρωπον τὴν νοητήν ἐκείνην δύναμιν, ἥτις ἐνοικεῖ πάντοτε εἰς αὐτόν, καὶ ἀπο διώκει ἐξ αὐτοῦ πᾶσαν βλάβην, τὴν ὁποίαν δύναμιν αἰσθάνε ται ὁ φωτεινὸς νοῦς ἀοράτως διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς πίσ στεως, οἱ δὲ ἅγιοι γνωρίζουσιν αὐτὴν διὰ τῆς πείρας. Ἡ δὲ δύναμις ἐκείνη εἶναι αὐτὸς ὁ παράκλητος, ὅστις διὰ τῆς δυνάμεως τῆς πίστεως ἐξάπτει τὴν ψυχήν, καὶ ποιεῖ αὐτ τὴν νὰ ὁρμᾷ καὶ νὰ καταφρονῇ πάντα κίνδυνον διὰ τῆς εἰς Θεὸν ἐλπίδος, καὶ νὰ ὑψώνηται διὰ τῶν πτερύγων τῆς πίσ στεως ἐκ τῆς ὁρατῆς κτίσεως, καὶ νὰ γίνηται πάντοτε ὡς μεθυσμένη ἐκ τῆς ἐκπλήξεως τῆς κατὰ Θεὸν φροντίδος, καὶ ἐκ τῆς ἀσυνθέτου θεωρίας, καὶ διὰ τῆς ἀοράτου κατανοήσεως τῆς θείας φύσεως νὰ συνηθίζῃ τὴν διάνοιαν, ἵνα προσέχῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν κρυφίων αὐτῆς· ἐπειδὴ μέχρις οὗ ἔλθη ἐκεῖνο, ὅπερ ἐστὶ τελείωσις τῶν μυστηρίων, ἡ πίστις ὑπη ρετεῖ μεταξὺ τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων ἄῤῥητα μυστήρια, τὰ ὁποῖα εἴθε ν' ἀξιωθῶμεν καὶ ἡμεῖς διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ, ἐνταῦθα μὲν ὡς ἀῤῥαβῶνα, ἐκεῖ δὲ ἐν ἀληθείᾳ μετὰ τῶν ἀγαπώντων αὐτόν. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΞΣΤ΄. Περὶ ἄλλων τρόπων καὶ ἐννοιῶν τῆς διαφορᾶς τῆς γνώσεως. Η ΓΝΩΣΙΣ, όταν προσηλώνηται εἰς τὰ φαινόμενα πράγ. ματα, ἢ ἀντιλαμβάνηται αὐτὰ διὰ τῶν σωματικῶν αἰσθή σεων, ονομάζεται φυσική· ὅταν δὲ ἐπασχολῆται εἰς τὰ νοη τά, καὶ προσηλώνηται διὰ τοῦ νοὸς εἰς τὰς ἀσωμάτους φύσ σεις, ἐπειδὴ λαμβάνει αἴσθησιν διὰ τοῦ πνεύματος, καὶ ὄχι διὰ τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων, ὀνομάζεται πνευματική· καὶ εἰς τὰς δύο ταύτας περιστάσεις ἔξωθεν ἀντιλαμβάνεται ἡ ψυχὴ τὴν γνῶσιν τῶν ἀντικειμένων· ὅταν δὲ ἐπασχολῆται εἰς τὴν κατανόησιν τοῦ Θεοῦ, ὀνομάζεται ὑπερφυσική, ἢ μᾶλ λον γίνεται ἀνωτέρα τῆς γνώσεως. Ταύτης τῆς γνώσεως τὴν θεωρίαν δὲν λαμβάνει ἡ ψυχὴ διὰ τῆς ἐξωτερικῆς ὕλης, και θὼς εἰς τὰς δύο πρώτας περιστάσεις, ἀλλ' ἀύλως φανεροῦται ἐντὸς αὐτῆς ἀνελπίστως δωρεάν· ἐπειδὴ ἡ βασιλεία τῶν οὐ ρανῶν ὑπάρχει ἐντὸς ἡμῶν, καὶ δὲν ἐλπίζεται διὰ τύπων, οὔτε διὰ παρατηρήσεως ἔρχεται κατὰ τὸν λόγον τοῦ Χριστοῦ, ἀλλ᾽ ἀποκαλύπτεται εἰς τὴν διάνοιαν ἀναιτίως χωρίς τινος περὶ αὐτῆς μελέτης· διότι δὲν εὑρίσκει εἰς αὐτὴν ὕλην ἡ διάνοια. δέ Ἡ πρώτη γνῶσις ἀποκτᾶται ἐκ τῆς διαρκοῦς μελέτης καὶ ἐκ τῆς σπουδῆς καὶ μαθήσεως· ἡ δὲ δευτέρα προέρχεται ἐκ τῆς καθαρᾶς ζωῆς καὶ πολιτείας τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἐκ τῆς πίστεως τῆς διανοίας· ἡ δὲ τρίτη γνῶσις υπάρχει καθιερω μένη εἰς μόνην τὴν πίστιν· καθότι ἐνώπιον τῆς πίστεως ἡ γνῶσις μένει ἀργὴ καὶ ἀνενέργητος, καὶ τὰ ἔργα λαμβάνουσι τέλος, καὶ αἱ αἰσθήσεις γίνονται περιτταί. Ὅσον ἡ γνῶσις αΰτ τη κατέρχεται ἐκ τοῦ πρώτου αὐτῆς βαθμοῦ, τιμᾶται· καὶ

ὅσον περισσότερον κατέρχεται, τοσοῦτον καὶ τιμᾶται και ὅταν φθάσῃ εἰς τὴν γῆν, ἐξουσιάζει τὰ πάντα, καὶ χωρὶς αὐτ τῆς πᾶν πρᾶγμα εἶναι χωλὸν καὶ ἀργόν. Ὅταν δὲ ἡ ψυχή ὑψώσῃ τὴν θεωρίαν αὐτῆς ἄνω, καὶ ἁπλώσῃ τὰς πτέρυγας τῶν διαλογισμῶν αὐτῆς εἰς τὰ ἐπουράνια, καὶ ἐπιθυμήσῃ τὰ μὴ ὑποπίπτοντα εἰς τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις, τότε ἀξιοῦται διὰ τῆς πίστεως τὰ πάντα· τὴν ὁποίαν πίστιν εἴθε νὰ χαρίσῃ καὶ εἰς ἡμᾶς ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ὢν εὐλογη τός εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

ΛΟΓΟΣ ΕΖ'. Περὶ ὑποθέσεως τῆς ψυχῆς ἐκείνης, ήτις ζητεῖ τὴν βαθεῖαν θεωρίαν, ἵνα βυθισθῇ εἰς αὐτήν, καὶ ἀπαλλαγῇ ἐκ τῶν σαρκικῶν λογισμῶν, οἵτινες ἔρχονται ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν πραγμάτων. ΠΑΝ πράγμα ὑψηλότερον κρύπτεται ἀπὸ τὸ κατώτερον, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ἄλλο τι σῶμα ὡς παραπέτασμα· καὶ πᾶ σα νοητὴ οὐσία ἀγγέλων ἢ ψυχῶν δὲν ἔχει τὴν διαφορὰν τῶν ἑαυτῆς πραγμάτων ἔξωθεν, ἀλλ᾽ ἔνδοθεν ἐκ τῶν κινήσεων αὐτῆς· καὶ τοῦτο, εἰς τὸ νὰ δύναται νὰ εἰσέρχηται ἀμέσως καὶ ν' ἀπολαμβάνη τὸ πρῶτον ἐκεῖνο φῶς. Πᾶσα νοητὴ οὐσία κρύπτεται ἐξ ἐκείνων τῶν οὐσιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατώτεραι ἀλλ᾽ ὄχι κατὰ τὴν φύσιν κρύπτονται ἀπ' ἀλλήλων, ἀλλὰ κατὰ τὰς κινήσεις τῶν ἀρετῶν. Λέγω δὲ τοῦτο περὶ τῶν ἁγίων ἀγ γελικῶν δυνάμεων, καὶ περὶ τῶν ψυχικῶν ταγμάτων τῶν

ἁγίων, καὶ τῶν δαιμόνων. Καὶ τὰ μὲν πρῶτα τάγματα κρύ πτονται ἀπὸ τὰ δεύτερα, καὶ ταῦτα πάλιν ἀπὸ τὰ τρίτα καὶ κατὰ τὸν τρόπον καὶ κατὰ τὰς κινήσεις· ἕκαστον τάγμα ἀφ᾿ ἑαυτοῦ καὶ πρὸς αὐτὸ ὑπάρχει κεκρυμμένον ἀπὸ τὰ ἄλλα κατὰ τὴν γνῶσιν, εἴτε φαίνεται, εἴτε ὄχι· ἐκ τῶν κάτω ὅμως φύσεων κρύπτονται κατὰ τὴν φύσιν· ἐπειδὴ ἡ ὅρασις τῶν ἀσωμάτων ἀγγέλων δὲν εἶναι ἔξωθεν ὡς τῶν σωματικῶν· ἀλλὰ τὸ νὰ βλέπωνται μεταξὺ αὐτῶν, τοῦτο, λέγουσιν οἱ θεολόγοι, ὅτι εἶναι ἔσωθεν αὐτῶν εἰς τε τὰς ἀρετὰς καὶ εἰς τὸ μέτρον τῶν κινήσεων· διὰ τοῦτο ἂν καὶ ἔχωσιν ἴσην τὴν τιμήν, καὶ ἂν ἀπομακρύνωνται ἀπ' ἀλλήλων, βλέπονται με ταξὺ αὐτῶν, ὄχι κατὰ φαντασίαν, ἀλλὰ δι' ἀληθινῆς δρά σεως, καὶ ἀληθινῆς φύσεως, ἐκτὸς τῆς αἰτίας τῶν πάντων, ἤγουν τῆς τρισυποστάτου θεότητος, ἥτις ὑπέρκειται ταύτης τῆς διαφορᾶς. Οἱ δὲ δαίμονες, ἂν καὶ ὑπάρχωσι κατὰ πολλὰ ἐναγεῖς καὶ ἀκάθαρτοι, δὲν κρύπτονται ἀπ' ἀλλήλων ὡς αἱ δύο ἀνώτεραι αὐτῶν τάξεις, τὰς ὁποίας δὲν βλέπουσιν· ἐπειδὴ ἡ πνευματικὴ ὅρασις εἶναι τὸ φῶς τῆς κινήσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς αὐτὰς τὰς πνευματικὰς οὐσίας ὀφθαλμές, καὶ ὅταν σκοτισθῶσιν αἱ κινήσεις, δὲν βλέπουσι τὰς ἀνωτέρας τάξεις, βλέπονται όμως μεταξύ των· ἐπειδὴ οἱ δαίμονες εἶναι παχύ- τεροι τῶν ἁγίων ἀγγέλων καὶ κατὰ τὴν φύσιν καὶ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτῶν τάξιν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν δαιμόνων. Αἱ δὲ ψυχαὶ τῶν ἀνθρώπων ἐφ' ὅσον ὑπάρχουσι μεμο λυσμέναι ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, καὶ ἐσκοτισμέναι ἐκ τῶν παθῶν, οὔτε ἑαυτάς, οὔτε μεταξὺ αὐτῶν βλέπονται· ἐὰν ὅμως καθα ρισθῶσι διὰ τῆς μετανοίας, καὶ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν πρώτην αὐτῶν πλάσιν, τότε λαμπρῶς καὶ καθαρῶς βλέπουσι καὶ τὰς τρεῖς τάξεις, ἤγουν τὴν ὑπεράνω αὐτῶν τάξιν τῶν ἀγγέλων, τὴν ὑποκάτω αὐτῶν τάξιν τῶν δαιμόνων, καὶ μεταξὺ αὐτῶν· ὄχι ὅτι ἀλλοιοῦνται καὶ λαμβάνουσι σωματικὸν σχῆμα, καὶ τότε βλέπουσιν εἴτε ἀγγέλους, εἴτε δαίμονας, εἴτε μεταξύ

αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἰδίας αὑτῶν φυσικῆς ἰδιότητος κατὰ πνευματικὴν τάξιν. Ἐὰν ὅμως εἴπῃς, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, τὸ νὰ φανῇ εἰς τὴν ψυχὴν δαίμων ἢ ἄγγελος, ἐὰν δὲν ἀλ. λοιωθῇ καὶ μετασχηματισθῇ εἰς ἄλλο εἶδος· ἐὰν γίνῃ τοῦτο, ὅπερ λέγεις, τότε λοιπόν βλέπει τὸ σῶμα, καὶ ὄχι ἡ ψυχή, καὶ ἑπομένως τίς ἡ χρεία τῆς καθάρσεως τῆς ψυχῆς; ἂν καὶ εἰς τοὺς μὴ καθαρούς κατὰ τὴν ψυχὴν φαίνωνται ἐνίοτε οἱ δαίμονες, ὡς καὶ οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰ βλέπουσιν αὐτοὺς διὰ τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν· δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν καθαρὰν ψυχήν, ἥτις βλέπει αὐτοὺς πνευματικῶς διὰ τοῦ διορατικοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς ἰδίας αὐτῆς φύσεως. Ὅτι δὲ αἱ ψυ καὶ βλέπονται μεταξύ των, ἐνῷ εὑρίσκωνται εἰς τὸ σῶμα, μὴ θαυμάσῃς περὶ τούτου· διότι σοὶ φέρω πρὸς φανερὰν ἀπόδει ξιν τὸν φιλαλήθη ἐκεῖνον μάρτυρα, τὸν μέγαν ᾿Αθανάσιον, ὅστις συνέγραψε τὸν βίον τοῦ ἁγίου Αντωνίου, εἰς τὸν ὁποῖον λέγει, ὅτι ἱστάμενός ποτε ὁ μέγας Αντώνιος εἰς προσευχήν, εἶδεν ἑνός τινος τὴν ψυχὴν νὰ ἀνέρχηται μετά πολλῆς τιμῆς εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ ἐμακάρισεν ἐκεῖνον, ὅστις ἠξιώθη τοιαύ- της τιμής· ἦτο δὲ ἡ ψυχὴ ἐκείνη τοῦ μακαρίου Ἀμμοῦν, ὅστις εὑρίσκετο εἰς τὸ ὄρος τῆς Νιτρίας, τὸ ὁποῖον ὄρος ἀπη χεν ἐκ τοῦ μέρους, ὅπου κατώκει ὁ ᾿Αντώνιος, δεκατρεῖς ἡμέ ρας μακράν. Εντεῦθεν λοιπὸν γίνεται δῆλον, ὅτι οἱ τρεῖς προειρημέναι πνευματικαί φύσεις, κἂν ἀπέχωσιν ἀπ' ἀλλή λων, βλέπονται μεταξύ των, καὶ ὅτι τὰ διαστήματα δὲν ἐμ- ποδίζουσιν αὐτάς. Οταν λοιπὸν αἱ ψυχαί καθαρισθῶσι βλέ πονται μεταξύ των, ὄχι σωματικῶς, ἀλλὰ πνευματικῶς· διότι ἡ σωματική όρασις ὡς φανερά βλέπει μόνον τὰ ἔμπροσθεν αὐτῆς κείμενα, ὅσα ὅμως εὑρίσκονται μακράν, ἀπαιτοῦσιν ἄλλην δρασιν. Αἱ ἀνώταται ἀγγελικαὶ τάξεις εἶναι πολλαὶ καὶ ἀναρίθ μητοι, καὶ ὀνομάζονται κατὰ τὴν διαφορὰν καὶ τὴν τάξιν αὐ τῶν· ἐπειδὴ ὠνομάσθησαν Αρχαί, καὶ Ἐξουσίαι, καὶ Δυνά

μεις. Καὶ Κυριότητες ἴσως ὠνομάσθησαν ὡς τετιμημέναι, καὶ εἶναι μὲν ὀλιγώτεραι τῶν λοιπῶν ἀγγελικῶν τάξεων, αἵτινες ὑποτάσσονται εἰς αὐτάς, ὡς λέγει ὁ ἅγιος Διονύσιος ὁ ᾿Αθη νῶν ἐπίσκοπος, ὑπάρχουσιν ὅμως μέγιστοι κατὰ τὴν τάξιν, καὶ τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ ἰδιαίτεραι κατὰ τὸ μέσ γεθος τῶν ταγμάτων αὑτῶν, αἵτινες ἐκτείνονται εἰς πάσας τὰς λοιπὰς τάξεις, καὶ καταντῶσιν ἕως εἰς τὴν ἑνότητα τοῦ μεγάλου καὶ δυνατοῦ τῶν ὅλων, ὅστις εἶναι κεφαλὴ καὶ θε- μέλιον πάσης τῆς κτίσεως· καὶ κεφαλὴν λέγω ὄχι τὸν κτί- στην, ἀλλὰ τὸν προηγούμενον τῶν θαυμάτων τῶν ἔργων τοῦ Θεοῦ, ἤγουν τὸν Ἰησοῦν Χριστόν· διότι αὗται αἱ νοεραὶ οὐσία τῶν Κυριοτήτων εἶναι πολὺ κατώτεραι καὶ ἐλλειπεῖς κατὰ τὴν πρόνοιαν ὡς πρὸς τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, ὅστις εἶναι πλά στης καὶ αὐτῶν καὶ ἡμῶν· εἶναι δὲ τοσοῦτον ὑποδεέστεραι αὗται, ὅσον κατώτεραι καὶ ὑποδεέστεραι εἶναι αἱ εἰς αὐτὰς ὑποκείμεναι λοιπαὶ ἀγγελικαί τάξεις. Λέγω δὲ τοὺς ἀγγέ λους ὑποδεεστέρους ὄχι κατὰ τὸν τόπον, ἀλλὰ κατὰ τὴν δύο ναμιν καὶ τὴν γνῶσιν, καὶ τὸ μέτρον αὑτῶν· ἐπειδὴ ἡ γνῶσις ἀκολουθεῖ κατ' αναλογίαν εἰς τὴν ἀνωτέραν καὶ κατωτέραν τάξιν. Ἡ δὲ θεία γραφή ὠνόμασε πάσας ταύτας τὰς νοεράς οὐσίας δι' ἐννέα πνευματικῶν ὀνομάτων, διαιρέσασα αὐτὰς εἰς τρεῖς τάξεις· καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην τάξιν περιλαμβά- νονται οἱ μεγάλοι καὶ ὑψηλοὶ καὶ ἁγιώτατοι Θρόνοι, καὶ τὰ πολυόμματα Χερουβίμ, καὶ τὰ ἑξαπτέρυγα Σεραφίμ· εἰς δὲ τὴν δευτέραν αἱ Κυριότητες, καὶ αἱ Δυνάμεις, καὶ αἱ Εξου σίαι· εἰς δὲ τὴν τρίτην αἱ ᾿Αρχαί, καὶ οἱ ᾿Αρχάγγελοι, καὶ οἱ "Αγγελοι. Ερμηνευόμενα δὲ ταῦτα τὰ ὀνόματα τῶν ταγ μάτων τούτων ἐκ τῆς ἑβραϊκῆς γλώσσης σημαίνουσι, τὰ μὲν Σεραφίμ, θερμαντικὰ καὶ καυστικά· τὰ δὲ Χερουβίμ, τὰ πολ λὰ τῇ γνώσει καὶ τῇ σοφίᾳ· οἱ δὲ Θρόνοι, ὑποδοχὴ Θεοῦ καὶ ἀνάπαυσις. Ωνομάσθησαν διὰ τούτων τῶν ὀνομα το ματα ταῦτα ὡς ἐκ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν· οἱ Θρόνοι λέγον

ται τίμιοι· Κυριότητες, ὡς ἔχουσαι ἐξουσίαν εἰς πᾶσαν βασιλείαν Αρχαί, οἱ διοικοῦντες τὸν αἰθέρα· Ἐξουσίαι, οἱ ἐξουσιάζοντες τὰ ἔθνη καὶ ἕκαστον ἄνθρωπον. Δυνάμεις, οἱ ἰσχυροὶ κατὰ τὴν δύναμιν, καὶ φοβεροὶ εἰς τὴν θεωρίαν Σερα φίμ, οἱ ἁγιάζοντες· Χερουβίμ, οἱ βαστάζοντες· Αρχάγγε λοι, οἱ ἔξυπνοι φύλακες· "Αγγελοι, οἱ ἀπεσταλμένοι. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην ἡμέραν ἐκτίσθησαν αἱ ἐννέα αὗται νοεραί φύσεις σιωπηλῶς καὶ διὰ μιᾶς φωνῆς, ὅπερ εἶναι τὸ φως· εἰς δὲ τὴν δευτέραν τὸ στερέωμα· τὴν τρίτην ἡμέραν ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὰ συστήματα τῶν θαλασσῶν καὶ τὴν βλά στησιν τῶν βοτανῶν· τὴν δὲ τετάρτην τὸν ἥλιον, τὴν σελή νην καὶ τοὺς ἀστέρας· τὴν πέμπτην ἡμέραν τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ τὰ ἑρπετὰ καὶ τοὺς ἰχθύας· καὶ τὴν ἔκτην τὰ ζῶα καὶ τὸν ἄνθρωπον. Η θέσις ὅλου τοῦ κόσμου κατὰ τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος ἔχει ἀρχὴν μὲν τὴν Ἀνατολήν, τέλος δὲ τὴν Δύσιν, πρὸς τὰ δεξιὰ τὸν βοῤῥᾶν, καὶ πρὸς τὰ ἀριστερὰ τὸν νάταν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΞΗ΄. Περὶ φυλακῆς τῆς καρδίας, καὶ θεωρίας λεπτοτέρας. ΕΑΝ, εὑρισκόμενος κατὰ μόνας εἰς τὸ κελλίον σου, δὲν ἀπέ- κτησας εἰσέτι δύναμιν ἀληθινῆς θεωρίας, καταγίνου εἰς τὴν μελέτην τῶν τροπαρίων καὶ τῶν καθισμάτων, εἰς τὴν μνή μὴν τοῦ θανάτου, καὶ εἰς τὴν ἐλπίδα τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. διότι ὅλα αὐτὰ συνάγουσι τὸν νοῦν, καὶ δὲν ἀφίνουσιν αὐτὸν νὰ μετεωρίζηται, ἕως ὅτου ἤθελε τοὶ ἐπέλθη ἡ ἀληθῆς θεωρία

ἐπειδὴ ἡ δύναμις τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἶναι ἰσχυροτέρα ἀπὸ τὰ πάθη. Καταγίνου δὲ καὶ εἰς τὴν μελέτην τῶν μελλόντων, καὶ εἰς τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐννόησον καλῶς τὸ νόημα τῶν τροπαρίων, καὶ παραφυλάττου ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν πραγ μάτων, ἅτινα ἐρεθίζουσι τὰ πάθη καὶ τὰς ἐπιθυμίας. Φύλαξον ταῦτα τὰ μικρὰ ἔργα ἐντὸς τοῦ κελλίου σου, καὶ ὁμοῦ μετ' αὐτῶν ἐρεύνησον πάντοτε τοὺς λογισμούς σου, καὶ παρακά λεσον τὸν Θεόν, ὅπως σοι δώσῃ φωτισμὸν ναὸς εἰς πάντα σου τὰ ἔργα· διότι ἐκ τούτου ἄρχεται ν' ἀναβρύῃ εἰς σὲ ἡ πνευματικὴ χαρά, καὶ θέλεις εὕρῃ τὰς στενοχωρίας καὶ τὰς θλίψεις γλυκυτέρας τοῦ μέλιτος. Δὲν δύναταί τις νὰ νικήσῃ τὰ πάθη ἄλλως, παρὰ διὰ τῶν πρακτικῶν ἀρετῶν· τὸν δὲ διασκορπισμὸν τοῦ νοὸς νικᾷ τις, ἐὰν καταγίνηται εἰς τὴν πνευματικὴν θεωρίαν· καθότι ὁ νοῦς ἡμῶν εἶναι ἐλαφρός, καὶ ἐὰν δὲν δεσμευθῇ διά τινος λογισμοῦ, δὲν παύει ἀπὸ τοῦ νὰ περιφέρεται τῇδε κἀκεῖσε, καὶ χωρὶς τὴν κατόρθωσιν τῶν προειρημένων ἀρετῶν, δὲν εἶναι δυνατόν ν' ἀποκτήσῃ ὁ νοῦς ταύτην τὴν προφύλαξιν· διότι ἐὰν δὲν νι κήση τις τοὺς ἐχθροὺς αὑτοῦ δὲν δύναται νὰ εἰρηνεύσῃ, καὶ ὅταν δὲν βασιλεύῃ ἡ εἰρήνη εἰς τινα, πῶς δύναται ν' ἀπο- λαύσῃ τὰ ἐκ τῆς εἰρήνης ἀγαθά; ἐπειδὴ τὰ πάθη εἶναι ὡς διάφραγμα καὶ μεσότοιχον ἔμπροσθεν τῶν κρυπτῶν ἀρετῶν τῆς ψυχῆς, καὶ ἐὰν ταῦτα πρῶτον δὲν καταπέσωσι διὰ τῶν πρακτικῶν ἀρετῶν, δὲν φαίνονται τὰ εὑρισκόμενα ἔσωθεν τού των, καθὼς δὲν δύναταί τις, ἔξω τοῦ τείχους εὑρισκόμενος, νὰ συναναστρέφηται μετὰ τῶν ἐντός, καὶ καθὼς δὲν βλέπει τις τὸν ἥλιον ἐν καιρῷ ὁμίχλης, οὕτως οὐδὲ τὴν ἀρετὴν τῆς ψυχῆς, ἐν ὅσῳ διαμένει ἡ ταραχὴ τῶν παθῶν. Εὔχου εἰς τὸν Θεὸν νὰ σοὶ δώσῃ φωτισμόν, ὅπως αἰσθαν- θῇς τὴν ἀγάπην καὶ τὸν πόθον τοῦ ἁγίου Πνεύματος· διότι ὅταν σοὶ ἔλθῃ αὕτη ἡ αἴσθησις καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ Πνεύματος, τότε θέλεις ἀποφύγει τὸν κόσμον, καὶ ὁ κόσμος θέλει ἀπο •

μακρυνθὴ ἀπὸ σοῦ· ἀδύνατον εἶναι νὰ αἰσθανθῇς ταῦτα ἀνευ ἡσυχίας καὶ ἀσκήσεως καὶ ἰδιαιτέρας μελέτης, καὶ χωρίς τούτων μὴ ζητήσῃς ἐκεῖνα· καθότι ἐὰν τὰ ζητήσῃς, μετα βάλλονται μετ' ὀλίγον, καὶ γίνονται σωματικά, καὶ ὁ νοῶν νοήτω. Μετὰ ἱδρώτων καὶ πόνων τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς ἀσκή σεως ηὐδόκησεν ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ νὰ τρώγῃ, ὅστις θέλει καὶ ἐπιθυμεῖ, τοῦτον τὸν ἄρτον τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύμα τος· ἔκαμε δὲ τοῦτο ὁ πανάγαθος Θεὸς ὄχι ἀπὸ κακίαν, ἀλλ᾽ ἵνα μὴ συμβῇ εἰς ἡμᾶς δυσπεψία, καὶ ἀποθάνωμεν ψυχικῶς· ἐπειδὴ ἑκάστη ἀρετὴ εἶναι μήτηρ τῆς δευτέρας· ἐὰν λοιπὸν ἀφήσης τὴν μητέρα, ἥτις γεννᾶ τὰς ἄλλας ἀρετάς, καὶ ζη τήσης τὰς θυγατέρας, πριν ν' ἀποκτήσης τὴν μητέρα αὐτῶν, ἔχιδναι ἀποβαίνουσιν εἰς τὴν ψυχήν· καὶ ἐὰν δὲν ἀπορρίψης αὐτὰς ἀπὸ σοῦ, ταχέως θέλεις ἀποθάνει ψυχικῶς.

ΛΟΓΟΣ ΞΘ΄.

Περὶ διαφόρων ὑποθέσεων· καὶ τίς ἡ χρεία ἑκάστης τούτων.

ΑΙΣΘΗΣΙΣ πνευματικὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις προγυμναθεῖσα ὑπάρχει ἱκανὴ νὰ δεχθῇ τὴν θεωρητικὴν δύναμιν, καθὼς ἡ κόρη τῶν σωματικῶν ὀφθαλμῶν, ἥτις δέχεται τὸ αἰσθητὸν φῶς τοῦ ἡλίου. Θεωρία δὲ νοητὴ εἶναι γνῶσις φυσική, ἥτις ἑνώνεται μετὰ τῆς καταστάσεως τῆς φύσεως, ἡ ὁποία όνο μάζεται φυσικὸν φῶς. Δύναμις ἁγία εἶναι χάρισμα τοῦ δια κριτικοῦ ἡλίου, ἤγουν τῆς ἀρετῆς τῆς διακρίσεως, ἥτις ἐτέθη μεταξὺ τοῦ φυσικοῦ φωτὸς καὶ τῆς θεωρίας. Φύσεις δὲ εἶναι τινὰ ὄντα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι μεταξὺ τῶν διακριτικῶν, οἱ 1

τινες μεταβαίνουσιν ἐκ τοῦ φυσικοῦ φωτὸς εἰς τὴν θεωρίαν. Πάθη δὲ εἶναι σκληρά τις οὐσία, ἥτις ἔσταται μεταξὺ τοῦ φυ σικοῦ φωτὸς καὶ τῆς θεωρίας, καὶ ἐμποδίζει τὴν διάκρισιν τῆς διαφορᾶς τῶν πραγμάτων. Καθαρότης εἶναι ἡ λαμπρό τῆς τοῦ νοητοῦ ἀέρος τοῦ πνεύματος, ἐντὸς τοῦ κόλπου του ὁποίου πτεροῦται ἡ πνευματικὴ ἡμῶν φύσις. Καθὼς ἡ σωμα τικὴ αἴσθησις, ὅταν ἀπὸ αἰτίας τινὰς βλαβή, στερεῖται τὴν ἑαυτῆς ἐνέργειαν, οὕτω καὶ ὁ νοῦς, ὅταν δὲν ἦναι ὑγιής, στε ρεῖται τὴν ἐνέργειαν τῆς γνώσεως· ἐὰν ὅμως ὁ νοῦς ἦναι μὲν ὑγιής, δὲν ὑπάρχει ὅμως μετ' αὐτοῦ ἡ γνῶσις, ὁ νοῦς τότε ἄνευ αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ καὶ νὰ διακρίνη τὴν διαφορὰν τῶν πνευματικῶν ἔργων· καὶ ἐὰν τὸ φυσικὸν φῶς καὶ ἡ διάκρισις ἦναι μεν πεφυλαγμένα καθ' ἑαυτά, δὲν ἔχου σιν ὅμως μεθ' ἑαυτῶν καὶ τὴν χάριν τοῦ πνεύματος, μένουσιν ἀνενέργητα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς διακρίσεως, καθώς μέσ νουσιν ἀνενέργητοι ἐν καιρῷ νυκτὸς οἱ σωματικοὶ ὀφθαλμο! διὰ τὴν στέρησιν τοῦ ἡλίου. Ὅταν ὅμως ὅλα ταῦτα ᾖναι δυ ναμωμένα καὶ τελειωμένα καθ' ἑαυτά, τότε λέγομεν τὸν ὀφ θαλμόν, ὅστις διακρίνει καλῶς τὰ πάντα, ὀφθαλμὸν καὶ ὅ- ρασιν, καὶ τὰ πράγματα ἐκεῖνα δὲν διεκρίθησαν ἡ διακρί νονται· καὶ τοῦτο εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ λέγει ὁ ψαλμός, «ἐν τῷ φωτί σου οψόμεθα φῶς. Ἐὰν ἡ μὲν χάρις τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος πλησιάζῃ εἰς τὴν ψυχήν, καὶ κινῇ τὴν ὄρεξιν, καὶ πα ρακινῇ αὐτήν, καὶ προξενῇ προσοχήν, ὅταν ὅμως δὲν ὑπάρχη καθαρότης εἰς αὐτήν, ὁμοιάζει ὡς ἀὴρ κενός, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει λαμπρότητα διὰ τὴν παχύτητα τῶν νεφῶν καὶ τῶν σκου τεινῶν ὑλῶν τῶν παθῶν, ἅτινα εὐκόλως ἐξαπλοῦνται πρὸς τὸ φῶς τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου πνεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον εὐφραινόμεθα διὰ τῆς ἡδονῆς ταύτης τῆς θεωρίας. Ὅταν ἡ θεωρία χωλαίνει ἀπὸ διάκρισιν, τότε ἡ φύσις μέσ νει ἀργὴ ἀπὸ τὴν πράξιν, ἡ δὲ ψυχὴ ἐμποδίζεται ἀπὸ τοῦ νὰ αἰσθανθῇ τὴν ἡδονὴν τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἐξ

αἰτίας τῶν σωματικῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα σκεπάζουσι τὰς θείας ἐλλάμψεις, ἵνα μὴ ἔλθωσιν εἰς ἡμᾶς· διὰ τοῦτο λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτοῦνται πάντα τὰ προλεχθέντα, ἐὰν καὶ ἦναι δύσκολον νὰ εὕρη τις πάντα ταῦτα εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ἄνευ ἐλλείψεως· ἐπειδὴ δὲν δύνανται οἱ περισσότεροι νὰ φθάσωσιν εἰς τὴν τελειότητα τῆς πνευματικῆς γνώσεως, αὕτη ἡ ἔλλειψις τούτων προέρχεται ἐκ τῆς ἀνικανότητος τῆς διανοίας, καὶ ἐκ τῆς συγχύσεως τοῦ θελήματος, καὶ ἐκ τῆς θέσεως, ἥτις δὲν ἁρμόζει εἰς τὸν σκοπόν, καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς καθαρότητος, καὶ ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ εὑρίσκη τις διδάσκαλον καὶ ὁδηγόν, καὶ ἐκ τῆς ἀπομακρύνσεως τῆς χάριτος, (καθώς λέγει ὁ Σειράχ, εἰς ἄνθρωπον μικρολόγον δὲν εἶναι καλὸς ὁ πλοῦτος, οὔτε πρέπει εἰς αὐτὸν νὰ ἐξουσιάζῃ τοὺς μεγάλους,) προσέτι προέρχεται ἡ στέρησις καὶ ἀπὸ τὰ ἐμπόδία τῶν καιρῶν καὶ τῶν τόπων καὶ τῶν τρόπων.

Αλήθεια εἶναι ἡ κατὰ Θεὸν αἴσθησις, ἥτις σχηματίζεται εἰς τὰς αἰσθήσεις τοῦ πνευματικοῦ νοός, καὶ γεύεται τις αὐτὴν εἰς ἑαυτόν. Αγάπη δὲ εἶναι καρπὸς τῆς εὐχῆς, τῆς ὁποίας ἡ θεωρία ὁδηγεῖ τὸν νοῦν ἀκορέστως εἰς τὸν ἑαυτῆς πόθον, ὅταν ἐπιμείνῃ τις εἰς αὐτὴν ἄνευ ἀκηδίας, καὶ διὰ τοῦ νοὸς σιωπηλῶς εὔχεται μετὰ ἐνθυμημάτων καυστικῶν, καὶ μετὰ πολλῆς θερμότητος. Εὐχὴ δὲ εἶναι νέκρωσις τῶν ἐννοιῶν τοῦ θελήματος τῆς σαρκός· διότι ὁ ἐν ἀληθείᾳ εὐχόμενος εἶναι ἴσως μὲ τὸν νεκρωθέντα ἐκ τοῦ κόσμου· καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ν' ἀπαρνηθῇ τις ἑαυτόν, τὸ νὰ ὑπομένῃ καὶ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν προσευχήν· λοιπὸν ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς ψυχῆς καὶ τῆς ζωῆς εὑρίσκεται.

Καθὼς ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ ἱδρῶτος της νηστείας βλαστάνει ὁ στάχυς τῆς σωφροσύνης, οὕτω καὶ ἐκ τοῦ χορτασμοῦ τῆς κοιλίας βλαστάνει ἡ ἀκολασία, καὶ ἐκ τῆς τελειώσεως τῆς ἀκολασίας βλαστάνει ἡ ἀκαθαρσία· ἀλλ᾽ εἰς και λίαν πεινῶσαν οὐδέποτε συμβαίνουσι λογισμοί αἰσχρότητος.

Εκαστον φαγητόν, τὸ ὁποῖον τρώγομεν, αὐξάνει τον χυμόν καὶ τὴν δύναμιν τῆς φύσεως, καὶ ὅταν ἐνδυναμωθῶσιν ὅλα τὰ ὀργανικὰ μέλη ἐκ τῆς ὑπερβολικῆς τάσεως τοῦ ὅλου σώ ματος, ἐὰν συμβῇ νὰ ἴδωμέν τι σωματικόν, ἡ ἐὰν κινηθῇ εἰς τὴν καρδίαν ἡμῶν ἀκούσιός τις λογισμός, τότε αἴφνης ἐξ αὐτοῦ κινεῖται ὕλη ἡδονῆς, καὶ διαβιβάζεται εἰς ὅλον τὸ σῶ μα, καὶ ὅσον δυνατὴ· καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ διάνοια τοῦ σώφρονος καὶ καθαροῦ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ λογισμούς, εὐθὺς ὅμως ταράτ τεται ἡ διάκρισις αὐτοῦ ἐξ ἐκείνης τῆς αἰσθήσεως, τῆς γινο- μένης εἰς τὰ ἑαυτοῦ μέλη, καὶ πίπτει ἐκ τῆς πνευματικής αὑτοῦ θέσεως, ἐφ᾽ ἧς ἵσταται, ὡς ἀφ᾽ ὑψηλοῦ τινος τόπου, καὶ μολύνεται ἡ ἁγιότης τῶν λογισμῶν αὐτοῦ, καὶ ἡ λαμπρά αὐτοῦ σωφροσύνη ἕνεκα της ταραχῆς τῶν παθῶν, τὰ ὁποῖα εἰσῆλθον εἰς τὴν καρδίαν ἐκ τῆς πυρώσεως τῶν μελῶν, καὶ τότε ἐξασθενεῖ τὸ ἥμισυ τῆς δυνάμεως τῆς διανοίας αὐτοῦ, ὥστε δύναταί τις νὰ εἰπῇ, ὅτι λησμονεῖ καὶ τὸν πρῶτον σκο- πὸν τῆς ἑαυτοῦ ἐλπίδος, καὶ πρὶν νὰ εἰσέλθη εἰς τὸν ἀγῶνα, εὑρίσκεται ὑπεύθυνος ἄνευ ἀγῶνος, καὶ γίνεται ὑποκείμενος εἰς τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Εἰς ταῦτα πάντα υπάρχει ή προαί ρεσις τοῦ ἀνθρώπου αἰτία, ἀναγκαζομένη ὑπὸ τοῦ ἀκαταπαύ στου χορτασμοῦ, κἂν οὗτος διάγῇ καλῶς εἰς τὸν λιμένα τῆς σωφροσύνης, οὐχ ἧττον όμως συγκατατίθεται νὰ παραδοθῇ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἠθέλησε ν' ἀνέλθῃ εἰς τὴν καρ δίαν αὐτοῦ· καὶ ὅταν κοιμηθῇ, περικυκλοῦσιν αὐτὸν τὸ πλῆ θος τῶν ματαίων λογισμῶν καὶ αἰσχρῶν φαντασιῶν, καὶ ποιοῦ σι τὴν προτέραν αὐτοῦ καθαρὰν στρωμνὴν πανδοχεῖον πορ- νείας, καὶ θέατρον ἐπιθυμιῶν, καί, παραδεχόμενος εἰς τὴν μέσ θὴν τῶν λογισμῶν αὐτοῦ τὴν μετ᾿ αὐτῶν συγκοινωνίαν, μου λύνει τὰ καθαρὰ αὐτοῦ μέλη χωρίς νὰ πλησιάσῃ εἰς γυναῖκα· τότε ποία θάλασσα ταράσσεται καὶ ἐξαγριοῦται τόσον, ὅσον ὁ νοῦς ὑπὸ τῆς δυνάμεως τῶν κυμάτων τῆς σαρκὸς ἕνεκα τῆς χορτασίας τῆς κοιλίας;

Ώ σωφροσύνη! πόσον λαμπρύνεται τὸ κάλλος σου δια τῆς χαμευνίας, καὶ διὰ τοῦ κόπου τῆς πείνης τῆς ἀφαιρού σης τὸν ὕπνον, καὶ διὰ τῆς κακοπαθείας τοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον γίνεται ὡς σκελετὸς διὰ τὴν ἀποχὴν τῶν βρωμάτων. Πᾶν φαγητόν, καὶ πᾶσα ἀνάπαυσις πλάττει ἐντὸς ἡμῶν εἴ- δωλα άσχημα, τὰ ὁποῖα φαίνονται εἰς τὸν κρυπτὸν τόπον τῆς διανοίας, καὶ γαργαλίζουσι καὶ παρακινοῦσιν ἡμᾶς νὰ συγχα τατεθῶμεν κρυπτῶς εἰς αἰσχρὰ πράγματα· ἀλλ' ἡ κενή και λία κάμνει τὸ φρόνημα ἡμῶν νὰ εἰρηνεύη καὶ νὰ ἡσυχάζῃ ἀπὸ ταραχώδεις λογισμούς, ἡ δὲ πλήρης φαγητῶν εἶναι τε τράπυλος οἰκία θεωριῶν καὶ ἀτόπων φαντασμάτων, κἂν εἰς τὴν ἔρημον εὑρισκώμεθα κατά μόνας· διότι λέγει καὶ ἡ πα ροιμία, ὁ κόρος καὶ ἡ χορτασία ἐπιθυμεῖ τὰ πολλά. Ὅταν ἀξιωθῇς τῆς θεϊκῆς χάριτος, μὴ νόμιζε, ὅτι δὲν μολύνεται καὶ ταράττεται ἡ διάνοιά σου ἐκ τῶν ἀπρεπῶν λο- γισμῶν, τῶν κινουμένων ὑπὸ τοῦ σώματος, (ἐπειδὴ ἄνευ τούτων τῶν λογισμῶν ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ τις), οὔτε ἐξ ἐκεί νων, οἱ ὁποῖοι εὐκόλως νικῶνται ὑπὸ σοῦ, κἂν ἡ διάνοιά σου ὑπάρχῃ πολλὰ ὑψηλή· ἀλλὰ μᾶλλον νόμιζε, ὅτι ἀπὸ ἐκείνους τοὺς λογισμοὺς τῆς θεϊκῆς ἐνεργείας δὲν ἀφίνεται ὁ νοῦς νὰ πολεμήσῃ ἐναντίον αὐτῶν, καὶ ν' ἀφανίση αὐτούς· ἀλλ' ὅταν ἐπέλθῃ τις λογισμός, ἁρπάζεται ὁ νοῦς βιαίως καὶ ἀθελήτως ὑπὸ τῆς θείας χάριτος καὶ τῆς συνηθείας, ἥτις μένει ὡς ζύμη ἐντὸς τῆς καρδίας, ἡ ὁποία εἶναι οἶκος τῆς διανοίας. Αλλος εἶναι ὁ νοῦς τοῦ ἀγωνιστοῦ, τοῦ καταγινομένου εἰς τὴν πρακτικὴν ἀρετήν, καὶ ἄλλη ἡ τάξις τοῦ θεωρητικού, ἥτις ὁμοιάζει μὲ τὴν Ἱερωσύνην. Η διάνοια ἐκείνη, ἥτις θείῳ ἐλέει ἐνεκρώθη τῷ κόσμῳ, έχει μόνον ψιλοὺς λογισμοὺς περὶ τῶν πραγμάτων ἄνευ πάλης καὶ ἀγῶνος· ἡ δὲ τελειότης, ηνωμένη μετὰ σαρκὸς καὶ αἵματος, βασιλεύει κατ' ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀναβρύουσιν ἐκ τῆς σαρκός, καὶ δὲν καταργεῖ αὐτά, ἐν ὅσῳ τῇ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων εἰς πᾶσαν περί

στασιν ὁ νοῦς λαμβάνει ἀλλοίωσιν. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ Ο'.

Περὶ τῶν λόγων τῆς θείας γραφῆς, οἵτινες ἐρεθίζουσι πρὸς μετάνοιαν.

ΤΗΝ ἀνδρείαν, περὶ τῆς ὁποίας οἱ θεῖοι πατέρες ἔγραψαν, καὶ τὴν περὶ μετανοίας δύναμιν, ἥτις εὑρίσκεται εἰς τὰ ἅγια βιο βλία τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, δὲν πρέπει νὰ ἐκλαμ- βάνωμεν πρὸς βοήθειαν τῆς ἁμαρτίας, καὶ νὰ καταστρέφω. μεν τοὺς ἀπαραβάτους νόμους τοῦ Κυρίου· διότι οἱ νόμοι οὗτοι ὡρίσθησαν ἀνέκαθεν διὰ στόματος πάντων τῶν ἁγίων εἰς πάσας τὰς γραφάς θείᾳ δυνάμει πρὸς ἀναίρεσιν τῆς ἀν μαρτίας· καθότι, ἵνα ἔχωμεν ἐλπίδα μετανοίας, ἐμηχανεύθη σαν ν' ἀπαλλάξωσι τὰς αἰσθήσεις ἐκ τοῦ φόβου τῆς ἀπο γνώσεως, ὅπως πᾶς ἄνθρωπος τρέχει πρὸς μετάνοιαν, καὶ ὄχι ἀφόβως πρὸς ἁμαρτίαν. Ἰδοὺ ὁ Θεὸς εἰς πάσας τὰς ἄ γίας γραφὰς ἐκήρυξε τὸν πρὸς αὐτὸν φόβον, καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι μισεῖ τὴν ἁμαρτίαν· διότι διὰ ποίαν αἰτίαν ἀπεπνίγει ἡ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Νῶς γενεὰ διὰ τοῦ κατακλυσμοῦ; δὲν ἐπνίγη ἕνεκα τῆς λαγνείας, διότι ἐξεμάνησαν οἱ τότε ἄν θρωποι ἀπὸ τὸ κάλλος τῶν θυγατέρων τοῦ Κάϊν ; ἐπειδὴ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δὲν ὑπῆρχε φιλαργυρία, οὔτε πόλεμοι. Διὰ τί αἱ πόλεις τῶν Σοδόμων ἐγένοντο πυρίκαυστοι; ἐπειδὴ παρέ- δωκαν τὰ ἑαυτῶν μέλη οἱ ἐν αὐταῖς κατοικοῦντες εἰς τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὴν ἀκαθαρσίαν τόσον, ὥστε υπερίσχυσε τὸ θέλημα τούτων εἰς πᾶσας τὰς ἀκαθάρτους καὶ ἀτόπους πρά- 22*

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΟΓΩΝ

340

ξεις. Δὲν ἐθανατώθησαν εἰς μίαν ὥραν εἰκοσιπέντε χιλιάδες ἄνθρωποι ἐκ τῶν υἱῶν Ἰσραήλ διὰ τὴν πορνείαν ἑνὸς μόνους Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐξέπεσεν ἐκ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ ὁ γίγας Σαμψών, ὅστις, ἐκ κοιλίας μητρὸς ἁγιασθείς, ἀφιερώθη εἰς τὸν Θεόν, καὶ εὐηγγελίσθη πρὸ γεννήσεως δι' ἀγγέλου, ὡς ὁ πρόσ δρομος Ἰωάννης,καὶ κατηξιώθη μεγάλης δυνάμεως, καὶ ἔκαμε μεγάλα τέρατα; δὲν ἔπαθε τοῦτο, διότι ἐμίανε τὰ ἅγια αὐτοῦ μέλη διὰ τῆς συνουσίας της πορνείας; διὰ τοῦτο ἀπεμακρύνθη ἀπ' αὐτοῦ ὁ Θεός, καὶ παρεδόθη δέσμιος εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ. Ὁ δὲ Δαβίδ, ὁ κατὰ τὴν καρδίαν τοῦ Θεοῦ, ὁ διὰ τὰς ἀρετὰς αὑτοῦ ἀξιωθεὶς νὰ προσφέρῃ τὴν ἐπαγγελίαν τῶν πατέρων, ἐξ ἧς ἐξέλαμψεν ὁ Χριστὸς εἰς σωτηρίαν πά δ σης τῆς οἰκουμένης, δὲν ἐτιμωρήθη διὰ τὴν μοιχείαν μιας γυναικός, ὅταν εἶδε τὸ κάλλος αὐτῆς, καὶ ἐδέξατο εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τὸ βέλος τοῦ ἔρωτος; διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν διήγειρεν ὁ Θεὸς κατ' αὐτοῦ πόλεμον ἐκ τοῦ οἴκου αὑτοῦ· καὶ ταῦτα ἀφοῦ μετενόησε μετὰ πολλῶν δακρύων, καὶ ἀφοῦ ὁ Θεός συνεχώρησεν αὐτὸν διὰ τοῦ προφήτου, καὶ ἀφήρεσε τὴν ἁμαρτίαν αὐτοῦ. Θέλω ν' ἀναφέρω καί τινας ἄλλους ἁμαρτήσαντας πρὸ τοῦ Δαβίδ. Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπῆλθεν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ καὶ ὁ θάνα τος εἰς τὸν οἶκον τοῦ δικαίου γέροντος τοῦ ἱερέως Ηλί, ὅστις διέπρεψε τεσσαράκοντα ἔτη εἰς τὴν Ἱερωσύνην; δὲν ἐπῆλθον εἰς αὐτὸν ταῦτα τὰ κακὰ διὰ τὰς ἀνομίας τῶν τέκνων αὑτοῦ Ὀφνὶ καὶ Φινεές; διότι ὁ ἴδιος δὲν ἥμαρτεν, οὔτε ἐκεῖνοι τῇ συγ καταθέσει αὐτοῦ· ἀλλ' ἐπειδὴ δὲν εἶχε ζῆλον να τιμωρήσῃ αὐτ τοὺς πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κυρίου, καὶ ἐπει- δὴ ἠγάπα αὐτοὺς μᾶλλον παρὰ τὰ προστάγματα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Θεοῦ. Ἵνα δὲ μὴ ὑπολάβῃ τις, ὅτι ὁ Θεὸς ὀργίζεται μόνον κατ' ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτῶν ζῶσιν ἐν ἀνομίαις, ἰδοὺ δείκνυσι τὸν ζῆλον αὐτοῦ καὶ εἰς τοὺς γνησίους αὐτοῦ δούλους, καὶ ἱερεῖς, καὶ κριτάς, καὶ 1

ἄρχοντας καὶ ἡγιασμένους ἀνθρώπους, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνε- πιστεύθη τὰς θαυματουργίας. Ἐντεῦθεν λοιπὸν γίνεται δῆλον, ὅτι ὅταν καὶ αὐτοί οἱ ἅγιοι φανῶσι παραβάται τῶν θείων ἐντολῶν, ποσῶς δὲν παραβλέπει αὐτοὺς ὁ Θεός, ἀλλὰ παι δεύει αὐτούς, καθὼς γράφει ὁ Ἰεζεκιήλ, εἰπὲ εἰς τὸν ἄνθρω που, ὅστις προσετάχθη να κυριεύση τὴν Ἱερουσαλήμ διὰ τῆς ἀοράτου ῥομφαίας, κάμε ἀρχὴν ἀπ᾿ ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστη ρίου μου, καὶ μὴ λυπηθῇς γέροντα, μήτε νεώτερον· ἵνα δείξη ἐκ τούτου, ὅτι γνήσιοι καὶ ἠγαπημένοι παρ' αὐτῷ ὑπάρχου σιν ὅσοι περιπατοῦσιν ἔμπροσθεν αὐτοῦ μετὰ φόβου καὶ εὐ- λαβείας, καὶ ποιοῦσι τὸ ἅγιον αὐτοῦ θέλημα. Αγιοι Θεοῦ εἶναι οἱ ἔχοντες ἐναρέτους πράξεις καὶ καθαρὰν συνείδησιν. Όσοι δὲ καταφρονοῦσι τὰς ὁδοὺς τοῦ Κυρίου, καὶ αὐτὸς περι- φρονεῖ αὐτούς, καὶ ἀποῤῥίπτει αὐτοὺς ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ. Διὰ τί τόσον ἐξαίφνης ἐξῆλθεν ἐκείνη ἡ ἀπόφασις κατὰ τοῦ Βαλτάσαρ, καὶ ἐπάταξεν αὐτὸν ὡς διὰ τύπου χειρός; οὐχὶ διότι ἐτόλμησε νὰ καταφρονήσῃ τὰ θεῖα ἐκεῖνα ἀφιερώματα, τὰ ὁποῖα ἔρπασεν ἐκ τῆς Ἱερουσαλήμ, καὶ δι' αὐτῶν ἔπιε καὶ αὐτὸς καὶ αἱ παλλακίδες αὐτοῦ; οὕτω καὶ ὅσοι ἀφιερώνουσι τὰ ἴδια αὐτῶν μέλη εἰς τὸν Θεόν, καὶ ἔπειτα πάλιν τολμῶσι νὰ μεταχειρίζωνται αὐτὰ εἰς αἰσχρὰς πράξεις, δι' ἀοράτου πληγῆς ἀφανίζονται.

Ας μὴ καταφρονήσωμεν τοὺς θείους λόγους καὶ τὰς ἀν

πειλάς, καὶ λαμβάνοντες θάῤῥος ἐκ τῶν ἁγίων γραφῶν ἐλ- πίσωμεν, ὅτι θέλομεν μετανοήσει· ας μη παροργίσωμεν τὸν Θεὸν διὰ τῶν ἀτόπων ἡμῶν πράξεων, μιαίνοντες τὰ μέλη ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἅπαξ ἀφιερώσαμεν εἰς τὴν ἐκδούλευσιν τοῦ Θεοῦ. Ἰδοὺ καὶ ἡμεῖς ἡγιάσθημεν ὡς ὁ Ἠλίας καὶ Ἐλισσαῖος καὶ οἱ υἱοὶ τῶν προφητῶν, ὡς καὶ οἱ λοιποί ἅγιοι καὶ παρ- θένοι, οἵτινες ἐξετέλουν τὰς μεγάλας θαυματουργίας, καὶ ἐν λάλουν πρόσωπον πρὸς πρόσωπον μετὰ τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅσοι ὑπῆρξαν μετ' αὐτούς, ὡς ὁ Ἰωάννης ὁ Θεολόγος καὶ παρθέ اني

νος, καὶ ὁ ἅγιος Πέτρος, καὶ ὁ λοιπὸς κατάλογος τῆς καινῆς διαθήκης τῶν εὐαγγελιστῶν καὶ κηρύκων της χάριτος, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν ἑαυτοὺς εἰς τὸν Θεόν, καὶ ἐδέχθησαν παρ' αὐτοῦ τὰ μυστήρια, οἱ μὲν ἀπὸ στόματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, οἱ δὲ δι' ἀποκαλύψεων, καὶ ἐγένοντο μεσίται μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, καὶ κήρυκες τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην. ΛΟΓΟΣ ΟΑ΄. Περὶ ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων δύναταί τις ν' ἀποκτήσῃ τὴν ἀλλοίωσιν τῶν κρυπτῶν νοημάτων μετὰ τῆς ἀλλοιώσεως τῆς ἔξω πολιτείας. EN ΟΣΩ ἔχει τις τὴν ἀρετὴν τῆς ἀκτημοσύνης, ἐνθυμεῖται τὴν ἐκ τῆς παρούσης ζωῆς ἐκδημίαν, καὶ μελετᾷ τὴν ζωὴν τὴν μετὰ τὴν ἀνάστασιν, καὶ πάντοτε μηχανᾶται καὶ κάμνει πᾶσαν αὐτὴν τὴν ἑτοιμασίαν διὰ τὰ ἐκεῖ, καὶ ἀποκτῷ ὑπομο τὴν ἐναντίον πάσης τιμῆς καὶ σωματικῆς ἀναπαύσεως, ἥτις σπείρεται εἰς τὸν λογισμὸν αὐτοῦ, καὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν κι νεῖται εἰς τὴν διάνοιαν αὑτοῦ λογισμὸς καταφρονήσεως τού- του τοῦ κόσμου, καὶ ἀποκτᾶ πάντοτε ἄφοβον καὶ σταθερὰν καρδίαν κατὰ παντὸς κινδύνου, καὶ καταφρονεῖ τὸν θάνατον ἐπειδὴ πᾶσαν ὥραν ἐνθυμεῖται καὶ περιμένει αὐτόν, καὶ ἔχει πᾶσαν αὑτοῦ τὴν πεποίθησιν ἄνευ δισταγμοῦ εἰς τὸν Θεόν· καὶ ἐάν ποτε ἐπέλθωσιν εἰς αὐτὸν θλίψεις, ὑπάρχει κατὰ πάντα πεπεισμένος, καὶ γνωρίζει ἀκριβῶς, ὅτι προξενούσιν εἰς αὐτὸν στέφανον, καὶ μετὰ χαρᾶς ὑπομένει αὐτάς, καὶ ὑπο- δέχεται αὐτὰς μετὰ ἀγαλλιάσεως καὶ εὐφροσύνης· διότι γνώ-

ρίζει, ὅτι αὐτὸς ὁ Θεὸς ᾠκονόμησεν αὐτὰς εἰς αὐτὸν διὰ τὰ κέρδη τῶν αἰτιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄγνωστοι, καὶ διὰ οἰκονο μίαν δὲν φανεροῦνται. Ἀλλ᾿ ἐὰν συμβῇ εἰς αὐτὸν ἐξ αἰτίας τινὸς ν' ἀποκτήση τι πράγμα πρόσκαιρον διὰ συνεργείας καὶ μηχανῆς τοῦ διαβό λου, εὐθὺς ἄρχεται νὰ κινῆται εἰς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ὁ. πόθος τοῦ σώματος, καὶ ἐλπίζει νὰ ζήσῃ ἐτη πολλά, καὶ ἐπέρχονται εἰς αὐτὸν λογισμοί περὶ τῆς ἀναπαύσεως τοῦ σώματος, καὶ αὐξάνουσι κατὰ πᾶσαν ὥραν, καὶ κυριεύει αὐτὸν ἡ ἀνάπαυσις τῆς σαρκός, καὶ συλλογίζεται καθ' ἑαυτόν, ἐὰν ᾗ δυνατὸν ν' ἀποκτήσῃ παντί τρόπῳ ὅλα ἐκεῖνα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα συνιστῶσι τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος, καὶ οὕτως ἐξέρχεται ἐκ τῆς ἐλευθερίας ἐκείνης, ἥτις δὲν ὑπετάσσετο πρότερον εἰς οὐδένα λογισμόν, προξενοῦντα φόβον· καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεται νὰ συλλογίζηται τὰς αἰτίας τοῦ φόβου· διότι ἀφηρέθη ἐξ αὐ τοῦ τὸ πρῶτον ἐκεῖνο θάρρος τῆς καρδίας, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποκτήσει διὰ τῆς ἀκτημοσύνης ἐκ τῆς καταφρονήσεως τοῦ κόσμου· ἐπειδὴ ὑπῆρχε κληρονόμος τοῦ κόσμου ἐκείνου κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἔργων αὐτοῦ, καὶ ἤδη δέχεται τὸν φόβον κατὰ τὸν νόμον καὶ τὴν οἰκονομίαν, ἥτις ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ εἰς ὅποιον μέρος ἑτοιμάζονται τὰ μέλη ἡμῶν νὰ δου λεύσωσι, γινόμεθα δοῦλοι καὶ ὑποχείριοι εἰς τὸ νὰ δουλεύω μεν παντί φόβῳ κατὰ τὸν λόγον τοῦ Παύλου. Πρῶτον πάντων τῶν παθῶν εἶναι ἡ φιλαυτία, καὶ πρώτη πασῶν τῶν ἀρετῶν ὑπάρχει ἡ καταφρόνησις τῆς ἀναπαύσεως τοῦ σώματος. Ὅστις ἀναπαύει τὸ ἑαυτοῦ σῶμα, θλίβει και στενοχωρεῖ αὐτὸ εἰς τόπον εἰρήνης. Οστις ἐντρυφᾷ εἰς τὴν νεότητα αὑτοῦ, αὐτὸς γίνεται δοῦλος εἰς τὸ γῆρας, καὶ εἰς τὰ ἔσχατα τῆς ζωῆς αὐτοῦ στενάζει. Καθὼς δὲν δύναται ν' ἀναπνεύσῃ τὸν λεπτὸν τοῦτον αέρα ὁ ἔχων τὴν κεφαλὴν αὑτοῦ ἐντὸς τοῦ ὕδατος, οὕτω καὶ ὅστις βυθίζει τὴν διάνοιαν αὑτοῦ εἰς τὰς φροντίδας τοῦ κόσμου, δὲν δύναται νὰ δεχθῇ

ἐντὸς αὐτοῦ τὴν ἀναπνοὴν τῆς αἰσθήσεως ἐκείνου τοῦ καινού κόσμου. Καθὼς ἡ αἴσθησις τοῦ θανάτου ταράττει τὴν κράσιν τοῦ σώματος, οὕτω καὶ ἡ ἄτοπος θεωρία ταράττει τὴν εἰρή την τῆς διανοίας. Καθὼς εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρίσκηται εἰς ἕν καὶ τὸ αὐτὸ σῶμα ὑγεία καὶ ἀσθένεια, καὶ νὰ μὴ διαφθαρῇ τὸ ἓν ὑπὸ τοῦ ἄλλου· οὕτως εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον ὁ πλοῦτος τοῦ ἀργυρίου καὶ ἡ ἀρετὴ τῆς ἀγάπης, καὶ νὰ μὴ διαφθαρῇ τὸ ἓν ὑπὸ τοῦ ἄλλου. Και θὼς ὁ ύελος εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συντριβῇ, ὅταν κτυπήσε εἰς τὴν πέτραν, οὕτως οὐδὲ ὁ ἅγιος δύναται νὰ μένῃ καθαρός, ὅταν κάθηται καὶ συνομιλῇ μετά γυναικός. Καθώς συντρί βονται τὰ δένδρα ὑπὸ τῆς ῥαγδαίας βροχῆς καὶ τῆς ὁρμητι κῆς κινήσεως τῶν ὑδάτων, οὕτω καὶ ἡ ἀγάπη του κόσμου χάνεται ἐκ τῆς καρδίας ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν πειρασμῶν, οἱ ὁποῖοι πίπτουσιν ἐπὶ τοῦ σώματος. Καθὼς τὰ ἱατρικὰ καθαρίζουσι τοὺς κακούς χυμούς τοῦ σώματος, οὕτω καὶ ἡ σφοδρότης τῶν θλίψεων καθαρίζει τὰ κακὰ πάθη ἐκ τῆς καρδίας. Καθὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αἰσθανθῇ ὁ νεκρὸς τὰ πράγματα τῶν ζώντων, οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ μοναχοῦ, τοῦ ἀποθανόντος ἐν τῇ ἡσυχία, στερεῖται τὴν ταραχὴν καὶ τὴν ζάλην, ἥτις συνήθως προκύπτει ἐκ τῆς αἰσθήσεως τῶν πραγμάτων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται οἱ μετὰ τῶν ἀνθρώπων συναναστρεφόμενοι. Καθὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαμείνῃ ἀβλαβὴς ὅστις λυπεῖται τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ εἰς τὴν παράταξιν τοῦ πολέμου, οὕτως ἀδύνατον εἶναι καὶ εἰς τὸν ἀγωνιστὴν νὰ ἐλευθερώσῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῦ ἀπὸ τὴν ἀπώλειαν, ἐὰν λυπῆται τὸ ἑαυτοῦ σῶμα. Καθὼς τὸ μι κρὸν παιδίον τρομάζει ἀπὸ τὰ φοβερὰ φαινόμενα, καὶ τρέχον κρατεῖ τὰ φορέματα τῶν ἑαυτοῦ γονέων, καὶ παρακαλεῖ αὐτούς, οὕτω καὶ ἡ ψυχή, ὅταν στενοχωρῆται καὶ θλίβητας ἀπὸ τὸν φόβον τῶν πειρασμῶν, τρέχει καὶ παρακαλεῖ τὸν Θεὸν διὰ ἀκαταπαύστων δεήσεων· καὶ ὅσον αὐξάνουσιν οἱ

πειρασμοί, ἐπερχόμενοι ἀλλεπαλλήλως, αὐξάνει καὶ αὐτὴ τὴν δέησιν, καὶ ὅταν εὕρῃ ἀνάπαυσιν, πάλιν μετεωρίζεται καὶ ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸν Θεόν. Καθὼς ἐκεῖνοι, οἵτινες παραδίδονται εἰς τὰς χεῖρας τῶν κριτῶν, ἵνα τιμωρηθῶσι διὰ τὰς ἀδικίας αὐτῶν, ἐάν, ὅταν πλησιάσωσιν εἰς τὰ βασανιστήρια, ταπεινωθῶσι καὶ ὁμολογή σωσι τὰς ἀδικίας αὐτῶν, ἐλλαττοῦται ἡ τιμωρία αὐτῶν, καὶ ἐλευθεροῦνται ταχέως· ἐὰν ὅμως σκληρυνθῶσε καὶ δὲν ὁμου λογήσωσι τὰς ἀδικίας αὐτῶν, αὐξάνουσιν αἱ τιμωρίαι εἰς αὐτούς, καὶ τότε μετὰ τὰ πολλὰ βάσανα ὁμολογοῦσιν ἀκου σίως τὰς ἀδικίας αὐτῶν, χωρίς τοῦτο νὰ ὠφελήσῃ εἰς αὐτούς· οὕτω καὶ ἡμεῖς, ὅταν διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, τὰς ὁποίας · ἀνοήτως ἐπράξαμεν, παραδιδώμεθα ὑπὸ τοῦ θείου ἐλέους εἰς τὰς χεῖρας τοῦ δικαίου κριτοῦ τῶν ὅλων, καὶ προσταζώμεθα νὰ ἐκτεθῶμεν ἀπέναντι τῆς ῥάβδου τῶν πειρασμῶν, ἐάν, ἐν ἔσω ὑπάρχει ἐλαφρὰ ἡ ἐκ τούτων τιμωρία, ταπεινωθῶμεν καί, ἐνθυμούμενοι τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, ἐξομολογηθῶμεν ἐνώπιον τοῦ κριτοῦ, δι' ὀλίγων πειρασμῶν ταχέως ελευθερούμεθα· ἐὰν ὅμως εἰς τὰς θλίψεις καὶ στενοχωρίας ἡμῶν σκληρυνθῶμεν, καὶ δὲν ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα αἴτιοι τούτων τῶν κακῶν, καὶ ὅτι εἴμεθα ἄξιοι νὰ πάθωμεν περισσότερα ἀπὸ αὐτά, ἀλλὰ προφασιζώμεθα καὶ αἰτιώμεθα τοὺς ἀνθρώπους ἢ τοὺς δαίμονας, ἢ ἐνίοτε καὶ αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην τοῦ Θεοῦ, καὶ θεωρῶμεν ἑαυτοὺς ἀθώους, καὶ τοῦτο συλλογιζώμεθα καὶ λέ- γωμεν, χωρὶς νὰ σκεφθῶμεν, ὅτι ὁ Θεὸς γινώσκει κάλλιον ἀπὸ ἡμᾶς τὰς καρδίας ἡμῶν, καὶ ὅτι τὰ κρίματα αὐτοῦ εἶναι εἰς πᾶσαν τὴν γῆν, καὶ ὅτι ἄνευ τῆς νεύσεως αὐτοῦ δὲν παι- δεύεται ὁ ἄνθρωπος, τότε πάντα τὰ ἐπερχόμενα εἰς ἡμᾶς προ ξενοῦσι διηνεκή λύπην, καὶ αὐξάνουσιν αἱ θλίψεις καὶ στενο- χωρίαι ἡμῶν, καὶ παραδιδόμεθα εἰς διαφόρους παιδεύσεις, ἕως ὅτου νὰ γνωρίσωμεν τὴν ἀσθένειαν ἡμῶν, καὶ ταπεινω θῶμεν, καὶ αἰσθανθῶμεν τὰς ἀνομίας ἡμῶν· διότι ἐὰν δὲν

αἰσθανθῶμεν αὐτάς, ἀδύνατον ὑπάρχει νὰ διορθωθῶμεν, ἀλλὰ μέχρι τέλους ταλαιπωρούμενοι διὰ πολλῶν στενοχωριών, θέλομεν κάμει ἀνωφελὴ ἐξομολόγησιν, ὁπότε πλέον δὲν ὑπάρ χει συγχώρησις καὶ συμπάθεια· ἀλλὰ τοῦτο τὸ νὰ αἰσθανθῇ τις τὰ ἴδια αὑτοῦ ἁμαρτήματα, εἶναι χάρισμα τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος τότε δίδωσιν αὐτό, ὅταν ἴδῃ ἡμᾶς, ὅτι ἀπεκάμαμεν ἐκ τῶν πολυτρόπων πειρασμῶν, ἵνα μὴ ἀπέλθωμεν ἐκ τούτου τοῦ κόσμου ἄνευ ὠφελείας τῶν συμφορῶν καὶ τῶν θλίψεων· καὶ ἐνίοτε ἐκ τῆς ἀγνωσίας ἡμῶν, καὶ ὄχι ἐκ τῆς δυσκολίας τῶν πειρασμῶν δὲν αἰσθανόμεθα τὰ ἴδια σφάλματα· ἐπειδὴ πολλάκις εὑρισκόμενοί τινες εἰς παρομοίους πειρασμούς, ἀπέρ χονται ἐκ τούτου τοῦ κόσμου καταδικασμένοι, χωρὶς νὰ ὁμολογήσωσι τὴν ἑαυτῶν ἀσθένειαν, ἀλλ' ἀπαρνούμενοι αὐτ τήν, εὑρίσκουσι διαφόρους αἰτίας· ὁ δὲ ἐλεήμων Θεὸς περι- μένει αὐτούς, ἴσως ταπεινωθῶσι, καὶ συγχωρήσει αὐτούς, για νόμενος ἵλεως διὰ τὴν μικρὰν ἐξομολόγησιν τῆς καρδίας αὑτῶν. Καθώς όταν προσφέρῃ τις μέγα δῶρον εἰς βασιλέα, ἔχει ὄψιν ἱλαράν, οὕτω καὶ ὅστις ἔχει εἰς τὴν προσευχὴν αὑτοῦ δάκρυα, ὁ Θεὸς ὁ μέγας βασιλεὺς τῶν αἰώνων συγχωρεῖ τὰς διαφόρους αὐτοῦ ἁμαρτίας, καὶ κάμνει ν' αποκτήσῃ παρ' αυτ τῷ ὄψιν κεχαριτωμένην. Καθὼς τὸ πρόβατον, τὸ ὁποῖον ἐξέρ χεται τῆς μάνδρας καὶ περιφέρεται τῇδε κἀκεῖσε πρὸς βου σκήν, περιπίπτει εἰς τὴν φωλεάν τῶν λύκων· τὸ αὐτὸ συμ- βαίνει καὶ εἰς τὸν μοναχὸν ἐκεῖνον, ὅστις ἀναχωρεῖ ἐκ τῆς συνοδείας τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ἐπὶ φροφάσει τοῦ νὰ καθίση εἰς κάθισμα ἡσυχαστικόν, καὶ ἔπειτα, περιερχόμενος εἰς τὰς πόλ λεις, καὶ πλησιάζων εἰς τὰς θεωρίας καὶ εἰς τὰ θέατρα, συνα ναστρέφεται μετὰ διαφόρων ἀνθρώπων. Καθὼς εἰς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος φέρει ἐπάνω του πολύτιμον μαργαρίτην, καὶ περιπατεῖ εἰς δρόμον, ὅπου ὑπάρχουσι λῃ σταί, κατὰ πᾶσαν ὥραν φοβεῖται, μὴ τυχὸν ἐπιβουλευθῆ, οὕτω καὶ ὅστις φέρει τὸν μαργαρίτην τῆς σωφροσύνης, καὶ

περιπατεῖ εἰς τὸν δρόμον τούτου τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος εἶναι τόπος τῶν ἐχθρῶν, ἕως ὅτου φθάσει εἰς τὸν τάφον, (ὁ ὁποῖος εἶναι τόπος ἀφοβίας), δὲν ἐλπίζει, ὅτι ἠλευθερώθη ἐκ τῶν ἐχθρῶν καὶ ληστῶν· ἀλλ' ὡς εἶναι ἀδύνατον, ὅστις φέρει τὸν πολύτιμον μαργαρίτην, νὰ μὴ φοβηθῇ, οὕτω οὐδὲ αὐτὸς ἠξεύρε: εἰς ποῖον τόπον, καὶ εἰς ποίαν ὥραν παρουσιάζονται εἰς αὐτὸν οἱ λῃσταί, καὶ αἴρνης γυμνοῦσιν αὐτὸν ἐκ τῆς ἐλπίδος αὑτοῦ. Ἴσως δὲ εὑρεθῆ γυμνούμενος ἔμπροσθεν τῆς θύρας τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὅπερ ἐστὶ καιρὸς τοῦ γήρατος. Καθὼς ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος, ὅστις ἐν ἡμέρᾳ πένθους πίνει οἶνον, καὶ ἀφοῦ μεθύση, λησμονεῖ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν λύπην, καὶ πάντας τοὺς πόνους, οὕτω καὶ ὅστις μεθύσει ἐκ τῆς ἀγά πῆς τοῦ Θεοῦ εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, (ὅστις υπάρχει οἶκος κλαυθμοῦ καὶ λύπης), λησμονεῖ ὅλους αὑτοῦ τοὺς πόνους καὶ πᾶσαν λύπην, καὶ γίνεται διὰ τὴν μέθην αὑτοῦ ὡς ἀναίσθη τος εἰς πάντα τὰ πάθη τῆς ἁμαρτίας. Οὗ τινος ἡ καρδία ἐπι- στηρίζεται εἰς τὴν πρὸς Θεὸν ἐλπίδα, τούτου ἡ ψυχὴ εἶναι ἐλαφρὰ ὡς πτερωτὸν πετεινόν, καὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν ἡ διά νοια αὐτοῦ ὑψοῦται ἐκ τῆς γῆς, καὶ πετᾷ διὰ τῆς μελέτης τῶν θείων ἐννοιῶν, καὶ ἐντρυφᾷ εἰς τὰ ἀθάνατα καὶ αἰώνια κατοικητήρια τοῦ Θεοῦ· εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει δόξα καὶ κρά- τος εἰς τοὺς αἰώνας τῶν αἰώνων. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΟΒ΄. Όστις περιέχει ὑποθέσεις ὠφελίμους καὶ πεπληρωμένας τῆς Σοφίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Η ΠΙΣΤΙΣ ὑπάρχει θύρα τῶν μυστηρίων τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ καθὼς οἱ σωματικοὶ ὀφθαλμοὶ χρησιμεύουσιν εἰς τὰ αἰσθητὰ

πράγματα, οὕτω καὶ ἡ πίστις εἰς τοὺς κρυπτοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς ψυχῆς. Ἔχομεν δύο ψυχικά όμματα, ὡς λέγουσιν οἱ πατέρες, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἔχουσι μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐνέρ γειαν τῆς θεωρίας· καθότι διὰ μὲν τοῦ ἑνὸς ὀφθαλμοῦ τῆς · ψυχῆς βλέπομεν τὴν κρυπτὴν δόξαν τοῦ Θεοῦ, τὴν περιεχο μένην εἰς τὰς φύσεις τῶν ὄντων, ἤγουν την δύναμιν αὐτοῦ, τὴν σοφίαν καὶ τὴν περὶ ἡμᾶς συναίδιον αὑτοῦ πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν καταλαμβάνομεν ἐκ τῆς μεγαλειότητος τῆς κυβερ νήσεως αὑτοῦ· ἐπίσης διὰ τοῦ αὐτοῦ ὀφθαλμοῦ βλέπομεν καὶ τὰ οὐράνια τάγματα τῶν ἀγγέλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι σύνδουλοι μὲ ἡμᾶς· διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου ψυχικοῦ ὀφθαλμοῦ βλέπομεν τὴν δόξαν τῆς ἁγίας αὑτοῦ φύσεως, ὅταν εὐδοκῇ ἡ μεγαλωσύνη αὐτοῦ καὶ εἰσάγῃ ἡμᾶς εἰς τὰ πνευματικά μυστήρια, οπότε ἀνοίγει εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν τὴν θύραν τῆς πίστεως. Μετὰ τὴν χάριν τοῦ ἁγίου βαπτίσματος ἐδόθη εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἡ χάρις τῆς μετανοίας. Μετάνοια εἶναι δευτέρα πνευματικὴ ἀναγέννησις· καὶ ἐκεῖνον τὸν ἀῤῥαβῶνα, τὸν ὁποῖον ἐλάβομεν ἐκ τῆς πίστεως, δεχόμεθα αὐτὸν ἐκ τοῦ χα- ρίσματος τῆς μετανοίας. Μετάνοια εἶναι ἡ θύρα τοῦ θείου ἐλέους, ἥτις ἠνεώχθη εἰς τοὺς ζητοῦντας αὐτήν· διὰ τῆς θύε ρας τῆς μετανοίας εἰσερχόμεθα εἰς τὸ θεῖον ἔλεος, καὶ ἄνευ αὐτῆς τῆς θύρας δὲν εὑρίσκομεν ἔλεος· διότι πάντες ἥμαρτον κατὰ τὴν θείαν γραφήν, καὶ δικαιούμεθα δωρεάν διὰ τῆς χά ριτος τοῦ Θεοῦ. Ἡ μετάνοια εἶναι δευτέρα χάρις, καὶ γεν- νᾶται εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ τῆς πίστεως καὶ τοῦ φόβου. Ο φόβος εἶναι ἡ πατρικὴ τοῦ Θεοῦ ῥάβδος, ἡ κυβερ νῶσα ἡμᾶς, ἕως νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν πνευματικὸν παράδει σον τῶν καλῶν ἀπολαύσεων, καὶ ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖ, τότε ἀφίνει ἡμᾶς, καὶ στρέφεται εἰς τὰ ὀπίσω. Παράδεισος εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐμπε ριέχεται ή τρυφὴ ὅλων τῶν μακαρισμῶν· εἰς ταύτην ἐτράφη ὁ μακάριος Παῦλος παρὰ φύσιν, καὶ ἀφοῦ ἐγεύθη τὸ ξύλον

τῆς ζωῆς εἰς ἐκεῖνον τὸν παράδεισον, ἔκραξε λέγων, « ἃ όρο θαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώ που οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν· » Ἐκ τούτου τοῦ ξύλου ἐμποδίσθη ὁ Ἀδὰμ διὰ τῆς συμβουλής τοῦ διαβόλου· τὸ ξύλον τῆς ζωῆς εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξέπεσεν ὁ ᾿Αδάμ, καὶ πλέον δὲν ἀπήντησεν αὐτὸν ἡ χαρά, ἀλλ᾽ εἰργάζετο καὶ ἐκοπίαζεν εἰς τὴν γῆν τῶν ἀκανθῶν. Ὅσοι ὑστερήθησαν τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, τρώγου σι τὸν ἄρτον τοῦ ἱδρῶτος διὰ τῶν ἑαυτῶν ἔργων, κἂν περί πατῶσι τὴν εὐθεῖαν ὁδόν· τὸν ὁποῖον ἄρτον διετάχθη να φά γ ὁ Ἀδὰμ μετὰ τὴν παράβασιν. Ἕως ν' ἀποκτήσωμεν τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην, εἰς τὴν γῆν τῶν ἀκανθῶν ἐργαζόμεθα, καὶ ἐν μέσω τῶν ἀκανθῶν σπέρομεν καιθερίζομεν, κἂν ὁ σπό ρος ἡμῶν γίνηται σπόρος δικαιοσύνης, ἀλλὰ κατὰ πᾶσαν ὥσ ραν κεντούμεθα ἀπὸ τὰς ἀκάνθας, καὶ ὅσον ἂν δικαιωθῶμεν, ἐκ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου ἡμῶν ζῶμεν· ἀλλ' ὅταν ἀπο- κτήσωμεν τὴν ἀγάπην, τότε τρεφόμεθα δι᾽ οὐρανίου ἄρτου, καὶ λαμβάνομεν δύναμιν ἄνευ ἐργασίας καὶ κόπου. Ὁ οὐρά νιος ἄρτος εἶναι ὁ Χριστός, ὅστις κατῆλθεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἔδωκε ζωὴν εἰς τὸν κόσμον· καὶ αὕτη εἶναι ἡ τροφὴ τῶν ἀγγέλων. Οστις ἀπέκτησε τὴν ἀγάπην, ἐσθίει καθ' ἑκάστην ἡμέραν καὶ ὥραν τὸν Χριστόν, καὶ γίνηται ἀθάνατος· διότι λέγει, ὅστις τρώγει ἐκ τοῦ ἄρτου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δώσω εἰς αὐτ τόν, δὲν θέλει εἰδεῖ θάνατον. Μακάριος λοιπόν, ὅστις τρώ γει ἐκ τούτου τοῦ ἄρτου τῆς ἀγάπης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός. Οτι δὲ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐσθίει ἐκ τοῦ ἄρτου τῆς ἀγάπης, ἐσθίει τὸν Χριστόν, τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν, μαρ- τυρεῖ ὁ Ἰωάνης, λέγων, ὁ Θεὸς εἶναι ἀγάπη· λοιπὸν ὅστις ζῇ ἐν τῇ ἀγάπῃ, καρποῦται ἐκ τοῦ Θεοῦ ζωήν, καὶ ὀσφραίνεται εἰς τὸν παρόντα κόσμον ἐκεῖνον τὸν ἀέρα τῆς ἀναστάσεως, διὰ τοῦ ὁποίου αέρος ἐντρυφῶσιν οἱ δίκαιοι εἰς τὴν ἀνάστασιν.

Ἡ ἀγάπη εἶναι ἡ βασιλεία, τὴν ὁποίαν μυστικῶς ὑπεσχέθη ὁ Κύριος εἰς τοὺς ἀποστόλους νὰ φάγωσιν εἰς τὴν βασιλείαν αὐτοῦ· διότι τό, ἐσθίετε καὶ πίνετε ἐν τῇ βασιλείᾳ μου, τί ἄλο λο εἶναι, παρὰ ἡ ἀγάπη; ἐπειδὴ ὑπάρχει ἱκανὴ ἡ ἀγάπη να τρέφῃ τὸν ἄνθρωπον ἀντὶ τῆς βρώσεως καὶ πόσεως. Οὗτος εἶναι ὁ οἶνος ὁ ὁποῖος εὐφραίνει τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου. Μακάριος λοιπόν, ὅστις πίνει ἐκ τούτου τοῦ οἴνου. Ἐκ τού- του τοῦ οἴνου ἔπιον οἱ ἄσωτοι, καὶ ἐγένοντο εὐλαβεῖς· ἔπιον οἱ ἁμαρτωλοί, καὶ ἐλησμόνησαν τὰς ὁδοὺς τῶν ἁμαρτιῶν· ἔπιον οἱ μέθυσοι,καὶ ἐγένοντο νηστευταί· ἔπιον οἱ πλούσιοι, καὶ ἐπεθύμησαν τὴν πτωχείαν· ἔπιον οἱ πένητες, καὶ ἐπλούτησαν διὰ τῆς ἐλπίδος· ἔπιον οἱ ἄῤῥωστοι, καὶ ἐγένοντο δυνατοί. ἔπιον οἱ ἀμαθεῖς, καὶ ἐσοφίσθησαν. Καθὼς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περάσῃ τις τὴν μεγάλην θά λασσαν ἄνευ πλοίου, οὕτω δὲν δύναταί τις νὰ περάσῃ ἄνευ τοῦ θείου φόβου τὴν βρωμερὰν θάλασσαν τῶν ἁμαρτιῶν, ἥτις ἐτέθη μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ νοεροῦ παραδείσου, καὶ νὰ φθάση εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ· ταύτην τὴν βρωμερὰν θάλασσαν μόνον διὰ τοῦ πλοίου τῆς μετανοίας δυνάμεθα νὰ διαβῶμεν, ἡ ὁποία μετάνοια ἔχει διὰ κωπηλάτας τὸν θεῖον φόβον· Ἐὰν οὗτοι οἱ κωπηλάται τοῦ φόβου δὲν κυβερνῶσι καλῶς τὸ πλοῖον τῆς μετανοίας, καταποντιζόμεθα εἰς τὴν βρωμερὰν τῶν πα θῶν θάλασσαν· Ἡ μετάνοια εἶναι τὸ πλοῖον, ὁ δὲ θεῖος φόβος οἱ κωπηλάται, καὶ ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ θεϊκός λιμήν. Ο φόβος λοιπὸν καθίζει ἡμᾶς εἰς τὸ πλοῖον τῆς μετανοίας, καὶ δια βιβάζει διὰ τῆς βρωμερᾶς θαλάσσης εἰς τὸν θεῖον λιμένα της ἀγάπης, εἰς τὸν ὁποῖον περῶσι πάντες οἱ κοπιῶντες. καὶ πες φορτισμένοι διὰ τῆς μετανοίας. Όταν φθάσωμεν τὴν ἀγάπην, ἐφθάσαμεν εἰς τὸν Θεόν, καὶ ἐτελείωσεν ὁ ἡμέτερος δρόμος, καὶ διέβημεν εἰς τὴν ἐκεῖθεν τούτου τοῦ κόσμου εὑρισκομένην νῆσον, ὅπου ὑπάρχει ὁ Πατήρ, καὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον Πνεῦμα· ᾧ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος. Εἴθε δὲ νὰ κάμῃ καὶ ἡμᾶς ἀξίους

τῆς δόξης αὐτοῦ, καὶ τῆς διὰ τοῦ φόβου αὐτοῦ προσγινομέ νης ἀγάπης. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΟΓ'. Περιέχων συμβουλὰς πλήρεις ὠφελείας. ΠΑΣΑ καλὴ ἔννοια ἐμπίπτει εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ τῆς θείας χάριτος, καὶ πᾶς κακὸς λογισμός πλησιάζει εἰς τὴν ψυχὴν πρὸς πειρασμὸν καὶ δοκιμήν. Ὅστις φθάσει νὰ γνωρίσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἀσθένειαν, αὐτὸς ἔφθασε τὸ τέλειον τῆς ταπεινώσεως. Ὁ ὁδηγὸς τῶν χαρισμάτων τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν ἄνθρωπον εἶναι ἡ καρδία, ἥτις κινεῖται εἰς ἀδιάλειπτον εὐχαριστίαν. Ὁ ὁδηγῶν τοὺς πειρασμοὺς εἰς τὴν ψυχὴν ὑπάρ χει ἡ ἔννοια τοῦ γογγυσμοῦ, ἡ ὁποία κινείται πάντοτε εἰς τὴν καρδίαν. Ὁ Θεὸς ὑποφέρει πάσας τὰς ἀσθενείας τῶν ἀνθρώ πων, δὲν ὑπομένει ὅμως ἐκεῖνον, ὅστις γογγύζει πάντοτε, ἀλ λὰ καὶ παιδεύει αὐτόν. Ἡ ψυχή, ἥτις ἀπέχει ἐκ πάσης ἐλλάμ ψεως τῆς γνώσεως, εἰς τὰς τοιαύτας ἐννοίας εὑρίσκεται. Τὸ στόμα, τὸ ὁποῖον εὐχαριστεῖ πάντοτε, δέχεται εὐλογίαν παρὰ Θεοῦ· εἰς δὲ τὴν καρδίαν, ἥτις ἐμμένει εἰς τὴν εὐχαριστίαν, ἐμπίπτει ἡ θεία χάρις. Πρὸ τῆς χάριτος προηγεῖται ἡ ταπεί νωσις, καὶ πρὸ τῆς παιδεύσεως ἡ οἴησις. Οστις υπερηφανεύες ται παραχωρεῖται ὑπὸ τοῦ Θεοῦ νὰ πέση εἰς βλασφημίαν. Ὅστις ἐπαίρεται διὰ πρακτικὰς ἀρετάς, παραχωρεῖται νὰ πέσῃ εἰς πορνείαν· καὶ ὅστις ἐπαίρεται διὰ τὴν ἑαυτοῦ σοφίαν, παραχωρεῖται νὰ πέσῃ εἰς τὰς σκοτεινὰς παγίδας τῆς ἀγνωσίας. Ὅστις ἀπομακρύνεται ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τοῦ Θεοῦ, βαστᾷ ἐν τῇ ἑαυτοῦ πονηρᾷ καρδίᾳ μίσος κατὰ τοῦ πλησίον. Ὅστις . μετὰ τῆς ἐνθυμήσεως τοῦ Θεοῦ τιμά πάντα ἄνθρωπον, εὑρί

σχει βοήθειαν ἐκ παντὸς ἀνθρώπου διὰ τοῦ νεύματος τοῦ Θεοῦ. Ὅστις ἀπολογεῖται ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου, εὑρίσκει τὸν Θεὸν ὑπερμαχοῦντα δι' αὐτόν. Ὅστις βοηθεῖ τὸν πλησίον αὐτοῦ, λαμβάνει τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ. Ὅστις κατηγορεῖ τὸν ἀδελ φὸν αὐτοῦ ὑπὸ κακίας κινούμενος, εὑρίσκει τὸν Θεὸν κατή γορον κατ' αὐτοῦ. Ὅστις διορθώνει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ ἐν τῷ κρυπτῷ, θεραπεύει τὴν ἰδίαν αὐτοῦ κακίαν· καὶ ὅστις και τηγορεί τινα ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἐνδυναμοῖ τὰς ἰδίας αὐτοῦ πληγάς. Οστις θεραπεύει τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ κρυ- πτῶς, ποιεῖ φανεράν τὴν δύναμιν τῆς ἑαυτοῦ ἀγάπης· καὶ ὅστις καταισχύνει αὐτὸν ἐνώπιον τῶν φίλων αὐτοῦ, δει κνύει την δύναμιν τοῦ φθόνου αὐτοῦ. Ὅστις ελέγχει τον ἄλλον κρυπτώς, ὑπάρχει φίλος σοφός· καὶ ὅστις θερα πεύει τὸν ἄλλον ἔμπροσθεν πολλῶν ἀνθρώπων, πραγματικῶς ὀνειδίζει αὐτόν. Τὸ σημεῖον τῆς συμπαθείας ὑπάρχει ἡ συγχώ ρησις τοῦ σφάλματος παντὸς ἀνθρώπου· τὸ δὲ σημεῖον τῆς καὶ κῆς προαιρέσεως εἶναι ἡ ἀντιλογία πρὸς τὸν πταίσαντα. Ὅστις παιδεύει τὸν ἄλλον διὰ τὴν ψυχικὴν αὐτοῦ ὑγείαν, αὐτὸς παιδεύει αὐτὸν μετ' ἀγάπης· ὅστις ὅμως ζητεῖ ἐκδίκησιν, ὑπάρχει κενὸς ἀγάπης. Ὁ Θεὸς παιδεύει τὸν ἄνθρωπον μετ' ἀγάπης πάντοτε, ἵνα ιατρευθῇ ἡ εἰκὼν αὐτοῦ, χωρὶς νὰ φυ λάττῃ τὴν ὀργὴν αὐτοῦ ἐπὶ πολὺν καιρόν· αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς ἀγάπης εἶναι εὐθύς, καὶ δὲν ἐκκλίνει ἐμπαθῶς εἰς ἐκδί κησιν. Ὁ σοφὸς δίκαιος εἶναι ὅμοιος τῷ Θεῷ· διότι δὲν παι- δεύει ποτὲ ἄνθρωπόν τινα, ἵνα ἐκδικηθῇ αὐτὸν διὰ τὴν κακίαν αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἢ αὐτὸς νὰ διορθωθῇ, ἢ νὰ φοβηθῶσιν ἄλλοι· ἐὰν ὅμως δὲν ἔχῃ ταύτην τὴν ἀγάπην, ἡ παίδευσις αὑτοῦ δὲν εἶναι πλέον παιδεία πρὸς διόρθωσιν, ἀλλὰ πρὸς ἐκδίκησιν. Ὅστις πράττει τὸ καλόν, ἵν᾿ ἀνταμειφθῇ, ταχέως τρέπεται εἰς τὸ κακόν. Ὅστις ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς ἰδίας αὐτοῦ γνώσεως θαυμάζει διὰ τῆς θεωρίας τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ, αὐτός, ἐὰν καὶ κατακοπῇ τὸ σῶμα αὐτοῦ, δὲν ἐπαίρεται ποσῶς, οὔτε ἐκε 1

κλίνει ἐκ τῆς ἀρετῆς. Οὗ τινος ἡ διάνοια φωτίζεται κατ' ἀ- ξίαν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, αὐτὸς κατήντησεν εἰς τὸ βάθος τῆς τα πεινοφροσύνης ψυχή τε καὶ σώματι· ἐπειδὴ πρὶν ἔτι πλησιάσῃ τις εἰς τὴν γνῶσιν, ἀνέρχεται καὶ κατέρχεται διὰ τῆς πολι τείας αὑτοῦ· ὅταν ὅμως πλησιάσῃ εἰς τὴν γνῶσιν, αἴρεται ὅλος, καὶ ὅσον ὑψωθῆ, δὲν τελειώνει ἡ ἀνάβασις τῆς γνώ σεως αὐτοῦ, μέχρις οὗ ἔλθη ἐκεῖνος ὁ αἰὼν τῆς δόξης, καὶ λάβη πάντα αὐτοῦ τὸν πλοῦτον· διότι ὅσον ὁ ἄνθρωπος με λειοῦται παρὰ τῷ Θεῷ, τόσον περισσότερον ἀκολουθεῖ αὐτόν, καὶ εἰς ἐκεῖνον τὸν ἀληθῆ αἰῶνα δείκνυσι τὸ πρόσωπόν του εἰς αὐτὸν ὁ Θεός, ὄχι ὅμως ὅπως καὶ ὅ,τι εἶναι· ἐπειδὴ οἱ δίκαιοι ότ σον καὶ ἂν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ Θεοῦ, τὴν εἰκόνα απ τοῦ βλέπουσιν ὡς εἰς καθρέπτην, ἐκεῖ ὅμως θέλουσιν εἰδεῖ τὴν φανέρωσιν τῆς ἀληθείας. Καθὼς τὸ πῦρ, τὸ ὁποῖον ἀνάπτει εἰς τὰ ξηρὰ ξύλα, δυσ κόλως σβέννυται, οὕτω καὶ ἡ θέρμη τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐμπίπτει εἰς τὴν καρδίαν τοῦ ἀπαρνησαμένου τὸν κόσμον, δὲν θέλει σβεσθῇ εὐκόλως, δριμυτέρα οὖσα τοῦ πυρός. Ὅταν ἡ δύνα μῖς τοῦ οἴνου εἰσέλθῃ εἰς τὰ μέλη του σώματος, τότε ὁ νοῦς λησμονεῖ τὴν ἀκρίβειαν ὅλων τῶν πραγμάτων· καὶ ἡ ἐνθύμης σις τοῦ Θεοῦ ὅταν κυριεύσῃ τὴν ψυχήν, εξαφανίζει πᾶσαν ματαίαν ἐνθύμησιν ἐκ τῆς καρδίας. Η διάνοια, ἥτις ἀπέκτησ σε τὴν σοφίαν τοῦ πνεύματος, ὁμοιάζει μὲ ἄνθρωπον, ὅστις εὑρίσκει πλοῖον ἔτοιμον εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ταξειδεύει ἀμέσως, καὶ φθάνει εἰς τὴν νῆσον τοῦ μέλλοντος αἰῶνος· οὕτως ἔχει ἡ αἴσθησις τοῦ μέλλοντος αἰῶνος ὡς πρὸς τοῦτον τὸν κόσμον, εἶναι ὡς νῆσος μικρὰ ἐντὸς τῆς θαλάσσης, καὶ ὅστις πλησιάζει εἰς αὐτήν, δὲν κοπιᾷ πλέον εἰς τὰ κύματα τῆς φαντασίας τούτου τοῦ κόσμου. Ὅταν ὁ ἔμπορος πωλήση πᾶσαν αὑτοῦ τὴν πραγματείαν, σπουδάζει νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν ἴδιον αὐτοῦ οἶκον· ὁ δὲ μονα χός, ὅταν ὑπολείπηται εἰσέτι ὁ καιρὸς τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, 23

ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΕΧΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΑΣ

384

λυπεῖται νὰ χωρισθῇ ἐκ τοῦ σώματος αὐτοῦ· ὅταν ὅμως από σθανθῇ, ὅτι ἐξηγόρασε τὸν καιρόν, καὶ ἔλαβε τὸν ἀῤῥαβῶνα, τότε ἐπιθυμεῖ τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ὁ ἔμπορος, ἐν ὅσῳ εὑρί σκεται εἰς τὴν θάλασσαν, φοβεῖται, μὴ τυχὸν ἐγερθῇ τρικυμία καὶ βυθισθῇ ἡ ἐλπὶς τῆς ἐργασίας αὐτοῦ· καὶ ὁ μοναχός, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, φοβεῖται, μήπως διε γερθῇ κατ' αὐτοῦ ὁ χειμὼν τῶν παθῶν, καὶ χαθῇ ὁ καρπὸς τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ, ὅπερ ἐκ νεότητος μέχρι γήρως ἀπέκτη σεν. Ὁ μὲν ἔμπορος ἐπιθυμεῖ τὴν στερεάν γῆν, ὁ δὲ μοναχός τὴν ὥραν τοῦ θανάτου. δ Ὁ μὲν ναύτης, ὅταν πλέῃ εἰς τὴν θάλασσαν, βλέπει τοὺς ἀστέρας, καὶ κατὰ τὴν θέσιν τῶν ἀστέρων διευθύνει τὸ πλοῖον, ἕως οὗ φθάσει εἰς τὸν λιμένα· ὁ δὲ μοναχὸς βλέπει εἰς τὴν εὐχήν· διότι αὕτη ὀρθοποδεῖ αὐτόν, καὶ διευθύνει τὴν πορείαν τῆς πολιτείας αὐτοῦ εἰς τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας. Ο ναύ της προσπαθεῖ νὰ φθάσῃ εἰς νῆσον, ὅπου ἀφοῦ δέσῃ τὸ πλοῖον αὐτοῦ καὶ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ζωοτροφίαν, διευθύνεται ἐκεῖθεν εἰς ἄλλην νήσον· παρόμοιόν τι εἶναι καὶ ἡ πορεία του μοναχοῦ, ἐν ὅσῳ εὑρίσκεται εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἀπὸ νήσ σου εἰς νῆσον μεταβαίνει, ἤγουν ἀπὸ γνώσεως εἰς γνῶσιν, καὶ διὰ τῆς ἐναλλαγῆς τῆς γνώσεως προκόπτει, έως ότου ἀπαλλαγὴ ἐκ τῆς θαλάσσης τῆς ζωῆς ταύτης, καὶ φθάσει εἰς τὴν ἀληθινὴν ἐκείνην πόλιν, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι δὲν ἐμπορεύονται πλέον, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐπαναπαύεται εἰς τὸν πλοῦς τον τῶν ἑαυτοῦ ἀρετῶν. Μακάριος ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου πραγματεία δὲν ἐπνίγει εἰς τὴν θάλασσαν τοῦ ματαίου τού του κόσμου. Μακάριος ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου τὸ πλοῖον δὲν συνετρίβη, ἀλλ' ἠξιώθη να φθάσῃ μετὰ χαρᾶς εἰς τὸν ἀχεί μαστον λιμένα. Όστις θέλει νὰ εὕρῃ τὸν πολύτιμον μαργαρίτην, εἰσέρχεται γυμνὸς εἰς τὴν θάλασσαν· καὶ ὁ φρόνιμος μοναχός γυμνός καὶ ἀκτήμων διέρχεται εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἕως οὗ εὕρη

εἰς ἑαυτὸν τὸν μαργαρίτην Ἰησοῦν Χριστόν, καὶ ὅταν εὕρῃ αὐτόν, δὲν ἀποκτᾷ μετ᾿ αὐτοῦ κανὲν ἄλλο ἐκ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου. Ὁ μὲν αἰσθητὸς μαργαρίτης φυλάττεται εἰς ἀσφαλὲς ταμεῖον, ἡ δὲ τρυφὴ καὶ ἀπόλαυσις τοῦ νοητοῦ μαργαρίτου τοῦ μοναχοῦ φυλάττεται εἰς τὴν ἡσυχίαν. Και θὼς ἡ παρθένος βλάπτεται, όταν παρευρίσκηται εἰς τὰς συναναστροφάς μεταξὺ τοῦ πλήθους, οὕτω καὶ ἡ καρδία του μοναχοῦ διὰ τῆς μετὰ τῶν πολλῶν συναναστροφῆς καὶ συν ομιλίας. Τὸ ὄρνεον ἐκ παντὸς τόπου καταφεύγει εἰς τὴν φων λεὰν αὐτοῦ, ἵνα τεκνογονήσῃ· καὶ ὁ μοναχός, ἐὰν ἔχῃ διά κρίσιν, ἐπιταχύνει εἰς τὴν ἑαυτοῦ κατοικίαν, ἵνα ἐν αὐτῇ ἀπ ποκτήσῃ καρπὸν ζωῆς. Ὁ ὄφις εἰς πάντα κίνδυνον τῆς ζωῆς αὑτοῦ φυλάττει τὴν κεφαλήν του· καὶ ὁ σοφὸς μοναχὸς εἰς πᾶσαν δυσχερή περίστασιν φυλάττει τὴν ἑαυτοῦ πίστιν, ἥ τις ὑπάρχει τὸ θεμέλιον τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Ἡ μὲν νεφέλη σκοτίζει τὸν ἥλιον, ἡ δὲ πολυλογία τὴν ψυχήν, ἥτις ἤρξατο νὰ φωτίζηται διὰ τῆς θεωρίας τῆς εὐχῆς. Καθὼς τὸ ὄρνεον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Ερωδιός, κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν χαίρει καὶ εὐφραίνεται, ὡς λέγουσιν οἱ σοφοί, καθ' ὃν ἀπομακρυνθῆ ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ κατοι χήσει εἰς ἔρημον τόπον· οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ μοναχοῦ κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρὸν δέχεται τὴν οὐράνιον χαράν, καθ' ὃν ἀπο- μακρυνθῇ ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ κατοικήσει εἰς ἡσυχαστικὸν τόπον μέχρι τῆς ἐξόδου αὐτῆς. Λέγεται περὶ τοῦ ὀρνέου, τοῦ καλουμένου Σειρήνος, ὅτι ὅστις ἀκούσει την μελωδίαν τῆς φωνῆς αὐτοῦ, αἰχμαλωτίζεται ὑπ' αὐτῆς τοσοῦτον, ὥστε λησμονεῖ καὶ αὐτὴν αὐτοῦ τὴν ζωήν, καὶ πίπτει καὶ ἀπο- θνήσκει· παρόμοιόν τι συμβαίνει καὶ εἰς τὴν ψυχήν· διότι ό ταν ἡ οὐράνιος γλυκύτης ἐμπέσῃ εἰς αὐτήν, ἐκ τῆς μελωδίας τῆς γλυκύτητος τῶν λόγων τοῦ Θεοῦ τόσον αἰχμαλωτίζεται, ὥστε λησμονεῖ· καὶ αὐτὴν τὴν σωματικὴν ζωὴν καὶ τὰς σως ματικὰς ορέξεις, καὶ ὑψοῦται ὅλη πρὸς τὸν Θεόν. 23*

Ἐὰν τὸ δένδρον δὲν ἀποβάλλῃ πρῶτον τὰ παλαιὰ αὐτοῦ φύλλα, δὲν ἐκβάλλει νέους κλάδους· καὶ ὁ μοναχὸς ἕως ὅτου δ δὲν ἀποῤῥίψει ἐκ τῆς καρδίας αὑτοῦ τὴν ἐνθύμησιν τῶν προ τέρων αὑτοῦ πράξεων, δὲν ἐκβάλλει νέους κλάδους καὶ νέους καρποὺς διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἄνεμος τρέφει τοὺς καρποὺς τῶν δένδρων, καὶ ἡ πρόσ νοια τοῦ Θεοῦ τοὺς καρποὺς τῆς ψυχῆς. Λέγεται, ὅτι τὸ ὀστρύδιον, ἕως ὅτου νὰ δεχθῇ σπινθηρά τινα ἐκ τῆς ἀστρα πῆς καὶ ἐκ τοῦ ἀέρος τὴν ὕλην, καὶ νὰ γεννήσῃ τὸν μαργα ρίτην, εἶναι ἁπλῆ σάρξ· καὶ ἡ καρδία τοῦ μοναχοῦ, ἕως ὅτου νὰ δεχθῇ μετὰ φρονήσεως τὴν οὐράνιον ὕλην τοῦ πνεύματος, εἶναι γυμνή, καὶ δὲν ἔχει καρπὸν παρηγορίας. Ο σκύλος, όταν γλύφη τὸ ῥινίον, αἱματώνει τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, καί, πίνων ἐκ τοῦ ἰδίου του αἵματος, δὲν αἰσθά νεται τὴν βλάβην αὐτοῦ· καὶ ὁ μοναχός, ὅταν κλίνῃ εἰς και νοδοξίαν, συμπίνει ἐκ τοῦ αἵματος τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς, καὶ ἐκ τῆς πρὸς ὥραν γλυκύτητος δὲν αἰσθάνεται τὴν ἰδίαν αὑτοῦ βλάβην. Ἡ κοσμικὴ δόξα ὑπάρχει ὡς πέτρα ἐντὸς τῆς θα λάσσης, σκεπασμένη ὑπὸ τῶν ὑδάτων καὶ ἄγνωστος εἰς τὸν ναύτην, εἰς τὴν ὁποίαν αἴφνης κτυπᾷ τὸ πλοῖον καὶ βυθίζεται· οὕτω ποιεῖ καὶ ἡ κενοδοξία τὸν ἄνθρωπον· περὶ ταύτης ἔλεγον καὶ οἱ θεῖοι πατέρες, ὅτι εἰς τὴν κενόδοξον ψυχὴν ἐπιστρέφουσι πάλιν πάντα ἐκεῖνα τὰ πάθη, ἅπερ διὰ τῆς θείας χάριτος ἐνικήθησαν πρότερον, καὶ ἀνεχώρησαν ἐξ αὐτῆς. Μικρὰ νεφέλη σκεπάζει τὸν κύκλον τοῦ ἡλίου, καὶ ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ νεφέλη, ὁ ἥλιος γίνεται πολλὰ θερμός· οὕτω καὶ μικρὰ ἀκηδία σκεπάζει τὸ φῶς τῆς ψυχῆς, ἀλλ' ἡ χαρά, Στις συμβαίνει μετὰ τὴν ἀκηδίαν, εἶναι πολλὰ μεγάλη. Μὴ ζητήσῃς ποτὲ νὰ ἐννοήσης τοὺς λόγους τῶν θείων μυστηρίων, τῶν ἐκτιθεμένων εἰς τὴν ἁγίαν γραφήν, ἄνευ προσευχῆς καὶ αἰτήσεως βοηθείας παρὰ Θεοῦ· ἀλλὰ λέγε, Κύριε, δός μοι σύνεσιν καὶ αἴσθησιν τῆς δυνάμεως, της 1

Ἐὰν τὸ δένδρον δὲν ἀποβάλλῃ πρῶτον τὰ παλαιὰ αὐτοῦ φύλλα, δὲν ἐκβάλλει νέους κλάδους· καὶ ὁ μοναχὸς ἕως ὅτου δὲν ἀποῤῥίψει ἐκ τῆς καρδίας αὑτοῦ τὴν ἐνθύμησιν τῶν προ τέρων αὑτοῦ πράξεων, δὲν ἐκβάλλει νέους κλάδους καὶ νέους καρποὺς διὰ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ὁ ἄνεμος τρέφει τοὺς καρποὺς τῶν δένδρων, καὶ ἡ πρόσ νοια τοῦ Θεοῦ τοὺς καρποὺς τῆς ψυχῆς. Λέγεται, ὅτι τὸ ὀστρύδιον, ἕως ὅτου νὰ δεχθῇ σπινθηρά τινα ἐκ τῆς ἀστρα πῆς καὶ ἐκ τοῦ ἀέρος τὴν ὕλην, καὶ νὰ γεννήσῃ τὸν μαργα ρίτην, εἶναι ἁπλῆ σάρξ· καὶ ἡ καρδία τοῦ μοναχοῦ, ἕως ὅτου νὰ δεχθῇ μετὰ φρονήσεως τὴν οὐράνιον ὕλην τοῦ πνεύματος, εἶναι γυμνή, καὶ δὲν ἔχει καρπὸν παρηγορίας. Ο σκύλος, όταν γλύφη τὸ ῥινίον, αἱματώνει τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, καί, πίνων ἐκ τοῦ ἰδίου του αἵματος, δὲν αἰσθά νεται τὴν βλάβην αὐτοῦ· καὶ ὁ μοναχός, ὅταν κλίνῃ εἰς και νοδοξίαν, συμπίνει ἐκ τοῦ αἵματος τῆς ἑαυτοῦ ζωῆς, καὶ ἐκ τῆς πρὸς ὥραν γλυκύτητος δὲν αἰσθάνεται τὴν ἰδίαν αὑτοῦ βλάβην. Ἡ κοσμικὴ δόξα ὑπάρχει ὡς πέτρα ἐντὸς τῆς θα λάσσης, σκεπασμένη ὑπὸ τῶν ὑδάτων καὶ ἄγνωστος εἰς τὸν ναύτην, εἰς τὴν ὁποίαν αἴφνης κτυπᾷ τὸ πλοῖον καὶ βυθίζεται· οὕτω ποιεῖ καὶ ἡ κενοδοξία τὸν ἄνθρωπον· περὶ ταύτης ἔλεγον καὶ οἱ θεῖοι πατέρες, ὅτι εἰς τὴν κενόδοξον ψυχὴν ἐπιστρέφουσι πάλιν πάντα ἐκεῖνα τὰ πάθη, ἅπερ διὰ τῆς θείας χάριτος ἐνικήθησαν πρότερον, καὶ ἀνεχώρησαν ἐξ αὐτῆς. Μικρὰ νεφέλη σκεπάζει τὸν κύκλον τοῦ ἡλίου, καὶ ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ νεφέλη, ὁ ἥλιος γίνεται πολλὰ θερμός· οὕτω καὶ μικρὰ ἀκηδία σκεπάζει τὸ φῶς τῆς ψυχῆς, ἀλλ' ἡ χαρά, Στις συμβαίνει μετὰ τὴν ἀκηδίαν, εἶναι πολλὰ μεγάλη. Μὴ ζητήσῃς ποτὲ νὰ ἐννοήσης τοὺς λόγους τῶν θείων μυστηρίων, τῶν ἐκτιθεμένων εἰς τὴν ἁγίαν γραφήν, ἄνευ προσευχῆς καὶ αἰτήσεως βοηθείας παρὰ Θεοῦ· ἀλλὰ λέγε, Κύριε, δός μοι σύνεσιν καὶ αἴσθησιν τῆς δυνάμεως, της 1

σύνης καὶ πραότητος καὶ εἰρήνης, ἥτις βασιλεύει εἰς ὅλους τοὺς λογισμούς, τὰ δὲ σωματικά μέλη παύουσι καὶ ἡσυχά ζουσιν ἀπὸ τὴν ταραχὴν καὶ ἀταξίαν τῆς ἀκολασίας. Μετά δὲ τὴν εὕρεσιν τῆς κοσμικῆς σοφίας ἀποκτᾶ τις τὴν ὑπερηφά νειαν τοῦ φρονήματος καὶ λογισμούς διαφόρους καὶ ἀδιηγή τους, καὶ τὴν ταραχὴν τοῦ νοός, καὶ τὴν ἀναίδειαν τῶν αἱ σθήσεων καὶ τὴν ἔπαρσιν. Μὴ νομίσῃς, ὅτι δύναται να παρ ῥησιασθῇ τίς ποτε διὰ τῆς προσευχῆς εἰς τὸν Θεόν, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει δεδεμένος εἰς τὰ σωματικά πράγματα· διότι ἡ ἀνε λεήμονος ψυχὴ στερείται της σοφίας τοῦ πνεύματος, ἡ δὲ ἐλεήμων σοφίζεται παρὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος. Καθὼς τὸ ἔλαιον τρέφει τὸ φῶς τοῦ λύχνου, οὕτω καὶ ἡ ἐλεημοσύνη τρέφει τὴν γνῶσιν τῆς ψυχῆς. Ἡ κλεὶς τῆς καρ δίας πρός ἀπόκτησιν τῶν θείων χαρισμάτων δίδεται διὰ τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίου, καὶ καθ' ὅσον ἡ καρδία ἀπαλλάττεται ἐκ τοῦ δασμοῦ τοῦ σώματος, κατὰ τοσοῦτον ἀνοίγεται εἰς αὐτὴν ἡ θύρα τῆς γνώσεως. Η μετάβασις τῆς ψυχῆς ἐκ τού του τοῦ κόσμου εἰς τὸν ἄλλον εἶναι ἡ ὑπεροχὴ τῆς γνώσεως. τοῦ πνεύματος. Ὤ, πόσον ὡραία καὶ ἐπαινετὴ ὑπάρχει ἡ ἀγάπη τοῦ πλησίου, ἐὰν ἡ προσπάθεια αὐτῆς δὲν ἀποσπᾷ ἡμᾶς ἐκ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Πόσον γλυκεῖα εἶναι ἡ μετὰ τῶν πνευματικῶν ἡμῶν ἀδελφῶν συναναστροφὴ καὶ συνομιλία, ἐὰν δυνηθῶμεν να φυλάξωμεν μετ' αὐτῆς καὶ τὴν μετὰ τοῦ Θεοῦ. Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ φροντίζωμεν περὶ τούτων, καθώς τον ἤθελεν ἐπιτρέπει τοῦτο ὁ ἁρμόδιος καιρός, ὄχι ὅμως πρα φάσει τῆς μετὰ τῶν ἀδελφῶν ὁμιλίας καὶ τῆς τοῦ πλησίου ἀγάπης νὰ ἐκπίπτωμεν ἐκ τῆς κρυπτῆς ἐργασίας καὶ τῆς ὑψηλῆς πολιτείας καὶ ἐκ τῆς μετὰ τοῦ Θεοῦ ἀδιαλείπτου ὁμιλίας· ἐπειδὴ ἡ σύγχυσις τοῦ δευτέρου, ήγουν τῆς πτώ σεως τῆς πολιτείας καὶ τῆς θεϊκῆς συνομιλίας προέρ χεται ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ πρώτου, ήγουν ἐκ τῆς με τὰ τῶν ἀδελφῶν συνομιλίας· διότι ὁ νοῦς ἡμῶν δὲν εἶν

ψαν ἱκανὸς νὰ φυλάξῃ συγχρόνως καὶ τὰς δύο συνομιλίας. Η θεωρία τῶν κοσμικών προξενεί σύγχυσιν εἰς τὴν ψυ χὴν ἐκείνου, ὅστις ἀπηρνήθη τὸν κόσμον διὰ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐὰν μὲν ἡ διαρκὴς ὁμιλία τῶν πνευματικῶν ἀδελ φῶν βλάπτη, ἀλλὰ τῶν κοσμικῶν καὶ ἡ μόνη εξωτερική θεωρία. Η μὲν ἐργασία τῶν πρακτικῶν ἀρετῶν δὲν ἐμποδί ζεται ἐκ τῆς ἐνεργείας τῶν αἰσθήσεων· ὅστις ὅμως θέλει ἐκ τῆς εἰρήνης τοῦ νοὸς αὐτοῦ νὰ τρυγήσῃ τὴν χαρὰν διὰ τῆς ἐργασίας τῶν κρυπτῶν πράξεων τῆς ψυχῆς, ἡ ἀνάπαυσις τῆς καρδίας τοῦ τοιούτου ταράσσεται καὶ ἀπὸ μόνας τὰς φωνὰς τῶν κοσμικών. Η εσωτερική νέκρωσις ἄνευ τῆς ἀργίας τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων δὲν δύναται νὰ προκύψῃ· καὶ ἡ μὲν πρα κτικὴ ἐργασία θέλει τὴν προσοχὴν τῶν αἰσθήσεων, ἡ δὲ πνευμα τικὴ ἐργασία ἀπαιτεῖ τὴν προσοχὴν καὶ ἡσυχίαν τῆς καρδίας. Καθὼς ἡ ψυχὴ ὑπάρχει ἀνωτέρα τοῦ σώματος, οὕτω καὶ ἡ ἐργασία αὐτῆς εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἐργασίας τοῦ σώματος· καὶ καθὼς ἐν ἀρχῇ προηγήθη ἡ πλάσις τοῦ σώματος ἀπὸ τὸ ἐμφύσημα τῆς ψυχῆς, οὕτω καὶ τὰ σωματικὰ ἔργα προηγοῦν ται τῶν ἔργων τῆς ψυχῆς. Μεγάλη εἶναι ἡ δύναμις τῆς μια κρᾶς πνευματικῆς ἐργασίας, ἐὰν γίνηται τακτικῶς, καὶ δια μένη πάντοτε· ἐπειδὴ καὶ ἡ μικρὰ σταγὼν τοῦ ἁπαλοῦ ὕδα τος, ἐὰν στάζη πάντοτε, βαθουλώνει τὴν σκληρὰν πέτραν. Οταν πλησιάζῃ ν' ἀναστηθῇ εἰς σὲ ὁ πνευματικὸς ἄνθρωπος, τότε σοὶ διεγείρεται ἡ νέκρωσις πάντων τῶν τοῦ κόσμου πραγμά των, καὶ θερμαίνεται ἡ ψυχή σου ἐκ τῆς χαρᾶς, καὶ ἐκ τῆς γλυκύ. τητος τῆς καρδίας σου οἱ λογισμοί σου περιορίζονται ἐντός σου καὶ πάλιν ὅταν μέλλη ν' ἀναστηθῇ εἰςσὲ ὁκόσμος, αὐξάνει ὁ διασκορπισμὸς τοῦ νοός σου καὶ τὸ μικρὸν καὶ ἄτακτον φρό- νημα. Κόσμον ἐνταῦθα ὀνομάζω τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα γεννᾷ ὁ διασκορπισμὸς τοῦ νοός· ὅταν ταῦτα γεννηθώσι καὶ αύξη θῶσι, τότε γίνονται αἱ ἁμαρτίαι καὶ θανατώνουσι τὸν ἄνθρα που. Καθὼς δὲν γεννώνται τέκνα χωρίς μητέρα, οὕτω δὲν

γεννῶνται τὰ πάθη χωρίς τον διασκορπισμὸν τῆς διανοίας, οὔτε ἡ ἁμαρτία τελειώνει χωρίς τῆς ἐνεργείας τῶν παθῶν. Ὅταν ἡ ὑπομονὴ αὐξηθῇ εἰς τὰς ἡμετέρας ψυχάς, εἶναι σημεῖον, ὅτι ἐλάβομεν κρυπτῶς τὴν χάριν τῆς παρηγορίας. Η δύναμις τῆς ὑπομονῆς εἶναι δυνατωτέρα ἀπὸ τὰς εἰς τὴν καρδίαν ἐμπιπτούσας ἐννοίας τῆς χαρᾶς. Η κατὰ Θεὸν ζωή εἶναι ἡ ταπείνωσις τῶν αἰσθήσεων, καὶ ὅταν ζῇ ἡ καρδία, αἱ αἰσθήσεις ταπεινοῦνται, ὅταν δὲ διεγείρωνται αἱ αἰσθήσεις, νεκροῦται ἡ καρδία ἀπὸ τὸν Θεόν· ἐπειδὴ ἡ διέγερσις τῶν αἰσθήσεων προξενεῖ τὴν νέκρωσιν τῆς καρδίας, Ἐκ τῶν μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων γινομένων ἀρετῶν ἡ συ νείδησις δὲν λαμβάνει τὴν ἀξιότητα· Ἡ ἀρετή, τὴν ὁποίαν πράττει τις δι' ἄλλον, δὲν δύναται να καθαρίσῃ τὴν ψυχήν ἐπειδὴ ἡ τοιαύτη ἀρετὴ δὲν εἶναι ἀξιόμισθος παρὰ τῷ Θεῷ ἀλλ' ἐκείνη ἡ ἀρετή, τὴν ὁποίαν πράττει ὁ ἄνθρωπος ἀφ' ξε αυτοῦ, λογίζεται τελεία ἀρετή, καὶ τελειοῖ δύο τινὰ συγχρό φως, καὶ ἀξιόμισθος θεωρεῖται, καὶ τὴν καθαρότητα τῆς καρ δίας προξενεῖ· διὰ τοῦτο ἄφησε τὸ πρῶτον εἶδος, καὶ ἀκο λούθησαν τὸ δεύτερον· καθότι ἐὰν δὲν ἀφήσῃς τὸ πρῶτον, καὶ φροντήσῃς περὶ τοῦ δευτέρου, ἐκπίπτεις ἐξάπαντος ἀπὸ τοῦ Θεοῦ. Ἡ ἀνάπαυσις τοῦ σώματος καὶ ἡ ἀργία εἶναι ἀπώλεια τῆς ψυχῆς, καὶ περισσότερον ἀπὸ τοὺς δαίμονας δύνανται νὰ βλά ψωσί τινα. Ἐὰν παραβιάσης τὸ ἀδύνατον σῶμα εἰς ἔργα ἀνώ τερα τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, προξενεῖς σκότωσιν καὶ ταραχὴν καὶ σύγχυσιν εἰς τὴν ψυχήν σου· ἐὰν ὅμως τὸ δυνατὸν σῶμα ἐκδώσῃς εἰς τὴν ἀνάπαυσιν καὶ ἀργίαν, πᾶσα κακία τελειοῦ- τας εἰς τὴν ψυχήν σου· καὶ ἐάν τις μεγάλως ἐπιθυμῇ τὸ κα λόν, ἀλλ᾽ ἡ ἀνάπαυσις καὶ ἡ ἀργία ὀλίγον κατ' ὀλίγον ἀφαιροῦσιν ἀπ' αὐτοῦ καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τοῦ καλοῦ, τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ὅταν ἡ ψυχὴ μεθύσῃ ἐκ τῆς χαρᾶς τῆς ἐλπίς δος αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς εὐφροσύνης τοῦ Θεοῦ, τότε τὸ σῶμα 1

ΛΟΓΟΣ ΟΔ'.

Περὶ τοῦ παραδείγματος καὶ τῆς παραβολῆς, ἥτις γίνεται εἰς τὴν θεωρίαν τῆς Κυριακῆς καὶ τοῦ Σαββάτου.

Η ΚΥΡΙΑΚΗ είναι μυστήριον τῆς γνώσεως τῆς ἀληθείας, τὸ ὁποῖον ὡς ὑπερβαῖνον τὰς ἀνθρωπίνας ἐνθυμήσεις δὲν φανεροῦται εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἀλλ᾽ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Εἰς τοῦτον τὸν αἰῶνα δὲν ὑπάρχει Κυριακή, οὔτε Σάβ βατον· διότι ὁ Μωϋσῆς εἰπών, « καὶ κατέπαυσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμη » ἐφανέρωσε την κατάστασιν τοῦ δρόμου τῆς παρούσης ζωῆς· καθότι ὁ τάφος εἶναι σῶμα, καὶ ὑπάρχει ἐκ τούτου τοῦ κόσμου· αἱ ἓξ ἡμέρας τῆς γενέσεως τοῦ κόσμου τελειοῦνται εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἐνταῦθα ζωῆς διὰ τῆς φυτ λακῆς τῶν θείων ἐντολῶν, ἡ δὲ ἑβδόμη τελειώνει εἰς τὸν τά φον, καὶ ἡ ὀγδόη, ἤγουν ἡ Κυριακὴ τελειώνει, ὅταν ἡ ψυχὴ ἐξέλθη ἐκ τοῦ σώματος καὶ πολιτευθῇ εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Καθὼς ὅσοι ἀξιοῦνται τῆς ἐν Χριστῷ τελειότητος παρα βολικῶς δέχονται ἐνταῦθα τὰ μυστήρια τῆς Κυριακῆς, οὕτω καὶ οἱ ἀγωνισταί παραβολικῶς δέχονται τα μυστήρια του σαββάτου, ὅπερ σημαίνει κατάπαυσιν ἀπὸ παντὸς λυπηροῦ, καὶ τελείαν ἀνάπαυσιν τῶν ὀχληρῶν· ἐπειδὴ μυστήριον καὶ τύπον ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς ὁ Θεός, καὶ ὄχι ἀληθινὴν ἐνέργειαν. Τὸ ἀληθινὸν καὶ ἀσύγκριτον σάββατον εἶναι ὁ τάφος, ὅστις ἐμφαίνει καὶ σημειοῖ τὴν τελείαν κατάπαυσιν ἀπὸ τῶν θλίψεων τῶν παθῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἐναντιουμένης εἰς αὐτὴν ἐργασίας, καὶ ὅλη ἡ ἀνθρωπότης ἐκεῖ εἰς τὸν τάφον σαββατίζει κατά τε ψυχὴν καὶ σῶμα. Εἰς ἓξ ἡμέρας κατέστησεν ὁ Θεὸς τὴν σύν

ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ κτλ. 363 στασιν τούτου τοῦ κόσμου καὶ συνέστησε τὰ στοιχεῖα, καὶ ἔδωκε τὴν σύστασιν αὑτῶν διὰ ἀκαταπαύστου κινήσεως πρὸς ὑπηρεσίαν, καὶ δὲν θέλουσι παύσει τὸν δρόμον αὐτῶν πρὸ τῆς συντελείας τοῦ κόσμου. Ἐκ τῆς δυνάμεως τῶν ἀρχεγόνων στοιχείων συνέστησε τὰ ἡμέτερα σώματα, καὶ καθὼς αὐτὰ δὲν παύουσι τὸν ἑαυτῶν δρόμον, οὕτω καὶ τὰ ἡμέτερα σώμα. τα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐξ αὐτῶν, δεν παύουσιν ἐκ τῆς ἐργα σίας· ἔδωκεν ὅμως ὁ Θεὸς ὅρον εἰς ἡμᾶς, ὅπως ἀκολουθή σωμεν τὴν πρώτην ἡμῶν συγγένειαν, ἥτις εἶναι ἡ κατάλυσις τῆς ζωῆς ἤτοι ὁ θάνατος· διότι οὕτως εἶπεν εἰς τὸν Ἀδάμ, κι ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγεῖς τὸν ἄρτον σου, κ' καὶ ἕως πότε ; « ἕως τοῦ ἐπιστρέψαι σε εἰς γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθης· ἀκάνθας καὶ τριβόλους ἀνατελεῖ σοι. » Ταῦτα πάντα εἰσὶ μυστήρια τῆς ἐργασίας τῆς ἐνταῦθα ζωῆς· ἐπειδὴ καθ᾽ ἣν νύχτα ἴδρωσεν ὁ Κύριος εἰς τὴν προσευχήν, μετέβαλε τὸν ἱδρῶ τα τῶν ἀκανθῶν καὶ τῶν τριβόλων· διότι ίδρωσε τότε εἰς τὴν προσευχήν, καὶ εἰργάσατο τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν δικαιοσύνην. i Πέντε χιλιάδας καὶ πεντακοσίους καὶ ἐπέκεινα χρόνους ἀφῆκε τὸν Ἀδὰμ ὁ Θεὸς νὰ κοπιᾷ εἰς ταύτην τὴν ἐργασίαν διότι ἕως τότε δὲν ὑπῆρχεν ἡ ὁδὸς τῶν ἁγίων ἀποκεκαλυμ μένη, καθὼς εἶπεν ὁ θεῖος ἀπόστολος· εἰς δὲ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἦλθεν ὁ λόγος τοῦ Πατρός, καὶ προσέταξεν εἰς τὸ αὐτεξούσιον να μεταβάλλῃ τὸν πρῶτον ἐκεῖνον ἱδρῶτα εἰς ἄλλον ἱδρῶτα, καὶ δὲν ἔδωκεν ἄδειαν ἀναπαύσεως ἐκ παντὸς κόπου, ἀλλ' ἐναλλαγήν καθότι ἐφιλανθρωπεύθη εἰς ἡμᾶς διὰ τὸ ἐπίμοχθον τῆς κακοπαθείας ἡμῶν εἰς τὴν γῆν. Ἐὰν λοιπὸν καταπαύσωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ ἱδρώσωμεν τὸν δεύτερον ἱδρῶτα, ἐξ ἀνάγκης θέλομεν θερίσει καὶ πάλιν ἀκάνθας· διότι ὅταν ἀφήσωμεν τὴν ἐργασίαν τῆς προσευχῆς, τότε κοπιάζα. μεν εἰς τὴν ἐργασίαν της σωματώσεως τῆς γῆς, ἥτις ἐκ φύ σεως ἀνατέλλει ἀκάνθας καὶ τριβόλους· ἐπειδὴ τὰ πάθη τῇ ἀληθείᾳ εἰσὶν ἀκανθαι, καὶ ἀνατέλλουσιν εἰς ἡμᾶς ἐκ τοῦ

σπόρου, τοῦ εὑρισκομένου εἰς τὴν γῆν τοῦ σώματος, καὶ ἐν ὅσῳ φοροῦμεν τὴν εἰκόνα τοῦ ᾿Αδάμ, ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἔχω. μεν καὶ τὰ πάθη ἐκείνου· ἐπειδὴ ἀδύνατον εἶναι νὰ μένῃ ἡ γῆ ἀργή, καὶ νὰ μὴ βλαστάνῃ βλαστούς κατὰ τὴν ἑαυτῆς φύσιν. Τέκνον τῆς φύσεως ταύτης τῆς γῆς εἶναιἡ γῆ τῶν ἡμετέρων σωμάτων, καθὼς ἐμαρτύρησεν ὁ Θεός, «ἡ γῆ, ἐξ ἧς ἐλήφθης καὶ ἡ μὲν γῇ ἀνατέλλει ἀκάνθας, ἡ δὲ γῆ τῶν σωμάτων μῶν γεννά πάθη. Ἐὰν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός, ὅστις ὑπῆρξεν εἰς ἡμᾶς τύπος εἰς τὸ μυστήριον τῆς θείας αὐτοῦ ἐνανθρωπί σεως καθ' ὅλας τὰς διαφορὰς τῆς θείας αὐτοῦ οἰκονομίας, δὲν κατέπαυσεν ἐκ τοῦ ἔργου καὶ τοῦ μόχθου ἕως εἰς τὴν ἐνα νάτην ὥραν τῆς παρασκευῆς, (τὸ ὁποῖον εἶναι μυστήριον τῆς ἡμετέρας εργασίας καθ' ὅλην ἡμῶν τὴν ζωήν, ἀλλὰ μόνον τὸ σάββατον εἰς τὸν τάφον, ποῦ εἰσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες λέγου σιν, ὅτι ὑπάρχει σάββατον εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἤτοι και τάπαυσις ἐκ τῶν παθῶν ; Περὶ δὲ τῆς Κυριακῆς δὲν λέγω τι· ἐπειδὴ αὕτη εἰκονίζει τὸν μέλλοντα αἰῶνα. Ημέτερον σάββατον εἶναι ἡ ἡμέρα τῆς ταφῆς ἡμῶν· ἐκεῖ ἐν ἀληθείᾳ σαββατίζει ἡ ἡμετέρα φύσις. Λοιπὸν καθ' ἡμέραν ἐπίκειται εἰς ἡμᾶς ἀνάγκη νὰ ἐκριζῶμεν ἐκ τῆς φύσεως ἡμῶν τὰς ἀκάνθας τῶν παθῶν, ἐν ὅσῳ ζῶμεν καὶ ὑπάρχομεν, καὶ διὰ τῆς ἐπιμόνου ἡμῶν ἐργασίας νὰ και θαρίζωνται αἱ ἀκανθαι τῶν παθῶν ἐκ τῆς καρδίας, ἥτις δὲν εἶναι παντελῶς κεκαθαρμένη ἀπὸ αὐτά· καὶ ἐὰν τοῦτο ἔχει οὕτως, ὅτι διὰ τῆς πρὸς καιρὸν ῥᾳθυμίας ἢ μικρᾶς ἀμελείας αὐξάνουσιν αἱ ἀκανθαι τῶν παθῶν, καὶ σκεπάζουσι τὸ πρόσω που τῆς καρδίας, καὶ πνίγουσι τὸν καλὸν αὐτῆς σπόρον, καὶ ματαιοῦσι τὸν κόπον ἡμῶν, λοιπὸν εἶναι χρεία να καθαρίζω- μεν καθ' ἡμέραν τὰς ἡμετέρας καρδίας· διότι ἡ ἐκ ταύτης τῆς ἐργασίας παῦσις αὐξάνει τὰς ἀκάνθας τῶν παθῶν, ἐκ τῶν ὁποίων εἴθε νὰ καθαρισθῶμεν διὰ τῆς χάριτος τοῦ ὁμο

ουσίου καὶ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ ἀνάρχῳ Πατρί, καὶ τῷ ζωοποιῷ Πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν. ΛΟΓΟΣ ΟΕ΄. Περὶ διηγήσεως ἁγίων ἀνρδῶν, καὶ περὶ τῆς θαυμαστῆς αὐτῶν διαγωγῆς. ΕΝ ΜΙΑ τῶν ἡμερῶν ἀπῆλθον εἰς τὸ κελλίον τινὸς ἀδελφοῦ ἁγίου, καὶ ἐκάθισα εἰς ἓν μέρος διὰ τὴν ἀσθένειάν μου, ὅπως μ' ἀναπαύσῃ δι' ἀγάπην Θεοῦ· ἐπειδὴ δὲν εἶχον ἐκεῖ γνώριμόν τινα. Ἔβλεπον τοῦτον τὸν ἀδελφὸν νὰ ἐγείρηται τὴν νύκτα παρακαίρως, καὶ κατὰ τὴν συνήθειαν αὑτοῦ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀκολουθίαν πρὸ τῶν ἄλλων ἀδελφῶν. Οὗτος ὁ ἀδελφὸς ἐστιχολόγει τὸ ψαλτήριον ἱκανὴν ὥραν, καὶ αἴφνης ἄφινε τὴν στιχολογίαν καὶ ἔπιπτε κατὰ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν, καὶ ἕως ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα φορὰς ἔκρουε τὴν κεφαλὴν αὑτοῦ μετὰ θερμότητος, ήτις ἐξήπτετο εἰς τὴν καρδίαν αὑτοῦ ὑπὸ τῆς θείας χάριτος· καὶ μετὰ ταῦτα ἀνιστάμενος ἐφίλει τὸν σταυρὸν τοῦ δεσπότου Χριστοῦ, καὶ πάλιν προσεκύνει, καὶ πάλιν ἐφίλει τὸν σταυρόν, καὶ πάλιν ἔπιπτε κατὰ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν· καὶ οὕτως ἐπολιτεύετο πάντοτε, ὥστε δὲν ἠδυ νάμην ν' ἀριθμήσω τὸ πλῆθος τῶν γονυκλισιῶν αὐτοῦ· καὶ τίς ἡδύνατο ν' ἀριθμήσῃ τὰς μετανοίας τοῦ ἀδελφοῦ ἐκείνου, τὰς ὁποίας ἐποίει καθ᾿ ἑκάστην νύκτα; εἴκοσι φορὰς ἐπανει λημμένως ἐφίλει τὸν σταυρὸν μετὰ φόβου καὶ θερμότητος. καὶ μετ' ἀγάπης καὶ εὐλαβείας, καὶ πάλιν ἤρχιζε την στιχο λογίαν τοῦ ψαλτηρίου, καὶ ἐνίοτε, νικώμενος ὑπὸ τῆς χαρᾶς,

ἐφώναζε δυνατὰ ἀπὸ τὴν πολλὴν ἔξαψιν τῆς θερμότητος ἐκείνης, ἐξ ἧς ἐπυροῦντο οἱ λογισμοὶ αὐτοῦ, ὥστε ἐγὼ με γάλως ἐθαύμαζον τὴν χάριν τοῦ ἀδελφοῦ καὶ τὸν ἀγῶνα καὶ τὴν ἐπαγρύπνησιν καὶ προσοχήν, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ. Τὸ δὲ πρωὶ μετὰ τὴν πρώτην ώραν ὅταν ἐκάθητο εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς θείας γραφῆς, ήχμαλωτίζετο ὅλος εἰς αὐτήν, καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἑκάστου κεφαλαίου ἔπιπτεν εἰς τὴν γὴν κατὰ πρόσωπον, καὶ ἔπειτα ἐγειρόμενος ὕψωνε τὰς χεῖρας αὑτοῦ εἰς τὸν οὐρανόν, καὶ ἔδοξολόγει τὸν Θεόν, ἐπαναλαμβάνων πολλάκις τοὺς στίχους, τοὺς ὁποίους ἀνέγνω, Ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἡλικίαν τεσσαράκοντα ἐτῶν· τὸ δὲ φαγη τὸν αὐτοῦ ἦτο πολλὰ ὀλίγον, καὶ τοῦτο κατάξηρον· ἐπειδὴ δὲ πολλάκις ἐδίαζε τὸ ἴδιον αὑτοῦ σῶμα εἰς πᾶν ἔργον ὑπὲρ τὴν δύναμιν καὶ ὑπὲρ τὸ μέτρον, ὡς ἐκ τούτου ἐφαίνετο ὡς σκετ, ὥστε καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος λυπούμενος αὐτὸν διὰ τὴν ἀδυ ναμίαν τοῦ προσώπου του, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ἀμέτρου νη στείας ηφανίσθη, καὶ δὲν εἶχε δύο δακτύλων ποσότητα, ἔλεγον πολλάκις εἰς αὐτόν· οἰκονόμησον σεαυτόν, ὦ ἀδελφέ, εἰς ταύτην τὴν καλὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησας, ἵνα μὴ τυχὸν συγχύσης καὶ παύσῃς αὐτήν, ἥτις κατέστη ὁμοία μὲ πνευματικὴν ἄλυσσον, καὶ διὰ τὸν πόθον ὀλίγου κόπου ἀπομεί τῆς ἀφ' ὅλον τὸν δρόμον σου· φάγε σύμμετρα, ἵνα μὴ τρώ γῆς ὕστερον πάντοτε, καὶ μὴ ἀγωνίζου ὑπὲρ τὴν δύναμίν σου, ἵνα μὴ μένῃς ἀκολούθως ἀργός. Ὑπῆρχε κατὰ πολλὰ σεβάσμιος, εἰς ἄκρον ἐλεήμων, ἱλαρὸς τὸ πρόσωπον, καθαρὸς τὸ σῶμα, καταπειστικὸς εἰς παρηγορίαν, σοφὸς κατὰ Θεόν· καὶ διὰ τὴν καθαρότητα και ἱλαρότητα αὐτοῦ ἡγαπᾶτο παρὰ πάντων. Πολλάκις τρεῖς καὶ τέσσαρας ἡμέρας εἰργάζετο μετὰ τῶν λοιπῶν ἀδελφῶν, καὶ τὸ ἑσπέρας ἐπανήρχετο εἰς τὸ κελλίον του· ἐπειδὴ ἦτον ἔμπειρος καὶ ἐπιτήδειος εἰς πᾶσαν διακονίαν. Ὅταν δὲ

ἀπέκτα τι, καὶ ἐζήτουν αὐτὸ οἱ ἀδελφοί, κἂν ἐχριάζετο ὁ ἴδιος τοῦτο, ἀλλ' ἐκ τῆς πολλῆς αὐτοῦ ἐντροπῆς, καὶ ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς σεβασμοῦ, δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχω τοιοῦτον πρᾶγμα· καὶ ἔπραττε τοῦτο πρὸ πάντων ἀπὸ ἐντροπήν, ὅταν εἰργάζετο μετὰ τῶν ἀδελφῶν, ἐνῷ ἄλλως δὲν εὐχαριστεῖτο νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ κελλίου του. Τοιαύτη ὑπῆρχεν ἡ πολιτεία καὶ ἡ συναναστροφὴ τοῦ ἀδελφοῦ ἐκείνου τοῦ ὄντως θαυμαστοῦ καὶ ἀξιεπαίνου. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΟΣΤ΄. Περὶ τοῦ παλαιοῦ γέροντος. Άλλοτε πάλιν ἀπῆλθον πρός τινα παλαιὸν γέροντα καλόν καὶ ἐνάρετον, ὅστις μὲ ἠγάπα πολύ· καὶ ἦτο μὲν ἰδιώτης τὸν λόγον, ἀλλ᾽ εἰς τὴν γνῶσιν πεφωτισμένος, καὶ βαθὺς εἰς τὴν καρδίαν, καὶ ἐλάλει πάντοτε, ὅσα ἐχορηγοῦντο εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Δὲν ἐξήρχετο οὗτος συχνάκις ἐκ τοῦ ἑαυτοῦ κελλίου, ἐκτὸς ὅταν ἀπήρχετο εἰς τὰς ἀγρυπνίας, ἀλλ᾽ ἐπρόσεχε πάντοτε εἰς ἑαυτόν, καὶ ἡσύχαζε. Εἶπον ποτε πρὸς τοῦτον τὸν γέροντα· πάτερ, μοὶ λέγει ὁ λογισμὸς νὰ ὑπάγω δ τὴν Κυριακὴν εἰς τὸ προαύλιον τῆς ἐκκλησίας, καὶ καθίσας ἐκεῖ νὰ φάγω πρωί, ἵνα μὲ ἴδῃ πᾶς ὁ εἰσερχόμενος καὶ ἐξερ- χόμενος καὶ μὲ καταφρονήσῃ. Πρὸς ταῦτα μοὶ ἀπεκρίθη ὁ γέρων οὕτω· τέκνον, ὑπάρχει γεγραμμένον, ὅτι ὅστις σκανδα λήσει τὸν πλησίον αὐτοῦ, δὲν θέλει ἰδεῖ τὸ φῶς· ἐπειδὴ οὐδεὶς σὲ γνωρίζει εἰς τοῦτον τὸν τόπον, οὔτε ἠξεύρουσιν οἱ ἄνθρω ποι τὴν πολιτείαν σου, θέλουσι λέγει, ὅτι οἱ μοναχοί τρώ να

γουσιν ἀπὸ πρωί, καὶ μάλιστα οἱ ἐνταῦθα εὑρισκόμενοι ἀρξ χάριοι ἀδελφοί, οἵτινες εἶναι ἀσθενεῖς τὸν λογισμόν, καὶ ἐπει- δὴ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἔχουσι πρὸς σὲ πίστιν, καὶ ὠφελοῦνται παρὰ σοῦ, ὅταν σὲ ἴδωσι νὰ πράττης τοῦτο, θέλουσι βλαφθή. Τοῦτο ἐποίουν οἱ παλαιοὶ πατέρες, ἐπειδὴ ἔπραττον πολλὰς θαυματουργίας, καὶ εἶχον πολλὴν τιμὴν καὶ μέγα όνομα ἵνα ἀτιμασθῶσι λοιπόν, καὶ ἀποκρύψωσι τὴν δόξαν τῆς ἑαυ τῶν πολιτείας, καὶ ἀποφύγωσι τὰς αἰτίας τῆς ὑπερηφανείας, ἔπραττον τὰ τοιαῦτα· ἀλλὰ σὺ πόθεν ἀναγκάζῃ νὰ πράξης τοιοῦτόν τι ; ἢ δὲν ἠξεύρεις ὅτι εἰς ἑκάστην πολιτείαν ὑπάρ έχει τάξις καὶ καιρός; σὺ τοιαύτην ὑψηλὴν πολιτείαν δὲν ἔχεις εἰσέτι, οὔτε τοιοῦτον μέγα ὄνομα· διότι πολιτεύεσαι ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἀδελφοί, καὶ ἐὰν πράξης τοιοῦτόν τι, οὔτε τὸν ἑαυτόν σου ὠφελεῖς, καὶ ἄλλους θέλεις βλάψει· καθότι αὕτη ἡ οἰκονομία δὲν εἶναι εἰς πάντας ὠφέλιμος, ἀλλὰ μόνον εἰς τοὺς τελείους καὶ μεγάλους, τῶν ὁποίων ἐνεκρώθησαν αἱ αἰσθήσεις, εἰς δὲ τοὺς μεσαίους καὶ ἀρχαρίους εἶναι ἐπιζή μιος· διότι οὗτοι χρειάζονται εἰσέτι πολλὴν παραφυλακὴν καὶ ὑποταγὴν τῶν αἰσθήσεων· οἱ δὲ γέροντες ἐπέρασαν τὸν και ρὸν τῆς παραφυλακῆς, καὶ καθ' ὅλα, ὅταν θέλωσιν, ὠφελοῦν- ται· ἐπειδὴ οἱ ἄπειροι πραγματευταὶ εἰς τὰς μεγάλας ἐπιχει ρήσεις προξενοῦσι μεγάλας ζημίας εἰς ἑαυτούς, εἰς δὲ τὰς μικρὰς προοδεύουσι ταχέως. Καὶ πάλιν, ὡς προεῖπον, εἰς πᾶν πρᾶγμα ὑπάρχει τάξις, καὶ εἰς πᾶσαν διαγωγὴν καὶ πολιο τείαν ἐγνωσμένος καιρός, καὶ ὅστις πρὸ τοῦ τοιούτου καιροῦ ἄρχεται τὰ ὑπὲρ τὸ μέτρον αὑτοῦ, αὐτὸς ἐκτὸς ὅτι δὲν κερ- δαίνει τι, προξενεῖ καὶ διπλασίαν βλάβην εἰς ἑαυτόν. Εάν, ὦ τέκνον, ἐπιθυμῆς τὸ τοιοῦτον ἔργον, ὑπόμεινον κάλλιον μετὰ χαρᾶς τὴν οἰκονομικῶς ἐπερχομένην σοι ἀκούσιον ἀτιμίαν, καὶ μὴ ταραχθῇς ποσῶς, μήτε μισήσης τὸν ἀτιμά ζοντά σε Οὕτω με συνεβούλευσε. Καὶ ἄλλοτε συνωμίλησα μετὰ τοῦ εὐφυοῦς ἐκείνον καὶ

σοφωτάτου γέροντος, ὅστις ἐγεύθη τοῦ φυτοῦ τῆς ζωῆς διὰ τοῦ ψυχικοῦ αὐτοῦ ἱδρῶτος ἐξ ἀρχῆς τῆς νεότητος ἕως εἰς τὸ τέλος τοῦ γήρατος αὐτοῦ· καὶ ἀφοῦ μὲ ἐδίδαξε πολλὰ περὶ ἀρετῆς, ἐπὶ τέλους μοὶ εἶπεν οὕτω. Πᾶσα προσευχή, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν κοπιάζει τὸ σῶμα, καὶ δὲν στενοχωρεῖται ἡ καρδία, λογίζεται ὡς ἔκτρωμα· καὶ πάλιν μοὶ εἶπε· μετὰ φιλονείκου ἀνθρώπου, ὅστις θέλει να στηρίξῃ τὸν ἑαυτοῦ λόγον, καὶ εἶναι πονηρὸς εἰς τὴν διάνοιαν καὶ ἀναιδὴς κατὰ τὰς αἰσθή σεις, μήτε νὰ δώσῃς, μήτε νὰ λάβης παντελῶς, ἵνα μὴ ἀπο μακρυνθῇ ἀπὸ σοῦ ἡ καθαρότης, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησας μετά πολλοῦ κόπου, καὶ πληρωθῇ ἡ καρδία σου ἀπὸ σκότος καὶ ταραχήν. ΛΟΓΟΣ ΟΖ'. Περὶ ἄλλου τινός γέροντος. ΑΠΗΛΘΟΝ ποτε εἰς τὸ κελλίον τινὸς τῶν πατέρων, ὅστις δὲν ἤνοιγεν εἰς τὸν τυχόντα τὴν θύραν· ἀλλ' ὡς μὲ εἶδεν ἐκ τῆς θυρίδας, μοὶ εἶπε, θέλεις νὰ εἰσέλθῃς; καὶ ἐγὼ ἀπήντησα, ναί, τίμιε πάτερ· ἀφοῦ εἰσῆλθον, καὶ ἐποιήσαμεν εὐχήν, καὶ ἐκαθίσαμεν, ὕστερον ἀπὸ ἱκανὴν ὥραν ἠρώτησα αὐτόν, λέγων· τί νὰ πράξω, τίμιε πάτερ, δὲν ἠξεύρω· διότι έρχονται προς με τινὲς ἀδελφοί, καὶ οὔτε κερδαίνω, οὔτε ὠφελοῦμαι ἐκ τῆς μετ' αὐτῶν συνομιλίας, ἀλλὰ πολλάκις μ' ἐμποδίζουσι καὶ ἀπὸ τὸν συνήθη μου κανόνα, καὶ διὰ τοῦτο λυποῦμαι πολύ νὰ τοῖς εἴπω νὰ μὴ ἔρχωνται ἐντρέπομαι, καὶ δὲν ἠξεύρω τί νὰ πράξω. Πρὸς ταῦτα μοὶ ἀπεκρίθη ὁ μακάριος ἐκεῖνος γέρων. Ὅταν ἔρχωνται πρὸς σὲ τοιοῦτοι, οἱ ὁποῖοι ἀγαπῶσι τὴν ἀργίαν, ἀφοῦ καθίσωσιν ὀλίγην ώραν, προσποιήσου ὅτι θέλεις 24

νὰ συκοθῇς εἰς προσευχήν· καὶ ἀφοῦ βάλης μετάνοιαν εἰς αὐτὸν τὸν εὑρισκόμενον μετὰ σοῦ, εἶπε πρὸς αὐτόν· ἐλθὲ ἀδελφέ, νὰ προσευχηθῶμεν· ἐπειδὴ ἔφθασεν ἡ ὥρα τῆς προ- σευχῆς τοῦ διωρισμένου μου κανόνος, καὶ δὲν δύναμαι να ἀφήσω αὐτὸν νὰ παρέλθῃ· διότι ἐὰν ἀφήσω ἤδη αὐτόν, ὥστε ρον μοί δίδει βάρος, καί μοι γίνεται αιτία ταραχῆς· ἐκτὸς ἀνάγκης τινὸς δὲν ἠμπορῶ ν' ἀφήσω αὐτόν, τώρα ὅμως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη ν' ἀφήσω τὴν προσευχήν μου· καὶ ἐὰν σοὶ εἴπῃ, κάμε σὺ τὴν προσευχήν σου, καὶ ἐγὼ ἀναχωρῶν ποίησον εἰς αὐτὸν μετάνοιαν, καὶ εἰπέ, διὰ τὴν ἀγάπην κἂν μίαν μόνην εὐχὴν ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ, ἵνα ὠφεληθῶ ἐκ τῆς εὐχῆς σου· καὶ ὅταν ἐγερθῆτε, ἐξέτεινον τὴν προσευχήν σου παρὰ τὴν συνήθειαν ὅσον δύνασαι· καθότι ἐὰν πράξῃς οὕτως εἰς αὐτοὺς οἵτινες ἔρχονται πρὸς σέ, θέλουσι μάθη, ὅτι δὲν συμφωνεῖς μετ' αὐτῶν, οὔτε ἀγαπᾶς τὴν ἀργίαν, καὶ ἑπο μένως ὅταν ἀκούσωσιν ὅπου εὑρίσκεσαι, δὲν θέλουσι πλη σιάσει ἐκεῖ. Βλέπε ὅμως, μὴ τυχὸν ἀποβλέπων εἰς πρόσωπον ἀνθρώ- που, καταργήσης τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν δὲ εὑρεθῇ τις ἐκ τῶν πατέρων, ἢ ξένος κεκοπιακώς, διὰ μεγάλην σου προσευ χὴν κρίνεται τὸ νὰ καθίσῃς μετ᾿ αὐτῶν· καὶ ἐὰν ὁ ξένος ἦναι ἐκ τῶν ἀγαπώντων τὴν ματαιολογίαν, σὺ ὅμως τὸ κατὰ δύς ναμιν ἀνάπαυσον αὐτόν, καὶ ἀπόλυσον ἐν εἰρήνῃ. Αλλος τις τῶν πατέρων εἶπε· θαυμάζω, διότι ήκουσά τινας νὰ λέγωσιν, ὅτι καὶ ἐργόχειρον ἐργάζονται εἰς τὰ κελλία αἱ τῶν, καὶ ἀνελλιπῶς δύνανται νὰ ἐκτελῶσι καὶ τὸν κανόνα τῆς προσευχῆς αὐτῶν, χωρὶς νὰ ταραχθῶσι· καὶ ἀκολούθως εἶπε λόγον ἄξιον θαυμασμοῦ· τῇ ἀληθείᾳ εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἀπέλθω νὰ φέρω ὕδωρ ταράττεται ἡ τάξις τῆς συνηθείας μου καὶ ἐμε ποδίζομαι ἐκ τῆς τελειώσεως τοῦ διακριτικοῦ μου.

ΛΟΓΟΣ ΟΗ'. Περὶ ἐρωτήσεως ἀδελφοῦ τινος.

ΗΡΩΤΗΣΕ ποτε ποτε ἀδελφός τις τοῦτον τὸν ἅγιον γέροντα, λέ- γων, τὶ νὰ κάμω· ἐπειδὴ πολλάκις συμβαίνει νὰ ἔχω πρᾶγμά τι, τὸ ὁποῖον χρειάζομαι ἢ διὰ τὴν ἀσθένειάν μου, ἢ δι᾽ ἐρω γασίαν, ἢ δι᾽ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, καὶ χωρὶς αὐτοῦ δὲν δύ- ναμαι νὰ ζήσω εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ ὅταν βλέπω ἄλλον τινά, ὅτι ἔχει χρείαν τούτου τοῦ πράγματος, νικώμενος ὑπὸ ἐλέους, δίδω τοῦτο εἰς αὐτόν, πολλάκις δέ, καὶ ἐὰν τυχὸν ζητήση τις τοῦτο, οὕτω πράττω· διότι ἀναγκάζομαι ἐκ τῆς ἀγάπης καὶ ἐκ τῆς ἐντολῆς· καὶ ὕστερον μὲ κάμνει ἡ τούτου χρεία νὰ πέσω εἰς φροντίδα καὶ ταραχὴν τῶν λογισμῶν, καὶ σκορπί ζεται ὁ νοῦς μου· καὶ ἐνίοτε ἴσως ἀναγκάζομαι ν' ἀφήσω τὴν ἡσυχίαν, καὶ ν' ἀπέλθω εἰς τὸν κόσμον πρὸς ζήτησιν τούτου τοῦ πράγματος· ἐὰν δὲ ὑπομένω καὶ δὲν ἀπέλθω, στενοχω ροῦμαι, καὶ ταράττονται οἱ λογισμοί μου· δὲν ἠξεύρω, ποῖον ἐκ τῶν δύο νὰ προτιμήσω, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παύει καὶ σκορά πίζει τὴν ἡσυχίαν μου διὰ τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ ἀδελφοῦ μου, ἢ νὰ παραβλέψω τὴν αἴτησιν τοῦ ἀδελφοῦ μου, καὶ νὰ ὑπο- μένω εἰς τὴν ἡσυχίαν; Πρὸς ταῦτα ἀποκριθεὶς ὁ γέρων, εἶπεν. Οταν πᾶσα ἐλεημοσύνη, ἢ ἀγάπη, ἢ εὐσπλαγχνία, ἢ ἄλλο τι παρόμοιον, τὸ ὁποῖον κἂν γίνηται διὰ τὸν Θεόν, σ' ἐμ- ποδίζει ἐκ τῆς ἡσυχίας, καὶ σὲ ἀναγκάζει νὰ ἐξέλθης εἰς τὸν κόσμον, καὶ σ' ἐμβάζει εἰς φροντίδας, καὶ σὲ ταράττει ἀπὸ τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ κόπτει τὰς εὐχάς σου, καὶ σὲ εἰσάγει εἰς ταραχὴν καὶ ἀκαταστασίαν τῶν λογισμῶν, καὶ σὲ παύει ἐκ τῆς μελέτης καὶ ἀναγνώσεως τῶν θείων λογίων, (τὸ δὲ ποῖον ὑπάρχει ὅπλον κατὰ τοῦ διαβόλου), καὶ παύει τὴν πα ραφυλακήν σου, καὶ σὲ κάμη, ἀφοῦ δεθῇς εἰς τὴν ἡσυχίαν, νὰ 24*

περιπατῆς καὶ νὰ περιφέρησαι, καί, ἀφοῦ μονωθῇς, νὰ συναξ ναστρέφηται, καὶ διεγείρει κατὰ σοῦ τὰ τεθαμμένα πάθη, καὶ παραλύει τὴν ἐγκράτειαν τῶν αἰσθήσεών σου, καὶ ἀφαι ρεῖ τὴν ἀπὸ τοῦ κόσμου θνήξιν, καὶ σὲ καταβιβάζει ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς ἀγγελικής πολιτείας, τῆς ὁποίας τὸ ἔργον ὑπάρ χει μία φροντὶς διὰ τὸν Θεόν, καὶ σὲ θέτει εἰς τὴν τά ξιν τῶν κοσμικῶν, ὡς λείψῃ, καὶ ἂς χαθῇ ἡ τοιαύτη ἀρετή, καὶ ἡ τοιαύτη ἐλεημοσύνη· ἐπειδὴ τὸ πλήρωμα τῆς τελείας ἀγάπης διὰ τὴν ἀνάπαυσιν τοῦ σώματος εἶναι ἔργον τῶν κοι σμικῶν καὶ ὄχι τῶν μοναχῶν, οἵτινες ζῶσιν εἰς τὴν ἡσυχίαν· ἔτι δὲ τὸ ἔργον τῆς ἐλεημοσύνης εἶναι καλὸν καὶ ἐπαινετὸν καὶ δι' ἐκείνους, οἵτινες ὑπάρχουσι τῆς κατωτέρας τάξεως, ἢ ἔχουσι τὴν ἡσυχίαν μεμυγμένην, καὶ εἰσέρχονται καὶ ἐξέρ χονται εἰς τὰς πόλεις. Ὅσοι δὲ τῇ ἀληθείᾳ ἐξελέξαντο την ἀπὸ τοῦ κόσμου ἀναχώρησιν σώματι καὶ νοί, ἵνα ἔχωσιν ἴδιον ἔργον τὴν διὰ τῆς διανοίας αὐτῶν μεμονωμένην εὐχήν, καὶ τὴν νέκρωσιν τῶν παρερχομένων πραγμάτων, δεν πρέπει οἱ τοιοῦτοι νὰ ἐπασχολῶνται εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν σωματικών, καὶ νὰ ἐργάζωνται τὴν φαινομένην ἀρετήν, ἵνα δι' αὐτῆς δια καιωθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά, καθώς λέγει ὁ ἀπό στολος Παῦλος, διὰ τῆς νεκρώσεως τῶν μελῶν αὐτῶν νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸν Χριστὸν τὴν καθαρότητα τῶν ἑαυτῶν λογισμῶν ὡς θυσίαν καὶ ἀπαρχὴν τῆς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ νὰ ὑπομένωσι τὰς θλίψεις τῶν σωματικῶν κινδύνων διὰ τὴν μέλλουσαν ἐλπίδα· ἐπειδὴ ἡ μοναχική πολιτεία ὑπάρχει ισό- τιμος τῇ πολιτείᾳ τῶν ἀγγέλων. Δεν πρέπει λοιπὸν ἡμεῖς ν' ἀφήσωμεν τὴν ἐπουράνιον ἐργασίαν καὶ νὰ καταγινώμεθα εἰς πράγματα κοσμικά. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας.

ΛΟΓΟΣ ΟΘ'. Περὶ μέμψεως ἀδελφοῦ τινος.

ΕΜΕΜΦΘΗ ποτέ τις ἀδελφὸς ἄλλον τινὰ ἀδελφόν, ἐπειδὴ δὲν ἐποίει ἐλεημοσύνην· καὶ ἐκεῖνος μετὰ παῤῥησίας καὶ αὐ θαδείας ἀπεκρίθη εἰς τὸν μεμφθέντα αὐτόν, λέγων, ὅτι οἱ μου ναχοὶ δὲν ἔχουσι χρέος νὰ κάμνωσιν ἐλεημοσύνην· καὶ ἐκεῖ νος, ὁ ὁποῖος ἐμέμφθη αὐτόν, ἀνταπεκρίθη· ὑπάρχει φανερὸς ὁ μοναχὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπόκειται εἰς τὸ χρέος τῆς ἐλεημοσύνης· ἐπειδὴ ὁ τοιοῦτος μοναχὸς δύναται μετὰ παρ- ῥησίας νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Χριστόν, ὡς γέγραπται, ὅτι «ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα, καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, ήγουν ὁ τοιοῦτος μοναχὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἀπέκτησέ τι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ δὲν καταγίνεται εἰς τὰ σωματικά, οὔτε συλλο γίζεται ποσῶς τὰ φαινόμενα τοῦ κόσμου πράγματα, οὔτε φροντίζει, ἵν' ἀποκτήσῃ τι εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν· ἀλλὰ καὶ ἐάν τις δώσῃ εἰς αὐτὸν κανὲν πρᾶγμα, λαμβάνει ἐξ αὐτοῦ μόνον ὅσον ἔχει χρείαν, καὶ περισσότερον δὲν φροντίζει· ὁ τοιοῦτος μοναχὸς τῇ ἀληθείᾳ δὲν ὑπόκειται εἰς τὸ νὰ κάμνῃ ἐλεημοσύνην· καθότι υπάρχει ὡς πετεινὸν τοῦ οὐρανοῦ ἀκτή- μων· καὶ πῶς δύναται ὁ τοιοῦτος νὰ δώσῃ εἰς ἄλλον ἐξ ἐκείνων τῶν πραγμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων αὐτὸς ἠλευθερώθη; ἀλλὰ μᾶλλον πρέπει νὰ δίδῃ εἰς αὐτὸν ἐλεημοσύνην ἐκεῖνος, · ὅστις καταγίνεται εἰς τὰ σωματικά, ἡ ἐργάζεται διὰ τῶν χει ρῶν καὶ λαμβάνει ἀπὸ τοὺς ἄλλους· καὶ ὁ· τοιοῦτος ἐὰν ἀμελήσῃ τὴν ἀρετὴν τῆς ἐλεημοσύνης, ἐναντιοῦται εἰς τὴν περὶ εὐσπλαγχνίας ἐντολὴν τοῦ Κυρίου· διότι όταν τις δὲν πλησιάζῃ εἰς τὸν Θεὸν διὰ τῆς κρυπτῆς ἐργασίας, οὔτε γνω ρίζῃ νὰ δουλεύῃ αὐτῷ διὰ τοῦ πνεύματος, καὶ ἐὰν δὲν φρον τίζῃ καὶ διὰ τὰ φανερὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν

νὰ πράττῃ, ποία ἄλλη ἐλπίς μένει εἰς αὐτόν, διὰ τῆς ὁποίας ν' ἀποκτήσῃ τὴν αἰώνιον ζωήν; ὁ τοιοῦτος ἐὰν σκέπτηται ἄλ λως, εἶναι μωρὸς καὶ ἀσύνετος. Ἕτερός τις γέρων εἶπεν· ἐγὼ θαυμάζω δι' ἐκείνους, οἷ τινες ταράττονται εἰς τὴν ἡσυχίαν, ἵν᾿ ἀναπαύσωσιν ἄλλους εἰς τὰ σωματικά. Καὶ πάλιν εἶπε· δὲν πρέπει ἡμεῖς οἱ ἡσυ χασταὶ νὰ ἑνώνωμεν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἡσυχίας φροντίδα ἄλλου πράγματος, ἀλλὰ πᾶν ἔργον ἂς τιμᾶται κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ἵνα μὴ γίνῃ ἡ πολιτεία ἡμῶν τεταραγμένη· διότι ὅστις φροντίζει περὶ πολλῶν πραγμάτων, εἶναι δοῦλος τῶν πολλῶν· ὅστις ὅμως φροντίζει μόνον περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ὑπάρχει φίλος τοῦ Θεοῦ. Γνώριζε καλῶς, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κάμνουσιν ἐλεημοσύνην καὶ ἐκπληροῦσι τὴν ἐντολὴν τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης, εἶναι πολλοὶ ἐν τῷ κόσμῳ· οἱ ἐργάται ὅμως τῆς καθολικῆς καλῆς ἡσυχίας, οἱ ὁποῖοι ἐπασχολοῦνται εἰς μόνον τὸν Θεόν, εἶναι σπάνιοι καὶ μόλις εὑρίσκονται. Τίς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες πράττουσι τὸ ἔργον τῆς ἐλεημοσύνης εἰς τὸν κόσμον, ἢ ἄλλην τινὰ σωμα τικὴν ἀρετήν, ἠδυνήθη ν' ἀποκτήσῃ ποτὲ ἓν χάρισμα ἐξ ἐκεί νων, τὰ ὁποῖα ἀξιοῦνται παρὰ Θεοῦ ὅσοι κάθηνται εἰς τὴν ἡσυχίαν; Καὶ πάλιν εἶπεν· ἐὰν ὑπάρχης κοσμικός, πρέπει νὰ φροντίζῃς περὶ τῶν κοσμικῶν ἀρετῶν, εἰδὲ καὶ ὑπάρχῃς μου ναχός, πρέπει νὰ διαπρέψης εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ μοναχοὶ εὐαρεστοῦσι τῷ Θεῷ· ἐὰν ὅμως θέλῃς νὰ πολιτευθῆς καὶ κατὰ τὰ δύο, καὶ ἐκ τῶν δύο θέλεις ἀποτύχει. Αρεταί τοῦ μοναχοῦ εἶναι ἡ ἐλευθερία ἐκ πάντων τῶν σω ματικῶν πραγμάτων, καὶ ὁ εἰς τὰς προσευχὰς σωματικὸς κόπος, καὶ ἡ ἀδιάλειπτος ἐνθύμησις τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἄνευ τούτων τῶν ἀρετῶν δύνασαι νὰ εὐχαριστηθῇς εἰς μόνας τὰς κοσμικὰς ἀρετάς, κρῖνε σὺ ὁ ἴδιος περὶ τούτου. Ερ. Δὲν δύναται ἆρά γε ὁ μοναχός, ὅστις κακοπαθεῖ εἰς τὴν ἡσυχίαν, νὰ ἐξασκήση καὶ τὰς δύο πολιτείας, ἤγουν νὰ '

ἔχῃ εἰς τὴν καρδίαν τὴν μέριμναν τοῦ Θεοῦ, καὶ ἄλλην τινὰ κοσμικὴν φροντίδα ; Απ. Ἐγὼ μὲν νομίζω, ὅτι καὶ ὅταν ἀφήσῃ τις πάντα τὰ τοῦ κόσμου, καὶ περιορίσῃ ἑαυτὸν ὅλως εἰς τὴν ἡσυχίαν, φροντίζων μόνον περὶ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ψυχῆς, οὐδὲ οὕτω δύ ναται νὰ πολιτευθῇ ἀνελλιπῶς εἰς τὸ ἔργον τῆς ἡσυχίας, κἂν ὑπάρχῃ ἐκτὸς πάσης σωματικής προσπαθείας, πόσῳ μᾶλλον ἐὰν φροντίσῃ καὶ περὶ ἄλλου τινὸς πράγματος; Ο Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἀφῆκεν εἰς τὸν κόσμον ἐκείνους, οἵτι νες δουλεύουσιν αὐτῷ πιστῶς, ἵνα ἐπιμελῶνται τὰ πτωχά αὑτοῦ τέκνα, καὶ ἐξελέξατο δι᾽ ἑαυτὸν τοὺς μοναχούς, ἵνα ὑπηρετῶσιν ἔμπροσθεν αὐτοῦ· ἐπειδὴ ὄχι μόνον εἰς τὰ πράγ ματα τῶν ἐπιγείων βασιλέων δύναται νὰ ἴδη τις διαφόρους τά ξεις ἀνθρώπων, ἐξῶν οἱ μέν εἰσιν ἐνδοξότεροι, καὶ ἵστανται ἐνώ πιον τοῦ βασιλέως, καὶ γνωρίζουσι τὰ μυστήρια αὐτοῦ, οἱ δὲ εὑρίσκονται εἰς τὰ ἐξωτερικὰ τοῦ βασιλέως πράγματα ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ πράγματα τοῦ ἐπουρανίου βασιλέως τὰ αὐτὰ δύναται νὰ ἴδῃ· καθότι ἄλλην παρρησίαν ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τῆς προσευχῆς μυστηριάζουσι πάντοτε μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ Ιδιαιτέρου ἐπουρανίου καὶ ἐπιγείου πλούτου καταξιοῦνται, καὶ ἄλλην ἐξουσίαν δεικνύουσι καθ' ὅλης τῆς κτίσεως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν κτισμάτων καὶ τῶν βιωτικῶν πραγμάτων δου- λεύουσι τῷ Θεῷ, καὶ διὰ τῆς ἑαυτῶν ἀγαθοεργείας εὐαρεστού. σιν εἰς αὐτόν, εἰ καὶ τοῦτο ὑπάρχει μέγιστον καὶ ἐπαινετόν ἔργον. Πρέπει λοιπὸν ἡμεῖς οἱ μοναχοὶ ὄχι μόνον ἐξ αὐτῶν τῶν ἐλλιπῶν τοῦ Θεοῦ ἔργων νὰ λαμβάνωμεν τύπον καὶ παράδ δειγμα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀθλητῶν καὶ ἀγωνιστῶν ἁγίων, οἵτινες ἐπολιτεύθησαν καλῶς καὶ θεαρέστως· καὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλιπον πάντα τὰ βιωτικά, καὶ ἐγεώργησαν ἐπὶ τῆς γῆς τὴν ἐπουράνιον βασιλείαν, ἐξ ἐκείνων, λέγω, οἱ δὲ ποῖοι περιεφρόνησαν ἅπαξ τὰ γήινα, καὶ ἥπλωσαν τὰς ἑαυτῶν χεῖρας πρὸς τὰς πύλας τοῦ οὐρανοῦ. - wall

Διὰ τίνος ἔργου οἱ παλαιοὶ ἅγιοι εὐηρέστησαν τῷ Θεῷ, προετοιμάσαντες εἰς ἡμᾶς τὴν ὁδὸν ταύτης τῆς πολιτείας ; Ὁ ἅγιος Ιωάννης ὁ Θηβαῖος, ὁ θησαυρὸς τῶν ἀρετῶν, ἡ πη γὴ τῆς προφητείας, ἄρά γε ἀναπαύων τοὺς ἀδελφοὺς εἰς τὰ σωματικὰ εὐηρέστησε τῷ Θεῷ ἐντὸς τοῦ ἐγκλειστηρίου αυ τοῦ, ἡ διὰ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς ἡσυχίας; Δὲν ἀρνοῦμαι δέ, ὅτι καὶ διὰ τῆς σωματικῆς ἀναπαύσεως τῶν ἀδελφῶν πολ λοὶ εὐηρέστησαν εἰς τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ οὗτοι εἶναι ὑποδεέστεροι καὶ κατώτεροι ἐκείνων, οἵτινες εὐηρέστησαν εἰς αὐτὸν διὰ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς ἐγκατλείψεως πάντων τῶν βιωτικῶν πραγ- μάτων. Ἡ πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὑτῶν βοήθεια ἐκείνων, οἴτε νες ζῶσιν εἰς τὴν ἡσυχίαν, ὑπάρχει ἄλλη, ήγουν οἱ ζῶντες εἰς τὴν ἡσυχίαν, βοηθοῦσιν ἡμᾶς διὰ τοῦ λόγου, διὰ τῆς συμ βουλῆς ἐν καιρῷ ἀνάγκης, ἢ εὐχονται ὑπὲρ ἡμῶν· ἐκτὸς τού των ἐὰν ὁ ἐν ἡσυχίᾳ ζῶν ἐνθυμῆται, ἡ φροντίζη περί βιωτι κοῦ τινος πράγματος, δὲν ἔχει πνευματικὴν σοφίαν· διότι τὸ ἀπόδοτε τὰ καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ », ἤγουν τὰ τοῦ πλησίου εἰς τὸν πλησίον, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν Θεόν, δὲν ἐλέχθη διὰ τοὺς ἡσυχαστάς, ἀλλὰ διὰ τοὺς πο λιτευομένους ἐκτὸς τῆς ἡσυχίας· ἐπειδὴ ὅσοι ζῶσι κατὰ τὴν ἀγγελικὴν τάξιν, καὶ φροντίζουσι περὶ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς, δὲν προσετάχθησαν νὰ εὐαρεστήσωσι τῷ Θεῷ διὰ τῆς μερί μνης τῶν βιωτικῶν πραγμάτων. Δὲν πρέπει λοιπὸν ὁ μονα χὸς νὰ ἔχῃ φροντίδα κοσμικού τινος πράγματος, όπερ κινεῖ καὶ καταβιβάζει τὸν νοῦν αὑτοῦ ἀπὸ τῆς ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ στάσεως. Ἐὰν δέ τις ἐναντιούμενος εἴπῃ, ὅτι καὶ ὁ θεῖος ἀπόστολος Παῦλος εἰργάζετο ἰδίαις χερσί, καὶ ἔδιδεν ἐλεημοσύνην· ἀπο κρίνομαι εἰς αὐτόν, ὅτι μόνος ὁ Παῦλος ἠδύνατο να πράττῃ τὰ πάντα, ἄλλος Παῦλος όμως δεν γνωρίζομεν, ἂν ἐγένετο, ἢ ἂν κατώρθωσε τὰ πάντα ὡς ἐκεῖνος· δεῖξόν μοι σὺ ἄλλον τοιοῦτον Παῦλον, καὶ ἐγὼ σοί πείθομαι. Λοιπὸν τὰ μερικὰ 1

καὶ οἰκονομικῶς γινόμενα μὴ φέρε εἰς τὸ μέσον τῶν καθολι κῶν πραγμάτων· ἐπειδὴ ἄλλο εἶναι τὸ ἔργον τοῦ εὐαγγελι κοῦ κηρύγματος, καὶ ἄλλη ἡ ἐργασία τῆς ἡσυχίας. Σὺ δὲ ἐὰν θέλης νὰ κρατήσης τὸ ἔργον τῆς ἡσυχίας, γενοῦ ὡς τὰ Σεραφίμ, τὰ ὁποῖα δὲν φροντίζουσι ποσῶς περὶ βιωτικοῦ πράγ ματος, καὶ ἔχε πάντοτε ὑπ' ὄψιν σου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τις ἐπὶ τῆς γῆς, παρὰ σὺ μόνος καὶ ὁ Θεός, τὸν ὁποῖον ἀγων νίζη ν' ἀπολαύσῃς, καθὼς ἐδιδάχθης παρὰ τῶν προϋπαρξάν των πατέρων σου· καθοτι ἐὰν δὲν σκληρύνῃ τις τὴν ἑαυτοῦ καρδίαν, καὶ ἐὰν δὲν ἀπέχῃ σταθερῶς ἐκ τοῦ ἔργου τῆς ἐλεη μοσύνης, ὅπως ἀποφύγῃ πᾶσαν ἐγκόσμιον φροντίδα, καὶ ἐὰν δὲν ἐπιμείνη εἰς μόνην τὴν προσευχὴν κατὰ τοὺς διωρισμέ νους εἰς αὐτὸν καιρούς, ἀδύνατον ὑπάρχει νὰ ἐλευθερωθῇ ἐκ τῆς ταραχῆς καὶ μερίμνης, καὶ νὰ ἐπασχοληθῇ εἰς τὴν ἡσυ χίαν. Ὅταν λοιπὸν σοὶ ἐπέλθη λογισμὸς νὰ φροντίσης τι πράγμα, τὸ ὁποῖον θέλει διασκορπίσῃ τὴν γαλήνην καὶ ἀταραξίαν τῆς καρδίας σου, εἰπὲ πρὸς αὐτόν, καλὴ μὲν εἶναι ἡ ὁδὸς τῆς ἀγά της καὶ ἡ διὰ τὸν Θεὸν γινομένη ἐλεημοσύνη, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ διὰ τὸν Θεὸν δὲν θέλω αὐτήν. Εἶπέ ποτέ τις μοναχός, ὅστις ἔτρεχε νὰ φθάσῃ τινὰ ἐρημίτην, στάσου πάτερ, ἐπειδὴ διὰ τὸν Θεὸν τρέχω ὀπίσω σου, καὶ ἐκεῖνος ἀπεκρίθη, καὶ ἐγὼ διὰ τὸν Θεὸν φεύγω ἀπὸ σοῦ. Ὁ ἀββᾶς Αρσένιος οὔτε πρὸς ὠφέλειαν, οὔτε πρὸς ἄλλον τινὰ σκοπὸν ἐδέχετό τινα διὰ τὸν Θεόν. "Αλλος πάλιν διὰ τὸν Θεὸν ὅλην τὴν ἡμέραν ἐδέχετο καὶ συνωμίλει καὶ συνεβούλευε πάντας τοὺς ἐρχομένουςεἰς αὐτ τὸν ξένους· ὁ ᾿Αρσένιος ὅμως ἀντὶ τούτου ἐξελέξατο τὴν σιωπὴν καὶ τὴν ἡσυχίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐλάλει μετὰ τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος ἐν μέσῳ τῆς θαλάσσης τοῦ παρόντος βίου, καὶ μετὰ μεγίστης γαλήνης ἔπλεε διὰ τοῦ πλοίου τῆς ἡσυχίας, καθώς φανερῶς ἀπεκαλύφθη τοῦτο εἰς τοὺς ἀγωνιστάς· ἐπειδὴ καὶ ὁ ὄρος τῆς ἡσυχίας εἶναι ἡ γενικὴ σιωπή. Ἐὰν εὑρεθῇς εἰς

τὴν ἡσυχίαν πλήρης ταραχῆς, καὶ τὸ μὲν σῶμα θορυβήσης εἰς τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου, τὴν δὲ ψυχὴν διὰ τῆς φροντί δος τῶν πραγμάτων, ποίαν ἡσυχίαν ἕξεις ἐκ τούτου πρὸς εὐαρέστησιν Θεοῦ, σὺ κρῖνον τοῦτο· διότι χωρίς ν' ἀφήσει μεν πάντα τὰ τοῦ κόσμου, καὶ χωρὶς ν' ἀποφύγωμεν πᾶσαν φροντίδα, ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι κατωρθώσαμεν τὴν πολιτείαν τῆς ἡσυχίας, εἶναι ἐντροπὴ καὶ κατηγορία εἰς ἡμᾶς. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν εἴη δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ Π'. Περιέχων ἀναγκαιότατον καὶ κατὰ πολλὰ χρήσιμον ὑπόμνημα δι᾿ ἕκαστον μοναχόν. ΑΔΕΛΦΟΣ ΤΙΣ γράψας ποτὲ τοὺς ἑξῆς λόγους, ἐτίθη αὐτοὺς καθ' ἑκάστην ἡμέραν ἔμπροσθεν αὐτοῦ καὶ ἐνεθύμιζεν εἰς ἑαυτόν, λέγων· ὦ κατησχυμένε ἄνθρωπε, καὶ πάσης κολά- σεως ἄξιε, ἐδαπάνησας πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς σου εἰς ἀνοησίας, ἀλλὰ παραφυλάττου τοὐλάχιστον κατὰ ταύ την τὴν ἡμέραν, ἥτις ὑπάρχει ἡ τελευταία τῶν ἡμερῶν σου, τὰς ὁποίας διῆλθες ματαίως, χωρὶς νὰ πράξης καλόν τι ἔρ- γον, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐπλούτησαν ἀπὸ κακίας. Μὴ ἐρωτήσης πλέον περὶ τοῦ κόσμου, μήτε περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ, μήτε περὶ τῶν μοναχῶν, ἢ περὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ἡ πῶς εὑρίσκονται, μήτε περὶ τῆς ποσότητος τοῦ ἐργοχείρου αὐτῶν, μηδὲ φροντίσῃς ποσῶς περὶ τούτων. Βλέπε, ὡς διὰ θαύματος ἐξῆλθες ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἐνομίσθης νεκρὸς διὰ τὸν Χριστόν, μὴ θέλε νὰ ζήσῃς πλέον διὰ τὸν κόσμον, μήτε

διὰ τὰ εἰς τὸν κόσμον ευρισκόμενα πράγματα, ἵνα σε προ- λάβῃ ἡ ἀνάπαυσις, καὶ ζήσῃς διὰ τὸν Χριστόν. Γίνου ἕτοι μος, ὅπως ὑπομείνης πᾶσαν κατηγορίαν καὶ πᾶσαν ὕβριν καὶ χλευασμὸν καὶ μέμψιν, καὶ δέχου μετὰ χαρᾶς ταῦτα πάντα, ὡς ἄξιος ὑπάρχων δι' αὐτὰ ἐν ἀληθείᾳ· καὶ ὑπόμεινον πάντα κόπον καὶ πᾶσαν θλίψιν καὶ κίνδυνον, προερχόμενον ἐκ τῶν δαιμόνων, τῶν ὁποίων τὰ θελήματα ἔπραξας εὐχα ρίστως· ὑπόφερον γενναίως πᾶσαν ἀνάγκην καὶ πάντα τὰ φυσικῶς συμβαίνοντα καὶ τὰς πικρότητας· ὑπόμεινον μετὰ ἀδιστάκτου πίστεως καὶ τὴν στέρησιν τῶν ἀναγκαίων τοῦ σώματος, τὰ ὁποῖα μετ' ὀλίγον θέλουσι γίνει κοπρία, καὶ θέλησον νὰ δεχθῇς ταῦτα πάντα, ἔχων τὴν ἐλπίδα σου εἰς τὸν Θεόν, χωρὶς νὰ περιμένης παρ᾽ ἄλλου τινὸς ἐλευθέρω σιν ἢ παρηγορίαν, ἀλλὰ ῥίψον εἰς τὸν Θεὸν τὴν φροντίδα σου, καὶ κατάκρινον εἰς ὅλους τοὺς πειρασμοὺς τὸν ἑαυτόν σου ὡς αἴτιον ὅλων τούτων. Μὴ σκανδαλισθῇς εἰς οὐδένα, μηδὲ μέμφου τινὰ ἐκ τῶν λυπησάντων σε· διότι ἔφαγες ἐκ τοῦ καρποῦ τοῦ ἀπηγορευμένου δένδρου, καὶ ἀπέκτησας διά φορα πάθη, τώρα δέχου μετὰ χαρᾶς τὰς πικρότητας, ἵνα σὲ ταράξωσιν ὀλίγον, καὶ ὕστερον θέλεις γλυκανθῆ. Αλοίμονον εἰς σὲ καὶ εἰς τὸ φρόνημά σου τὸ βρωμερόν! ἐπειδή, ἐνῷ ὑπάρχῃς πλήρης πάσης ἁμαρτίας, παρημέλησας τὴν ψυχήν σου, ὡς νὰ ὑπῆρχεν ἀκατάκριτος, καὶ κατέκρινας ἄλλους διὰ τοῦ λόγου ἢ κατὰ διάνοιαν· σοὶ ἀρκεῖ πλέον ἡ τροφὴ τῶν χοίρων, διὰ τῆς ὁποίας ἐτράφης μέχρι τῆς παρούσης ὥρας. Ποία σχέσις ὑπάρχει πλέον μεταξὺ σοῦ καὶ τῶν ἀνα θρώπων, ὦ ῥυπαρὰ καὶ ἀκάθαρτε ; δὲν ἐντρέπεσαι νὰ συνανα στρέφησαι μετ' αὐτῶν, ἀφοῦ πολιτεύθης ὡς ἄλογον ζῶον ; Ἐὰν τοῦ λοιποῦ προσέξῃς καὶ φυλάξης ταῦτα πάντα, ἴσως διὰ τῆς συνεργείας και βοηθείας τοῦ Θεοῦ θέλεις σωθῆ· εἰ δὲ μή, θέλεις ἀπέλθη εἰς τὸν σκοτεινόν καὶ ἀπαρηγόρητον τότ που τῆς κολάσεως καὶ εἰς τὰς κατοικίας τῶν δαιμόνων, τῶν

ὁποίων τὰ θελήματα ἀναιδῶς ἔπραξας. Ἰδοὺ σοὶ λέγω μετὰ βεβαιότητος, ὅτι ἐὰν κινήσῃ ὁ Θεὸς κατὰ σοῦ ἐκδίκησιν, ἵνα σὲ ἀνταμείψῃ διὰ τὰς ὕβρεις καί ἀτιμίας καὶ μέμψεις, τὰς ὁποίας ἐσυλλογίσθης καὶ ἐλάλησας κατ᾿ αὐτοῦ εἰς διάστημα πολλῶν ἐτῶν, ἅπας ὁ ὁρατὸς καὶ ἀόρατος κόσμος θέλει κι νηθῇ ἐναντίον σου, καὶ θέλει ἐπασχοληθῆ εἰς σέ. Παῦσαι λοιπὸν τουλάχιστον εἰς τὸ ἑξῆς, καὶ ὑπόμεινον τὰ λυπηρά ὡς ἀμοιβὰς τῶν κακῶν, ὧν ἔπραξας. Ταῦτα ἐπανελάμβανεν ἀδιαλείπτως ὁ ἀδελφὸς ἐκεῖνος καθ' ὅλον τὸν καιρὸν τῆς ζωῆς αὐτοῦ, ἵνα, ὅταν ἤθελε συμβῇ εἰς αὐτὸν πειρασμὸς ἢ θλίψις, δυνηθῇ νὰ ὑπομείνῃ μετὰ εὐο χαριστήσεως καὶ ὠφεληθῆ. Είθε καὶ ἡμεῖς νὰ ὑπομείνωμεν μετὰ εὐχαριστήσεως τὰ ἐπερχόμενα εἰς ἡμᾶς λυπηρά, καὶ νὰ ὠφεληθῶμεν διὰ τῆς χάριτος τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΠΑ'. Περὶ διαφορᾶς τῶν ἀρετῶν, καὶ περὶ τελειότητος παντὸς δρόμου τῆς ἀρετῆς. Η ΤΕΛΕΙΟΤΗΣ παντὸς δρόμου τῆς ἀρετῆς συνίσταται εἰς ταῦτα τὰ τρία, εἰς τὴν μετάνοιαν, εἰς τὴν καθαρότητα, καὶ εἰς τὴν τελειότητα. Τί δὲ εἶναι μετάνοια; Μετάνοια εἶναι τὸ ν' ἀφήσῃ τις τὰ πρότερα αὑτοῦ ἁμαρτήματα, καὶ νὰ λυ- πῆται δι' αὐτά. Τί είναι καθαρότης; Καθαρότης ἐν συντόμῳ είναι καρδία ἐλεήμων ὑπὲρ πάσης κτιστής φύσεως. Καὶ τί εἶναι τελειότης; Τελειότης εἶναι βαθεῖα ταπείνωσις, ὅπερ ἐστί, τὸ ν' ἀφήσῃ τις πάντα τὰ ὁρατὰ καὶ αἰσθητά, καὶ πάντα τὰ ἀέρατα καὶ νοητά, καὶ νὰ μὴ φροντίζη ποσῶς δι' αὐτά.

Πρωτήθη πάλιν ἄλλοτε, τί εἶναι μετάνοια; καὶ εἶπε, με τάνοια είναι καρδία συντετριμμένη καὶ τεταπεινωμένη, ἤτοι διπλῇ νέκρωσις ἐκ πάντων τῶν θεληματικῶς γινομένων. Τί δὲ εἶναι καρδία ἐλεήμων; καὶ εἶπε. Καρδία ἐλεήμων εἶναι καῦσις καρδίας ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως, ήγουν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων, καὶ τῶν ὀρνέων, καὶ τῶν ζώων, καὶ τῶν δαιμόν νων, καὶ ὑπὲρ παντὸς κτίσματος, ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως καὶ τῆς θεωρίας τῶν ὁποίων ῥέουσιν οἱ ὀφθαλμοὶ δάκρυα, καὶ ἐκ τῆς πολλῆς συμπαθείας καὶ ἐλεημοσύνης σμικρύνεται ἡ καρδία τοῦ ἐλεήμονος, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποφέρῃ ἢ νὰ ἴδῃ, ἢ ν' ἀ- κούσῃ βλάβην τινά, ή λυπηρόν τι γινόμενον εἰς τὴν κτίσιν· καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλόγων ζώων, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας, καὶ ὑπὲρ τῶν βλαπτόντων αὐτόν, εὔ- χεται κατὰ πᾶσαν ὥραν μετὰ δακρύων, ὅπως φυλάξη αὐτοὺς ὁ Θεός, καὶ ἐλεήσῃ αὐτούς· ἐπίσης εύχεται καὶ ὑπὲρ τῶν ἑρ πετῶν ὡς ἐκ τῆς πολλῆς αὐτοῦ ἐλεημοσύνης, ἥτις κινεῖται εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ ἀμέτρως.

Αλλοτε πάλιν ἠρωτήθη, τί εἶναι εὐχή; καὶ εἶπεν. Εὐκαι

ρία καὶ σχόλασις τῆς διανοίας ἐκ πάντων τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων, καὶ τελεία ἐπιστροφὴ τῆς καρδίας εἰς τὴν ἐπι- θυμίαν τῆς ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν· καὶ ὅστις δὲν ἔχει ταῦτα, αὐτὸς σύμμικτον σπόρον σπέρει εἰς τὸν ἀγρὸν αὐτοῦ, ἡ ὁμοιάζει μὲ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ζεύγει βοῦν καὶ ὄνον ὁμοῦ.

Καὶ πάλιν ἠρωτήθη, πῶς δύναταί τις ν' αποκτήσῃ τὴν τα πείνωσιν ; καὶ εἶπεν. Ἐὰν ἀδιαλείπτως ἐνθυμῆται τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας καὶ τὴν πλησιάζουσαν ὥραν τοῦ θανάτου, καὶ ἐὰν ἐνδύηται εὐτελῆ ἐνδύματα, καὶ εἰς πᾶσαν περίστασιν προτι μᾷ τὸν ἔσχατον τόπον, καὶ ἐργάζηται τὰ εὐτελῆ ἔργα, καὶ ἐὰν ὑπακούῃ προθύμως ἢ σιωπᾷ πάντοτε, καὶ ἂν δὲν ἀγαπᾷ νὰ παρευρίσκηται εἰς τὰς συναναστροφάς, και θέλει πανταχοῦ νὰ ἶναι ἄγνωστος καὶ ἀψήφιστος, καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ κανέν πρᾶγε

μα ιδιόρρυθμον, καὶ μισῇ τὴν ὁμιλίαν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, καὶ δὲν ἀγαπᾷ τὰ κέρδη, καὶ μετὰ τούτων ἐὰν δὲν μέμφηταί τινα κατὰ διάνοιαν, καὶ δὲν ἐγκαλῇ τινα ἄνθρωπον, καὶ δὲν ζηλοτυπῇ, καὶ ἐὰν δὲν φροντίζῃ διὰ κανὲν κοσμικὸν πρᾶγμα, καὶ νὰ εἴπω ἐν συντόμῳ, ή ξενιτεία καὶ ἡ πτωχεία καὶ ἡ διαγωγὴ τῆς μονώσεως γεννῶσι τὴν ταπείνωσιν καὶ καθα ρίζουσι τὴν καρδίαν. Τὸ δὲ σημεῖον ἐκείνων, οἵτινες ἔφθασαν εἰς τὴν τελειότητα, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐὰν δεκάκις τῆς ἡμέρας παραδοθῶσιν ὑπὲρ τοῦ πλησίον εἰς τὸ πῦρ, δὲν χορταίνουσι, καθὼς εἶπε καὶ ὁ Μωϋσῆς εἰς τὸν Θεόν, ἐὰν μὲν θέλης νὰ συγχωρήσῃς τὴν ἁμαρτίαν αὐτῶν, συγχώρησον, εἰ δὲ μή, ἐξάλειψον καὶ ἐμὲ ἐκ τῆς βίβλου, εἰς τὴν ὁποίαν μ' ἔγραψας· καὶ καθὼς ἔλεγεν ὁ μακάριος Παῦλος, ἐπεθύμουν να χωρισθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὸν Χριστὸν ὑπὲρ τῶν ἀδελφῶν μου καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ πάλιν, ἤδη χαίρω εἰς τὰς θλίψεις, τὰς ὁποίας ὑπομένω ὑπὲρ ὑμῶν τῶν ἐθνῶν· καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι διὰ τὴν ἀγάπην τῶν ἀνθρώπων ἐδέξαντο θάνατον κατὰ διαφόρους τρόπους. ᾿Αλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Θεὸς διὰ τὴν ἀγάπην τῆς κτίσεως παρέδωκε τὸν ἑαυτοῦ υἱὸν εἰς σταυρικὸν θάνατον· «οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν μονογενῆ αὐτοῦ υἱὸν δοῦναι εἰς θάνατον ὑπὲρ αὐτοῦ, ὄχι διότι δι' ἄλλου τρόπου δὲν ἐδύνατο να λυτρώση ἡμᾶς, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ εἰς ἡμᾶς τὴν ὑπερβάλλουσαν αὑτοῦ ἀγάπην, καὶ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ μονο- γενοῦς αὐτοῦ υἱοῦ πλησιάση ἡμᾶς πρὸς ἑαυτόν· καὶ ἐὰν εἶ χεν ἄλλο τι τιμιώτερον τούτου, ἤθελε δώσει αὐτὸ δι' ἡμᾶς, ὅπως δι' αὐτοῦ τὸ ἡμέτερον γένος εὑρεθῇ πλησίον αὐτοῦ· ἐκ δὲ τῆς πολλῆς αὐτοῦ ἀγάπης δὲν ηὐδόκησε νὰ παραβιάσῃ τὴν ἐλευθερίαν ἡμῶν, κἂν δυνατὸν ὑπῆρχε παρ' αὐτῷ νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλ᾽ ἀφῆκεν, ἵνα διὰ τῆς ἀγάπης καὶ προεραίσεως τοῦ ἡμετέρου θελήματος πλησιάσωμεν εἰς αὐτόν. Καὶ αὐτὸς ὁ Χριστός, ὑπακούσας εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα διὰ τὴν ἀγάπ

στην ἡμῶν, ἐδέχθη μετὰ χαρᾶς τὴν λύπην καὶ ἀτιμίαν, ὡς λέγει ἡ γραφή· «ἀντὶ τῆς χαρᾶς ὑπέμεινε σταυρόν, αἰσχή της καταφρονήσας·» διὰ τοῦτο εἶπεν ὁ Κύριος, καθ᾽ ἣν νύκτα παρεδίδετο· τοῦτο εἶναι τὸ σῶμά μου, τὸ ὑπὲρ τοῦ κόσμου διδόμενον εἰς ζωήν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ αἷμά μου, τὸ ὑπὲρ πολλῶν ἐκχυνόμενον εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν. Οὕτω καὶ πάντες οἱ ἅγιοι εἰς τοῦτον τὸν βαθμὸν τῆς τελειότητος φθάνουσιν, όταν γίνωνται τέλειοι, καὶ ἐξομοιοῦνται τῷ Θεῷ διὰ τῆς ὑπερβολικῆς αὐτῶν ἀγάπης καὶ φιλανθρωπίας πρὸς πάντας καὶ τοῦτο τὸ σημεῖον ζητοῦσιν εἰς ἑαυτοὺς οἱ ἅγιοι, τὸ νὰ ἀφομοιωθῶσι τῷ Θεῷ διὰ τῆς τελείας ἀγάπης τοῦ πλησίον. Οὕτως ἔπραττον οἱ πατέρες ἡμῶν, ὅταν ἔφθανον εἰς ἐκείνην τὴν τελειότητα καὶ ὁμοίωσιν, τὴν περιέχουσαν τὴν ζωὴν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. Λέγουσιν, ὅτι ὁ μακάριος Αντώνιος οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ὠφέλει τὸν πλησίον αὐτοῦ· διότι εἶχε ταύτην τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ ὠφέλεια τοῦ πλησίον ὑπῆρχεν εἰς αὐτὸν τελειοτάτη ἀρετή. Διηγοῦνται καὶ περὶ τοῦ ἀββα Αγάθωνος, ὅτι ἔλεγεν· ἤθελον νὰ εὕρω λωβόν τινα, καὶ νὰ λάβω τὸ σῶμα αὐτοῦ, καὶ νὰ δώσω εἰς αὐτὸν τὸ ἰδικόν μου εἶδες τελείαν ἀγάπην; Καὶ πάλιν, ὅ,τι πράγμα εἶχεν ἐκτὸς τοῦ ἰδίου σώματος, δὲν ὑπέφερε νὰ μὴ ἀναπαύση καὶ τὸν πλη σίον αὐτοῦ δι' αὐτοῦ. Καὶ πάλιν ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὴν κέλλαν αὐτοῦ εἰς ἀδελφός, καὶ εἶδε τὸ σμιλάριον αὐτοῦ, καὶ ἐπεθύ μησεν αὐτό, δὲν ἀφῆκεν αὐτὸν νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ κελλίου αὑτοῦ ἄνευ τοῦ σμιλαρίου. Καὶ τί λέγω ταῦτα; πολλοὶ ἐξ αὐτῶν παρέδωκαν τὰ σώματα αὐτῶν διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ πλησίον εἰς τὰ θηρία, καὶ εἰς τὸ ξίφος, καὶ εἰς τὸ πῦρ. Οὐδεὶς δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὰ μέτρα ταύτης τῆς ἀγάπης, ἐὰν δὲν αἰσθανθῇ κρυπτῶς τὴν ἑαυτοῦ ἐλπίδα· καὶ ὅσοι ἀγαπῶσε τοῦτον τὸν κόσμον, δὲν δύνανται ν' ἀποκτήσωσι τὴν ἀγάπην τῶν ἀνθρώπων. Ὅταν ἀποκτᾷ τις τὴν ἀγάπην, αὐτὸν τὸν

Θεὸν ἐνδύεται μετ' αὐτῆς, καὶ ὅστις ἀπέκτησε τὸν Θεόν, εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ πεισθῇ ν' ἀποκτήσῃ ἄλλο τι, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα αὐτοῦ ν' ἀποδυθῇ. Ἐὰν ὅμως ἐνδυθῇ τις τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ ἀγαπήση ταύτην τὴν ζωήν, δεν θέλει ἐνδυθῆ τὸν Θεόν, ἕως ὅτου ἀφήσει ταῦτα· ἐπειδὴ ἐμαρτύρησε τοῦτο αὐτὸς ὁ Θεός, λέγων· ὅστις δὲν ἀφήσει πάντα, καὶ μισήσει καὶ τὴν ζωὴν αὑτοῦ, δὲν δύναται νὰ γίνῃ μαθητής μου· καὶ ὄχι μόνον ν' ἀφήσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ μισήση ταῦτα· καὶ ὅστις δὲν δύναται νὰ γίνῃ μαθητὴς τοῦ Χριστοῦ, πῶς θέλει κατοικήσει εἰς αὐτόν; Ἐρ. Διὰ τί ἡ ἐλπὶς εἶναι τόσον γλυκεῖα, καὶ ἡ διαγωγή καὶ τὰ ἔργα αὐτῆς ἐλαφρά, τὰ ὁποῖα ταχέως ἐκτελοῦνται ὑπὸ τῆς ψυχῆς; Απ. Ἐπειδὴ ὅταν ἐξυπνισθῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἡ φυσικὴ ἐπι- θυμία, καὶ ποτίσῃ τοὺς ἀγωνιστὰς τοῦτο τὸ ποτήριον, καίμε θύσῃ αὐτούς, δὲν αἰσθάνονται πλέον οὗτοι τοῦτον τὸν κόσμον· ἀλλὰ γίνονται ὡς ἀναίσθητοι εἰς τὰς θλίψεις, καὶ εἰς πᾶσαν ἐργασίαν τῆς διαγωγῆς αὐτῶν, καὶ νομίζουσιν ὡς νὰ περι- πατῶσιν εἰς τὸν ἀέρα, καὶ ὄχι εἰς τὴν γῆν ὡς ἄνθρωποι· ἐπειδὴ δὲν βλέπουσι τὴν σκληρότητα τῆς ὁδοῦ, μήτε ἔχουσι νὰ διαβῶσι βουνοὺς καὶ χειμάρρους· διότι εἰς αὐτοὺς γίνονται τὰ τραχέα εἰς ὁδοὺς ὁμαλούς· ἐπειδὴ κατὰ πᾶσαν ὥραν ἔ- χουσιν ἐστραμμένα τὰ ὄμματα εἰς τὸν Θεὸν καὶ πατέρα αἱ- τῶν. Αὕτη δὲ ἡ ἐλπὶς ὡς διὰ δακτύλου δεικνύει εἰς αὐτοὺς κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται μακράν, καὶ εἶναι ἀόρατα, ἀλλὰ βλέπουσι ταῦτα μὲ ξένον τινὰ τρό που εἰς ἑαυτοὺς διὰ τοῦ κρυπτοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς πίστεως, καὶ ἐπειδὴ πυροῦνται τὰ μέλη τῆς ψυχῆς ὡς διὰ πυρός, καὶ τὰ μακρὰν εὑρισκόμενα λογίζονται εἰς αὐτοὺς ὡς παρόντα. Ἐκεῖ λοιπὸν ἐκτείνεται πᾶν διάστημα τῶν λογισμῶν αὐτῶν, καὶ βιάζονται πάντοτε νὰ φθάσωσι· καὶ ὅταν ἄρχωνται νὰ ἐνεργήσωσιν ἀρετήν τινα, δὲν ἐνεργοῦσιν αὐτὴν μερικῶς, ἀλλὰ

:

ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΑΡΕΤΩΝ 385 γενικῶς ὅλας διὰ μιᾶς· διότι κάμνουσι τὴν ὁδοιπορίαν αὐτῶν ὄχι διὰ τῆς βασιλικῆς ὁδοῦ, ὡς πάντες, ἀλλ' ἐκλέγουσι σύν τομα μονοπάτια οἱ γίγαντες οὗτοι, και φθάνουσι συντομως εἰς τὰς αἰωνίους μονάς· καθότι ἡ ἐλπὶς θερμαίνει αὐτοὺς ὡς πῦρ, καὶ δὲν δύνανται νὰ παύσωσι τὸν διηνεκή δρόμον, τὸν ὁποῖον τρέχουσι μετὰ χαρᾶς· καὶ συμβαίνει εἰς αὐτούς, ὅ,τι λέγει Ἱερεμίας ὁ προφήτης, ἐγὼ εἶπον νὰ μὴ ἐνθυμηθῶ αὐ τόν, οὔτε νὰ εἴπω τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ ἐγένετο εἰς τὴν καρ δίαν μου ὡς πῦρ καῖον, καὶ εἰσδύνον εἰς τὰ ὀστᾶ μου· οὕτω γίνεται ἡ ἐνθύμησις τοῦ Θεοῦ εἰς τὰς καρδίας ἐκείνων, οἵτι νες μεθύουσιν ἐκ τῆς ἐλπίδος τῶν ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ. Αἱ σύντομοι ὁδοὶ τῶν ἀρετῶν εἶναι αἱ περιεκτικαὶ ἀρεταί· ἐπειδὴ αὗται δὲν ἔχουσι μακρυνὰ διαστήματα, οὔτε τόπον καὶ καιρὸν καὶ διασκορπισμόν περιμένουσιν, ἀλλ' εὐθὺς ἄρχονται, καὶ τελειώνουσιν. Ερ. Τί εἶναι ἡ ἀνθρωπίνη ἀπάθεια; Απ. ᾿Απάθεια εἶναι, ὄχι τὸ νὰ μὴ αἰσθάνηταί τις τὰ πάθη, ἀλλὰ τὸ νὰ μὴ δέχηται αὐτά· ἐπειδὴ ἐκ τῶν πολλῶν καὶ δια φόρων ἀρετῶν, τῶν τε πρακτικῶν καὶ ψυχικῶν, τὰς ὁποίας ἀποκτῶσιν οἱ ἀγωνισταί, ἐξασθενοῦσιν εἰς αὐτοὺς τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ κινηθῶσιν εὐκόλως ἐναντίον τῆς ψυχῆς, οὔτε ἡ διάνοια ἔχει χρείαν νὰ προσέχῃ πάντοτε εἰς αὐτά· ἐπειδὴ εἰς πάντα καιρὸν ὑπάρχει πλήρης καλῶν νοημά των καὶ ἐνοιῶν, καὶ ὅταν ἄρχωνται νὰ κινῶνται τὰ πάθη, αἴφνης ἁρπάζεται αὕτη ὑπό τινος τῶν ἐννοιῶν τούτων, καὶ οὕτω μένουσι τὰ πάθη ἀνενέργητα, καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Μάρκος ὁ ἀσκητής. Ὅταν ὁ νοῦς διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ τελειώνη τὰς πρά- ξεις τῶν ἀρετῶν, καὶ πλησιάζει εἰς τὴν γνῶσιν, ὀλίγην απ σθησιν λαμβάνει ἐκ τοῦ μέρους τοῦ κακοῦ καὶ ἀνοήτου της ψυχῆς· ἐπειδὴ ἁρπάζεται εἰς τὸ ὕψος, καὶ ἀποξενώνει ἑαυτὸν ἐκ πάντων τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, καὶ οὕτω διὰ τὴν 25

ἄγνοιαν τούτων τῶν πραγμάτων, καὶ διὰ τὴν λεπτότητα καὶ ἐλαφρότητα καὶ ταχύτητα αὐτοῦ, καὶ διὰ τὴν ἄσκησιν τῶν ἀρετῶν καθαρίζεται ὁ νοῦς τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ ἀποδει κνύεται λαμπρός· ἐπειδὴ ἡ σάρξ αὐτῶν ἐξηράνθη, καὶ ἐκ τῆς πολλῆς προσοχῆς καὶ ὑπομονῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν εἰς τὴν ἡσυχίαν, ταχέως καὶ εὐκόλως ὁδηγεῖται ὑπὸ τῆς θεωρίας εἰς ἔκπληξιν καὶ θαυμασμὸν ἕκαστος. Διὰ τοῦτο οὗτοι προχωρού σι κατὰ πολλὰ εἰς τὰς θεωρίας, καὶ ἡ διάνοια αὐτῶν ποτέ δὲν στερεῖται συνέσεως, οὔτε χωρὶς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προξε νεῖ εἰς αὐτοὺς ὁ καρπὸς τοῦ ἁγίου Πνεύματος, μεταβάλλον ταί ποτε, καὶ ἐκ τῆς πολυχρονίου συνηθείας ἐξαλείφονται ἐκ τῆς καρδίας αὑτῶν αἱ ἐνθυμήσεις, αἱ ὁποῖαι κινοῦσι τὰ πάθη εἰς τὴν ψυχήν, ἡ δὲ δύναμις τῆς ἐξουσίας τοῦ διαβόλου ἐξα σθενεῖ· ἐπειδὴ ὅταν ἡ ψυχὴ δὲν φιλιωθῇ μετὰ τῶν παθῶν διὰ τῆς μελέτης αὐτῶν, δὲν δύνανται ταῦτα νὰ ἐξουσιάσωσι τὰς πνευματικὰς αὐτῆς αἰσθήσεις. Ερ. Ποῖα εἶναι τὰ ἐξαίρετα πράγματα τῆς ταπεινοφρο σύνης ; Απ. Καθὼς ἡ ὑψηλοφροσύνη διὰ τῶν λογισμῶν τῆς φανε τασίας μετεωρίζει την ψυχήν, καὶ περιπλανᾷ εἰς πᾶσαν τὴν κτίσιν, οὕτω καὶ ἡ ταπείνωσις περιορίζει αὐτὴν διὰ τῆς ἡσυ χίας, καὶ ἑνοῦται μετ' αὐτῆς. Καὶ καθὼς ἡ ψυχὴ δὲν εἶναι γνωστή, οὔτε ὁρατὴ εἰς τοὺς σωματικοὺς ὀφθαλμούς, οὕτω καὶ ὁ ταπεινόφρων δεν διακρίνεται μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων εὑρισκόμενος. Καὶ καθὼς ἡ ψυχὴ ὑπάρχει κεκρυμμένη ἐντὸς τοῦ σώματος καὶ ἀφανής τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ὁ ἀλη θῆς ταπεινόφρων οὐ μόνον δὲν θέλει νὰ βλέπηται καὶ νὰ γνωρίζηται ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ᾽ ἐὰν ὑπῆρχε δυνατὸν ὁ ἴδιος νὰ μηδενίσῃ ἑαυτόν, καὶ ν' ἀπέλθῃ νὰ κατοικήσῃ εἰς ἥσυχον τόπον, καὶ ν' ἀφήσῃ παντελῶς τὰ πρῶτα αὑτοῦ νοή- ματα καὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν αἰσθήσεων, καὶ νὰ γίνῃ ὡς μὴ ὑπάρχων εἰς τὸν κόσμον, μήτε νὰ γνωρίζηται ὑπὸ τῆς ἰδίας

αὐτοῦ ψυχῆς· καὶ ὅσον κρύπτεται, καὶ ἀποχωρεῖ ἐκ τοῦ κόσμου, τοσοῦτον πλησιάζει πρὸς τὸν δεσπότην αὑτοῦ καὶ Κύριον. Ο ταπεινόφρων δὲν ἀναπαύεταί ποτε νὰ βλέπῃ τὰς συνα θροίσεις καὶ τὴν ταραχὴν τῶν ἀνθρώπων, οὔτε τὰς κινήσεις καὶ τὰς φωνὰς αὐτῶν καὶ τὰς φροντίδας καὶ τὴν ἡδονὴν τῆς τρυφῆς, ἐξ ἧς γεννᾶται ἡ ἀσωτεία, οὔτε ἀναπαύεται εἰς τὰς συνομιλίας καὶ εἰς τὸν διασκορπισμὸν τῶν αἰσθήσεων, ἀλλὰ προκρίνει νὰ ἦναι περιφρονημένος καὶ μεμονωμένος εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ ἐξ ὅλων εἶναι ἐπιθυμητὰ εἰς αὐτὸν ἡ σμικρότης, καὶ ἡ ἀκτημοσύνη, καὶ ἡ ἀνέχεια, καὶ ἡ πτωχεία, παρὰ τὰ πολλὰ πράγματα· καὶ προτιμᾷ πάντοτε νὰ εὑρίσκηται εὔκαι ρος καὶ ἀμέριμνος, ἵνα μὴ οἱ λογισμοί αὐτοῦ περιπλανώνται τῇδε κἀκεῖσε· διότι υπάρχει πληροφορημένος, ὅτι ἐὰν δοθῇ εἰς πολλὰ πράγματα, δὲν θέλει μείνει ἄνευ ταραχῆς καὶ συγ χύσεως τῶν λογισμῶν· ἐπειδὴ τὰ πολλὰ πράγματα απαι τοῦσι καὶ πολλὰς φροντίδας, καὶ εἶναι συσσόρευσις διαφόρων συνθέτων λογισμῶν, καὶ ὅταν πέσῃ εἰς τὰ τοιαῦτα, χάνει πλέον τὴν εἰρήνην τῶν λογισμῶν αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι ἀμέριμνος ἐκ τῶν γηίνων πραγμάτων· φροντίζει δὲ μόνον διὰ τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα τοῦ σώματος, καὶ διὰ τὴν σωτη ρίαν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς· ἀλλ᾽ ἐὰν αἱ ἀναγκαῖαι του σώματος χρεῖαι ἐμποδίζουσιν αὐτὸν ἐκ τῶν καλῶν περὶ ψυχικῆς αὐτοῦ σωτηρίας λογισμῶν, τότε ἄρχεται να βλάπτῃ καὶ νὰ βλά πτηται, καὶ ἐντεῦθεν ἀνοίγεται θύρα εἰς τὰ πάθη, καὶ ἀπο- χωρεῖ ἡ ἀταραξία της διακρίσεως, και φεύγει ἡ ταπείνωσις, καὶ κλείεται ἡ θύρα τῆς εἰρήνης. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἀναγκά ζεται να προφυλάσσηται ἐκ τῶν πολλῶν πραγμάτων· καὶ οὕτω πράττων εὑρίσκει διὰ παντὸς εἰς ἑαυτὸν ἀταραξίαν, καὶ ἀνάπαυσιν, καὶ εἰρήνην, καὶ ἐπιείκειαν καὶ εὐλάβειαν. Εἰς τὸν ταπεινόφρονα δὲν ὑπάρχει ποτέ βία, η ταχύτης, ἢ σύγχυσις, οὔτε νοήματα θερμὰ ἡ ἐλαφρά, ἀλλὰ πάντοτε εύκ 25*

ρίσκεται εἰς ἀνάπαυσιν. Ἐὰν κολληθῇ ὁ οὐρανὸς μὲ τὴν γῆν, ὁ ταπεινόφρων δεν τρομάζει. Πᾶς ταπεινόφρων εἶναι καὶ ἡσύ χιος, ὄχι ὅμως καὶ πᾶς ἡσύχιος ταπεινόφρων. Εάν τις ἦναι ταπεινόφρων, εἶναι καὶ περιορισμένος, ἀλλὰ περιορισμένους εὑρίσκεις πολλούς, χωρὶς νὰ ἶναι καὶ ταπεινόφρονες· καὶ τοῦτο εἶναι, ὅπερ εἶπεν ὁ Κύριος «Μάθετε ἀπ' ἐμοῦ, ὅτι πρός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρίσητε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν.» Ο ταπεινόφρων εἰς πᾶσαν περίστασιν εὑρίσκεται εἰς ἀνάπαυσιν· ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τι εἰς αὐτόν, τὸ ὁποῖον νὰ κινῇ, ἢ νὰ ταράττῃ τὴν διάνοιαν αὑτοῦ· καὶ καθὼς δὲν δύναταί τις νὰ τρομάξη ὄρος, οὕτω οὐδὲ τὴν διά νοιαν τοῦ ταπεινόφρονος δύναται να τρομάξη· καὶ ἐὰν ᾗ δυ νατὸν νὰ εἴπῃ τις, καὶ ἴσως δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ εἴπωμεν τοῦ το, ὅτι ὁ ταπεινόφρων δὲν εἶναι ἐκ τούτου τοῦ κόσμου· ἐπειδὴ οὔτε εἰς τὰς λύπας φοβεῖται καὶ μεταβάλλεται, οὔτε εἰς τὰς χαρὰς εὐχαριστεῖται καὶ ἀναπαύεται, ἀλλ' ὅλη αὐτοῦ ἡ εὐ χαρίστησις καὶ ἡ χαρὰ συνίσταται εἰς τὴν ἀπόλαυσιν τοῦ δεσπότου Χριστοῦ. Εἰς τὸν ταπεινόφρονα ἀκολουθεῖ ἡ συμπά θεια, ἡ σωφροσύνη τῶν αἰσθήσεων, φωνὴ μετρία, ολιγολο γία, καταφρόνησις τοῦ ἑαυτοῦ του, ἔνδυμα εὐτελές, περιπά τημα εύτακτον, τὸ προσέχειν κάτω, τὸ ὑπερβαίνειν τοὺς ἄλλους εἰς τὴν ἐλεημοσύνην, ἡ ταχύτης τῶν δακρύων, ψυχὴ μεμονωμένη, καρδία συντετριμμένη, ἀκινησία τοῦ θυμοῦ, αἰσθήσεις περιορισμέναι, σμικρότης πραγμάτων, σμικρότης εἰς πᾶσαν σωματικὴν χρείαν, τὸ ὑποφέρειν, τὸ ὑπομένειν, τὸ μὴ φοβεῖσθαι, ἀνδρία τῆς καρδίας, ὑπομονὴ εἰς τοὺς πει- ρασμούς, συλλογισμοί βαρεῖς, σβέσις λογισμῶν, φύλαξις τῶν μυστηρίων τῆς σωφροσύνης, ἡ ἐντροπή, ἡ εὐλάβεια, καὶ πρὸ πάντων ἡ παντοτεινὴ ἡσυχία, καὶ τὸ νὰ μὴ ἠξεύρῃ τι, ἀφ' ὅσα συμβαίνουσιν εἰς τὸν κόσμον. Εἰς τὸν ταπεινόφρονα δὲν συμβαίνει ποτέ ἀνάγκη, ἥτις νὰ φέρῃ εἰς αὐτὸν σύγχυσιν καὶ ταραχήν· ὁ ταπεινόφρων όταν

μένῃ μόνος, ἐντρέπεται ἑαυτόν. Ἐγὼ δὲ λέγω μετὰ θαυ μασμοῦ, ὅτι ἐὰν ὑπάρχη τις ἀληθὴς ταπεινόφρων, ὅταν παρίσταται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, δὲν θέλει τολμήσει νὰ προσευ χηθῆ, ἢ νὰ ζητήσῃ τι, ἢ νὰ ἠξεύρῃ τὸ τί προσεύχεται, ἀλλὰ σιωπῶν, θέλει περιμένει μόνον τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, καὶ ὁποῖον ἄρα θέλημα θέλει ἐξέλθη δι' αὐτὸν ἐκ τοῦ προσώπου τῆς προσκυνητῆς μεγαλωσύνης τοῦ Θεοῦ, τοῦ ὁποίου θρόνος εἶναι τὰ νέφη, καὶ ὁ ὁποῖος θαμβώνει τὰ ὄμματα τῶν Σεραφίμ, καὶ ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ ἐπιβάλλει σιωπὴν εἰς πάντα τὰ ἀγγελικά τάγματα· καὶ μόνον τοῦτο τολμᾷ νὰ εἴπη, Κύριε, γενηθήτω ἐπ' ἐμοὶ τὸ πανάγιόν σου θέλημα. Καὶ ἡμεῖς αὐτὸ ἂς λέγω- μεν πάντοτε δι' ἑαυτούς. ΛΟΓΟΣ ΠΒ΄. Περὶ τοῦ ὅτι ἀκόπως εἰσέρχεται ἡ ψυχὴ εἰς τὴν κατανόησιν τοῦ Θεοῦ, καὶ τῶν κτισμάτων αἱ τοῦ, ἐὰν ἡσυχάσῃ ἀπότε τοῦ κόσμου καὶ τῶν βιωτικῶν φροντίδων. ΟΤΑΝ δὲν εἰσέλθωσιν εἰς τὴν ψυχὴν ἔξωθεν βιωτικαὶ φροντί δες, ἀλλὰ μένει εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῆς κατάστασιν, δὲν θέλει κοπιάσει, ἵνα ἔλθῃ εἰς κατανόησιν τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ· διότι ὁ χωρισμὸς αὐτῆς ἐκ τοῦ κόσμου καὶ ἡ ἡσυχία φυσικῶς κι νοῦσιν αὐτὴν εἰς τὸ νὰ καταλάβῃ τὰς αἰτίας τῶν κτισμάτων τοῦ Θεοῦ· ἐκ τούτου ὅθεν ὑψοῦται πρὸς τὸν Θεόν, καὶ ἀπορεῖ καὶ θαυμάζει, καὶ μένει πλησίον τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ ὅταν δὲν εἰσέλθωσιν ἔξωθεν νοήματα εἰς τὴν ψυχήν, τὰ φυσικὰ αὐτῆς νοήματα ἀναβρύουσιν εἰς αὐτὴν διὰ παντὸς ἐκ τῶν θαυμα

σίων τοῦ Θεοῦ· ὅταν ὅμως εὑρεθῇ ἡ ψυχὴ ἐκτὸς τούτων, εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ ἔλαβεν αὕτη ἐναντίαν τινα ἐνθύμησιν ἔκ τινος αἰτίας, ἢ αἱ αἰσθήσεις ἐκίνησαν κατ' αὐτῆς ταρα χὴν ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τῶν πραγμάτων. Οταν αἱ αἰσθή σεις περιορισθῶσι διὰ τῆς ἡσυχίας, καὶ αἱ ἐνθυμήσεις παλαιω θῶσι διὰ τῆς βοηθείας αὐτῆς, τότε δύναται νὰ ἴδῃ τις, ὁποῖοι εἶναι οἱ φυσικοί λογισμοί τῆς ψυχῆς, καὶ ὁποία ἡ φύσις αὐτῆς, καὶ ὁποίους θησαυροὺς ἔχει αὕτη κεκρυμμένους εἰς ἑαυτήν. Θησαυροὶ δὲ τῆς ψυχῆς εἶναι τὸ νὰ κατανοῇ τὰς ἀσωμάτους φύσεις τῶν τε ἀγγέλων καὶ τῶν δαιμόνων, τῶν ὁποίων ἡ κατανόησις κινεῖται εἰς αὐτὴν ἀφ' ἑαυτῆς ἄνευ τινὸς προνοίας ἢ κόπου· δὲν γνωρίζει ὅμως ὁ ἄνθρωπος, ὅτι κινοῦνται τοιοῦτοι λογισμοί εἰς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν· διότι τίς ὑπῆρξεν ὁ δι δάσκαλος αὐτῶν; ἢ πῶς θέλει καταλάβη τοῦτο; καὶ ἐὰν και ταλάβη, πῶς θέλει φανερώσει τοῦτο εἰς ἄλλους; ἢ ποῖος ὑπῆρξεν εἰς αὐτὸν ὁδηγὸς δι' ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς παρ' ἄλλου τινὸς δὲν ἔμαθε ; Τοιαύτης οὔσης τῆς φύσεως τῆς ψυχῆς, τὰ πάθη λοιπόν εἶναι προσθήκη εἰς αὐτὴν ἔκ τινος αἰτίας· ἐπειδὴ φυσικῶς ἡ ψυχὴ εἶναι ἀπαθής. Ὅταν ἀκούσῃς εἰς τὴν θείαν γραφήν πάθη ψυχικά, καὶ πάθη σωματικά, γνώριζε, ὅτι διὰ τὰς αἰ τίας τῶν παθῶν λέγονται· διότι ἡ ψυχὴ φυσικῶς ὑπάρχει ἀπαθής, ὅπερ οἱ ἐξωτερικοί φιλόσοφοι δὲν παραδέχονται, ἐπί- σης καὶ ὅσοι ἐκ τῶν ἡμετέρων ἀκολουθοῦσιν αὐτούς, ἀλλ᾽ ἡμεῖς οἱ ὀρθόδοξοι οὕτω πιστεύομεν, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπαθὴ ἐποί ησε τὸν κατ' εἰκόνα αὑτοῦ ἄνθρωπον· κατ᾿ εἰκόνα δὲ τοῦ Θεοῦ λέγω τὸν ἄνθρωπον, ὄχι κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ κατὰ τὴν ψυχήν, ἥτις ὑπάρχει ἀόρατος· ἐπειδὴ πᾶσα εἰκὼν γίνεται καθ᾽ ὁμοίωσιν ἄλλης προϋπαρξάσης εἰκόνος, καὶ ἀδύνατον εἶναι ζωγράφος τις νὰ παραστήσῃ εἰκόνα, χωρὶς νὰ ἴδῃ πρόσ τερον ἄλλην εἰκόνα, ὥστε πρέπει νὰ πιστεύης, ὅτι τὰ πάθη, ὡς προεῖπον, δὲν εἶναι τῆς ψυχῆς· ἐὰν ὅμως ἐναντιῆταί τις

εἰς τοῦτο, ἐγὼ θέλω ἐρωτήσει αὐτόν, καὶ αὐτὸς ἃς μοι ἀποκριθῇ. Ερ. Τί εἶναι ἡ φύσις τῆς ψυχῆς; αρά γε ἀπαθὴς ὑπάρχει ἡ ψυχὴ καὶ πλήρης φωτός, ἢ ἐμπαθὴς καὶ σκοτεινή; Απ. Ἐάν ποτε ἡ φύσις τῆς ψυχῆς ὑπῆρχε φωτεινὴ καὶ καθαρά, διότι ὑπεδέχετο τὸ μακάριον ἐκεῖνο φῶς τοῦ Θεοῦ, ἐπίσης βέβαια καὶ ὅταν ἐπανέλθῃ εἰς τὴν προτέραν αὐτῆς τάξιν καὶ κατάστασιν εὑρίσκεται νὰ ἶναι ἀπαθής. Λοιπὸν ὅταν ἡ ψυχὴ κινηθῇ ἐμπαθῶς, ὁμολογουμένως ὑπάρχει ἐκτὸς τῆς ἰδίας αὐτῆς φύσεως, καθὼς καὶ τὰ τέκνα τῆς ἐκκλησίας βεβαιοῦσιν· ὥστε τὰ πάθη ὕστερον εἰσήχθησαν εἰς αὐτήν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ πάθη εἶναι ἴδια τῆς ψυχῆς, κἂν ὑπ' αὐτῶν κινεῖται αὕτη· λοιπὸν ὑπάρχει φανερόν, ὅτι διὰ τῶν ἐξωτερικῶν παθῶν κινεῖται αὕτη, καὶ ὄχι διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς· καὶ ἐάν, ὑπὸ τούτων τῶν παθῶν κινουμένης τῆς ψυχῆς ἄνευ τοῦ σώματος, κατὰ τοῦτο λέγωνται φυσικά, λοιπὸν ἡ πεῖνα, καὶ ἡ δίψα καὶ ὁ ὕπνος πρέπει νὰ λέγωνται ψυχικά πάθη· ἐπειδὴ πάσχει καὶ ἀπὸ αὐτά, καὶ στενάζει μετά τοῦ σώματος εἰς τὴν ἐκκοπὴν τῶν μελῶν, καὶ εἰς τοὺς πει ρετούς, καὶ εἰς τὰς ἀσθενείας, καὶ εἰς τὰ παρόμοια· διότι ἡ ψυχὴ διὰ τῆς ἑνώσεως αὐτῆς μετὰ τοῦ σώματος συμπάσχει μετ' αὐτοῦ, καθὼς καὶ τὸ σῶμα συμπάσχει μετὰ τῆς ψυχῆς, καὶ συγκινεῖται ἀπὸ τὴν χαρὰν τῆς ψυχῆς, καὶ συμμετέχει τῶν θλίψεων αὐτῆς. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν δόξα καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας.

ΛΟΓΟΣ ΠΓ΄. Περὶ ψυχῆς καὶ παθῶν καὶ καθαρότητος νοός, κατ' ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν. ΕΡΩΤ. Ποία εἶναι ἡ φυσική κατάστασις τῆς ψυχῆς, καὶ ποία ἡ παρὰ φύσιν, καὶ τίς ἡ ὑπὲρ φύσιν ; Απ. Η μὲν φυσική κατάστασις τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ γνώσ σις τῶν αἰσθητῶν καὶ τῶν νοητῶν κτισμάτων τοῦ Θεοῦ· ἡ δὲ ὑπερφυσικὴ εἶναι ἡ κίνησις τῆς θεωρίας τῆς ὑπερουσίου Θεότητος· ἡ δὲ παρὰ φύσιν εἶναι ἡ εἰς τὰ πάθη κίνησις, καθώς λέγει καὶ ὁ θεῖος Βασίλειος ὅτι ἡ ψυχή, ὅταν εὑρεθῇ κατὰ φύσιν, ἄνω διάγει καὶ πολιτεύεται· ὅταν δὲ εὑρεθῇ ἐκτὸς τῆς ἰδίας αὐτῆς φύσεως, τότε εὑρίσκεται κάτω εἰς τὴν γῆν· καὶ ὅταν μὲν εὑρίσκηται ἄνω, εἶναι ἀπαθής, ὅταν όμως κατέλθη ἀπὸ τῆς ἰδίας αὐτῆς τάξεως, κυριεύουσιν αὐτὴν τὰ πάθη. Ἐντεῦθεν λοιπὸν γίνεται φανερόν, ὅτι τὰ ψυχικὰ πάθη δὲν εἶναι κατὰ φύσιν ψυχικά. Ἐὰν δὲ ἡ ψυχὴ κινῆται καὶ εἰς τὰ κατηγορημένα πάθη τοῦ σώματος, ὡς εἰς τὴν πεῖναν καὶ δίψαν, ἀλλ' ἐπειδὴ δὲν ἐπεβλήθη εἰς αὐτὴν νόμος διὰ τὰ τοιαῦτα πάθη, διὰ τοῦτο δὲν εἶναι τόσον κατηγορημένη, καθώς διὰ τὰ λοιπὰ μεμπτὰ πάθη. Διὰ τοῦτο ἐνίοτε ὁ Θεὸς συγ- χωρεῖ εἰς τινας να πράξωσί τι, τὸ ὁποῖον νομίζεται ἄτοπον, καὶ ἀντὶ μέμψεως καὶ ἐλέγχων βραβεύονται οἱ τοιοῦτοι διὰ καλῶν ἀμοιβῶν, καθὼς ἔπραξεν ὁ προφήτης Ὠσιέ, ὅστις ἐνυμφεύθη πόρνην· ὡς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ προσταγήν τοῦ Μωϋσέως ἐφόνευσαν τοὺς ἑαυτῶν γονεῖς· καὶ καθὼς ὁ προφήτης Ηλίας, ὑπὸ ζήλου κινούμενος, ἐφόνευσε τοὺς ἱερεῖς τῆς αἰσχύνης· λέγουσιν ὅμως, ὅτι ἡ ἐπιθυμία καὶ ὁ θυμὸς εἶναι φυσικὰ εἰς τὴν ψυχήν. Καὶ ταῦτα εἶναι τὰ πάθη τῆς ψυχής.

Ερ. Ποῖον ἐκ τῶν δύο, ὅταν ἡ ἐπιθυμία τῆς ψυχῆς ἐξαφθῇ εἰς τὰ θεῖα πράγματα, εἶναι κατὰ φύσιν, ἢ ὅταν εὑρεθῇ εἰς τα γήινα καὶ εἰς τὰ σωματικά; Καὶ διὰ τί ἐξάπτεται ἡ φύσις τῆς ψυχῆς ὑπὸ τοῦ θυμοῦ; καὶ πῶς λέγεται φυσικὸς ὁ θυμός; ἄρα γε διότι θυμοῦται διά τινα σαρκικὴν ἐπιθυμίαν, ἢ φθόνον, ἢ κενοδοξίαν, ἢ δι᾽ ἄλλο τι παρόμοιον, ἢ τὸ ἐναντίον τούτων; Απ. ᾿Αποκρινόμεθα πρὸς ταῦτα, λέγοντες ἐν συντόμῳ. Πολλὰ λέγει ἡ θεία γραφὴ περὶ τούτου, καὶ πολλάκις τί θησιν ὀνόματά τινα ὄχι κυριολεκτικῶς· ὅσα ὀνόματα λ. χ. ἀνήκουσιν εἰς τὸ σῶμα ἀποδίδει αὐτὰ εἰς τὴν ψυχήν, καὶ τὰ ὀνόματα τῆς ψυχῆς ἀποδίδει εἰς τὸ σῶμα χωρὶς νὰ κάμῃ διάκρισίν τινα· ἀλλ᾽ οἱ φρόνιμοι ἠξεύρουσι τὸ ἰδίωμα τοῦτο τῆς γραφῆς. Καθὼς τὰ ὀνόματα τῆς θεότητος τοῦ Κυρίου λέγονται διὰ τὸ πανάγιον αὑτοῦ σῶμα, ὅπερ δεν συμβιβάζεται, οὔτε ὑπάρχει καμμία σύγκρισις μετὰ τῆς ἀνθρωπίνης φύσ σεως· καὶ πάλιν, τὰ ταπεινὰ ὀνόματα τοῦ σώματος λέγονται διὰ τὴν θεότητα αὐτοῦ· καὶ πολλοὶ μὴ νοήσαντες τὸν σκοπὸν τῶν θείων λογίων, κατὰ τοῦτο ἔπεσαν πτῶμα ἀδιόρθωτο»· οὕτω συμβαίνει καὶ εἰς τὰ τῆς ψυχῆς, καὶ εἰς τὰ τοῦ σώμα τος. Ἐὰν ἡ ἀρετὴ ὑπάρχη φυσικὴ ὑγεία τῆς ψυχῆς, τὰ πάθη λοιπὸν εἶναι ἀῤῥωστίαι αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ἔπειτα εἰσήχθησαν εἰς τὴν φύσιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἀφήρεσαν τὴν ὑγείαν αὐτῆς· φανερὸν λοιπὸν εἶναι, ὅτι ἡ ὑγεία προϋπήρχεν εἰς τὴν φύσιν τῆς ψυχῆς, ἡ δὲ ἀῤῥωστία ἀκολούθως συνέβη εἰς αὐτήν. Καὶ ἐὰν ταῦτα ἔχωσιν οὕτως, ὡς καὶ ἔχουσι, καὶ εἶναι ἀληθῆ, λοιπὸν ἡ ἀρετὴ ὑπάρχει φυσικῶς εἰς τὴν ψυχήν, τὰ δὲ πάθη εἶναι ἐκτὸς τῆς φύσεως αὐτῆς. Ερ. Τὰ σωματικὰ πάθη φυσικῶς λέγονται εἰς τὸ σῶμα, κατὰ συμβεβηκός ; καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς, τὰ ὁποῖα εὑρί σκονται εἰς αὐτὴν διὰ τὴν πρὸς τὸ σῶμα σχέσιν, φυσικῶς λέ γονται εἰς αὐτήν, ἢ καταχρηστικῶς; Απ. Τὰ μὲν πάθη του σώματος δεν πρέπει τις μετὰ θάβο

αὐξάνουσι καὶ ἐνδυναμοῦσι τὸ σῶμα, βλάπτουσι τὴν ψυχήν, ἐὰν δὲν ἦναι ίδια αὐτῆς; καὶ διὰ τί ἡ ἀρετὴ τὸ μὲν σῶμα παιδεύει καὶ τυραννεῖ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐξάνει; ᾿Απ. Δεν βλέπεις, ὅτι τὰ εὑρισκόμενα ἔξω τῆς φύσεως βλάπτουσιν αὐτήν ; διότι ἑκάστη φύσις, ὅταν πλησιάσῃ εἰς τὰ ἑαυτῆς, γέμει ἀπὸ εὐφροσύνην. Θέλεις νὰ μάθης ποῖον εἶναι τὸ ἴδιον ἑκάστης τούτων τῶν φύσεων; βλέπε ὅτι ὅσα βοη- θοῦσιν ἑκάστην, αὐτὰ εἶναι ἴδια αὐτῆς, ὅσα δὲ βλάπτουσιν, εἶναι ξένα, ἐπεισῆλθον ἔξωθεν· ἐπειδὴ λοιπόν εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ πάθη τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐναντιοῦνται πρὸς ἄλληλα, ἔπεται, ὅτι πᾶν ὅ,τι βοηθεῖ τὸ σῶμα, δίδει εἰς αὐτὸ καὶ ἀνάπαυσιν. Ὅταν ἡ ψυχή συμφωνήσῃ μετὰ τοῦ σώματος, δὲν λέγεται, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν φυσικὴν αὐτῆς καταστα σιν· καθότι τὰ φυσικῶς ἴδια τοῦ σώματος εἶναι θάνατος τῆς ψυχῆς, καταχρηστικῶς ὅμως ἀποδίδονται εἰς αὐτήν, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ἐλευθερωθῇ, ἐν ὅσῳ φορεῖ τοῦτο τὸ σῶμα· διότι φυσικῶς μετέσχεν ἐκ τῶν λυπηρῶν τοῦ σώματος διὰ τὴν ἔνωσιν τῆς κινήσεως αὐτῆς, ἥτις ὑπάρχει ἡνωμένη μετὰ τῆς κινήσεως τοῦ σώματος ἀπὸ τὴν ἀκατανόητον σου φίαν τοῦ Θεοῦ· ἐὰν δὲ καὶ ἡνώθησαν κατ' αὐτόν τόν τρόπον μεταξὺ αὐτῶν, ἀλλ᾽ ἡ κίνησις τοῦ σώματος διακρίνεται ἀπὸ τὴν κίνησιν τῆς ψυχῆς, καὶ τὸ θέλημα τοῦ σώματος ἀπὸ τὸ τῆς ψυχῆς, καθὼς καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα ἀπὸ τὴν ψυχήν. Ἡ δὲ φύσις δὲν μεταβάλλεται μέν, ἀλλ᾽ ἑκάστη ἐκ τούτων, ἂν καὶ κλίνη παραπολὺ εἴτε πρὸς τὴν ἁμαρτίαν, εἶπε πρὸς τὴν ἀρε τήν, κινεῖται διὰ τοῦ ἰδίου αὐτῆς θελήματος. Οταν ή ψυχή ἀπαλλαγῇ ἐκ τῶν φροντίδων τοῦ σώματος, τότε τίθησιν ὅλως εἰς ἐνέργειαν τὰς ἰδίας αὐτῆς κινήσεις διὰ τῆς χάριτος του ἁγίου Πνεύματος, καὶ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ οὐρανοῦ εὑρισκομένη, ἐπασχολεῖται εἰς ἀκατανόητα πράγματα· καὶ ὅμως, κἂν δια τίθηται οὕτω, δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸ σῶμα ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ ἐνθυμῆται τὰ ἴδια αὐτοῦ· καὶ ἐὰν πάλιν τὸ σῶμα εὑρεθη

εἰς τὰς ἁμαρτίας, οἱ λογισμοί τῆς ψυχῆς διεγείρονται ελευ θέρως εἰς τὴν διάνοιαν. Ερ. Τί εἶναι ἡ καθαρότης του νοός; Απ. Καθαρὸς κατὰ τὸν νοῦν δὲν ὑπάρχει ἐκεῖνος ὅστις δὲν γνωρίζει τὸ κακόν, διότι θέλει εἶσθαι ὡς κτήνος, οὔτε ὅστις ἐκ φύσεως υπάρχει ὡς νήπιον, οὔτε ὅστις λαμβάνει πρόσωπον· ἀλλὰ κυρίως εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις μετὰ τὴν πρᾶ. ξιν τῶν ἀρετῶν ὑψοῦται καὶ διαλογίζεται τὰ θεῖα πράγματα· καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἄνευ τῆς δοκιμῆς τῶν λογισμῶν δὲν δύναταί τις ν' ἀποκτήσῃ τοῦτο· διότι ἄλλως, δὲν πρέπει νὰ ἶναι ἐνδεδυμένον σῶμα φθαρτόν· καθόσον μάλιστα ἡμεῖς δὲν τολμῶμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ φύσις ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου δὲν πολεμεῖται, ἡ δὲν βλάπτεται. Ἡ κίνησις τῶν λογισμῶν προέρχεται εἰς τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τέσσαρά τινα· πρῶτον ἀπὸ τὸ φυσικὸν θέλημα τῆς σαρ κός· δεύτερον ἀπὸ τὴν φαντασίαν τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, τὰ ὁποῖα ἀκούει ἡ βλέπει ὁ ἄνθρωπος· τρίτον ἀπὸ τὰς προλήψεις, ήγουν ἀπὸ τὰς ἐνθυμήσεις τῶν προλα βουσῶν πράξεων, καὶ ἀπὸ τὴν παραλυσίαν τῆς ψυχῆς, κινου μένης ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχει κατὰ νοῦν· καὶ τέταρτον ἀπὸ τὰς προσβολὰς τῶν δαιμόνων, οἵτινες πολεμοῦσιν ἡμᾶς δι' ὅλων τῶν παθῶν. Διὰ τοῦτο ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ μὴ ἔχῃ λογισμοὺς καὶ πόλεμον, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν. Ἐὰν δὲ πρὸ τῆς ἀπαλ λαγῆς ἐκ τούτου τοῦ κόσμου καὶ πρὸ τοῦ θανάτου ὑπάρχη δυνατὸν νὰ καταργηθῇ μία ἐκ τῶν τεσσάρων τούτων αἰτιῶν, ἢ τὸ σῶμα νὰ μὴ ζητῇ τὰ ἀναγκαῖα, καὶ νὰ μὴ ἀναγκασθῇ ὡς ἐκ τούτου νὰ ἐπιθυμήσῃ τι ἐκ τῶν πραγμάτων τοῦ κόσ σμου, σὺ κρῖνον· εἰ δὲ καὶ εἶναι ἄτοπον τὸ νὰ φαντασθῇ τις κανὲν ἐκ τούτων· ἐπειδὴ ἡ φύσις ἔχει ἀνάγκην ἐκ ταύτων λοιπὸν τὰ πάθη κινοῦνται εἰς πάντα, ὅστις φορεῖ σῶμα, εἴτε θέλει, εἴτε δὲν θέλει. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ προφυλάσσης

και πᾶς ἄνθρωπος ὄχι μόνον ἀπὸ ἓν πάθος, τὸ ὁποῖον φανε ρῶς καὶ συνεχῶς κινεῖται εἰς αὐτόν, ἀλλ' ἀφ᾿ ὅλα· καθόσον φορεῖ σῶμα ἐπιρρεπές. Ὅσοι ἐνίκησαν τὰ πάθη, διὰ τῶν ἀρε τῶν, ἂν καὶ ἐνοχλῶνται ἐκ τῶν λογισμῶν, καὶ ἐκ τῶν προσ βολῶν τῶν τεσσάρων αἰτιῶν, δὲν νικῶνται ὅμως· διότι και δύναμιν ἔχουσι, καὶ ὁ νοῦς αὑτῶν ἁρπάζεται εἰς καλὰς καὶ θείας ἐνθυμήσεις. Ερ. Κατὰ τί διαφέρει ἡ καθαρότης τοῦ νοῦ ἀπὸ τὴν καθα- ρότητα τῆς καρδίας ; Απ. "Αλλη εἶναι ἡ καθαρότης τοῦ νοός, καὶ ἄλλη ἡ τῆς καρδίας· διότι ὁ μὲν νοῦς εἶναι μία τῶν αἰσθήσεων τῆς ψυχῆς, ἡ δὲ καρδία περιέχει καὶ κρατεῖ τὰς ἔνδον αἰσθήσεις, καὶ αὕτη εἶναι κυρίως ἡ ῥίζα· καὶ ἐὰν ἡ ῥίζα ὑπάρχῃ ἁγία, καὶ ὅλοι οἱ κλάδοι εἶναι ἅγιοι καὶ καθαροί, ἤγουν ἐὰν ὑπάρχη καθαρὰ ἡ καρδία, καὶ ἅπασαι αἱ αἰσθήσεις εἰσὶ καθαραί· ἐπειδὴ ὁ μὲν νοῦς, ἐὰν ἐπασχοληθῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν θείων γραφῶν, καὶ ἐὰν κοπιάσῃ ὀλίγον εἰς νηστείας καὶ ἀγρυπνίας καὶ εἰς τὴν ἡσυχίαν, λησμονεῖ μὲν τὴν προτέραν αὐτοῦ διαγωγήν, καὶ καθαρίζεται, ὄχι ὅμως ὅτι θέλει ἔχει καὶ σταθερὰν τὴν καθαρότητα· διότι καθώς καθαρίζεται ταχέως, οὕτω καὶ τα χέως πάλιν μολύνεται· ἡ καρδία ὅμως, καθαριζομένη διὰ πολλῶν θλίψεων και στερήσεων, δεν μολύνεται εὐκόλως, οὔτε φοβεῖται ἀπὸ μεγάλους και φοβερούς πολέμους· καθότι ἀποκτᾷ δυνατὸν στόμαχον, ὁ ὁποῖος δύναται να χωνεύση τα χέως πᾶσαν τροφήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀσθενὴς στόμαχος δεν δέ χεται, ούτε δύναται να χωνεύσῃ. Η καθαρότης, ἥτις γίνεται ταχέως καὶ εἰς ὀλίγον καιρὸν καὶ δι᾽ ὀλίγου κόπου, ταχέως μολύνεται καὶ χάνεται· ὅταν όμως γίνηται διὰ πολλῶν θλί ψεων, καὶ ἀποκτᾶται διὰ μακροῦ χρόνου, δὲν φοβεῖται ἀπὸ καμμίαν προσβολήν· διότι ὁ Θεὸς δυναμοί αὐτήν. Αὐτῷ ἡ 50- ξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΠΔ΄. Περὶ τῆς θέας τῆς φύσεως τῶν ἀσωμάτων, κατ' ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν. ΕΡΩΤ. Κατὰ πόσους τρόπους καὶ διαφορὰς δέχεται ἡ ἀνθρω- πίνη φύσις τὴν θεωρίαν τῆς φύσεως τῶν ἀσωμάτων; Απ. Ἡ κατανόησις καὶ θεωρία τῆς φύσεως τῶν ἀσωμάτων καὶ πνευματικῶν δυνάμεων κατὰ τρεῖς τρόπους ὑποπίπτει εἰς τὴν αἴσθησιν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, ἢ διὰ παχείας ὑπου στάσεως καὶ οὐσίας, ἢ διὰ λεπτοτάτης ὑποστάσεως ἄνευ οὐσίας, ἢ δι' ἀληθινῆς θεωρίας. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν ἐνεργοῦσιν αἱ αἰσθήσεις, όταν συγκαταβατικῶς ὁ ἄνθρωπος βλέπῃ ἄγγελον· εἰς δὲ τὴν δευτέραν βλέπει μόν νον ἡ ψυχὴ ἐν μέρει· εἰς δὲ τὴν τρίτην βλέπει ἡ δύνα- μις τῆς φύσεως τῆς διανοίας· καὶ πάλιν ἡ θέλησις καὶ ἡ διάνοια ἔχουσιν ἐξουσίαν ἡ μία ἐπὶ τῆς ἄλλης· καὶ πάντα ταῦτα εἶναι γεννήματα τοῦ αὐτεξουσίου, ἂν καὶ ἐνίοτε ἡσυ χάζῃ καὶ τὸ αὐτεξούσιον καὶ τὸ θέλημα. Κατὰ τοὺς τρεῖς τούτους τρόπους αἱ ἅγιαι δυνάμεις τῶν ἀγγέλων ὑπηρετοῦ- σιν ἡμᾶς διὰ τῆς μεθ' ἡμῶν ἑνώσεως πρὸς διδαχὴν ἡμῶν, καὶ πρὸς διατήρησιν τῆς ἡμετέρας ζωής. Αλλ' οἱ ἀκάθαρτοι δαίμονες μόνον τους δύο πρώτους τρόπους δύνανται νὰ κινήσωσιν εἰς ἡμᾶς, ὅταν μᾶς πλησιά ζωσι πρὸς βλάβην, καὶ ὄχι πρὸς ὠφέλειαν· τὸν δὲ τρίτον τρόπον δὲν δύνανται νὰ κινήσωσιν εἰς ἡμᾶς ποσῶς· διότι οἱ δαίμονες δὲν ἔχουσι δύναμιν νὰ κινήσωσιν εἰς τὴν διάνοιαν ἡμῶν τοὺς φυσικούς λογισμούς· ἐπειδὴ εἶναι ἀδύνατον εἰς τοὺς υἱοὺς τοῦ σκότους νὰ πλησιάσωσιν εἰς τὸ φῶς· οἱ δὲ ἅγιοι ἄγγελοι δύνανται καὶ νὰ κινήσωσι, καὶ νὰ φωτίσωσι τοὺς φυσικούς λογισμούς· ἐπειδὴ οἱ μὲν δαίμονες εἶναι ἐξου

}}

διασταὶ καὶ ποιηταί ψευδῶν νοημάτων, οἱ δὲ ἅγιοι ἄγγελοι φωτίζουσι τὴν διάνοιαν. Ερ. Καὶ διὰ ποίαν αἰτίαν ἐδόθη τοῦτο εἰς τοὺς ἀγγέλους, καὶ ὄχι καὶ εἰς τοὺς δαίμονας; Απ. Εκαστος ἐκ τούτων τῶν διδασκάλων τὴν ὁποίαν διο δάσκει γνῶσιν, πρῶτον βλέπει εἰς ἑαυτόν, καὶ μανθάνει καλῶς, καὶ παραδέχεται αὐτήν, καὶ τότε διδάσκει αὐτὴν καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. Οἱ πρῶτοι διδάσκαλοι, ὁποῖοι εἶναι οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, μεταδιδοῦσιν εἰς τοὺς μαθητάς αὐτῶν τὴν ἀκριβῆ γνώσιν τῶν πραγμάτων ἐκ τῆς ἑαυτῶν ὑγιοῦς γνώσεως· διότι ἐξ ἀρχῆς δύνανται νὰ ἐννοήσωσιν αὐτὴν διὰ τῆς ὀξείας και ταλήψεως τοῦ ταχυτάτου καὶ καθαρωτάτου αὑτῶν νοός. Οἱ δὲ δαίμονες ἔχουσι μὲν ταχύτητα, ὄχι ὅμως καὶ τὸ φῶς τῆς γνώσεως· ἐπειδὴ ἄλλο μὲν εἶναι ταχύτης, καὶ ἄλλο φῶς, καὶ ἡ ταχύτης ἄνευ τοῦ φωτὸς φέρει τὸν ἔχοντα αὐτὴν εἰς ἀπώλειαν· καὶ τὸ μὲν φῶς δεικνύει τὴν ἀλήθειαν, ἡ δὲ τα χύτης τὴν εἰκόνα τῆς ἀληθείας. Οἱ ἅγιοι ἄγγελοι ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν γνώσεως μεταδιδούσιν εἰς ἡμᾶς τὴν κίνησιν ἐκείνης τῆς γνώσεως, τὴν ὁποίαν πρῶτ τον αὐτοὶ γεύονται καὶ καταλαμβάνουσιν· ἀλλ᾽ οἱ δαίμονες κατὰ τὸ μέτρον τῆς γνώσεως αὐτῶν κινοῦσιν εἰς ἡμᾶς τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων· διότι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ κινή- σωσιν εἰς ἡμᾶς ὀρθούς λογισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δὲν διαμένουσι. Πίστευε δέ, καθώς προεῖπόν σοι, ὅτι καὶ ἐὰν ὑπήρχομεν ἱκανοὶ νὰ ὑποδεχθῶμεν ἀληθινὴν θεωρίαν, οὐδ᾽ οὕτως ἠδύναντο οἱ δαίμονες νὰ μᾶς διδάξωσιν αὐτήν, και τοι εὑρίσκοντο εἰς αὐτὴν κατ' αρχάς, πρὶν ἢ ἐκπέσωσι. Καὶ πά λιν, ἕκαστος ἐξ αὐτῶν, εἴτε ἐκ τῶν ἀγγέλων, εἴτε ἐκ τῶν δαιμόνων, κατὰ τὴν οἰκονομίαν, διὰ τῆς ὁποίας διοικεῖται, ἐρεθίζει καὶ παρακινεῖ τοὺς διδασκομένους. Ἀλλ᾽ ἐγὼ οὕτω δοξάζω, καὶ ἴσως δὲν σφάλλω, ὅτι ὁ ἡμέτερος νοῦς καὶ ἄνευ τῆς μεσιτείας τῶν ἁγίων ἀγγέλων, καὶ ἄνευ διδασκαλίας

ἄλλου τινός, ἀφ' ἑαυτοῦ δύναται να κινηθῇ εἰς τὸ καλόν, ἀλλ' αφ ἑαυτοῦ δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ τὸ κακόν· ἐπειδὴ τὸ μὲν καλὸν εἶναι ἐξ ἀρχῆς ἐμπεφυτευμένον εἰς τὴν φύσιν, ὄχι ὅμως καὶ τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ξένον τῆς φύσεως, καὶ πρὸς τὴν κατάληψιν καὶ γνῶσιν παντός ξένου πράγματος ἀπαιτεῖται μεσίτης τις. Ὅταν λοιπὸν ἡ φύσις ἡμῶν ἔχῃ τὸ ἰδίωμα νὰ κινῆται ἀφ' ἑαυτῆς εἰς τὸ καλόν, ἡ αὔξησις αὐτῆς καὶ τὸ φῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν εἰς αὐτὴν ἄνευ τῆς θεωρίας τῶν ἀγγέλων, ἀλλ᾽ ἐδέθησαν εἰς ἡμᾶς διδάσκαλοι οἱ κατώτεροι ἄγγελοι, καθὼς καὶ αὐτοὶ διδάσκονται παρά τῶν ἀνωτέρων ἀγγέλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι λαμπρότερον τὸ φῶς· καὶ οὕτω διδάσκοντες καὶ διδασκόμενοι μεταξύ των οἱ ἄγγελοι φθάνουσιν εἰς ἐκείνην τὴν ἑνότητα, ἥτις ἔχει διδά σκαλον τὴν ἁγίαν Τριάδα. Καὶ αὐτὴ πάλιν ἡ πρώτη τάξις τῶν ἀγγέλων δὲν διδάσκει ἀφ' ἑαυτῆς, ἀλλ' ἔχει διδάσκαλον τὸν μεσίτην Ἰησοῦν Χριστόν, ἐξ οὗ λαμβάνει τὴν διδασκα- λίαν, καὶ μεταδίδει αὐτὴν εἰς τοὺς ὑποκάτω αὐτῆς εύρισκο μένους. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ ἡμέτερος νοῦς ἔχει δύναμιν φυσικήν νὰ κινηθῇ εἰς θείαν θεωρίαν βοηθείᾳ τῆς θείας χάριτος, καὶ ὅτι ἐκτὸς μικρᾶς ἐλαττώσεως εἴμεθα ἴσοι μὲ ὅλας τὰς οὐρα νίους φύσεις τῶν ἀγγέλων· καθότι καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἀγγελικὰς φύσεις ἡ χάρις κινεῖται ἐπίσης, ἀλλ᾽ ἄνευ τῆς θείας χάριτος δεν δύναται μήτε ἡ φύσις τοῦ ἀνθρωπινοῦ ναός, μήτε ἡ τῶν ἀγγέλων νὰ κινηθῇ εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ Θεοῦ· διότι δὲν συναριθμεῖταί ποτε ἡ θεωρία τοῦ Θεοῦ μὲ τὰς ἄλλας θεωρίας, ἀλλ᾽ εἰς ὅλους τοὺς λογικούς, τούς τε ἀγε γέλους καὶ ἀνθρώπους, ὄχι κατὰ φύσιν, ἀλλὰ διὰ τῆς χάρι τος κινεῖται ἡ θεωρία τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ ἡ φύσις εἰσέτι δὲν ἔφθασεν εἰς τοῦτο τὸ μέτρον, ὥστε νὰ γνωρίσῃ τὰ τοῦ Θεοῦ, καθὼς τὰς ἰδιότητας τῶν ἄλλων πραγμάτων. Η θεωρία καὶ ὀπτασία εἰς τοὺς ἁγίους ἀγγέλους δὲ

τὸν νοῦν τῶν ἁγίων· καὶ τοῦτο, ὅταν συγχωρηθή ύπο του Θεοῦ ν' ἀποκαλυφθῇ τι ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν μέχρι τῆς και τωτέρας, καὶ ἐκεῖθεν κατὰ θείαν ἐπίνευσιν νὰ καταντήση μέσ χρι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως πρὸς τοὺς ἀξίους· διότι δι' αὐ τῶν τῶν ἀγγέλων εἰσδέχονται οἱ ἅγιοι τὸ φῶς τῆς θεωρίας μέχρι τῆς ἐνδόξου ἀϊδιότητος τοῦ Θεοῦ, (ὅπερ ἐστὶ τὸ ἀδίδακτον μυστήριον,) καθὼς καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι μεταξύ των· ἐπειδὴ εἶναι πνεύματα, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλονται νὰ ὑπηρετήσωσε τοὺς μέλλοντας νὰ κληρονομήσωσι τὴν αἰώνιον ζωήν. Αλλ' εἰς τὸν μέλλοντα αἰῶνα αὕτη ἡ τάξις τῆς διακονίας θέλει παύσει· καθότι ἐκεῖ δὲν δέχεται πλέον ὁ εἷς παρ᾽ ἄλλου τὴν ἀποκάλυψιν τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ πρὸς χαρὰν καὶ εὐφροσύνην τῆς ἰδίας αὐτοῦ ψυχῆς, ἀλλ᾽ εἰς ἕκαστον θέλει δοθῇ ἡ χάρις παρ' αὐτοῦ τοῦ δεσπότου Χριστοῦ κατὰ τὴν ἀξίαν καὶ τὸ μέτρον τῶν ἑαυτοῦ ἀνδραγαθημάτων, καὶ ὄχι νὰ λαμβάνη δωρεὰν τὸ χάρισμα, καθώς γίνεται ἐνταῦθα· καθότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁ διδάσκων, οὔτε ὁ διδασκόμενος, οὔτε ὁ στε ρούμενος καὶ θέλων παρ' ἄλλου ν' ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν αὐτοῦ· ἐπειδὴ ἐκεῖ ὁ δοτήρ εἶναι εἰς, ὅστις ἀμέσως δίδει τὰ χαρίσματα καὶ τὴν οὐράνιον εὐφροσύνην εἰς τοὺς ἀξίους· ἐκεῖ θέλει παύσει ἡ τάξις τῶν διδασκόντων καὶ διδασκομένων· διότι παρ' ἑνὸς μόνου ἐξαρτᾶται ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ πόθου ἑκάστου. Λέγω δὲ προσέτι, ὅτι οἱ κολαζόμενοι εἰς τὴν γέενναν, διὰ τῆς μάστιγος τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ τιμωρούνται. Ὤ, πόσον πικρὰ ὑπάρχει ἡ τιμωρία τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ! τουτέστιν ἐκεῖνοι, οἵτινες αἰσθάνονται, ὅτι ἔπταισαν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, ἔχουσι την μεγαλειτέραν κόλασιν· διότι ἡ λύπη, ἥτις πληγώνει τὴν καρδίαν διὰ τὴν ἁμαρτίαν, τὴν γενομένην εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, εἶναι δριμυτέρα πάσης άλλης και λάσεως. Ατοπον εἶναι τὸ νὰ νομίζη τις, ὅτι οἱ ἁμαρτωλοὶ εἰς τὴν κόλασιν στεροῦνται τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ· διότι ἡ 1

ἀγάπη τοῦ Θεοῦ, ἀπόγονος τῆς γνώσεως αὐτοῦ οὖσα, διο δεται κοινῶς εἰς πάντας, ἐνεργεῖ ὅμως διὰ τῆς δυνάμεως τῆς φύσεως αὐτῆς κατὰ δύο τρόπους, τοὺς μὲν ἁμαρτωλοὺς κολάζει, τοὺς δὲ δικαίους εὐφραίνει· καὶ αὕτη εἶναι κατ' ἐμὴν γνώμην ἡ εἰς τὴν γέενναν κόλασις· ἀλλ᾽ αἱ ψυχαί τῶν ἄνω υἱῶν τοῦ Θεοῦ μεθύσκουσιν ἐκ τῆς τρυφῆς αὐτῆς. Πρωτήθη τις· πότε δύναται να γνωρίσῃ τις, ότι έλαβε τὴν συγχώρησιν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ; καὶ ἀπεκρίθη εἰς αὐτόν. Ὅταν αἰσθανθῇ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ὅτι ἐξ ὅλης καρδίας ἐμίσησεν αὐτάς, καὶ ὅταν πράττῃ τὰ ἐναντία τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, ἂς πιστεύσῃ, ὅτι ἔλαβε παρὰ Θεοῦ τὴν ἄφε σιν τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ, ὡς μισήσας τελείως τὴν ἁμαρτίαν κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῆς συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς ἑαυτόν, καθὼς λέγει ὁ θεῖος ἀπόστολος, ὅταν ἡ συνείδησις ἔσωθεν δὲν κατακρίνῃ τὸν ἄνθρωπον, εἶναι μάρτυς ἀψευδέ στατος εἰς ἑαυτήν. Είθε νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν συγ χώρησιν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν διὰ τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. ΛΟΓΟΣ ΠΕ. Περὶ διαφόρων ὑποθέσεων κατ' ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν. ΕΡΩΤ. Διὰ ποίου δεσμοῦ δεσμεύεται ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα μὴ τρέχῃ εἰς τὰ κακά; Απ. Ἐὰν ἀκολουθήσῃ πάντοτε τὴν ἄνω σοφίαν, καὶ ἐὰν ὑπερτερῇ εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς μελλούσης ζωής· διότι ἄλλος 26*

φερον αὐτὸν διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν τὸν κόσμον ἀδιαλείπτου προσπαθείας του. Ερ. Ποῖος εἶναι ὁ δυνατώτερος εἰς τὴν ἀλήθειαν ; Απ. Ὅστις εὐχαριστεῖται εἰς τὰς προσκαίρους θλίψεις καὶ στενοχωρίας, εἰς τὰς ὁποίας κρύπτεται ἡ ζωὴ καὶ ἡ δόξα τῆς νίκης του, καὶ δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἀνάπαυσιν, εἰς τὴν ὁποίαν κρύπτεται ἡ ὀσμὴ τῆς αἰσχύνης, ἥτις εἰς πᾶσαν περίστασιν ποτίζει τὸν ἀγαπῶντα αὐτὴν ποτήριον στεναγμοῦ. Ερ. Τί βλάπτει εἰς τὴν πρὸς Θεὸν ὁδοιπορίαν, ἐάν τις παραμελήσῃ τὰ καλὰ ἔργα διὰ τοὺς πειρασμούς ; Απ. Δεν δύναται νὰ πλησιάσῃ τις εἰς τὸν Θεὸν ἄνευ θλί- ψεων καὶ στενοχωριῶν, οὔτε ἡ ἀρετὴ αὐτοῦ φυλάττεται άμε τάβλητος ἄνευ τούτων· ἐὰν παύσῃ τὰ καλὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα αὐξάνουσι τὴν ἀρετήν, αὐτὸς παύει καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα φυτ λάττουσιν αὐτήν, καί ἑπομένως εὑρίσκεται ὡς ἀφύλακτος θη- σαυρός, ἢ ὡς γυμνὸς στρατιώτης, τὸν ὁποῖον εὐκόλως περ ρικυκλοῦσιν οἱ ἐχθροί, ἢ ὡς πλοῖον ἄνευ ἱστίων, καὶ ὡς κῆς πος τοῦ ὁποίου ἐκόπη τὸ ὕδωρ. Ερ. Ποῖος εἶναι ὁ πεφωτισμένος εἰς τὰ νοήματα αὐτοῦ; Απ. Ὅστις ἔφθασε νὰ γνωρίσῃ τὴν πικρότητα, ἥτις ὑπάρο χει κεκρυμμένη ὑπὸ τὴν γλυκύτητα τοῦ κόσμου, καὶ ἐμπό. δισε τὸ ἑαυτοῦ στόμα νὰ μὴ πίῃ ἐκ τούτου τοῦ ποτηρίου, καὶ ἐπασχολεῖται πάντοτε εἰς τὴν σωτηρίαν τῆς ἰδίας αὑτοῦ ψυ χῆς, καὶ δὲν παύει ἀπὸ τοῦ νὰ τρέχῃ τὸν ἑαυτοῦ δρόμον ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου, καὶ κλείει τὰς θύρας τῶν αἰσθήσ σεων αὑτοῦ, ἵνα μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτὸν ἡ ἐπιθυμία τῆς παρού σης ζωῆς, καὶ κλέψῃ τοὺς κρυπτοὺς θησαυροὺς τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς. Ερ. Τί εἶναι ὁ κόσμος; καὶ πῶς γνωρίζομεν αὐτόν; καὶ καὶ κατὰ τί βλάπτει τοὺς ἀγαπῶντας αὐτόν ; Απ. Ὁ κόσμος εἶναι ὡς μία πόρνη, ἥτις διὰ τοῦ κάλλους αὐτῆς ἕλκει εἰς τὸν πόθον τῆς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι βλέπουσιν 1

αὐτήν· καὶ ὅστις κυριευθῆ ἀπὸ τὸν πόθον αὐτοῦ, καὶ περιπλε χθη εἰς τὰ πράγματα αὐτοῦ, δὲν δύναται νὰ ἐλευθερωθῇ ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, ἕως ὅτου γυμνώσει αὐτὸν ἀφ' ὅλα τὰ πράγ ματα, καὶ ἀπὸ τὴν ζωὴν αὐτοῦ, καὶ οὕτω γυμνὸν ὅταν ἐκβά- λῃ αὐτὸν ἐκ τῆς οἰκίας αὑτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου, τότε ὁ ἄνθρωπος γνωρίζει ότι πραγματικῶς ὁ κόσμος εἶναι πλά νος καὶ ἀπατεών, ὅστις ἐξουσιάζει ὄχι μόνον τοὺς μαθητὰς αὑτοῦ, καὶ τὰ τέκνα αὑτοῦ, καὶ τοὺς δεδεμένους ἐντὸς αὑτοῦ, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀκτήμονας, καὶ τοὺς ἀσκητάς, καὶ ἐκεί νους ἔτι, οἵτινες συνέτριψαν τὰ δεσμὰ αὑτοῦ, καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐνίκησαν αὐτόν· ἐπειδὴ συλλαμβάνει αὐτοὺς διά τινων τρόπων, καὶ καταπατεῖ ὑπὸ τοὺς πόδας αὑτοῦ. Ερ. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν, ὅταν τὸ σῶμα περικυκλού ται ὑπὸ τῆς ἡδονῆς καὶ τοῦ βάρους· ἐπειδὴ μετ' αὐτοῦ χαι νοῦται καὶ ἡ θέλησις τῆς ἐπιθυμίας τοῦ καλοῦ, καὶ παραλύε ται ἡ πρώτη αὑτῆς δύναμις ; Απ. Τοῦτο συμβαίνει εἰς τινας· ἐπειδὴ κατὰ τὸ ἥμεσα ἐξῆλθον ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἠκολούθησαν ὀπίσω τοῦ Κυρίου, καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ μένουσιν εἰς τὸν κόσμον, καὶ οὕτω διεμέρι- σαν ἑαυτούς, καὶ ποτὲ μὲν βλέπουσιν ἔμπροσθεν αὐτῶν, ποτὲ δὲ ὀπίσω· καὶ τοὺς τοιούτους συμβουλεύει ὁ σοφὸς Σειράχ, λέγων, μὴ προσέλθῃς εἰς ταύτην τὴν ὁδὸν μὲ δύο καρδίας, ἀλλὰ πρόσελθε εἰς αὐτὴν ὡς ὁ σπείρων καὶ ὁ θερίζων· καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς γνωρίζων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπαρνοῦνται τελείως τὸν κόσμον, ἀλλ᾽ ὑπάρχουσι μεμε- ρισμένοι, καὶ μὲ τὸν λόγον, ἢ μᾶλλον μὲ τὸν λογισμὸν στρέ φονται εἰς τὰ ὀπίσω ἐκ τοῦ φόβου τῶν θλίψεων καὶ στενοχω ριῶν, καὶ δὲν ἀπέῤῥιψαν εἰσέτι ἀφ' ἑαυτῶν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς σαρκός, ἠθέλησε νὰ ἐλευθερώσῃ αὐτοὺς ἐκ τῆς χαυνώσεως τῆς διανοίας, εἰπὼν πρὸς αὐτοὺς λόγον ἀποφασιστικόν· ὅστις θέλει νὰ ἔλθῃ ὀπίσω μου, πρῶτον ἂς ἀπαρνηθῇ ἑαυτὸν καὶ τὰ ἑξῆς. 1

Ερ. Τί ἄρά γε εἶναι τὸ ν' ἀπαρνηθῇ τις ἑαυτόν ; Απ. Όστις θέλει νὰ ἐκπληρώσῃ τοῦτο τὸ ῥητὸν τοῦ Κυ ρίου, πρέπει να μιμηθῇ καθ' ὅλα ἐκεῖνον, ὅστις, ἀφοῦ ἑτοιμα σθῇ ν' ἀνέλθῃ εἰς τὸν σταυρόν, ἵν᾿ ἀποθάνῃ, μόνον τὴν ἔνα νοιαν τοῦ θανάτου ἔχει εἰς τὸν λογισμόν του, καὶ ἐξέρχεται ἐκ τοῦ κόσμου ὡς ἄνθρωπος, μὴ ἐνθυμούμενος ποσῶς, ὅτι ἔχει νὰ ζήσῃ πλέον εἰς τὸν παρόντα κόσμον· ἐπειδὴ ὁ σταυ ρὸς ἀπαιτεῖ ἕτοιμον θέλημα πρὸς πᾶσαν θλίψιν καὶ στενοχω ρίαν. Καὶ πάλιν, ὅταν ὁ Κύριος ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, διὰ τί ταῦτα πρέπει να γίνωσιν οὕτως, εἶπεν· ὅστις θέλει νὰ ζήσῃ εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, αὐτὸς θέλει χάσει τὴν ἀληθινὴν ζωήν· ἀλλ' ὅστις ἀπολέσει ἑαυτὸν εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν δι' ἐμέ, θέλει εὕρει ἑαυτὸν ἐκεῖ. Ἐάν τις περιπατῶν τὴν ὁδὸν τοῦ σταυροῦ, φροντίζῃ καὶ περὶ τῆς ζωῆς ταύτης, αὐτὸς ἀπώλε σε τὴν ἑαυτοῦ ἐλπίδα, διὰ τὴν ὁποίαν ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ κόσμου, ἵνα στενοχωρηθῆ ἐπειδὴ ἡ φροντίς αὕτη δὲν ἀφίνει αὐτὸν νὰ πλησιάσῃ εἰς τὴν στενοχωρίαν, ἥτις γίνεται διὰ τὸν Θεόν, ἀλλὰ διὰ τῆς εἰς αὐτὴν διαμονῆς αὐτοῦ ἕλκει αὐτὸν ὀλίγον κατ' ὀλίγον, καὶ ἐκβάλλει αὐτὸν ἀπὸ τὸ μέσον τοῦ ἀγῶνος τῆς ζωῆς τῆς μακαριότητος, καὶ αὐξάνει εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν λογισμόν, ἕως ὅτου νικήσει αὐτὸν τελείως· ἀλλ' ὅστις χάνει τὴν ζωὴν αὑτοῦ διὰ τὸν Κύριον, αὐτὸς εἶναι ἀκατηγό ρητος, καὶ ἀβλαβὴς φυλάττεται εἰς τὴν αἰώνιον ζωήν· καὶ τοῦτο εἶναι, ὅπερ λέγει, ὅστις χάσει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν δι' ἐμέ, αὐτὸς θέλει εὕρει αὐτήν. Λοιπὸν ἀπ' ἐντεῦθεν ἑτοιμάζου, όπως ἀφανίσῃς τελείως σεαυτόν· καὶ ἐὰν ἀφανίσῃς σεαυτὸν εἰς ταύ την τὴν ζωήν, θέλεις εὕρει τὴν αἰώνιον ζωήν. Ὅταν μετὰ τοιαύτης προετοιμασίας εἰσέλθης εἰς τὸν ἀγῶνα, τότε πάντα τὰ νομιζόμενα ἐπίπονα καὶ λυπηρὰ φαίνονται ὡς μηδὲν ἔμ- προσθέν σου· ἐπειδὴ ὅταν ὁ νοῦς προετοιμασθῇ κατ' αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν δοκιμάζει ἀγῶνα καὶ θλίψιν ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανά του. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς, ὅτι ἐὰν δὲν

μισήσῃ ὁ ἄνθρωπος τὴν ἑαυτοῦ ζωὴν εἰς τοῦτον τὸν κόσμον διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς μελλούσης μακαρίας ζωῆς, δὲν δύνα ναται νὰ ὑπομένη παντελῶς τὰς καθ' ἑκάστην ὥραν ἐπερχο μένας εἰς αὐτὸν διαφόρους θλίψεις και στενοχωρίας. Ερ. Διὰ τίνος μέσου κόπτει ὁ ἄνθρωπος την πρώτην αυ τοῦ συνήθειαν, καὶ συνηθίζει ἑαυτὸν εἰς τὴν στενοχωρημένην πτωχικὴν ζωὴν· καὶ εἰς τὴν ἄσκησιν ; Απ. Τὸ σῶμα δὲν δύναται νὰ ὑπομένῃ τὰς στενοχωρίας, ἐφ' ὅσον εὑρίσκεται πλησίον τῶν αἰτιῶν τῆς τρυφῆς καὶ τῆς ἀναπαύσεως, ἀλλ᾽ οὔτε ὁ νοῦς ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ αὐτὸ ἐκ τούτων, ἕως ὅτου αὐτὸ τὸ σῶμα δὲν ἤθελεν ἀπομακρυνθῇ ἐξ ὅλων τούτων, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὴν ἀνάπαυσιν· διότι ὅταν βλέπη τὴν τρυφὴν καὶ τὰ πράγματα, καὶ σχεδὸν καθ᾿ ἑκάστην ὥραν τὰ αἴτια τῆς ἀναπαύσεως, διεγείρεται ὁρμητικῶς εἰς αὐτὸ ἡ ἐπιθυμία τούτων, καὶ ἐρεθίζει αὐτὸ σφοδρῶς. Διὰ τοῦ το οὖν ὁ Κύριος πάνυ καλῶς διέταξεν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει ν' ἀκολουθήσῃ αὐτόν, νὰ γυμνωθῇ πρῶτον, καὶ οὕτω νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ κόσμου· καθότι πρῶτον ἐφείλει ὁ ἄνθρωπος νὰ ῥίψῃ τὰς αἰτίας τῆς ἀναπαύσεως ἀφ' ἑαυτοῦ, καὶ οὕτω νὰ πλησιάση εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀρετῆς. Καὶ αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν ὅταν ἤρξατο νὰ πολεμῇ κατὰ τοῦ διαβόλου, εἰς ξηροτάτην ἐρημίαν ἐπολέμησεν αὐτόν· καὶ ὁ Παῦλος συμβουλεύει νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῆς πόλεως, ὅσοι αἴρουσι τὸν σταυρὸν τοῦ Κυρίου· « συνεξέλθωμεν αὐτῷ, λέγει, ἔξω τῆς πόλεως, καὶ λάβωμεν τὸν ὀνειδισμὸν αὐτοῦ· » διότι ἔξω τῆς πόλεως ἔπαθεν· ἐπειδὴ ὅταν τις ἀπομακρυνθῇ ἐκ τοῦ κόσμου καὶ ἐκ τῶν πραγ μάτων αὑτοῦ, ταχέως λησμονεῖ τὴν πρώτην αὑτοῦ συνήθειαν ἄνευ πολλοῦ κόπου· ὅταν όμως πλησιάζῃ εἰς τὸν κόσμον καὶ εἰς τὰ πράγματα αὐτοῦ, ταχέως ἀδυνατεῖ καὶ ἐξασθενεῖ ἡ δύναμις τῆς διανοίας αὐτοῦ· ὅθεν ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ κόσμου μεγάλως ὠφελεῖ εἰς τὸν μαρτυρικὸν ἀγῶνα τῆς ἀσκήσεως, καὶ φέρει τὸν ἄνθρωπον εἰς ψυχικὴν προκοπήν. Πρέπει λοι

πὸν ἡ κατάστασις τοῦ κελλίου τοῦ μοναχοῦ νὰ ἦναι πτωχο- τάτη καὶ στερημένη ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κινοῦσιν εἰς αὐτὸν τὴν ἐπιθυμίαν τῆς ἀναπαύσεως· διότι τοῦτο πολὺ ὠφε λεῖ εἰς τὸν πνευματικὸν ἀγῶνα· ἐπειδὴ ὅταν αἱ αἰτίαι τῆς ἀνα- παύσεως εὑρίσκωνται μακρὰν τοῦ ἀνθρώπου, δὲν κινδυνεύει οὗτος ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ διπλοῦ πολέμου· καὶ οὕτως ἀκόπως νικᾷ ὁ μακρὰν ἔχων τὰ κινοῦντα τὴν ἡδονήν, παρὰ τὸν ἔχοντα πλησίον τὰ διεγείροντα τὴν ἐπιθυμίαν, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει διπλοῦς ὁ ἀγών. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἐπιμελῆται τὰ πρὸς σύστασιν τοῦ σώματος αὑτοῦ ἀναγκαῖα φαγητὰ ἡ ποτά, τότε καὶ αὐτὴ ἡ ἀναγκαία χρεία τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ὕδατος γίνεται εἰς αὐτὸν εὐκαταφρόνητος, καὶ οὐδὲ βλέπει αὐτὰ μετ' ἐπιθυμίας· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σῶμα βλέπει τὸν ἄρτον καὶ τὸ ὕδωρ ὡς πράγ- ματα εὐκαταφρόνητα, καὶ τρώγει μόνον, ἵνα φυλάξη τὴν δύναμιν καὶ ὑγείαν τῆς φύσεως. Οὗτος ὁ τρόπος ταχέως φέρει τινὰ εἰς τὴν ἄσκησιν ἄνευ κόπου καὶ λύπης τοῦ λοι γισμοῦ. Πρέπει λοιπὸν ὁ ἀγωνιστής μοναχὸς παντί τρόπῳ ν' ἀποφεύγῃ πάντα ὅσα πολεμοῦσιν αὐτόν, καὶ οὐ μόνον νὰ μὴ ἐπιδιώκῃ τὰ πολεμοῦντα αὐτόν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς μικροτάτης αὐτῶν θεωρίας νὰ ἐγκρατεύηται, καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ν' ἀπομακρύνηται ἐξ αὐτῶν· λέγω δὲ τοῦτο, ὄχι μόν νον περὶ τοῦ φαγητοῦ ἢ ποτοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλων τῶν ἄλ λων, τὰ ὁποῖα προξενοῦσι δοκιμὴν καὶ πόλεμον, καὶ διὰ τῶν ὁποίων πειράζεται καὶ δοκιμάζεται ἡ ἐλευθερία τοῦ μοναχοῦ· ἐπειδὴ ὅταν προσέλθῃ ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν ἐκδούλευσιν τοῦ Θεοῦ, δίδει εἰς αὐτὸν ὑπόσχεσιν, ὅτι θέλει ἀπέχει ἐξ ὅλων· ταῦτα δὲ εἶναι τὸ νὰ μὴ βλέπῃ μετ' ἐπιθυμίας πρόσωπον γυ- ναικός, ἢ παιδίου, ἢ νέων ἀνδρῶν· τὸ νὰ μὴ ἐπιθυμῇ κανέν πρᾶγμα· τὸ νὰ μὴ ἐντρυφᾷ εἰς φαγητὰ καὶ ποτά, τὸ νὰ μὴ βλέπῃ τὸν στολισμὸν τῶν ἐνδυμάτων· τὸ νὰ μὴ βλέπῃ τὴν τάξιν καὶ τοὺς τρόπους τῶν κοσμικῶν· οὔτε γ' ἀκούῃ τοὺς

λόγους αὐτῶν, οὔτε νὰ ἐξετάζῃ περὶ αὐτῶν ποσῶς· διότι ὅταν ὁ μοναχὸς πλησιάζῃ εἰς ταῦτα πάντα τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα χαυνοῦσιν αὐτόν, καὶ μεταβάλλουσι τὴν καλὴν αὐτοῦ προαίρεσιν, τότε τα πάθη λαμβάνουσι μεγάλην δύναμιν· καὶ ἐὰν ἡ θεωρία τῶν καλῶν κινῇ τὴν προαίρεσιν τοῦ ἔχοντος καλὸν ζῆλον εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, δῆλον, ὅτι καὶ τὰ ἐναντία τῶν καλῶν ἔχουσι δύναμιν νὰ αἰχμαλωτίζωσι τὴν διάνοιαν, καὶ ἐὰν ἐκ τούτου δὲν συμβαίνη μέγα τι κακὸν εἰς τὸν ἀγωνιστήν, ἀλλ’ ἐμβάλλουσιν αὐτὸν εἰς πόλεμον καὶ ἀγῶνα, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μικρὰ ζημία, τὸ νὰ ἐμβάλλῃ τις ἑαυτὸν θεληματικῶς εἰς θόλωσιν καὶ ταραχήν.

Καὶ ἐὰν ὁ γέρων ἐκεῖνος ἀσκητὴς καὶ ἀγωνιστής, ὅταν ἴδε ποτέ νέον ἀγένειον, ἐνόμισε τοῦτο βλαβερὸν καὶ ἐπιζήμιον εἰς τὸν ἀγῶνα του, καὶ ὅμοιον μὲ τὴν βλάβην ἐκείνην, ἥτις προξενεῖται, ὅταν βλέπῃ τις γυναῖκα, τίς δύναται ν’ ἀμελήσῃ εἰς τὰ παρόμοια, οπότε ὁ τοιοῦτος ἅγιος δὲν ἐτόλμησε νὰ εἰσέλθη ν’ ἀσπασθῇ τὸν ἀγένειον νέον ἀδελφόν, διότι ἐσκέφθη ὁ σοφὸς ἐκεῖνος γέρων, ὅτι ἐὰν ἐνθυμηθῶ μόνον κατὰ ταύτην τὴν νύκτα, ὅτι ὑπάρχει ἐνταῦθα πλησίον μου τοιοῦτόν τι σκάνδαλον, τοῦτο μοὶ εἶναι μεγάλη ζημία· καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὸ κελλίον, ἀλλ᾽ εἶπεν εἰς τοὺς ἐκεῖ εὑρεθέντας ἀδελφούς· τέκνα, ἐγὼ μὲν δεν φοβούμαι, ἀλλὰ διὰ ποίαν αἰτίαν νὰ ἐμβάλλω ἐμαυτὸν ματαίως εἰς πόλεμον; διότι ἡ ἐνθύμησις τῶν τοιούτων φέρει ἀνωφελή ταραχὴν εἰς τὴν διάνοιαν· ἐπειδὴ εἰς ἕκαστον μέλος τοῦ σώματος τοῦ νέου ὑπάρχει δέλεαρ, καὶ πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ προφυλάσσηται πολύ, καὶ διὰ τῆς φυγῆς ν’ ἀπομακρύνῃ τὸν ἐκ τούτων προερχόμενον πόλεμον· διότι όταν πλησιάζωσιν εἰς τὸν ἄνθρωπον τὰ τοιαῦτα σκάνδαλα, κἂν βιάζηται οὗτος εἰς τὸ καλόν, ἀλλ’ ὅμως κινδυνεύει ἐκ τῆς θεωρίας καὶ τῆς κακῆς ἐπιθυμίας.

Ἐπειδὴ βλέπομεν, ὅτι πολλὰ βότανα ἐν καιρῷ τοῦ θέρους εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς γῆς κεκαλυμμένα ἔνεκα τοῦ καύσωνος, καὶ οὐδεὶς γνωρίζει αὐτά· ὅταν ὅμως βρέξῃ, καὶ ὀσφρανθῶσι τὴν νοτίδα τοῦ ὕδατος, καὶ τὴν δύναμιν τῆς ψυχρότητος τοῦ αέρος, τότε φαίνεται ἕκαστον εἶδος, ποῦ κεῖται τεθαμμένον ἐντὸς τῆς γῆς· οὕτω καὶ ὁ ἄνθρωπος, ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν χάριν τῆς ἡσυχίας, καὶ ὑπὸ τὴν θέρμην τῆς ἐγκρατείας, ὑπάρχει ἀπηλλαγμένος ἐκ πολλῶν παθῶν· ὅταν ὅμως ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, τότε βλέπει, πῶς ἔκαστον πάθος διεγείρεται κατ’ αὐτοῦ, καὶ ὑψώνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ μάλιστα ἐὰν ὀσφρανθῶσι μικρὰν ἀνάπαυσιν. Λέγω δὲ ταῦτα, ἵνα ὑποδείξω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ξεθαῤῥεύηταί τις ἕως εἰς τὴν ὥραν τοῦ θανάτου, καὶ ὅτι τὸ νὰ φεύγῃ τις καὶ ἀπομακρύνηται ἐκ τῶν αἰτιῶν τῆς κακίας, πολὺ βοηθεῖ εἰς τὸν ἀσκητικὸν ἀγῶνα· ἀπὸ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἐνθυμήσεως αὐτῶν φέρουσιν εἰς ἡμᾶς ἐντροπήν, πρέπει νὰ φοβώμεθα πάντοτε, καὶ νὰ μὴ καταπατῶμεν τὴν συνείδησιν ἡμῶν. Λοιπὸν εἰς τὴν ἔρημον ἂς σπεύσωμεν νὰ καταφύγωμεν, καὶ ἐκεῖ ἂς ἀποκτήσωμεν ὑπομονήν, καὶ ἐν γένει ἂς ἀγωνίζηται ἕκαστος, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκηται, ν’ ἀποφύγῃ τὰ αἴτια τοῦ πολέμου, ἵνα μή, ὅταν συμβῇ ἡ χρεία τοῦ πολέμου, πέσῃ εἰς ἁμαρτίαν.

Ερ. Ὅστις ἀποῤῥίψει ὅλον τὸν περισπασμόν, καὶ εἰσέλθη εἰς τὸν ἀγῶνα, πόθεν πρέπει ν’ ἀρχίσῃ τὸν πόλεμον καὶ τὴν πάλην κατὰ τῆς ἁμαρτίας;

Απ. Τοῦτο εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι εἰς ἕκαστον ἀγῶνα κατὰ τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἐπιθυμίας ἡ ἀρχὴ γίνεται ἐκ τοῦ κόπου τῆς νηστείας καὶ τῆς ἀγρυπνίας, καὶ μάλιστα εἰς ἐκεῖνον, ὅστις γίνεται πρὸς τὴν ἔνδον ἁμαρτίαν· καὶ ἐκ τούτου φαίνεται τὸ μέσος τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἐπιθυμίας εἰς τοὺς ἀγωνιζομένους ἐναντίον τοῦ ἀοράτου τούτου πολέμου, τὸ ν’ ἀρχίζωσι τὸν πόλεμον ἐκ τῆς νηστείας καὶ τῆς ἀγρυπνίας, ἥτις πολὺ βοηθεῖ αὐτοὺς εἰς τὴν ἄσκησιν.

τῶν πνευμάτων τῆς πονηρίας, ὅσον ἡ νηστεία, ἡ γινομένη δια τὸν Χριστὸν ; Ὅσον κοπιάζει καὶ κακοπαθεῖ τὸ σῶμα, καθ' ὃν καιρὸν περικυκλοῦσι τὸν ἄνθρωπον τὰ στρατεύματα τῶν δαι μόνων, τόσον ἐνθαρρύνεται ἡ καρδία ἐκ τοῦ ὅπλου τῆς νησ στείας. Οστις ὑπάρχει ἐνδεδυμένος τὸ ὅπλον τῆς νησ στείας, ἐξάπτεται εἰς πάντα καιρὸν ὑπὸ θείου ζήλου· καὶ ὁ ζηλωτὴς Ἠλίας ὅταν ἐξήφθη ὁ ζῆλος αὐτοῦ πρὸς ὑπερά σπισιν τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ, ἐν τούτῳ τῷ ἔργῳ τῆς νηστείας εὑρίσκετο· καθότι ἡ νηστεία ἐνθυμίζει εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἀπέ- κτησεν αὐτήν, τὰ προστάγματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Ἡ νηστεία εἶναι μεσίτης τοῦ παλαιοῦ μωσαϊκού νόμου καὶ τῆς νέας χάριτος, τῆς δοθείσης ἡμῖν παρὰ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ, καὶ ὅστις εἶναι ἀμελής εἰς αὐτήν, καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς ἀγῶνας ὑπάρχει χαῦνος καὶ ἀμελής, καὶ δεικνύει κακὸν σημεῖον, καὶ κακὴν ἀρχὴν τῆς χαυνώσεως τῆς ψυχῆς αὑτοῦ, καὶ δίδει τόπον νίκης εἰς τὸν πολεμοῦντα αὐτὸν διά βολον· ἐπειδὴ εἰσέρχεται εἰς τὸν ἀγῶνα γυμνὸς καὶ ἄοπλος, καὶ διὰ τοῦτο ἐξέρχεται ἐξ αὐτοῦ ἄνευ νίκης· διότι τὰ μέλη αὑτοῦ δὲν ἐφόρεσαν τὴν θέρμην τῆς νηστείας. Οστις ἐξασκεῖ τὴν ἀρετὴν τῆς νηστείας, τούτου ἡ διάνοια ὑπάρχει πάντοτε ἀκλόνητος, καὶ ἑτοίμη πρὸς ἀπάντησιν καὶ διάλυσιν ὅλων τῶν δυσκόλων παθῶν. Λέγουσιν, ὅτι πολλοὶ ἅγιοι μάρτυρες, καθ᾿ ἣν ἡμέραν ἔμελ λον νὰ δεχθῶσι τὸν στέφανον τοῦ μαρτυρίου, ἀφ' ἑσπέρας δὲν ἐγεύοντο κανὲν πρᾶγμα, ἀλλ᾽ ἱσταντο ὅλην τὴν νύκτα ἀγρυπνοῦντες καὶ προσευχόμενοι καὶ δοξάζοντες τὸν Θεὸν ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς πνευματικαῖς, καὶ μετὰ χαρᾶς καὶ ἀγαλλιάσεως περιέμενον τὴν ὥραν ἐκείνην, ἐκδεχόμενοι ν' ἀπαντήσωσι τὸ ξίφος διὰ τῆς νηστείας. Καὶ ἡμεῖς, οἵτινες προσεκλήθημεν εἰς τὸ ἀόρατον μαρτύριον, ἵνα δεχθῶμεν τοὺς στεφάνους τοῦ ἁγιασμοῦ καὶ τῆς καθαρότητος, ἐὰν προσέ χωμεν, δὲν θέλει δοθῆ ποτε ἀπὸ κανέν μέλος ἢ μέρος i

τοῦ σώματος ἡμῶν εἰς τοὺς ἐχθροὺς σημεῖον ἀρνήσεως.

Ερ. Πῶς τινὲς πολλάκις ἔχοντες τὰ ἔργα ταῦτα, δὲν αἰσθάνονται τὴν γαλήνην καὶ ἀνάπαυσιν τῶν παθῶν, οὔτε τὴν εἰρήνην τῶν λογισμῶν;

Απ. Μόνον οἱ σωματικοὶ κόποι, ἀδελφέ, δὲν διορθώνουσι τὰ ἐν τῇ ψυχῇ κεκρυμμένα πάθη, οὔτε ἐμποδίζουσι τοὺς λογισμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διεγείρονται πάντοτε ἐκ τῶν αἰσθήσεων· διότι οἱ σωματικοὶ οὗτοι κόποι φυλάττουσι μὲν τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τὰς ἐπιθυμίας, ἵνα μὴ νικηθῇ ὑπ' αὐτῶν, ἐπίσης φυλάττουσιν αὐτὸν καὶ ἐκ τῆς πλάνης τῶν δαιμόνων, δὲν προξενοῦσιν ὅμως εἰς τὴν ψυχὴν εἰρήνην καὶ αταραξίαν, ἁπλῶς γινόμενα· ἀλλὰ τότε μόνον οἱ κόποι καὶ τὰ ἔργα παρέχουσιν εἰς τὴν ψυχὴν τὴν ἀπάθειαν, καὶ νεκροῦσε τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ δωροῦνται τὴν ἀνάπαυσιν τῶν λογισμῶν, ὅταν γίνωνται εἰς τὴν ἡσυχίαν, ὁπότε αἱ ἐξωτερικαί αἰσθήσεις παύουσιν ἐκ τῆς ταραχῆς, καὶ ἐπιμένουσιν εἰς τὴν θείαν ἐργασίαν· καθότι ἐφ' ὅσον ὁ ἄνθρωπος δὲν ἀπαρνεῖται τὴν συναναστροφὴν τοῦ κόσμου, καὶ τὴν διασκέδασιν τῶν λογισμῶν, δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ τὸ πάθος του· ἐπειδὴ ἡ ἡσυχία, ὡς εἶπεν ὁ ἅγιος Βασίλειος, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς καθάρσεως τῆς ψυχῆς· διότι ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἡσυχάσῃ ἐξωτερικῶς, τότε καὶ ὁ νοῦς αὐτοῦ στέφεται εἰς ἑαυτόν, καὶ ἡ καρδία αὐτοῦ διεγειρομένη ἐξετάζει τὰς ἐννοίας τῆς ψυχῆς· καὶ ἐὰν ὁ ἄνθρωπος ἐπιμείνῃ καλῶς εἰς ταῦτα, ἔρχεται ὀλίγον κατ' ὀλίγον εἰς τὴν ὁδὸν τῆς καθαρότητος τῆς ψυχῆς.

Ερ. Δὲν δύναται ἆρά γε νὰ καθαρισθῇ ἡ ψυχή, ὅταν διάγῃ τις ἔξω τῆς θύρας τοῦ κελλίου;

Απ. Τὸ καθ' ἡμέραν ποτιζόμενον δένδρον πότε ξηραίνεται; καὶ τὸ πλῆρες ἀγγεῖον, καθ' ἡμέραν δεχόμενον προσθήκην, πότε κενοῦται; καὶ ἐὰν ἡ καθαρότης συνίσταται εἰς τὸ ν' ἀφήση τις καὶ παύσῃ τὴν συνήθειαν τῆς ἐλευθερίας του, πῶς καὶ πότε θέλει καθαρισθῇ κατὰ τὴν ψυχήν, ἀφοῦ ἀνανεώνῃ

εἰς ἑαυτὸν διὰ τῶν αἰσθήσεων τὴν ἐνθύμησιν τῆς παλαιᾶς συνηθείας, ὅπερ ἐστὶν ἡ ἐπίγνωσις τῆς κακίας; ἢ πότε θέλει παύσει ἀπὸ τὰ ἀνταγωνίσματα τῶν ἐξωτερικῶν πολέμων, ἵνα ἴδῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ κατάστασιν; διότι ἐὰν ἡ καρδία αὐτοῦ καθ' ἡμέραν μολύνηται, πότε θέλει καθαρισθῇ ἐκ τοῦ μολυ σμοῦ ; καὶ ἐὰν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἐπίρειαν δὲν δύναται ν' ἀγω τιστῇ, πόσῳ μᾶλλον ἠμπορεῖ νὰ καθαρίσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, ὅταν εὑρίσκηται εἰς τὸ μέσον τοῦ στρατοπέδου, καὶ περιμένῃ καθ' ἡμέραν ν' ἀκούσῃ τὴν τρομεράν εἴδησιν τοῦ πολέμου ; καὶ οὕτω διακείμενος, πῶς δύναται να κηρύξῃ τὴν εἰρήνην τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; Ἐὰν ὅμως ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐξωτερικήν αὐτοῦ ἀναστροφήν, δύναται ὀλίγον κατ' ὀλίγον νὰ καταπαύση καὶ τὰ ἐσωτερικὰ πρῶτα ἐμπόδια· ἐπειδὴ ἐν ὅσῳ ὁ ποταμὸς δὲν φράττεται πλησίον τῆς πηγῆς, δὲν ξηραίνονται τὰ κάτω ὕδατα· ὅταν ὅμως ἔλθῃ τις εἰς τὴν ἡσυχίαν, τότε δύναται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ νὰ διακρίνῃ τὰ πάθη, καὶ νὰ ἐξετάζῃ αὐτὰ διὰ τῆς γνώσεως τῆς ἑαυτῆς σοφίας· τότε καὶ ὁ ἄνθρωπος διεγείρεται εἰς τὸ ἔργον τοῦ πνεύματος, καὶ ἡμέραν παρ' ἡμέραν αἰσθάν νεται τὴν κρυπτὴν σοφίαν, ἥτις ἀνθεῖ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. · Ερ. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀκριβεῖς ἀποδείξεις καὶ τὰ σημεῖα, διὰ τῶν ὁποίων αἰσθάνεταί τις, ὅτι ἤρξατο νὰ βλέπῃ εἰς τὴν ψυχὴν αὑτοῦ κρυπτόν τινα καρπόν; Απ. Ὅταν ἀξιωθῇ τῆς χάριτος τῶν πολλῶν δακρύων, τὰ ὁποῖα ῥέουσιν ἄνευ βίας· καθότι τὰ δάκρυα ἐτέθησαν ὡς ὁρος θέσιόν τι μεταξὺ τῆς ἐνεργείας τῶν παθῶν καὶ τῆς καθαρό τητος· καὶ μέχρις ὅτου λάβη τις τὸ χάρισμα τῶν δακρύων, ἡ ἐργασία αὐτοῦ ὑπάρχει ἐξωτερική, καὶ εἰσέτι δὲν αἰσθά νεται παντελῶς τὴν ἐνέργειαν τῶν κρυπτῶν ἔργων τοῦ πνευ- ματικοῦ ἀνθρώπου· ὅταν ὅμως ἄρχηται νὰ καταφρονῇ τε λείως τὰ σωματικά πράγματα τοῦ παρόντος κόσμου, καὶ φαίνηται ὅτι περιπατεῖ ἐντὸς τοῦ φυσικοῦ ὅρου, εὐθὺς φθάνει εἰς ταύτην τὴν χάριν τῶν δακρύων, τὰ ὁποῖα ἄρχονται ἐξ

ἀρχῆς ἐκ τῆς διαμονῆς τῆς κρυπτῆς ἐργασίας, καὶ ἀναβι βάζουσιν αὐτὸν εἰς τὴν τελειότητα τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ· καὶ ὅσον ὁ ἄνθρωπος προβαίνει εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, τοσοῦ. τον αὐξάνουσι καὶ τὰ δάκρυα, ὥστε νὰ πίνῃ αὐτὰ μετὰ τῆς τροφῆς καὶ τοῦ ποτοῦ. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἀκριβὲς σημεῖον, ὅτι ἡ διάνοια παντε λῶς ἀπεχωρίσθη ἐκ τούτου τοῦ κόσμου καὶ ἠσθάνθη ἐκεῖνον τὸν πνευματικόν. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος πλησιάζη διὰ τῆς διανοίας αὑτοῦ εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, τότε ἐλαττοῦνται καὶ αὐτὰ τὰ δάκρυα, καὶ ἐὰν ἡ διάνοια προσηλωθῇ τελείως εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ οὗτος στερεῖται τελείως τὰ δάκρυα καὶ τοῦτο ὑπάρχει σημεῖον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται τεθαμ μένος εἰς τὰ πάθη. Αλλα δάκρυα καίουσι καὶ ξηραίνουσι τὸ σῶμα, καὶ ἄλλα δάκρυα εὐφραίνουσι καὶ τρέφουσιν αὐτό· καὶ ὅσα μὲν δάκρυα γεννῶνται ἐκ τῆς κατανύξεως τῆς ταπεινῆς καρδίας διὰ τὰς ἁμαρτίας, καίουσι καὶ ξηραίνουσι τὸ σῶμα, καὶ πολλάκις καὶ αὐτὸ τὸ ἡγεμονικὸν τοῦ ἀνθρώπου βλάπτεται ἐξ αὐτῶν· ἀλλ᾽ ἐξ ἀνάγκης αὐτὰ τὰ δάκρυα συμβαίνουσι πρῶτον εἰς τὸν ἄνθρωπον, καὶ δι' αὐτῶν ἔπειτα ἀνοίγεται εἰς αὐτὸν θύρα, ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τῶν δακρύων τὴν ἀνωτές ραν τῆς πρώτης, ἥτις ὑπάρχει τόπος τῆς χαρᾶς, καὶ διὰ τῆς ὁποίας δέχεται ὁ ἄνθρωπος τὸ θεῖον ἔλεος· Τὰ τῆς δευτέρας τάξεως δάκρυα προέρχονται ἐκ τῆς γνώσεως καὶ συνέσεως, τὰ ὁποῖα καλλωπίζουσι τὸ πρόσωπον, καὶ τρέφουσι τὸ σῶ μα, καὶ ῥέουσιν ἀφ' ἑαυτῶν ἄνευ βίας· καὶ ὄχι μόνον ὡς εἴπομεν, τρέφουσι τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ τὴν μορφὴν τοῦ ἀνθρώ- που ἀλλοιοῦσι, καθώς λέγει ἡ παροιμία· « καρδίας εὐφραινο- μένης, θάλλει πρόσωπον, ἐν δὲ λύπαις οὔσης, σκυθρωπάζει, κ Ερ. Τί εἶναι ἡ ἀνάστασις τῆς ψυχῆς, τὴν ὁποίαν λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος, «Ἐὰν συνανέστητε μετὰ τοῦ Χριστοῦ;» Απ. Ἐπειδὴ εἶπεν ὁ ἀπόστολος, «ὁ Θεὸς ὁ εἰπὼν ἐκ σκό 27

τῆς, καὶ ὄχι ἡ καθαρότης τῆς ψυχῆς καὶ τῆς συνειδήσεως καὶ ἄλλη αἰτία εἶναι, ὅταν ἔχῃ τις ἀνθρωπίνην παρηγορίαν, ἢ ἄλλην τινὰ βοήθειαν ἐκ τῶν φαινομένων πραγμάτων τοῦ κόσμου, δεν γίνονται εἰς αὐτὸν ὁράσεις καὶ ἀποκαλύψεις, ἐκτὸς μόνον ἐὰν γίνωνται διὰ οἰκονομίαν τινὰ χάριν τοῦ κοιτ τοῦ λαοῦ, ἀλλ' ἐνταῦθα ὁ λόγος ἡμῶν ἀφορᾷ τοὺς ἀνα- χωρητὰς), καὶ ὑπάρχει μάρτυς τῶν λεγομένων εἷς τῶν παρ τέρων, ὅστις παρακαλέσας τὸν Θεὸν διὰ ταύτην τὴν παρη- γορίαν τῶν ἀποκαλύψεων, ἤκουσεν, ὅτι ἀρκεῖ σοι ἡ παρηγο μία τοῦ κόσμου, καὶ ἡ συναναστροφὴ τῶν ἀνθρώπων. Καὶ ἄλλος τις πατήρ, ἐν ὅσῳ ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἔρημον καὶ ἔζη ἐν τῇ διαγωγῇ τῆς μοναξίας, ἐνετρύφα κατὰ πᾶσαν ώραν εἰς τὰς ἀποκαλύψεις τῆς θείας χάριτος· ὅταν ὅμως ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον καὶ ἐζήτησε τὴν χάριν ταύτην, καὶ δὲν εὗρεν αὐτήν παρεκάλεσε τὸν Θεόν, ἵνα φανερώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν αἰτίαν, λέγων, μήπως, Κύριε, διὰ τὴν ἀρχιερωσύνην, τὴν ὁποίαν ἐδέχθην, ἐμάκρυνεν ἀπ' ἐμοῦ ἡ χάρις ; καὶ ἐλέχθη εἰς αὐτόν, ὄχι, ἀλλ' ὁ Θεὸς ἔχει ἰδιαιτέραν πρόνοιαν δι' ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ζῶσιν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἀξιοῖ αὐτοὺς τῶν τοιούτ των παρηγοριῶν· διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅστις ἔχει ἀνθρω πίνην παρηγορίαν, νὰ ἔχῃ καὶ τὴν παρηγορίαν τῶν ἀποκα λύψεων, ἐκτὸς μόνον διά τινα κεκρυμμένην οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν γνωρίζει μόνος αὐτός, ὅστις οἰκονομεῖ τὰ τοιαῦτα πράγματα. Ερ. Εὰν ἡ ὅρασις καὶ ἡ ἀποκάλυψις ἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό, ἡ ὄχι ; Απ. Οχι, διαφέρουσι μεταξύ των, πλὴν ἡ ὅρασις πολύ λάκις λέγεται καὶ διὰ τὰ δύο· ἐπειδὴ καὶ εἰς τὰς δύο περι- στάσεις φανεροῦται τὸ κρυπτόν, ἑπομένως ἡ ὅρασις λέγεται καὶ ἀποκάλυψις, ἡ ἀποκάλυψις ὅμως δὲν λέγεται ὅρασις· καθότι ἡ ἀποκάλυψις ὡσεπιτοπλεῖστον λαμβάνεται εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γνωρίζονται, καὶ ὁ νοῦς γεύεται τούτων. Η ὅρασις 27*

γίνεται κατὰ διαφόρους τρόπους ὡς δι᾿ εἰκόνων καὶ τύπων; καθὼς τὸ πάλαι ἐγίνετο εἰς τοὺς ἁγίους ὡς εἰς ὕπνον βαθύν, ἢ ὅταν ἦσαν ἔξυπνοι· καὶ ἄλλοτε ἐγίνετο κατ' ἀκρίβειαν φα νερῶς, ἄλλοτε ὡς φάσμα καὶ ἀμυδρῶς· διὰ τοῦτο καὶ αὐτός, ὅστις βλέπει τὴν ὅρασιν, πολλάκις δὲν ἠξεύρει, ἂν ἔξυπνος βλέπῃ αὐτήν, ἢ κοιμώμενος· ὑπάρχει καὶ περίστασις καθ᾽ ἣν διὰ φωνῆς λαμβάνει τὴν ἀντίληψιν, καὶ ἄλλοτε βλέπει καὶ τύπον τινά, καὶ ἄλλοτε τρανώτερον βλέπει καὶ ὁμιλεῖ πρός σωπον πρὸς πρόσωπον, ἀλλὰ καὶ ἡ θεωρία, καὶ ἡ ὁμιλία, καὶ ἡ ἐρώτησις, καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι δυνάμεις ἅγιαι, οἱ ὁποῖαι φαίνονται εἰς τοὺς ἀξίους· ἀλλὰ ταῦτα πάντα γίνονται εἰς τόπους ἐρημικωτέρους, καὶ εἰς ἐκείνους οἵτινες εὑρίσκονται μακρὰν τῶν ἀνθρώπων, ἐκεῖ ὅπου ὁ ἄνθρωπος ἀναγκαίως ἔχει χρείαν τῶν τοιούτων· ἐπειδὴ ἐκεῖ δὲν ἔχει ἄλλην βοή- θειαν καὶ παρηγορίαν. Αἱ δὲ ἀποκαλύψεις εἶναι ἴδιαι μόνον τῶν τελείων καὶ γνωστικῶν, τὰς ὁποίας διὰ τὴν καθαρότητα αὑτῶν αἰσθάνονται καὶ ἀντιλαμβάνονται διὰ τοῦ νοός. Ερ. Πότε γνωρίζει ὁ ἄνθρωπος, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὴν καὶ θαρότητα τῆς καρδίας ; Απ. Οταν βλέπῃ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καλούς, καὶ δὲν φαίνηταί τις εἰς αὐτὸν βέβηλος καὶ ἀκάθαρτος, τότε ἀληθῶς ὑπάρχει καθαρὸς τῇ καρδίᾳ· διότι ἄλλως, πῶς θέλει πληρωθῆ ὁ λόγος τοῦ ἀποστόλου, ὅστις λέγει, ὅτι πρέπει ὁ ἄνθρωπος δ νὰ λογίζεται μετὰ εἰλικρινοῦς καρδίας πάντας ὡς ἀνωτέρους αὐτοῦ; καὶ ὁ προφήτης Αββακούμ λέγει, ὅτι ὁ καλὸς ὀφθαλ μὸς δὲν βλέπει πονηρά. Ερ. Τί εἶναι ἡ καθαρότης, καὶ ἕως τοῦ εἶναι ὁ ὅρος αὐτῆς; Απ. Καθαρότης εἶναι τὸ νὰ λησμονήσῃ τις τοὺς τρόπους τῆς γνώσεως τῶν παρὰ φύσιν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρί σκονται εἰς τὸν κόσμον· ὁ δὲ ὄρος τοῦ νὰ ἐλευθερωθῇ καὶ νὰ εὑρεθῇ τις ἔξω ἀπὸ αὐτὰ εἶναι, τὸ νὰ φθάση ὁ ἄνθρωπος εἰς τὴν πρώτην τῆς φύσεως αὑτοῦ ἁπλότητα καὶ ἀκακίαν, καὶ

νὰ γίνῃ ὡς ἐν νήπιον, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἐλαττώματα του νηπίου. Ερ. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάση τις εἰς ταύτην τὴν τάξιν, Απ. Ναί. Ἰδοὺ ἔφθασαν τινες εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπάρχει εἷς καὶ ὁ ἀββᾶ Σισόης ὅστις ἠρώτα τὸν μας θητὴν αὑτοῦ, ἂν ἔφαγεν ἢ ὄχι. Καὶ ἄλλος τις ἐκ τῶν πα- τέρων ἔφθασεν εἰς τοιαύτην ἁπλότητα, σχεδόν ἐγένετο ὡς νήπιον, καὶ ἐλησμόνησε παντελῶς ὅλα τὰ ἐν τῇ γῇ πράγ ματα τόσον, ώστε πρὶν ἢ μεταλάβῃ τῶν ἀχράντων μυστη ρίων, ἐζήτει νὰ φάγῃ, ἐὰν δὲν ἐμποδίζετο ὑπὸ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔφεραν αὐτὸν ὡς νήπιον εἰς τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἐκοινώνει· καὶ ἐὰν ὡς πρὸς τὸν κόσμον ὑπῆρχε νήπιος, ὡς πρὸς τὸν Θεὸν ὅμως ἦτο τέλειος κατὰ τὴν ψυχήν. Ερ. Ποίαν μελέτην καὶ ἐπασχόλησιν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἀσκητὴς εἰς τὸ ἡσυχαστήριον αὐτοῦ καθήμενος ἐν ἡσυχία; καὶ τί πρέπει νὰ ἐργάζηται πάντοτε, ἵνα μὴ περισπᾶται ὁ νοῦς αὑτοῦ εἰς ματαίους καὶ ἀνωφελείς λογισμούς; Απ. Περὶ μελέτης καὶ ἐπασχολήσεως ἐρωτᾷς, καὶ πῶς γίνεται ὁ ἄνθρωπος νεκρὸς εἰς τὸ κελλίον αὐτοῦ; καὶ χρειά δ ζεται ἄρά γε, ὅστις προσέχει την ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ ἔχει ἐξουσίαν εἰς ἑαυτόν, νὰ ἐρωτᾷ, πῶς πρέπει νὰ ζῇ; Καὶ τί εἶναι ἡ μελέτη τοῦ μοναχοῦ ἐντὸς τοῦ κελλίου αὑτοῦ, παρὰ κλαυθμός; καὶ εὐκαιρεῖ ποτε ὁ μοναχὸς ἀπὸ τὸν κλαυθμόν νὰ καταγίνηται εἰς ἄλλον τινὰ λογισμόν; καὶ ποία ἄλλη μελέτη ὑπάρχει ἀνωτέρα τῆς μελέτης τοῦ κλαυθμοῦ; καθότι καὶ αὐτὸ τὸ κελλίον τοῦ μοναχοῦ καὶ ἡ μοναξία αὑτοῦ δια δάσκουσιν αὐτόν, ὅτι πρέπει νὰ ζῇ ὡς οἱ νεκροί εἰς τὸν τά φον, οἱ ὁποῖοι δὲν αἰσθάνονται τὴν χαρὰν τῶν ζώντων· διότι ἡ ἐργασία αὑτοῦ εἶναι τὸ πένθος· καὶ αὐτὴ ἡ ἐπωνυμία αυτ τοῦ εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ πένθους παρακινεῖ καὶ προτρέπει αὐτόν· διότι ὁ μοναχὸς ὀνομάζεται πενθικός, ἤτοι λυπηρὸς τὴν καρδίαν· καὶ ὅλοι οἱ ἅγιοι πενθοῦντες ἀπεδήμησαν ἐκ

τῶν παθῶν, τότε εἰσθάνεται τὴν τοιαύτην παρηγορίαν. Οστις λοιπὸν φθάσει εἰς ταύτην τὴν κατάστασιν, καθ' ἣν εὑρίσκε ται ἡ παρηγορία, ἐκεῖνος θέλει καταλάβη, ποίαν παρηγο ρίαν φέρει τὸ τέλος τοῦ πένθους, τὴν ὁποίαν παρηγορίαν χα ρίζει ὁ Θεὸς εἰς τοὺς πενθοῦντας διὰ τὴν ἑαυτῶν καθαρότητα ἐπειδὴ δὲν εἶναί ποτε δυνατόν, ὅστις ἀδιαλείπτως πενθεῖ, νὰ ἐνοχληθῇ ἐκ τῶν παθῶν. Αν καὶ τὸ χάρισμα τῶν δακρύων καὶ τοῦ πένθους ἶναι ἴδιον τῶν ἀπαθῶν, δύνανται ὅμως καὶ ὅσοι πρὸς καιρὸν πενθοῦσι καὶ κλαίουσι νὰ φθάσωσιν, ἂν ὄχι εἰς τὴν ἀπάθειαν, τουλάχιστον εἰς τὴν νέκρωσιν τῶν παθῶν. Τί πρέπει νὰ εἴπωμεν δι' ἐκείνους, οἵτινες νύκτα καὶ ἡμέραν ἔχουσι τοῦ πένθους τὴν ἐργασίαν; οὐδεὶς γνωρίζει τὴν ἐκ τοῦ κλαυθμοῦ προεχομένην βοήθειαν, παρὰ μόνοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὰς ψυχὰς αὑτῶν εἰς τοῦτο τὸ ἔργον. Πάν- τες οἱ ἅγιοι ἐπιθυμοῦσι τὸ χάρισμα τῶν δακρύων· ἐπειδὴ δι' αὐτῶν ἀνοίγεται εἰς αὐτοὺς ἡ θώρα τῆς παρηγορίας, ἐν ᾗ εἰ κονίζονται τὰ χρηστὰ καὶ σωτήρια ἴχνη τοῦ Θεοῦ διὰ τῶν ἀποκαλύψεων. Ερ. Ἐάν τις δὲν δύνηται διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ σώματος νὰ πενθῇ ἀδιαλείπτως, ποίαν ἐργασίαν πρέπει νὰ ἔχῃ πρὸς φυλακὴν τοῦ νοός, ἵνα μὴ διεγερθῶσι κατ' αὐτοῦ τὰ πάθη; τα Απ. Τὰ πάθη δὲν δύνανται νὰ ἐπαναστατήσωσι κατὰ τῆς ψυχῆς, καὶ νὰ διαταράξωσι τὸν ἀσκητήν, ὅταν ἡ καρδία σχο λάζῃ ἐκ τῶν πραγμάτων του κόσμου, καὶ ὅταν οὗτος φυ λάττη τὰ χρέη του, ἐξαιρέτως δὲ ἐὰν ἐπασχολῆται εἰς τὴν μελέτην τῶν θείων γραφῶν· διότι διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν νοη μάτων μένει ἀνενόχλητος ἐκ τῶν παθῶν, καὶ φεύγουσιν ἀπ᾿ αὐτοῦ οἱ μάταιοι λογισμοί, καὶ ὁ νοῦς αὑτοῦ περιορίζεται εἰς τὴν ἐνθύμησιν τῶν θείων νοημάτων, καὶ δὲν ἐνθυμεῖται ποσῶς τὴν παροῦσαν ζωήν, ἀλλ' ἐκ τῆς μεγίστης ἡδονῆς τῆς συν νεχούς μελέτης ὑψοῦται εἰς τὸν Θεόν. Ἐὰν λοιπὸν πράττη οὕτως ὁ ἀσκητής, εἰς τὴν ἡσυχίαν εὑρισκόμενος, λησμονεί

ἑαυτόν, καὶ γίνεται ὅλως ὡς ἔξω φρενῶν, μὴ ἐνθυμούμενος παντελῶς τὸν παρόντα κόσμον, ἀλλὰ συλλογιζόμενος τὰ περὶ τῆς μεγαλωσύνης τοῦ Θεοῦ, βοᾷ ἐκ καρδίας, δόξα εἰς τὴν θεότητά σου, δόξα εἰς τὰ θαυμάσια ἔργα σου, παράδοξα καὶ ἐξαίσια εἶναι πάντα τὰ ἔργα σου, Κύριε· εἰς ὁποῖον ὕψος ἀνεβίβασας τὴν ἐμὴν εὐτέλειαν, εἰς ὁποῖα πράγματα με ή ξίωσες νὰ ἐντρυφῶ, καὶ εἰς ὁποίας ἐννοίας ἐτόλμησε νὰ φθάση ἡ ἐμὴ ψυχή! καὶ εἰς ταύτας τὰς θαυμασίους ἐννοίας ἐπασχολούμενος μετὰ θαυμασμοῦ, μεθᾷ καὶ γίνεται ὡς θέα λει γίνει μετὰ τὴν ἀνάστασιν ὁ ἄνθρωπος· διότι ἡ ἡσυχία πολὺ συνεργεῖ εἰς τὴν χάριν ταύτην· ἐπειδὴ ὁ νοῦς εὑρί σκετ καιρὸν νὰ διαμείνῃ ἀνενόχλητος εἰς αὐτήν. Ἐκτὸς δὲ τούτων κινεῖται καὶ εἰς ἄλλας θείας ἐνθυμήσεις ἀναλόγως τῆς πολιτείας αὑτοῦ· λαμβάνει κατὰ νοῦν τὴν δόξαν του μέλλοντος αἰῶνος, καὶ τὴν εἰς τοὺς δικαίους ἀποκειμένην ἐλπίδα, καὶ τὴν καινὴν ἐκείνην ἀποκατάστασιν, καὶ ἀφοῦ ἐκ τούτων τῶν θείων ἐννοιῶν μεθυσθῇ, ἐπιστρέφει εἰς τὴν θεω ρίαν τοῦ παρόντος κόσμου, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκεται ζῶν εἰσέτι, καὶ λέγει μετὰ ἐκπλήξεως, ὤ, βάθος πλούτου, και σου φίας, καὶ γνώσεως, καὶ φρονήσεως καὶ οἰκονομίας τοῦ ἀνε ξιχνιάστου Θεοῦ! πόσον ἀνεξερεύνητα εἶναι τὰ κρίματα, καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοὶ αὑτοῦ! ὁ ὁποῖος ἡτοίμασε τον θαυμα στὸν τοῦτον κόσμον, καὶ εἰσήγαγεν εἰς αὐτὸν τὸ λογικόν αὑτοῦ πλάσμα, καὶ πάλιν ἐντεῦθεν μεταφέρει αὐτὸ εἰς τὴν ἀπέραντον καὶ ἀτελεύτητον τῆς αἰωνιότητος ζωήν· διὰ ποίαν αἰτίαν ἄραγε ἐποίησε πρῶτον τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ ἐπλά- τυνε καὶ ἐπλούτησεν αὐτὸν διὰ τοῦ πλήθους τῶν διαφόρων εἰδῶν τῶν φύσεων, καὶ ἔθηκεν εἰς αὐτὸν αἰτίας, καὶ ὕλας καὶ ἀνταγωνίσματα τῶν πολλῶν παθῶν; καὶ πῶς ἐν πρώτοις ἔβαλεν ἡμᾶς εἰς τοῦτον τὸν κόσμον, καὶ ἐφύτευσεν εἰς τὴν καρδίαν ἡμῶν τὴν ἀγάπην τῆς πολυζωίας, καὶ ἐξαίφνης ἀφαιρεῖ ἡμᾶς ἐξ αὐτοῦ διὰ τοῦ θανάτου, καὶ φυλάττει ἡμᾶς

ἐπὶ πολὺν καιρὸν εἰς ἀναισθησίαν καὶ ἀκινησίαν, καὶ ἀφανίζει τὰς μορφὰς ἡμῶν, καὶ διαλύει τὴν κράσιν ἡμῶν, καὶ ἑνώνει αὐτὴν μὲ τὴν γῆν, καὶ παραχωρεῖ νὰ καταστραφῇ, καὶ νὰ διαλυθῇ καὶ νὰ ξηρανθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ σώματος, καὶ πά λιν καθ' ὃν καιρὸν ὥρισε διὰ τῆς προσκυνητῆς αὐτοῦ σοφίας, θέλει ἀνεγείρει ἡμᾶς μὲ ἕτερον σχῆμα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς γνωσ ρίζει, καὶ θέλει μεταβάλλει ἡμᾶς εἰς ἄλλην κατάστασιν; Ταῦτα πάντα ὄχι μόνον ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι ἐλπίζομεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἅγιοι ἄγγελοι, οἱ μὴ ἔχοντες χρείαν ἐκ τούτου τοῦ κόσμου διὰ μικρὰν διαφορὰν τῆς φύσεως αὐτῶν, περιμένουσι τὴν ἡμετέραν ἀνάστασιν ἐκ τῆς φθορᾶς· ἐπειδὴ χάριν ἡμῶν ἐμποδίζονται ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν τελειότητα· διότι γνωρίζουσιν, ὅτι ἐφάπαξ θέλει ἀνοιγῆ ἡ θύρα τοῦ νέου αἰῶνος, καὶ ὅτι καὶ αὐτοὶ μεθ' ἡμῶν θέλουσιν ἀναπαυθῆ μετὰ τὴν παν τελῆ καταστροφὴν ὅλης τῆς καταστάσεως τούτου τοῦ κόσμου, καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἡμετέρας φύσεως εἰς τὴν πρώτ την κατάστασιν, καθώς λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος· «ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κτίσις τὴν ἀποκάλυψιν τῶν υἱῶν τοῦ Θεοῦ ἐκδέ- χεται, ὅπως ἐλευθερωθῇ ἐκ τῆς δουλείας τῆς φθορᾶς ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ. » Καὶ ἐντεῦθεν ὑψοῦται διὰ τοῦ νοὸς αὑτοῦ εἰς τὰ πρὸ κατα βολῆς κόσμου, ὁπότε δὲν ὑπῆρχεν ἔτι κτίσις τις, οὔτε γῆ, οὔτε ἄγγελοι, οὔτε ἐν γένει κανέν τῶν, ὅσα ἐγένοντο, καὶ πῶς ἐξαίφνης ὁ Θεὸς διὰ μόνης τῆς θελήσεως αὑτοῦ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος παρήγαγε τὰ πάντα εἰς τὸ εἶναι, καὶ πᾶν πρᾶγμα παρέστη ἐνώπιον αὑτοῦ τέλειον· καὶ πάλιν καταβιβάζει τὸν νοῦν αὐτοῦ εἰς πάντα τὰ ποιήματα τοῦ Θεοῦ, καὶ παρατηρεῖ τὰς θαυματουργίας τῶν κτισμάτων, λέγων καθ' ἑαυτὸν μετὰ θαυμασμοῦ· ὦ τοῦ θαύματος, πόσον ἡ οἰκονομία· καὶ οἱ πρότ νοια τοῦ Θεοῦ ὑπερβαίνει πᾶσαν ἔννοιαν, καὶ πόσον ἡ θαυμα στὴ δύναμις αὑτοῦ νικὰ ὅλα αὑτοῦ τὰ ποιήματα· καὶ πῶς τὴν κτίσιν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παρήγαγε, καὶ πῶς πάς

λιν μέλλει νὰ διαφθείρη αὐτήν, καὶ τὴν θαυμαστὴν αὐτῆς εὐταξίαν, καὶ τὴν ὡραιότητα τῶν φυτῶν, καὶ τὴν εὔτακτον κίνησιν τῶν κτισμάτων· ἔτι δὲ καὶ τὰς τέσσαρας ὥρας τοῦ χρόνου, καὶ τοὺς καιρούς, καὶ τὴν συνάφειαν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός, καὶ τὰς διαφόρους μεταβολὰς τοῦ χρόνου, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα ποικίλα ἄνθη, καὶ τὰς ὡραίας οἶκο- δομὰς τῶν πόλεων, καὶ τὴν ἀκατάπαυστον κίνησιν τῶν ἀν- θρώπων, καὶ τὴν πολύπονον αὑτῶν φύσιν, καὶ μετὰ τοῦτο μέλλει νὰ ἔλθῃ ἄλλος αἰών, καθ' ὃν οὐδεὶς πλέον θέλει ἐνθυ μηθῆ τὴν πρώτην κατάστασιν ταύτης τῆς κτίσεως· διότι γε νήσεται ἄλλη ἀλλοίωσις, καὶ ἄλλη ἐπασχόλησις, καὶ ἄλλοι διαλογισμοί· καὶ πάλιν, οἱ ἄνθρωποι δὲν θέλουσιν ἐνθυμηθῆ πλέον τοῦτον τὸν κόσμον, οὔτε τὴν προτέραν αὑτῶν διαγω γήν· διότι ὁ νοῦς αὑτῶν θέλει δεσμευθῆ εἰς τὴν θεωρίαν ἐκεί νης τῆς καταστάσεως, χωρίς πλέον νὰ δύνηται νὰ ἐπιστρέ ψῃ εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ νὰ παλαίσῃ πρὸς αἷμα καὶ σάρκα και θότι μετὰ τὸν ἀφανισμὸν τούτου τοῦ κόσμου ἀμέσως λαμβά νει ἀρχὴν ὁ μέλλων αἰῶν, καὶ τότε ἕκαστος ἄνθρωπος θέλει εἰπεῖ τοιούτους λόγους, ὦ μήτερ, (ἡ ἐπὶ γῆς ἐκκλησία), έλη- σμονήθης ὑπὸ τῶν τέκνων σου, τὰ ὁποῖα ἐγέννησας, καὶ ἀνέ θρεψας, καὶ ἐσόφισας, καὶ ἤδη ἐν μιᾷ στιγμῇ συναθροίζονται εἰς ξένας ἀγκάλας, καὶ γίνονται ἀληθινὰ τέκνα τῆς στείρας (ἤτοι τῆς ἄνω ἐκκλησίας), ἥτις ποτὲ δὲν ἐγέννησε, καθώς γέ- γραπται, εὐφράνθητι στεῖρα, ἥτις δὲν ἐγέννησας τέκνα. Και τότε συλλογιζόμενος τοῦτο ὡς ἐκστατικώς, λέγει· πόσον καιρὸν ἄραγε θέλει διαμείνει οὗτος ὁ κόσμος ; καὶ πότε μέλλει νὰ λάβῃ ἀρχὴν ὁ μέλλων αἰών ; καὶ πόσον και ρὸν ἄραγε τὰ σώματα ἡμῶν θέλουσιν εἶσθαι ἐντὸς τῆς γῆς; καὶ ποία θέλει εἶσθαι ἡ διαγωγὴ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος; καὶ ἐν ποία μορφῇ θέλει ἀναστηθῆ ἡ φύσις ἡμῶν, καὶ ἀπὸ τί θέ- λει συνίστασθαι ; καὶ ἐν τίνι τρόπῳ ἔρχεται εἰς τὴν δευτέραν κτίσιν; Καὶ ἐνῷ ἐπασχολεῖται εἰς τὰς τοιαύτας ἐγγοίας, πί

πτει εἰς αὐτὸν ἔκστασις καὶ ἔκπληξις καὶ σιωπή, καὶ μετ' ὀλί γον ἐγείρεται, καὶ γονατίζει, καὶ εὐχαριστεῖ καὶ δοξολογεῖ μετὰ δακρύων τὸν μόνον σοφὸν Θεόν, ὅστις δοξάζεται πάντο- τε ἀπὸ τὰ πάνσοφα αὑτοῦ ἔργα. Μακάριος, ὅστις ἠξιώθη ἡμέραν καὶ νύκτα νὰ μελετᾷ τὰ τοιαῦτα· μακάριος, ὅστις εἰς πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς αὐτ τοῦ ἐπασχολεῖται εἰς ταύτας τὰς θεωρίας. Ἐὰν εἰς τὴν ἀρχ χὴν τῆς ἡσυχίας αὑτοῦ δὲν αἰσθάνηταί τις τὴν δύναμιν τῶν τοιούτων θεωριῶν διὰ τὸν μετεωρισμὸν τοῦ νοὸς αὑτοῦ, καὶ ἐὰν δὲν δύνηται εἰσέτι νὰ ὑψωθῇ εἰς τὴν θεωρίαν τῶν προῤῥη θέντων θαυμασίων τοῦ Θεοῦ, ἂς μὴ ταραχθῇ, καὶ ἀφήσῃ τὴν ἥσυχον αὑτοῦ πολιτείαν· ἐπειδὴ οὔτε ὁ γεωργός, ἅμα ρίψῃ τὸν σπόρον εἰς τὴν γῆν, εὐθέως βλέπει καὶ τὸν στάχυν. Εἰς τὸν πνευματικὸν ἀγῶνα ἀκολουθεῖ ἡ ἀκηδία, ὁ κόπος τῶν μετ λῶν τοῦ ἐργάτου, ὁ πόνος τῆς καρδίας αὑτοῦ, καὶ ὁ χωριό σμὸς τῶν φίλων· ὅταν τις ὑπομείνη ταῦτα πάντα, φθάνει τότε ἄλλος καιρός, καθ᾿ ὃν εὐχαριστεῖται, καὶ σκιρτᾷ, καὶ χαίρει καὶ εὐφραίνεται· καὶ ποῖος εἶναι οὗτος ὁ καιρός ; ὅταν τρώγη ἐκ τοῦ πνευματικοῦ ἄρτου τοῦ ἱδρῶτός του, καὶ μένει εἰς τὴν ἡσυχίαν αὑτοῦ μελετῶν· διότι ἡ ἡσυχία καὶ ἡ εἰς αὐτὴν μεθ' ὑπομονῆς γινομένη μελέτη πολλὴν ἡδονὴν καὶ ἀτελεύτητον χαρὰν προξενοῦσι εἰς τὴν καρδίαν, καὶ κινοῦσι τὸν νοῦν εἰς ἀνεκλάλητον ἔκπληξιν καὶ θαυμασμόν. Μακάριος λοιπόν, ὅστις ὑπομένει εἰς τὴν ἡσυχίαν· διότι θέλει ἀνοιχθῆ ἔμπρο σθεν αὐτοῦ αὕτη ἡ θεόβρυτος πηγὴ τῆς θεωρίας τῶν θαυμα σίων τοῦ Θεοῦ, καὶ θέλει πίει ἐξ αὐτῆς, καὶ θέλει γλυκανθῆ. καὶ δὲν θέλει παύσει ποτὲ ἀπὸ τοῦ νὰ πίνῃ νύκτα καὶ ἡμέραν μέχρι τέλους τῆς προσκαίρου αὑτοῦ ζωῆς. Ερ. Ποῖον εἶναι τὸ περιεκτικὸν ὅλων τῶν κόπων τῆς ἡσυ χίας, ἵνα, ὅταν καταντήσῃ τις εἰς αὐτό, μάθῃ, ὅτι ἔφθασε τὴν τελειότητα τῆς πολιτείας; Απ, Ὅταν ἀξιωθῇ τις τὴν ἀδιάκοπον προσευχήν· διότι

ὅταν φθάσῃ τις εἰς ταύτην τὴν προσευχήν, ἔφθασεν εἰς τὸ τέ λος πασῶν τῶν ἀρετῶν, καὶ τοῦ λοιποῦ γίνεται κατοικητήριον τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἐὰν ὅμως δὲν ἐδέχθη εἰσέτι ἀκριβῶς τὴν χάριν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, δὲν δύναται ν' αποκτήσῃ καὶ νὰ τελειώσῃ μετὰ ἀνέσεως ταύτην τὴν προσευχήν καθότι τὸ Πνεῦμα, λέγει, ὅταν κατοικήσῃ εἰς τινα, δὲν παύει πλέον ἐκ τῆς προσευχῆς· ἐπειδὴ αὐτὸ τὸ πνεῦμα προσεύχεται πάντοτε, καὶ τότε εἴτε τρώγει ὁ ἄνθρωπος, εἴτε πίνει, εἴτε κοιμάται, εἴτε ἄλλο τι πράττει, ἕως καὶ εἰς αὐτὸν τὸν βαθὺν ὕπνον αἱ εὐωδίαι καὶ οἱ ἀτμοὶ τῆς προσευχῆς ἀναδίδονται ἄνευ κόπου ἐκ τῆς καρδίας αὐτοῦ, καὶ δὲν χωρίζεταί ποτε ἐξ αὐτοῦ ἡ προ- σευχή, κἂν φαίνηται ἐξωτερικῶς ὅτι παύει, ἀλλὰ καθ' όλον τὸν καιρὸν ἐργάζεται ἔσωθεν εἰς τὴν καρδίαν αὑτοῦ κρυπτῶς· ἐπειδὴ καὶ αὕτη ἡ ἐξωτερικὴ σιωπὴ τῶν καθαρῶν ἀνθρώπων ὀνομάζεται παρά τινος ἁγίου προσευχή· καθότι οἱ λογισμοί τῶν τοιούτων ἀνθρώπων εἶναι θεῖαι κινήσεις, καὶ αἱ κινήσεις καὶ αἱ ἐνέργειαι τῆς καθαρᾶς καρδίας εἶναι φωναί πρᾳεῖαι, διὰ τῶν ὁποίων κρυπτῶς ψάλλουσιν εἰς τὸν Θεόν. Ερ. Ποία εἶναι ἡ πνευματικὴ προσευχή; καὶ πῶς ἀξιοῦται αὐτὴν ὁ ἀγωνιζόμενος ; Απ. Εἶναι ἐνέργειαι τῆς ψυχῆς, αἱ ὁποῖα: κινοῦνται διὰ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τοὺς ἔχοντας ἀκριβῆ ἁγιωσύνην καὶ καθαρότητα, καὶ μόλις εἷς ἐκ μυρίων ἀνθρώ. πων ἀξιοῦται αὐτήν· διότι εἶναι μυστήριον τῆς μελλούσης καταστάσεως τῆς πολιτείας· ἐπειδὴ δι' αὐτῆς ὑψοῦται ὁ ἄν θρωπος, καὶ ἡ φύσις αὐτοῦ μένει ἀνενέργητος· καὶ μήτε κι νῆται, μήτε ἐνθυμῆται παντελῶς τὰ τοῦ κόσμου· καὶ εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν προσεύχεται ἡ ψυχή, ἀλλ᾽ αἰσθά νεται καθαρῶς τὰ πνευματικὰ πράγματα τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, τὰ ὁποῖα ἀνθρώπινος νοῦς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοήσῃ, παρὰ μόνον διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος· καὶ τοῦτο εἶναι ἡ νοητὴ θεωρία καὶ κίνησις, ἥτις λαμβάνει

ἀφορμὴν ἐκ τῆς προσευχῆς· διὰ τοῦτο καί τινες ἐκ τῶν ἐχόντων τὴν τοιαύτην προσευχὴν ἔφθασαν εἰς τὴν τελειότητα τῆς καθαρότητος, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπάρχει στιγμή, καθ' ἣν νὰ μὴ προσεύχωνται ἐσωτερικῶς· καὶ ὁσάκις πλησιάζει εἰς αὐτοὺς τὸ ἅγιον πνεῦμα, εὑρίσκει αὐτοὺς πάντοτε να προσεύχωνται, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς προσευχῆς μεταφέρει αὐτοὺς εἰς θεωρίαν, ἡ ὁποία καλεῖται πνευματικὴ ὅρασις· ἐπειδὴ ἡ τοιαύτη προσευχὴ δὲν χρειάζεται σχῆμα καὶ τρόπον ἐκτετα μένης προσευχῆς, οὔτε στάσιν καὶ τάξιν πολλῆς ἐργασίας· ἐπειδὴ εἰς τοὺς ἔχοντας τὴν τοιαύτην προσευχὴν ἀρκεῖ μός νον ἡ ἐνθύμησις τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐθὺς αἰχμαλωτίζονται εἰς τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, δὲν παραμελοῦσιν ὅμως καὶ τὴν διὰ τῆς στάσεως γινομένην προσευχὴν εἰς τὰς ὡρισμένας ὥρας ἐπειδὴ εὑρίσκομεν, ὅτι καὶ ὁ ἅγιος Αντώνιος, ἱστάμενος εἰς τὴν προσευχὴν κατὰ τὴν ἐννάτην ώραν, ἠσθάνετο ὅτι ἡρπά ζετο ὁ νοῦς αὑτοῦ· καὶ ἄλλος τις ἐκ τῶν πατέρων, ἱστάμε νος εἰς τὴν προσευχὴν μὲ ὑψωμένας χεῖρας, ἦλθεν εἰς ἔκστα σιν τέσσαρας ἡμέρας· οὕτω καὶ ἄλλοι πολλοὶ τῶν πατέρων προσευχόμενοι ἤρχοντο εἰς ἔκστασιν ἀπὸ τὴν πολλὴν ἐνθύμη σιν καὶ ἀγάπην τοῦ Θεοῦ. Ἀξιοῦταί τις ταύτης τῆς προσ ευχῆς, ὅταν πράξει καὶ θεωρίᾳ ἀπεκδυθῇ τὴν ἁμαρτίαν διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντολῶν τοῦ Κυρίου, τὰς ὁποίας ἐντολὰς ἐὰν ἀγαπήσῃ ὁ ἄνθρωπος, καὶ φυλάξῃ αὐτὰς κατὰ τάξιν, ἀπαλλάσσεται ἐκ τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, καὶ λησμονεῖ καὶ αὐτὴν τὴν χρείαν τῆς φύσεως. Αδύνατον εἶναι, ὅστις μιμεῖται τὴν διαγωγὴν καὶ τὸν τρόπον τοῦ νομοθέτου Χρι στοῦ, καὶ φυλάττει τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, νὰ μένῃ εἰς τὴν ἁμαρτίαν· διὰ τοῦτο καὶ ὁ Κύριος ὑπεσχέθη, ὅτι ὅστις φυ λάττει τὰς ἐντολὰς αὑτοῦ, θέλει κατοικήσει εἰς αὐτόν. Ερ. Ποία εἶναι ἡ τελειότης τῶν πολλῶν καρπῶν τοῦ Πνεύματος ; Απ. Ὅταν ἀξιωθῇ τις τῆς τελείας ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.

Ερ. Καὶ πόθεν γνωρίζει τις, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὴν τελείαν ἀγάπην; Απ. Οταν, κινουμένης εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ τῆς ἐνθυμή σεως τοῦ Θεοῦ, εὐθὺς ἡ καρδία αὑτοῦ κινῆται εἰς τὴν ἀγάπην αὐτοῦ, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ αὑτοῦ ῥέωσιν ἄφθονα δάκρυα· διότι ἡ ἀγάπη συνηθίζει, ὅταν ἐνθυμῆται ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀγαπᾷ, νὰ ἐξάπτῃ δάκρυα ἐκ τῶν ὀφθαλμῶν· καὶ τοιοῦτος ὑπάρχων ὁ ἀγαπῶν τὸν Θεόν, ποτὲ δὲν στερεῖται τὰ δάκρυα καθότι ἀείποτε εὑρίσκει ὕλην, ἡ ὁποία φέρει εἰς αὐτὸν τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ, ὥστε καὶ ἐν καιρῷ τοῦ ὕπνου συνομιλεῖ μετὰ τοῦ Θεοῦ· ἐπειδὴ ἡ ἀγάπη συνηθίζει νὰ ἐνεργῇ τὰ τοιαῦτα. Καὶ αὕτη εἶναι ἡ τελειότης τοῦ ἀνθρώπου εἰς τὴν παροῦσαν ζωήν. Ερ. Ἐὰν μετὰ πολὺν καιρὸν καὶ μόχθον καὶ ἀγῶνα ὁ λο γισμὸς τῆς ὑπερηφανείας προσβάλλῃ αὐτόν, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ κάλλους τῶν ἀρετῶν αὐτοῦ, διὰ τίνος μέσου δύναται ν' ἀποκρούσῃ τοῦτον τὸν λογισμόν, καὶ νὰ ἐξασφαλήσῃ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, ὥστε νὰ μὴ πεισθῇ εἰς αὐτόν ; Απ. Όταν πέση τις διὰ τῆς ὑπερηφανείας ἀπὸ τὸν Θεὸν ὡς ξηρὸν φύλλον ἀπὸ δένδρον, τότε γνωρίζει την δύναμιν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· ὅταν νομίσῃ τις, ὅτι διὰ τῆς ἰδίας αὑτοῦ δυνάμεως ἀπέκτησε τὰς ἀρετάς, καὶ ὑπέμεινεν ὅλους τοὺς ἀγῶνας ἄνευ τῆς βοηθείας τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅτι παρεχωρήθη μόνος νὰ παλαίση μετὰ τοῦ διαβόλου ἄνευ τῆς θείας συν- δρομῆς, ἡ ὁποία συνήθως εὑρίσκεται μετὰ τῶν ἀγωνιζο μένων καὶ συνεργεῖ εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ αὐτῶν, τότε φανε ροῦται ἡ δύναμις αὑτοῦ, μᾶλλον δὲ ἡ ἀδυναμία καὶ ἡ ἀντ κανότης αὐτοῦ. Ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ εἶναι πάντοτε μετά τῶν ἁγίων, φυλλάττουσα καὶ ἐνδυναμοῦσα αὐτούς, καὶ δι' αὐτῆς νικᾷ ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ἔλθῃ εἰς τὸν μαρτυρικὸν ἀγῶνα, ὡς καὶ εἰς τὰ λοιπὰ λυπηρά, τὰ γινόμενα διὰ τὸν Θεόν καθότι άλλως, πῶς δύναται ἡ ἀσθενὴς φύσις νὰ νικήσῃ τὴν

δύναμιν τῶν ἐρεθισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀκαταπαύστως κινοῦνται εἰς τὰ μέλη τοῦ ἀνθρώπου, καὶ θλίβουσι καὶ νικῶσιν αὐτὸν κατὰ κράτος; πῶς, ἐνῷ ἄλλοι ποθοῦσι καὶ ἀγαπῶσι τὴν νί- πην, δὲν δύνανται ν' ἀνταγωνισθῶσιν ἰσχυρῶς, ἀλλὰ καθ᾿ ἑ- κάστην ἡμέραν νικῶνται, καὶ κοπιάζουσι καὶ λυποῦνται διὰ τὰς ἑαυτῶν ψυχάς, καὶ σὺ λέγεις, ὅτι εὐκόλως ἠμπορεῖς νὰ ὑποφέρῃς τὰς δυσκολίας τῶν παθῶν τοῦ σώματος ἄνευ στενοχωρίας; καὶ πῶς εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ παλαίῃ τὸ ἐμπαθές σῶμα πρὸς τὴν τομὴν τοῦ σιδήρου, καὶ νὰ ὑπομένη τὸ σύντριμμα τῶν μελῶν καὶ πᾶν εἶδος τιμωρίας, καὶ νὰ μὴ νικᾶται ὑπὸ τῶν παθῶν; τὸ ὁποῖον σῶμα, ἐνῷ τὴν πληγὴν τῆς ἀκάνθης δὲν ὑπομένῃ, νὰ μὴ αἰσθάνηται κατὰ τὴν συν νήθειαν τῆς φύσεως τὰς διαφόρους βασάνους, ἐὰν δὲν ὑπῆρ χεν ἄλλη τις δύναμις ἐμποδίζουσα τὴν ἐνέργειαν τῶν βα σάνων; καὶ ἐπειδὴ περὶ θείας προνοίας ὁ λόγος, ἂς μὴ ὀκνής σωμεν ν' ἀναφέρωμεν καί τινα ψυχωφελή ἱστορίαν, ἥτις ἐνα θαῤῥεῖ τὸν ἄνθρωπον εἰς τοὺς ἀγῶνας. Νέος τις, ὀνόματι Θεόδωρος, βασανισθεὶς καθ' ὅλον αὐτοῦ τὸ σῶμα, ἠρωτήθη ὑπό τινος πῶς ᾐσθάνετο τὰς βασάνους; καὶ ἀπεκρίθη, ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν ἠσθανόμην τὴν δύναμιν τῶν βασάνων, ὕστερον ὅμως εἶδον νεανίσκον τινά, ὁ ὁποῖος ἐσφύγο γιζε τὸν ἱδρῶτα τοῦ ἀγῶνός μου, καὶ μὲ ἐνίσχυε, καὶ μου ἔδιδε θάρρος εἰς τὸν ἀγῶνα μου. Ὦ τῶν οἰκτιρμῶν τοῦ Θεοῦ! τοῦ ὁποίου ἡ χάρις πόσον πλησιάζει εἰς τοὺς ἀγωνιζομένους διὰ τὸ πανάγιον αὑτοῦ ὄνομα, ὅπως ὑπομένωσι μετὰ χαρᾶς τὰ παθήματα καὶ τοὺς ἀγῶνας. Μὴ λοιπὸν φανῆς ἀχάριστος, ὦ ἄνθρωπε, εἰς τὴν περὶ τοῦ πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ· καὶ ἐνῷ ὑπάρχῃ φανερόν, ὅτι δὲν νικῆς σὺ εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλ' ὁ Κύριος διὰ σοῦ, καὶ σὺ λαμ βάνεις τὴν νίκην δωρεάν, τί σ' ἐμποδίζει εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ ζητῇς ταύτην τὴν δύναμιν, ἵνα νικήσης, καὶ ἐπαινεθῇς καὶ εὐχαριστήσῃς τὸν Θεόν; καὶ μήπως δὲν ἤκουσας, ὦ ἄνθρωπε,

πόσοι μάρτυρες καὶ ἀγωνισταὶ ἀπὸ κτίσεως κόσμου ἔπεσαν ἐκ τοῦ ὕψους τῶν ἀγωνισμάτων αὐτῶν, ἐπειδὴ ἐφάνησαν ἀχάριστοι εἰς τὴν θείαν πρόνοιαν; Καθόσον εἶναι πολλαὶ καὶ διάφοροι αἱ δωρεαὶ καὶ τὰ χαρίσματα τοῦ Θεοῦ, οὕτω καὶ αἱ διαιρέσεις, καὶ δίδονται εἰς τοὺς δεκτικούς κατ᾿ ἀναλογίαν τῆς διαγωγῆς αὐτῶν· προσέτι ὑπάρχει καὶ βαθμός τις εἰς τὰς δωρεὰς τοῦ Θεοῦ, κἂν ἅπασαι ἐπίσης ἶναι ὑψηλαὶ καὶ θαυμασταί, ὑπερβαίνει ὅμως ἡ μία τὴν ἄλλην κατὰ τὴν δόξαν καὶ τὴν τιμήν· ἀλλὰ καὶ τὸ νὰ ἀφιερώση τις ἑαυτὸν εἰς τὸν Θεόν, καὶ νὰ πολιτευθῇ ἐναρέτως, καὶ τοῦτο εἶναι ἓν ἐκ τῶν μεγάλων χαρισμάτων τοῦ Χριστοῦ· καὶ ὅμως πολλοί ἐλησμόνησαν ταύτην τὴν χάριν, καὶ δὲν ἐθεώρησαν ὡς θείαν δωρεὰν τὸ ν' ἀξιωθῶσι ν' ἀποχωρισθῶσιν ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ν' ἀφιερωθῶσιν εἰς τὸν Θεόν, καὶ νὰ γένωσι μέτοχοι τῶν χαρισμάτων, καὶ νὰ δουλεύσωσιν εἰς τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ· καὶ ἀντὶ νὰ εὐχαριστῶσιν ἀδιαλείπτως δι' ὅλα ταῦτα τὸν Θεόν, ἐξέκλιναν εἰς ὑπερηφάνειαν καὶ ὑψηλοφροσύνην· καὶ δὲν συλ. λογίζονται, ὅτι ἔλαβον τὴν χάριν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Θεοῦ, ὅπως δουλεύσωσιν αὐτὸν διὰ καθαρᾶς πολιτείας καὶ ἐργασίας πνευματικῆς, ἀλλὰ στοχάζονται, ὅτι κάμνουσι χάριν εἰς τὸν Θεόν, καὶ ὄχι ὅτι αὐτὸς ἐχώρισεν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἔκαμεν αὐτοὺς ἰδικούς του, ἵνα γνωρίσωσι τὰ ἑαυτοῦ μυ στήρια· καὶ δὲν τρέμουσι συλλογιζόμενοι τὰ τοιαῦτα, καὶ μάλιστα ἐνῷ εἶδον τοὺς πρὸ αὐτῶν, οἵτινες ἐσυλλογίσθησαν ταῦτα, πῶς αἴφνης ὁ Θεὸς ἀφήρεσεν ἀπ' αὐτοὺς τὸ ἀξίωμα, καὶ ἀπέρριψεν αὐτούς, καὶ ἔλαβεν ἐξ αὐτῶν ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμού τὴν τιμὴν καὶ τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν εἶχον· καὶ ἔπαθον ταῦτα· ἐπειδὴ δὲν ἐγνώρισαν τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀσθένειαν καὶ ἀδυνα μίαν, οὔτε ἐνεθυμήθησαν ἐκεῖνον, ὅστις ἔδωκεν αὐτοῖς τὸ χά ρισμα τοῦ νὰ ὑπηρετῶσιν αὐτόν, καὶ νὰ γίνωσι μέτοχοι τῆς ἐπουρανίου αὐτοῦ βασιλείας, καὶ συγκάτοικοι τῶν ἀγγέλων, καὶ νὰ πλησιάζωσιν εἰς αὐτὸν δι' ἀγγελικῆς πολιτείας, ἀλλ' ἐ

ξέκλιναν εἰς ἀκαθαρσίαν καὶ ἀσέλγειαν καὶ εἰς αἰσχρουγίαν ὡς ζῶα· διὰ τοῦτο ἀπέρριψεν αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐκ τῆς θείας αὐτοῦ ἐργασίας, καὶ ἔδειξεν εἰς αὐτοὺς διὰ τῆς μεταβολής τῆς ἡσύχου αὑτῶν διαγωγῆς, ὅτι ὄχι διὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν δυνάμεως ἔμενον εἰς τὴν τακτικὴν ἐκείνην πολιτείαν τῆς ζωῆς, χωρὶς νὰ ἐνοχληθῶσιν ὑπὸ τῆς βίας τῆς φύσεως, καὶ τῶν δαιμόνων καὶ τῶν λοιπῶν ἐναντιωμάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς δυνάμεως τῆς θείας χάριτος, ἥτις ἐνείργει εἰς αὐτοὺς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ κόσμος δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ, οὔτε ν' ἀκούση διὰ τὴν δυσκολίαν αὐτῶν, αὐτοὶ ὅμως πολὺν καιρὸν ὑπέμεινον ταῦτα, χωρὶς νὰ νικηθῶσιν, εἰς τὰ ὁποία βεβαίως ὑπῆρχε δύναμίς τις ἀνωτέρα, ἀκολουθοῦσα αὐτούς, καὶ δίδουσα εἰς αὐτοὺς βοήθειαν, καὶ φυλάττουσα αὐτοὺς εἰς πᾶσαν ἐναντίαν περίστασιν· ἐπειδὴ ὅμως ἐλησμόνησαν ταύτην τὴν δύναμιν, ἐπληρώθη εἰς αὐτοὺς ὁ λόγος τοῦ ἀποστόλου· ἐπειδὴ δὲν ἐδοκίμασαν νὰ ἔχωσι τὴν γνῶσιν τοῦ Θεοῦ καὶ δεσπότου αὐτῶν, ὅστις συνήψε τὸν χοῦν μετὰ τῆς πνευματικῆς τῶν ἀγγέλων ὑπηρεσίας, παρέδωκεν αὐτοὺς εἰς ἀδόκιμον νοῦν, καὶ ἀπέλαβον τὴν ἀτιμίαν τῆς πλάνης αὐτῶν, ὅπως ἔπρεπεν. Ερ. Εάν τις μετὰ θάρρους ἀπαρνηθῇ παντελῶς τὸν κόσμον καὶ τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἀπέλθῃ μετὰ ἀγαθοῦ ζήλου εἰς ἔρημον ἀκατοίκητον καὶ φοβεράν, ἆρά γε ἀποθνήσκει διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν ἀναγκαίων χρειών τοῦ σώματος ; Απ. Καὶ πῶς εἶναι δυνατόν ποτε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἡτοι μασε κατοικητήρια εἰς τὰ ἄλογα ζῶα, πρὶν ποιήσῃ αὐτά, καὶ φροντίζει δι' αὐτά, νὰ παραβλέψῃ τὸ πλάσμα τῶν ἰδίων αὐτοῦ χειρῶν, καὶ ἐξαιρέτως τοὺς φοβουμένους αὐτόν, οἱ ὁποῖοι μεθ᾽ ἁπλότητος καρδίας χωρίς περιέργειαν ἠκολού θησαν αὐτόν; Ὅστις ἀνατίθησι τὸ ἴδιον αὑτοῦ θέλημα εἰς τὸν Θεόν, δὲν φροντίζει πλέον περὶ τῆς χρείας τοῦ σώματος, οὔτε περὶ τῆς ταλαιπωρίας καὶ κακοπαθείας αὐτοῦ, ἀλλ᾽ ἐπιθυμεῖ 28

νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν ἔνδον καθαρότητα τῆς καρδίας, καὶ νὰ ὑπομένῃ τὴν ζωὴν τῆς ταπεινώσεως, ὄχι ὅτι φοβεῖται τὰς θλίψεις, ἀλλ᾽ εὐχαριστεῖται διὰ τὴν καθαρότητα τῆς πολι τείας αὐτοῦ ν' ἀπέχῃ ἀπὸ τὸν κόσμον, καὶ νὰ κακοπαθῇ εἰς τὰ ὄρη καὶ εἰς τὰ βουνά, καὶ νὰ ζῇ ὡς πλάνος εἰς τοὺς τόσ πους τῶν ἀλόγων ζώων, χωρὶς νὰ καταδέχηται ν' ἀναπαυθῇ σωματικῶς, ἢ νὰ τὴ ζωὴν πλήρη ἀκαθαρσιῶν· καὶ ὅταν παρ ραδώσῃ ἑαυτὸν εἰς τοῦτον τὸν θεληματικὸν θάνατον, καθ' ἡμέραν πενθεῖ καὶ προσεύχεται, ἵνα μὴ στερηθῇ τὴν καθαράν θείαν πολιτείαν, καὶ τότε λαμβάνει βοήθειαν παρὰ Θεοῦ· ὅστις εἴθε νὰ φυλάξη καὶ ἡμᾶς εἰς τὴν καθαρότητα, καὶ νὰ ἁγιάση ἡμᾶς διὰ τοῦ ἁγιασμοῦ τῆς χάριτος τοῦ ἁγίου Πνεύ ματος εἰς τιμὴν αὑτοῦ, ἵνα δοξάσωμεν τὸ ἅγιον αὐτοῦ ὄνομα διὰ τῆς καθαρότητος της διαγωγῆς ἡμῶν εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΛΟΓΟΣ ΠΙΣΤ΄. Περὶ διαφόρων ὑποθέσεων, κατ' ἐρώτησιν καὶ ἀπόκρισιν.' Ερατ. Ἐὰν ἦναι καλὸν τὸ νὰ ἀποφεύγη τις ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐρεθίζουσι τὰ πάθη; καὶ ἐὰν ἡ τοιαύτη φυγὴ νομίζηται νίκη ἡ ήττα τῆς ψυχῆς· ἐπειδὴ ἀποφεύγει τοὺς πολέμους καὶ προτιμῇ τὴν ἀνάπαυσιν ; δ Απ. Πρὸς τοῦτο ἀποκρινόμεθα ἐν συντόμῳ. Πρέπει ὁ μου ναχὸς νὰ ἀποφεύγῃ τελείως πάντα ἐκεῖνα τὰ κακὰ πάθη, τὰ ὁποῖα ἐρεθίζουσιν αὐτόν, καὶ πρὸ πάντων νὰ κόψῃ τὰς αἰτίας τῶν παθῶν καὶ τὴν ὕλην, διὰ τῆς ὁποίας ἐνεργοῦνται καὶ αὐξάνουσιν· ἐὰν ὅμως τὸ καλέσῃ ἡ περίστασις νὰ ἐναντιωθῇ

καὶ νὰ παλαίσῃ πρὸς αὐτά, νὰ πράττῃ τοῦτο, ἀλλ᾽ ὄχι ὡς παίγνιον, ἀλλὰ τεχνικῶς καὶ σπουδαίως· ὅταν ὅμως ἐπιβου λεύηται εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ πνεύματος, πρέπει πάντοτε νὰ μεταφέρῃ τὴν διάνοιαν αὑτοῦ ἀπὸ αὐτὰ τὰ πάθη εἰς τὸ φυτ σικὸν καλόν, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοῦ δημιουργοῦ ἐτέθη εἰς τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, κἂν ὁ διάβολος κατέστρεψε τὴν ἀλή θειαν πρὸς κακὴν δοκιμήν. Καὶ ἂν ἦναι πρέπον νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ μοναχὸς πρέπει ν' ἀποφεύγῃ ὄχι μόνον τὴν ἐνόχλησιν τῶν παθῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνόχλησιν τῶν αἰσθήσεων, καὶ νὰ περιστέληται ἐντὸς αὑτοῦ, καὶ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν νοερὰν καὶ ἐπίμονον ἐργασίαν τῆς καρδίας μέχρις οὗ συμφωνήσουσι τὰ ἔργα αὐτοῦ μετὰ τοῦ μοναχικοῦ αὐτοῦ ὀνόματος, καὶ οὕτω διὰ τῆς ἐντὸς αὐτοῦ περιστολῆς ἑνωθῆ ὁλοτελῶς μετὰ τοῦ ἐνοικοῦντος εἰς αὐτὸν Ἰησοῦ Χριστοῦ· διότι ὅσον ὁ νοῦς αὐτοῦ μένει περιεσταλμένος ἐντὸς αὐτοῦ, δὲν πολεμεῖ αὐτὸς ἐναντίον τῶν παθῶν, ἀλλ' ἡ χάρις τοῦ Κυρίου· ἐκτὸς δὲ τού- του οὐδὲ αὐτὰ τὰ πάθη κινοῦνται εἰς αὐτόν, ἵνα ἔλθωσιν εἰς πράξιν. Ερ. Ἐὰν ὁ ἄνθρωπος πράξη καλόν τι διὰ τὴν καθαρότητα τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, ἄλλοι ὅμως, μὴ γνωρίζοντες τὴν πνευ ματικὴν αὑτοῦ πολιτείαν, σκανδαλίζονται, πρέπει ν' ἀφήση τὴν πνευματικὴν αὐτοῦ πολιτείαν διὰ τὸ σκάνδαλον, ἢ νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὸν σκοπόν του, κἂν εἰς τοὺς βλέποντας ὑπάρχῃ ἐπιζήμιον; Απ. Λέγομεν καὶ περὶ τούτου, ὅτι ἐὰν πράττη νομίμως ὅ,τι καὶ ἂν πράττῃ, καθὼς παρέλαβε παρὰ τῶν πρὸ αὐτοῦ πατέ ρων, τὸ ὁποῖον καθαρίζει τὸν νοῦν αὐτοῦ, καὶ πράττει αὐτὸ ἐπὶ σκοπῷ τοῦ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν καθαρότητα, ἄλλοι ὅμως μὴ γνωρίζοντες τὰν σκοπὸν αὐτοῦ, σκανδαλίζονται, δὲν εἶναι αὐ τὸς ὑπεύθυνος, ἀλλ' ἐκεῖνοι· ἐπειδὴ καὶ αὐτὸς δὲν ἐγκρατεύε ται, καὶ νηστεύει, καὶ κλείεται ἐντὸς τοῦ κελλίου, ἢ πράττει ὅ,τι εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ἵνα σκανδαλίζων. 28*

ται ἄλλοι, ἀλλ᾽ ἵνα καθαρίσῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ, ἐκεῖνοι ὅμως, ἐπειδὴ δὲν γνωρίζουσι τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, μέμφονται αὐτόν, καὶ γίνονται ἀληθῶς ὑπεύθυνοι· διότι, ζῶντες ἐν ἀμελείᾳ, δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ αἰσθανθῶσι τὸν πνευματικὸν ἐκείνου σκοπόν διὰ τοῦτο καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ἔλεγεν « ὁ λόγος ὁ τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστί· η τί λοιπόν; διότι τὸ κήρυγμα τοῦ σταυροῦ ἐλογίζετο παρ' ἐκείνοις μωρία, ἐπειδὴ δὲν ἠσθάνοντο τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ σιωπά, καὶ νὰ μὴ κηρύξῃ ὁ μακάριος Παῦλος; Αλλ᾿ ἰδοὺ καὶ μέχρι τῆς σήμερον ἡ ὑπόθεσις τοῦ σταυροῦ ὑπάρχει πρόσκομμα καὶ σκάνδαλον εἴς τε τοὺς Ἰουδαίους καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας, πρέ πει νὰ σιωπῶμεν τὴν ἀλήθειαν, ἵνα μὴ οὗτοι σκανδαλίζωνται ; διότι καὶ ὁ Παῦλος ὄχι μόνον δὲν ἐσιώπησεν, ἀλλὰ καὶ ἐφώ ναζε λέγων, « ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχάσθαι, εἰμὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. » Η καύχησις αὕτη εἰς τὸν σταυρόν, τὴν ὁποίαν διηγήθη ὁ ἀπόστολος, δὲν ἐγένετο, ἵνα σκανδαλίσῃ τοὺς ἄλλους, ἀλλ᾽ ἵνα κηρύττηται ἡ μεγάλη δύναμις τοῦ σταυροῦ. Καὶ σὺ ἤδη λοιπόν, ὦ ἀγα πητέ, ὅστις καὶ ἂν ὑπάρχῃς, τελείωσον τὸν σκοπόν σου κατά τὴν πολιτείαν σου, ἥτις πρέπει νὰ ἦναι σύμφωνος ταῖς δια τάξεσι τοῦ Θεοῦ καὶ τῶν ἁγίων πατέρων, ἵνα μὴ σὲ κατα- κρίνῃ ἡ συνείδησίς σου, καὶ μὴ φοβηθῇς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σκανδαλίζονται· καθότι οὐδεὶς δύναται νὰ πληροφορήσῃ δο λους τοὺς ἀνθρώπους, ἢ νὰ ἀρέσῃ εἰς πάντας ἐπίσης, καὶ νὰ δουλεύῃ καὶ τῷ Θεῷ κρυπτῶς. δ Μακάριος ὁ μοναχὸς ἐκεῖνος, ὦ ἀδελφέ, ὅστις φροντίζει ὅλαις δυνάμεσι διὰ τὴν καθαρότητα τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, καὶ περιπατεῖ μετὰ φρονήσεως τὴν πνευματικὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν περιπατήσαντες οἱ ἅγιοι πατέρες, καὶ ἀναβάντες κατὰ τάξιν τοὺς βαθμοὺς αὐτῆς, ὑψώθησαν εἰς τὴν καθαρότητα μετά πολλῆς φρονήσεως καὶ ὑπομονῆς εἰς τὰς θλίψεις, καὶ ὄχι διὰ τέχνης τινὸς καὶ μηχανημάτων. 414

Η καθαρότης τῆς ψυχῆς ὑπάρχει τὸ πρῶτον χάρισμα τῆς φύσεως ἡμῶν, καὶ ἄνευ τῆς καθαρότητος τῶν παθῶν δὲν θε ραπεύεται ἡ ψυχὴ ἀπὸ τὰς ἀρρωστίας τῆς ἁμαρτίας, οὔτε ἀποκτᾶ τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν ἔχασε διὰ τῆς παραβάσεως. Ἐὰν δὲ ἀξιωθῇ τις τῆς καθαρότητος, ὅπερ ἐστὶν ἡ ὑγεία τῆς ψυχῆς, ἐκ τούτου ὑποδέχεται ὁ νοῦς αὑτοῦ ἐπαισθητὴν χα ρὰν ἐν αἰσθήσει τοῦ πνεύματος· ἐπειδὴ γίνεται υἱὸς Θεοῦ κατὰ χάριν, καὶ ἀδελφὸς τοῦ Χριστοῦ, καὶ δὲν εὐκαιρεῖ νὰ αἰσθανθῇ τὰ καλὰ καὶ τὰ κακά, ἅπερ ἀπαντῶσιν αὐτόν. Ὅστις ἔχει κανόνα νὰ ἡσυχάζῃ ἐντὸς τοῦ κελλίου του ἀνὰ ἑπτὰ ἑβομάδας, ἢ μίαν ἑβδομάδα, καὶ ἔπειτα, ἀφοῦ τελειώσῃ τὸν κανόνα του, ἐξέρχεται καὶ συναναστρέφεται μετὰ τῶν ἀν θρώπων, καὶ παρηγορεῖται μετ' αὐτῶν, καὶ δὲν φροντίζει ἕνε καὶ τῆς ἀμελείας του να παρηγορῇ τοὺς ἐν θλίψει εὑρισκομέ νους ἀδελφοὺς αὑτοῦ, στοχαζόμενος ὅτι φυλάττει τὸν και νόνα τῶν ἑβδομάδων ἐκείνων, αὐτὸς εἶναι ἄσπλαγχνος καὶ σκληρὸς καὶ ἀνελεήμων· καὶ ὅτι εἶναι ἀνελεήμων, γίνεται φανερὸν ἐκ τῆς ὑψηλοφροσύνης του καὶ τῶν ψευδῶν αὐτοῦ συλλογισμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων κινούμενος, δεν συγκαταβαίνει νὰ βοηθήσῃ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς στε νοχωρίας αὐτῶν, ἵνα μὴ δῆθεν παραβῇ τὸν κανόνα του. Οστις καταφρονεῖ τὸν ἀσθενῆ αὑτοῦ ἀδελφόν, δὲν θέλει εἴδει ποτὲ τὸ φῶς· καὶ ὅστις στρέφει τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀπὸ τὸν εὑρισκόμενον εἰς στενοχωρίαν, ἡ ἡμέρα αὐτοῦ θέλει σκοπ τισθῆ· καὶ ὅστις καταφρονεῖ τὴν φωνὴν τοῦ εὑρισκομένου εἰς κόπον καὶ μόχθον, τὰ τέκνα τῆς οἰκίας του θέλουσι τυφλωθή. Ας μη καθυβρίζωμεν, ὦ ἀδελφοί, τὸ μέγα ὄνομα τῆς ἡσυ χίας διὰ τῆς ἀνοησίας ἡμῶν· ἐπειδὴ εἰς πᾶσαν διαγωγὴν καὶ πολιτείαν ὑπάρχει καιρὸς καὶ τρόπος καὶ διαφορά, καὶ ἐκ τού των γνωρίζεται, ἐὰν γίνηται δεκτὴ εἰς τὸν Θεὸν ἡ ἐργασία τῆς πολιτείας ἡμῶν, καὶ ἄνευ τούτων τῶν περιστάσεων εἶναι ματαία ἡ ἐργασία τῆς πολιτείας, ἥτις ἀγωνίζεται νὰ φθάση .

τὸ μέτρον τῆς τελειότητος. Οστις, ἀσθενὴς καὶ ἀδύνατος ὤν; περιμένει νὰ παρηγορηθῇ καὶ νὰ οἰκονομηθῇ παρ' ἄλλων, αὐτ τὸς ἃς ταπεινωθῇ καὶ ἂς κοπιάσῃ μετὰ τῶν ἀδελφῶν καθ᾿ ὃν καιρὸν πειράζεται, ἵνα ἡ ἐργασία αὑτοῦ γένηται μετὰ χαρᾶς, ἀπέχουσα ἀπὸ πᾶσαν ὑψηλοφροσύνην καὶ πλάνην τῶν δαι μόνων. Εἶπέ ποτέ τις γνωστικός ἅγιος, ὅτι κανὲν ἄλλο πράγμα δὲν δύναται νὰ ἐλευθερώσῃ τὸν μοναχὸν ἀπὸ τὸν δαίμονα τῆς ὑπερηφανείας, καὶ νὰ συνεργήσῃ εἰς τὴν σωφροσύνην αύ τοῦ καθ' εν καιρὸν πειράζεται καὶ ἐξάπτεται εἰς αὐτὸν τὸ πάθος τῆς πορνείας, ὅσον ἐκεῖνο, τὸ νὰ ἐπισκέπτηται καὶ νὰ βοηθῇ τοὺς ἀσθενεῖς, οἵτινες εὑρίσκονται κατάκειται εἰς τὴν στρωμνήν, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεξηράνθησαν ὑπὸ τῆς στενοχωρίας τῆς σαρκός. Μεγάλη καὶ ἀγγελικὴ εἶναι ἡ ἐργασία τῆς ἡσυχίας, ὅταν ὑπάρχῃ ἡνωμένη μετὰ τῆς διακρίσεως καὶ τῆς ταπεινώσεως ἐπειδὴ ὅθεν δὲν γνωρίζομεν, κλεπτόμεθα καὶ ἐξαπατώμεθα. Εἶπον δὲ ταῦτα, ἀδελφοί, ὄχι ἵνα ἀμελήσωμεν ἢ καταφρονή σωμεν τὸ ἔργον τῆς ἡσυχίας· ἐγὼ εἰς ἕκαστόν μου λόγου και ρακινῶ πάντας εἰς τοῦτο, καὶ ἤδη δὲν ἐναντιοῦμαι εἰς τὰ προ- λεχθέντα· λοιπὸν ἂς μὴ προτιμήσῃ τις μέρος τι ἐκ τῶν λό γων μου, καὶ καταφρονήση ανοήτως τὰ ἐπίλοιπα. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἰς πολλοὺς λόγους εἶπον, ὅτι ἐὰν τυχὸν συμβῇ εἰς τινα νὰ μένῃ τελείως ἀργὸς ἐντὸς τοῦ κελ- λίου αὐτοῦ, δὲν πρέπει ἕνεκα τούτου να προτιμήσῃ τὴν τε λείαν ἀναχώρησιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ κελλίου του, οὔτε νὰ στοχά ζηται τὴν ἐκτὸς τοῦ κελλίου του ἐργασίαν ἀνωτέραν τῆς ἐρ γασίας τῆς ἡσυχίας· ἀναχώρησιν δὲ λέγω, τὸ νὰ μὴ ἀφήσῃ τελείως τὸ ἑαυτοῦ κελλίον καὶ φύγῃ, καὶ ὄχι ἐὰν ἐξέλθῃ διὰ τὰς ἀναγκαίας αὑτοῦ χρείας, ἢ ν' ἀπέλθη ἑβδομάδας τινὰς πρὸς πώλησιν τοῦ ἐργοχείρου του, τοῦτο ἂς μὴ νομισθῇ ἀρ γία καὶ σχόλασις· ἐὰν ὅμως στοχάζηταί τις, ὅτι ὑπάρχει τές

λειος, καὶ διὰ τὴν εἰς Θεὸν ἀφιέρωσιν αὑτοῦ καταφρονεῖ πάν- τα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα, εὐλόγως ἂς παραιτήσῃ καὶ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξέρχηται ἐκ τοῦ κελλίου αὑτοῦ ἐνίοτε. Μεγάλη εἶναι ἡ ἐργασία τῆς διακρίσεως ἐκείνων, τοὺς ὁποίους βοηθεῖ ὁ Θεός, ὅστις εἶθε νὰ ἐνδυναμώσῃ καὶ ἡμᾶς, ἵνα ἐκπληρώσωμεν τὸν λόγον αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον εἶπεν· « εἴτε θέλετε, ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτ τοῖς ὁμοίως.» Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δεν δύνηται νὰ ἐκπληρώ σῃ τὴν ἐντολὴν τῆς πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπης διὰ φαινομέ των πραγμάτων ἢ διὰ τῆς σωματικῆς αὐτοῦ δυνάμεως, τότε εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐν τῇ προαιρέσει αὐτοῦ φυλαττομένη ἀγάπη τοῦ πλησίον, καὶ μάλιστα ἐὰν ἡσυχάζῃ εἰς ἔρημον τόπον, καὶ εὑρίσκηται εἰς μεγάλα μέτρα ἀρετῆς. Ἐὰν ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν ὅλα τὰ ἱερὰ χρέη τῆς βαθείας ἐκείνης ἡσυχίας, ἂς ἐκπληρώσωμεν τὴν ἔλλει ψιν τούτων διὰ τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς, ἥτις συνίσταται εἰς σωματικούς κόπους, ἵνα μὴ ἡ ἐλευθερία ἡμῶν εὕρῃ πρόφασιν, καὶ ὑποταγῇ εἰς τὴν σάρκα. Εἴθε ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς φωτισμὸν γνώσεως, ὅπως γνωρίσωμεν τὸ πανάγιον αὐτοῦ θέλημα, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντοτε πολιτευόμενοι, καταντήσω» μεν εἰς τὴν αἰώνιον αὑτοῦ ἀνάπαυσιν διὰ τῆς χάριτος καὶ φι λανθρωπίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει πᾶσα δόξα τιμὴ καὶ προσκύνησις νῦν, καὶ εἰς τοὺς αἰῶν νας τῶν ἀπεράντων αἰώνων. Αμήν.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ

ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ

ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ

————

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Α΄.

Τὴν ὁποίαν ἀπέστειλε πρός τινα ἀδελφόν, ὅστις ἠγάπα τὴν ἡσυχίαν.

Ω ΑΓΑΠΗΤΕ ἀδελφέ, ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι ἀγαπᾶς τὴν ἡσυ χίαν, καὶ ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι ὁ διάβολος σὲ περιπλέκει εἰς τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων προφάσει τοῦ καλοῦ, γνωρί ζων τὸ θέλημα τοῦ καλοῦ σου λογισμοῦ, καὶ προσπαθεῖ νὰ σ' ἐμποδίσῃ ἐκ τῆς περιεκτικῆς ἀρετῆς τῶν πολλῶν καὶ καὶ λῶν τρόπων τῆς ἡσυχίας, ὡς μέλος ὁμόφυλον, ἵνα βοηθήσω τὸν καλόν σου πόθον δι' ὠφελίμου λόγου, ἀπεφάσισα νὰ σοὶ ἐκθέσω, ὅσα παρὰ σοφῶν ἀνδρῶν, καὶ ἀπὸ τὰς ἁγίας γραφάς, καὶ παρὰ τῶν ἁγίων πατέρων, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς δοκιμῆς ἔμα θον. ᾿Αγαπητέ, ἐὰν ὁ ἄνθρωπος δὲν καταφρονήσῃ τὰς τιμὰς καὶ ἀτιμίας, καὶ δὲν ὑπομείνῃ δι' ἀγάπην τῆς ἡσυχίας κατη γορίας καὶ ἐμπαιγμοὺς καὶ ζημίας, καὶ ἐὰν δὲν γίνῃ παί γνιον τῶν ἀνθρώπων, νομιζόμενος μωρὸς καὶ φλύαρος, δὲν δύναται νὰ ἐμμένη σταθερῶς εἰς τὸν καλὸν τῆς ἡσυχίας σκου πόν· καθότι ἐὰν ἅπαξ ἀνοίξῃ ὁ ἄνθρωπος τὴν θύραν τοῦ νοὸς αὐτοῦ εἰς τὰς αἰτίας, ὁ διάβολος δὲν θέλει ἡσυχάσῃ ἀπὸ τοῦ

νὰ φέρῃ εἰς αὐτὸν διὰ πολλῶν προφάσεων τινὰς τῶν αἰτιῶν. Διὰ τοῦτο λοιπόν, ἀγαπητέ, ἐὰν ἀγαπᾶς εἰλικρινῶς τὴν ἀρε τὴν τῆς ἡσυχίας, ἥτις δὲν ἐπιδέχεται διασκορπισμὸν καὶ φυ- γὴν καὶ διακοπὴν ἐν τῷ μέσῳ, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐνίκησαν οἱ ἀρχαῖοι πατέρες, θέλεις ἐκπληρώσει τὴν ἐπαινετήν σου ἐπι- θυμίαν, ὅταν μιμηθῇς τοὺς ἁγίους ἐκείνους πατέρας, μελετῶν κατὰ νοῦν τὸν βίον καὶ τὴν πολιτείαν αὐτῶν: οἱ ὁποῖοι πατέ ρες ἀγαπήσαντες τὴν τελείαν ἡσυχίαν, δὲν ἐφρόντισαν ποσῶς περὶ τῆς ἀγάπης τῶν συγγενῶν αὐτῶν, ἀλλ' ἐζήτησαν τὴν ἑαυτῶν ἀνάπαυσιν, οὔτε ἐντράπησαν ν' ἀποφύγωσι τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀρχόντων καὶ τιμίων ἀνθρώπων. Καὶ οὕτω ζῶντες, δὲν ἐκρίνοντο παρὰ τῶν σοφῶν καὶ γνωστικῶν, ὅτι κατεφρόνουν τοὺς ἀδελφοὺς αὑτῶν, ἡ ὅτι παρέβλεπον αὐτούς, ἢ ὅτι ἐστεροῦντο διακρίσεως, καθὼς ἀπε- λογήθη τις ἐξ αὐτῶν, ὅστις ἠγάπα καὶ ἐτίμα τὴν ἡσυχίαν περισσότερον ἀπὸ τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων, εἰπών, ὅστις μανθάνει διὰ τῆς δοκιμῆς τὴν γλυκύτητα τῆς ἡσυχίας ἐντὸς τοῦ κελλίου του, αὐτὸς ὄχι ὡς καταφρονῶν τὸν πλη- σίον του ἀποφεύγει τὴν μετ᾿ αὐτοῦ συναναστροφήν, ἀλλὰ χάριν τοῦ καρποῦ, τὸν ὁποῖον τρυγᾷ ἐκ τῆς ἡσυχίας. Διατί ἔφευγεν ὁ ἀββᾶς ᾿Αρσένιος, καὶ δὲν εὐχαριστεῖτο νὰ συνομι λήσῃ μετά τινος ; ὁ δὲ ἀββᾶς Θεόδωρος συναναστρέφετο μέν ἐνίοτε, ἀλλ' ἡ συναναστροφὴ αὐτοῦ ἦτο συντομωτάτη, καὶ ὅταν εὑρίσκετο ἐντὸς τοῦ κελλίου του, οὔτε ἐχαιρέτα τινά ὁ δὲ ἅγιος Αρσένιος οὐδὲ τὸν ἐρχόμενον ἐχαιρέτα καὶ ἠσπά- ζετο· διότι ἀπῆλθέ ποτέ τις ἐκ τῶν πατέρων νὰ ἴδῃ τὸν ἀββᾶν Αρσένιον, καὶ ἤνοιξε μὲν ὁ γέρων εἰς αὐτὸν τὴν θύραν, και μίζων, ὅτι εἶναι ὁ διακονητὴς αὐτοῦ, ἀλλ' ὅτε εἶδε τίς εἶναι, εὐθὺς ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν κατὰ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν, καὶ πολλὰ παρακληθεὶς ὑπ' ἐκείνου νὰ ἐγερθῇ καὶ εὐλογήσῃ αὐτόν, δὲν ἠθέλησεν ὁ ἅγιος, λέγων, ὅτι δὲν θέλω ἐγερθῇ ἕως ὅτου σὺ δὲν ἀπέλθεις ἐντεῦθεν· καὶ πραγματικῶς δὲν ἠγέρθη ἕως

ὅτου ἀνεχώρησεν ἐκεῖνος· ἔπραττε δὲ τοῦτο ὁ μακάριος, ἵνα μὴ δώσῃ εἰς αὐτοὺς αἰτίαν, καὶ πάλιν ἔλθωσιν εἰς αὐτόν. Ακουσον ἐν τούτοις καὶ τὰ ἀκόλουθα τοῦ λόγου, ἵνα μὴ εἴπῃς, ὅτι διὰ τὴν ποταπότητα αὐτοῦ κατεφρόνησεν αὐτόν, καὶ εἰς ἄλλον τίμιον καὶ μεγαλοπρεπῆ ἔκαμνε προσωπολη- ψίαν, καὶ συνωμίλει μετ' αὐτοῦ· ὄχι, ἀλλ' ἐπίσης ἀπέφευγε πάντας, καὶ ταπεινοὺς καὶ ἐνδόξους, καὶ ἐπίσης κατεφρόνει πάντας, καὶ προετίμα νὰ ὑποφέρη τὴν κατ' αὐτοῦ μέμψιν πάντων διὰ τὴν ἀγάπην καὶ τιμὴν τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς σιωπῆς· διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἀπῆλθέ ποτε πρὸς αὐτὸν ὁ μα κάριος Θεόφιλος ἐπίσκοπος Ἀλεξανδρείας, ἔχων μεθ' ἑαυτοῦ καὶ τὸν κριτὴν τῆς χώρας διὰ τιμήν, ὅστις εἶχε πολλὴν ἐπι- θυμίαν νὰ ἴδῃ τὸν ἅγιον· τούτους ἐδέχθη μὲν ὁ γέρων, ἀλλ᾽ ἐκάθησεν ἔμπροσθεν αὐτῶν σιωπῶν, καὶ οὐδὲ διὰ συντόμου λόγου ἀνέπαυσεν αὐτούς, καί τοι πολὺ ἐπεθύμουν ν' ἀκού σωσι λόγον τινὰ παρ' αὐτοῦ· καὶ ὅταν παρεκάλεσεν αὐτὸν ὁ ἐπίσκοπος περὶ τούτου, ἡσύχασεν ὀλίγον ὁ καλόγηρος, καὶ ἔπειτα εἶπε πρὸς αὐτούς· ἐὰν εἴπω πρὸς ὑμᾶς λόγον, φυ λάττετε αὐτόν; καὶ ἐκεῖνοι ὡμολόγησαν, ὅτι θέλουσι τὸν φυ λάξει· τότε ὁ γέρων λέγει πρὸς αὐτούς, ὅπου ἀκούετε, ὅτι εἶναι ὁ Αρσένιος, μὴ πλησιάζηται ἐκεῖ. Εἶδες τὸν θαυμαστὸν γέροντα; εἶδες καταφρόνησιν τῆς συνομιλίας τῶν ἀνθρώ πων ; αὐτὸς τῳόντι ἐτρύγησε τὸν καρπὸν τῆς ἡσυχίας· καὶ δὲν ἐστοχάσθη ὁ μακάριος, ὅτι ὑπῆρχεν ἄνθρωπος καθολικός καὶ ἀρχηγὸς τῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ τοῦτο μόνον ἐσκέφθη, ὅτι ἐγὼ ἅπαξ ἀπέθανον τῷ κόσμῳ, κατὰ τί λοιπὸν δύναται να ὠφελήσῃ ὁ νεκρὸς τοὺς ζῶντας; Τοῦτον τὸν ἅγιον ἐμέμφθη ποτὲ ὁ ἀββᾶς Μακάριος μετ' ἀγάπης, λέγων, διὰ τί φεύγεις ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλ' ὁ γέρων ἀπελογήθη ἀπολογίαν θαυμαστὴν καὶ ἀξιαίπενον, εἰπών, ὁ Θεός γνωρίζει, ὅτι ἀγαπῶ ὑμᾶς, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ εὑρίσκομαι μετὰ τοῦ Θεοῦ καὶ μετὰ τῶν ἀνθρώπων. Ταύτην δὲ τὴν θαυμαστὴν γνῶσιν δὲν ἔμαθε Į

παρ' ἄλλου, ἀλλ' ἐκ θεϊκῆς φωνῆς, ἥτις εἶπε πρὸς αὐτόν, Αρσένιε, φεύγε τοὺς ἀνθρώπους, καὶ σώζεσαι. Μὴ τυχὸν ἀργός τις καὶ ἀγαπῶν τὰς συναναστροφάς, ἀναισχύντως παρεξηγήσῃ τοῦτον τὸν τρόπον τοῦ ἁγίου, καὶ λαλήσῃ βλάσφημα, λέγων, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐφεύρημα ἀνθρώ πίνον, εὑρεθὲν πρὸς ἀφορμὴν τῆς ἡσυχίας· διότι εἶναι διδα σκαλία οὐράνιος· καὶ ἵνα μὴ στοχασθῇς ὅτι τοῦτο ἐλέχθη εἰς τὸν ᾿Αρσένιον, ἵνα φύγῃ ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ὄχι ν' ἀποφεύ γῇ τοὺς ἀδελφούς, ἄκουσον. Ἀφοῦ ὁ ᾿Αρσένιος ἀνεχώρη σεν ἐκ τοῦ κόσμου, καὶ ἐλθὼν κατώκησεν εἰς τὴν ἔρημον, πάλιν παρεκάλεσε τὸν Θεόν, πῶς θέλει δυνηθῇ νὰ ζήσῃ και λῶς. Κύριε, εἶπεν, ὁδήγησόν με, πῶς νὰ σωθῶς καὶ ἐστοχά ζετο, ὅτι μέλλει ν' ἀκούσῃ ἄλλο τι, καὶ ὅμως ἤκουσε πάλιν ἐκ δευτέρου τὴν ἰδίαν δεσποτικὴν φωνήν, λέγουσαν πρὸς αὐτόν, Αρσένιε, φεύγε, σιώπα, ἡσύχαζε· καὶ ἐάν, λέγει, πολὺ ὠφε λεῖ ἡ θεωρία καὶ ἡ συνομιλία τῶν ἀδελφῶν, ἀλλ᾽ εἰς σὲ δὲν ὠφελεῖ τόσον ἡ μετ' αὐτῶν συντυχία, ὅσον ἡ ἀπ' αὐτῶν φυγή. Καὶ ὅταν ἤκουσε ταῦτα ὁ μακάριος Αρσένιος ἀπὸ τὴν θείαν ἀποκάλυψιν, ἐβεβαιώθη καὶ ἐγνώρισεν, ὅτι δὲν ἀρκεῖ εἰς αὐτὸν πρὸς ἀπόκτησιν ἐναρέτου ζωῆς τὸ νὰ φύγῃ μόνον ἐκ τοῦ κόσμου, ἀλλ' ἐξ ἁπάντων ἐν γένει. Καί τίς δύναται βέβαια ν' ἀντιστῇ, ἢ νὰ εἴπῃ τι ἐνάντιον εἰς τὴν θείαν φως γήν; Αλλὰ καὶ εἰς τὸν θεῖον Αντώνιον εἶπεν ὁ Θεὸς δι' ἀπο καλύψεως, ἐὰν θέλης νὰ ἡσυχάσης, ἄπελθε ὄχι μόνον εἰς τὴν Θηβαΐδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐσωτέραν ἔρημον. Ανέγνωμεν καὶ περὶ ἄλλου τινὸς ἁγίου, τοῦ ὁποίου δ ἀδελφός, κεκλεισμένος εὑρισκόμενος εἰς ἄλλο κελλίον, ἠσθένει· καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐλυπήθη, οὔτε ἀπῆλθε νὰ ἴδῃ αὐτὸν εἰς ὅλον τὸν καιρὸν τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ, ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θα νάτου αὑτοῦ εἰδοποίησεν αὐτὸν λέγων, ἐὰν καὶ δὲν ἦλθες μέχρι τοῦδε πρὸς ἐμέ, ἀλλ᾽ ἤδη τουλάχιστον ἐλθέ, ἵνα σὲ ἴδω, πρὶν ἢ ἐκδημήσω ἐκ τούτου τοῦ κόσμου· καὶ ἐὰν δὲν

θέλης νὰ ἔλθῃς τὴν ἡμέραν, κἂν ἐλθὲ ἐν καιρῷ νυκτός, ἵνα σὲ ἀσπασθῶ καὶ ἀναπαυθῶ· καὶ ὅμως δὲν ἐπείσθη ὁ μακάριος ν' ἀπέλθη, οὐδὲ κατ' ἐκείνην τὴν ὥραν, καθ᾽ ἣν συνηθίζει ἡ φύσις νὰ πάσχῃ, καὶ νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν ὅρον τοῦ θελήματος, ἀλλ᾽ εἶπε μόνον, ὅτι ἐὰν ἐξέλθω ἐκ τοῦ κελλίου μου, καὶ ἔλθω πρὸς σέ, ἡ καρδία μου δεν θέλει εἶσθαι καθαρὰ ἐνώ πιον τοῦ Θεοῦ· διότι θέλω φανῆ, ὅτι παρημέλησα ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπισκεφθῶ τοὺς πνευματικοὺς ἀδελφούς, καὶ προετίμησα τὴν φύσιν μᾶλλον παρὰ τὸν Χριστόν· καὶ οὕτως ἀπέθανεν ὁ ἀδελφὸς αὑτοῦ χωρὶς νὰ ἴδῃ αὐτόν. Ἂς μὴ προφασίζηταί τις λοιπὸν ἀπὸ ῥᾳθυμίαν τῶν λο γισμῶν, λέγων, ὅτι ταῦτά εἰσιν ἀδύνατα, καὶ ἑπομένως περι φρονήσῃ αὐτά, καὶ καταργήσῃ τὴν ἡσυχίαν αὐτοῦ, ἀθετήσας τὴν περὶ αὐτοῦ πρόνοιαν τοῦ Θεοῦ. Ἐὰν οἱ μὲν ἅγιοι ἐνίκη σαν τὴν φύσιν, ὁ δὲ Χριστὸς ἀγαπᾶ τὰ τέκνα αὑτοῦ, τα τις μῶντα τὴν ἡσυχίαν, ποία ἄλλη ἀνάγκη δύναται νὰ μένῃ ἀκαταφρόνητος ὑπὸ σοῦ, ὅταν περιέλθῃς εἰς αὐτήν; Ἡ ἐντολὴ ἐκείνη, ή λέγουσα, «ἀγαπήσης Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ όλης τῆς καρδίας σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου,» καὶ περισσότερον ἀφ᾽ ὅλον τὸν κόσμον, καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως, οὕτω πληροῦται, ὅταν ὑπομένης εἰς τὴν ἡσυχίαν· καὶ ἡ ἐντολὴ ἡ περὶ τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίον ἐντὸς αὐτῆς κεῖται. Θέλεις ν' ἀποκτήσῃς τὴν ἀγάπην τοῦ πλησίον εἰς τὴν ψυχήν σου κατὰ τὴν ἐντολὴν τοῦ Κυρίου; ἀπομακρύνθητε ἀπ' αὐτοῦ, καὶ τότε κατακαίεται ἡ καρδία σου ἀπὸ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην, καὶ ὅταν βλέπῃς αὐτόν, τόσον θέλεις χαρῆ εἰς τὴν θεωρίαν του, ὡς νὰ ἔβλεπες ἄγε γελον φωτός. Θέλεις πάλιν νὰ σ᾿ ἐπιθυμῶσιν οἱ ἀγαπῶντές σε; εἰς ὡρισμένας ἡμέρας ἐμφανίσθητι πρὸς αὐτούς, καθώς αὐτὴ ἡ δοκιμὴ ἀπέδειξε τοῦτο, καὶ εἶναι διδάσκαλος εἰς πάντα. Υγίαινε. Τῷ δὲ Θεῷ ἡμῶν χάρις καὶ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Αμήν.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Β΄.

Πρὸς τὸν φυσικὸν καὶ πνευματικὸν αὑτοῦ ἀδελφόν, ὅστις παρεκάλει καὶ προέτρεπεν αὐτὸν διὰ γραμμάτων, ὅπως ἀπέλθῃ πρὸς αὐτόν, εὑρισκόμενον εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἐπιθυμοῦντα νὰ ἴδῃ αὐτόν.

Ω ΜΑΚΑΡΙΕ, δὲν εἴμεθα τόσον δυνατοί, καθώς νομίζεις, καὶ ἴσως δεν γνωρίζεις τὴν ἀσθένειάν μου· θέλεις, ὡς φαίνεται, τὴν ἀπώλειάν μου, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖς πάντοτε παρ' ἐμοῦ νὰ ἔλθω πρὸς σέ, καὶ νὰ σὲ ἴδω· περὶ τούτου οὔτε ἐγὼ πρέπει νὰ φροντίζω, οὔτε σὺ νὰ ἐπιθυμῇς, καιόμενος ἀπὸ τὸ φυσικὸν αἴσθημα. Αδελφέ, μὴ ζητήσῃς ποτὲ παρ᾽ ἐμοῦ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναπαύει μόνον τὴν σάρκα καὶ τὸ φρόνημα αυτής, ἀλλὰ μᾶλλον ἀγάπα τὴν σωτηρίαν τῆς ψυχῆς μου· διότι μετ' ὀλίγον καιρὸν ἀπερχόμεθα ἐκ τούτου τοῦ κόσμου. Πόσα πρόσωπα δὲν δύναμαι νὰ ἴδω, ὅταν ἔλθω αὐτοῦ; καὶ πόσους τόπους καὶ τρόπους ἀνθρώπων, ἕως ὅτου ἐπιστρέψω εἰς τὸ κελλίον μου ; καὶ πόσας αἰτίας λογισμῶν δὲν θέλει δεχθῆ ἡ ψυχή μου ἐκ τῆς συναναστροφῆς αὐτῶν; καὶ πόσην σύγχυσ σιν τῶν παθῶν δὲν θέλει ὑπομείνει, ἐκ τῶν ὁποίων μόλις ἤδη ἀνεπαύθη μικρόν; Γνωρίζεις βεβαίως, ὅτι ἡ θεωρία τῶν κοσμικῶν βλάπτει τὸν μοναχόν· καθότι πόσην ἀλλοίωσιν τῆς διανοίας αὑτοῦ δὲν θέλει δεχθῆ ἐκεῖνος, ὅστις ἡσυχάζει πολὺν καιρὸν κατὰ μόνας, ὅταν πέση αἴφνης εἰς τὰ τοῦ κόσμου πράγματα, καὶ ἴδῃ καὶ ἀκούσῃ τι παρὰ τὴν συνήθειαν αὐτοῦ; ἐὰν ἡ συναναστροφὴ τῶν μοναχῶν βλάπτῃ τὸν ἀγω. νιστήν, ὅστις πολεμεῖ κατὰ τοῦ ἑαυτοῦ ἐχθροῦ, ἐννόησον εἰς

ποῖον λάκκον πίπτομεν, καὶ πόσα δὲν ὑποφέρομεν, ἵνα σας θῶμεν ἐκ τῶν παγίδων τοῦ ἐχθροῦ ἡμῶν, καὶ μάλιστα ὅσοι διὰ πολλῆς δοκιμῆς ἀπέκτησαν τὴν γνῶσιν πάντων; Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἄνευ τινὸς ἀνάγκης δεν δύναμαι νὰ ἐκπληρώσω τὴν ἐπιθυμίαν σου, καὶ ἂς μὴ σ' ἐξαπατῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες λέγουσιν, ὅτι ἡμεῖς οἱ μοναχοὶ δὲν βλαπτόμεθα ποσῶς ἐκ τῆς ἀκοῆς καὶ τῆς ὁράσεως, καὶ ὅτι εἴμεθα οἱ αὐτοὶ πάντοτε καὶ εἰς τὴν ἔρημον, καὶ εἰς τὸν κόσμον, καὶ ἐντὸς τοῦ κελλίου καὶ ἔξω αὐτοῦ, ἡ ὅτι δὲν ταραττόμεθα ἀπὸ καλωσύνην, οὔτε δεχόμεθα κακὴν ἀλλοίωσιν, οὐδὲ αἰσθανό μεθα τὴν ἐνόχλησιν τῶν παθῶν, τὴν προερχομένην ἐκ τῆς σχέσεως τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων· ἐπειδὴ οἱ λέ γοντες ταῦτα, δὲν γνωρίζουσιν, ἐὰν πληγόνωνται. Ἡμεῖς εἰσέτι δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν τελείαν ὑγείαν τῆς ψυχῆς· διότι ἔχομεν ἀκόμη βρωμερὰς πληγάς, αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἀφεθῶσι μίαν ἡμέραν ἀνεπιμέλητοι, καὶ δὲν τεθῶσιν ἐπάνω αὐτῶν ἔμπλα- στρα, καὶ ἐὰν δὲν δεσμευθῶσι καὶ σφιγχθῶσι μὲ ἐπανωδέματα, σκωλικιάζουσιν.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ΄..

Τὴν ὁποίαν ἀπέστειλε πρός τινα ἀγαπητόν αὐτοῦ· διδάσκει ἐν αὐτῇ τὰ τῆς ἡσυχίας μυστήρια.

ΑΔΕΛΦΕ, ἐπειδὴ ἠναγκάσθην ὑπὸ τοῦ καθήκοντος νὰ σοὶ γράψω περὶ τῶν ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτουμένων εἰς τὴν ἡσυχίαν οδηγιών, γνωστοποιῶ πρὸς τὴν ἀγάπην σου κατὰ τὴν πρὸς

σὲ ὑπόσχεσίν μου, ὅτι σ' εὗρον ἀκριβῶς πολιτευόμενον, καὶ ἐπιθυμοῦντα ν' ἀπέλθῃς εἰς κάθισμα ἡσυχαστικόν. Λοιπὸν ὅσα ἤκουσα παρὰ τῶν διακριτικῶν πατέρων περὶ τῆς ἐργασίας τῆς ἡσυχίας μετὰ καὶ τῆς παρ' ἐμοῦ γενομένης δοκιμῆς εἰς ταῦτα τὰ πράγματα διὰ συντόμου λόγου ἐντυπῶ εἰς τὴν μνή μην σου· ἀλλὰ καὶ σὺ πρέπει νὰ συνεργήσῃς εἰς ἑαυτὸν διὰ τῆς μετὰ προσοχῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐπιστολῆς μου· διότι μετά μεγίστης φρονήσεως πρέπει ν' ἀναγνώσῃς τοὺς ἐν ταύ τῇ τῇ ἐπιστολῇ μου εὑρισκομένους λόγους, καὶ νὰ ἔχης αὐτ τὴν ὡς φῶς εἰς τὴν λοιπήν σου ἀνάγνωσιν διὰ τὴν πολλὴν εἰς αὐτὴν κεκρυμμένην δύναμιν, ἵνα μάθης ἐξ αὐτῆς, τί εἶναι τὸ κάθισμα τῆς ἡσυχίας, καὶ ποία εἶναι ἡ ἐργασία αὐτῆς, καὶ ποῖα μυστήρια κρύπτονται εἰς ταύτην τὴν ἐργασίαν, καὶ διὰ τί τινὲς σμικρίνουσι τὴν μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων γινομένην ἀρετήν, καὶ προτιμῶσι τὰς θλίψεις τῆς ἡσυχίας, καὶ τοὺς ἀ- γῶνας τοῦ ἡσυχαστικού καθίσματος, καὶ τὴν μοναστικήν ζωήν. Ἐὰν θέλῃς, ἀδελφέ, νὰ εὕρης ζωὴν ἄφθαρτον εἰς τὰς ὀλίγας ἡμέρας τῆς ζωῆς σου, ἡ ἀρχὴ τῆς ἡσυχίας σου ἂς γίνῃ μετὰ διακρίσεως· ἐξέτασον καλῶς περὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς, καὶ μὴ ἕλκησαι μόνον ἐκ τοῦ ὀνόματος τῆς ἡσυχίας, ἀλλ᾽ εἴσελθε, καὶ βάθυνον, καὶ ἀγωνίζου, καὶ σπούδασαν νὰ γνωρίσῃς, ποῖον εἶναι τὸ βάθος καὶ τὸ ὕψος της διαγωγής τῆς ἡσυχίας· διότι εἰς ἕκαστον ἀνθρώπινον πρᾶγμα ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐργασίας αὐτοῦ μέχρι τέλους προσδοκᾶται σχο πός τις καὶ ἐλπίς, ὅπερ κινεῖ τὴν διάνοιαν πρὸς τὴν καταβο λὴν τοῦ θεμελίου αὐτοῦ, καὶ αὐτὸς ὁ σκοπὸς ἐνισχύει τὴν ψυχὴν νὰ ὑπομένῃ τὰς εἰς αὐτὸ ἀπαντωμένας δυσκολίας, λαμβάνουσαν παρηγορίαν τινα ἐξ αὐτοῦ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐπιμένει μέχρι τέλους τοῦ πράγματος· οὕτω καὶ τὸ τίμιον ἔργον τῆς ἡσυχίας γίνεται λιμὴν τῶν μυστηρίων εἰς τὸν δια κριτικὸν σκοπόν, εἰς τὸν ὁποῖον προσέχει ἡ διάνοια ἐξ ἀρχῆς τοῦ θεμελίου μέχρι τῆς τελειώσεως τῆς ὅλης οἰκοδομῆς,

καθὼς καὶ εἰς ὅλα τὰ πολυκαιρινὰ καὶ σκληρὰ αὐτοῦ ἔργαν καὶ καθὼς οἱ ὀφθαλμοὶ τοῦ κυβερνήτου προσέχουσιν εἰς τοὺς ἀστέρας, οὕτω προσέχει καὶ ὁ μοναστής διὰ τῆς ἐσωτερικής αὐτοῦ δράσεως καθ' ὅλην τὴν πορείαν τοῦ δρόμου του εἰς τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἔλαβε κατὰ νοῦν τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ᾿ ἣν ἀπεφάσισε να περιπατήσῃ τὴν σκληρὰν ὁδὸν τῆς ἡσυ χίας, ἕως ὅτου ἐπιτύχει τοῦ σκοποῦ τούτου· καὶ ἡ ἐλπὶς ἐλα- φρώνει αὐτὸν ἀπὸ τὸ βάρος τῆς ἐργασίας καὶ τῆς σκληρότη τος, ἥτις ὑπάρχει πλήρης κινδύνων, τοὺς ὁποίους ἀπαντᾷ εἰς τὴν πορείαν αὐτοῦ. Ὅστις εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἡσυχίας αὐτοῦ δὲν λάβει ὑπ' ὄψιν τοῦτον τὸν σκοπόν, αὐτὸς ἐργάζεται άδια- κρίτως τὴν πρέπουσαν εἰς αὐτὸν ἐργασίαν, ὡς νὰ παλαίῃ μετὰ τοῦ ἀέρος, καὶ οὐδέποτε ἐλευθεροῦται ἐκ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας, καὶ συμβαίνει εἰς αὐτὸν ἓν ἐκ τῶν δύο, ἡ δὲν ὑπομέν νει τὸ ἀνυπομόνητον βάρος, καὶ νικώμενος, ἀναχωρεῖ τελείως ἐκ τῆς ἡσυχίας, ἢ καρτερεῖ μὲν εἰς αὐτήν, ἀλλὰ τὸ κελλίον αὑτοῦ γίνεται εἰς αὐτὸν οἶκος φυλακῆς, καὶ τηγανίζεται ἐν- τὸς αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲν ἔμαθε νὰ ἐλπίζῃ εἰς τὴν ἐκ τῆς ἐργα σίας τῆς ἡσυχίας γινομένην παρηγορίαν· διὰ τοῦτο οὔτε νὰ ζητῇ τι μετὰ πόνου καρδίας δύναται, οὔτε νὰ κλαίη εἰς τὴν προσευχὴν αὐτοῦ εὐχαριστεῖται. Δι' ὅλα ταῦτα λοιπὸν οἱ πλήρεις ἐλέους πατέρες ἀγαπῶντες ἡμᾶς τὰ ἑαυτῶν τέκνα, ἀφῆκαν σημεῖα τινα εἰς τὰ ἑαυτῶν συγγράμματα πρὸς ὁδη γίαν τῆς ζωῆς ἡμῶν, Καὶ εἷς μὲν ἐξ αὐτῶν εἶπεν· εἰς ἐμὲ κέρδος ἐκ τῆς ἡσυ χίας εἶναι τοῦτο, ὅταν ἐξέλθω ἐκ τοῦ κελλίου, εἰς τὸ ὁποῖον κάθημαι, ἡσυχάζει ἡ καρδία μου ἐκ τῆς ἑτοιμασίας τοῦ που λέμου καὶ στρέφεται εἰς ἀνωτέραν εργασίαν. Αλλος δὲ εἶπεν· ἐγὼ διὰ τοῦτο τρέχω εἰς τὴν ἡσυχίαν, ἵνα γλυκανθῶ εἰς τοὺς στίχους τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς προσευχῆς· καὶ ὅταν σιωπήσῃ ἡ γλῶσσά μου ἀπὸ τὴν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς κατανοήσεως τῶν στίχων ἡδονήν, τότε

πίπτω μετὰ τῶν νοημάτων εἰς τὴν συστολὴν τῶν αἰσθήσεων μου ὡς εἰς βαθύν τινα ὕπνον· καὶ πάλιν ὅταν ἀπὸ τὴν πολυ- καιρίαν τῆς ἡσυχίας γαληνιάσῃ ἡ καρδία μου ἐκ τῆς τα ραχῆς τῶν ἐξωτερικῶν αἰσθήσεων, μοὶ ἐπέρχονται τὰ κύ ματα τῆς χαρᾶς, τὰ διεγειρόμενα ἐξαίφνης ἐκ τῶν θείων ἐννοιῶν εἰς τρυφὴν τῆς καρδίας μου, καὶ ὅταν αὐτὰ πλησιά σωσιν εἰς τὴν ψυχήν μου, βυθίζουσιν αὐτὴν εἰς τὰ ἀληθινὰ θαυμάσια τοῦ Θεοῦ, χωρὶς νὰ ἐνθυμῆται αὕτη τοὺς λόγους τοῦ κόσμου, οὔτε αὐτὴν τὴν ζωήν. Καὶ ἄλλος πάλιν εἶπεν, ὅτι ἡ ἡσυχία ἐκκόπτει τὰς προς φάσεις καὶ τὰς αἰτίας, αἵτινες ἀνανεοῦσι τοὺς λογισμούς, καὶ παλαίει ἔσωθεν τῶν τειχῶν αὐτῆς, καὶ μαραίνει τὰς ἐνα θυμήσεις τῶν προτέρων ἡμῶν κακῶν πράξεων, καὶ ὅταν αἱ ἀρχαῖαι ὕλαι παλαιωθῶσιν εἰς τὴν διάνοιαν, τότε ὁ νοῦς στρέ φεται εἰς τὴν προτέραν αὑτοῦ τάξιν. Καὶ ἄλλος πάλιν εἶπε· τὰ μέτρα τῆς ψυχικῆς σου κατα στάσεως θέλεις καταλάβη ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν νοημάτων σου, τῶν παντοτεινῶν νοημάτων λέγω, καὶ ὄχι τῶν κι νουμένων ἔκ τινος περιστάσεως, και μετ' ὀλίγον παρερχο μένων· ἐπειδὴ εἰς πάντα ἄνθρωπον, ὅστις φορεῖ σῶμα, ἀδύ νατον εἶναι νὰ μὴ συμβῶσιν αἱ δύο ἀλλοιώσεις τῶν καλῶν καὶ τῶν κακῶν, ὅταν ἐξέρχηται ἐκ τῆς κατοικίας του· καὶ εἰ μὲν ὑπάρχει σπουδαῖος, ἀπαντᾶ μικρὰς ἀλλοιώσεις διὰ τὴν φύσιν· (διότι ὅσοι εἶναι πατέρες, ἐκείνων τῶν τέκνων εἶναι πατέρες, τὰ ὁποῖα γεννῶσιν· ἐὰν δὲ ἦναι ἀμελής, ἀπαντα μεγάλας αλλοιώσεις διὰ τὴν ζύμην ἐκείνης τῆς χάριτος, ἥτις ἐνυπάρχει εἰς τὴν ἡμετέραν φύσιν. Καὶ ἄλλος εἶπεν· ἔκλεξαι εἰς ἑαυτὸν ἐργασίαν τρυφῆς, ἤτοι ἀγρυπνίαν ἀδιάκοπον, διὰ τῆς ὁποίας οἱ πατέρες ἀπεκδύθησαν τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, καὶ ἠξιώθησαν τὴν ἀνανέωσιν τοῦ ναός. Ἐν καιρῷ τῆς ἀγρυπνίας ἡ ψυχὴ αἰσθάνεται τὴν ἀθάνα- τον ἐκείνην ζωήν, καὶ διὰ τῆς αἰσθήσεως ταύτης τῆς ζωῆς ἐκε 29

τῶν ἀγγέλων. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος περιορίζηται εἰς τὴν θεϊκὴν αὐτοῦ ἐργασίαν, καὶ μένῃ εἰς τὴν κρυπτὴν αὑτοῦ μελέτην, διὰ τούτων τῶν μυστηρίων γίνεται τέλειος· ἡ δὲ ἐργασία αὑτοῦ εἶναι πλήρης θείων μυστηρίων, καὶ ἐκείνων τῶν ἀορά των δυνάμεων, καὶ τοῦ ἁγιασμοῦ ἐκείνης τῆς ἐξουσίας, ἥτις εἶναι κυρία πάντων τῶν κτισμάτων· καὶ ἐάν τινες ἐξελέχθη σαν ποτε νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ θεῖα μυστήρια, διὰ τῆς σφρα γίδος τῆς νηστείας ἐσημειώθησαν· καὶ εἰς τινας ἐκ τούτων ἐφανερώθησαν τὰ ἀπόκρυφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσιωπήθησαν ὑπὸ τοῦ Κυρίου πρὸς ἀνανέωσιν τῶν ἐν μέσῳ εὑρισκομένων διότι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπηρετῶσι ταῦτα ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν κοιλίαν πεπληρωμένην, καὶ τὸν νοῦν συγκεχυμέ νον ἐκ τῆς ἀκρασίας. Καὶ αὐτοὶ οἱ ἅγιοι μετὰ ἠσθενημένου σώματος, καὶ χλω μοῦ ἐκ τῆς νηστείας προσώπου, καὶ μετὰ καθαροῦ καὶ ἡσύ χου νοός, ἀπηλλαγμένου γηίνων λογισμῶν, ἀπετόλμουν νὰ συνομιλῶσι μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ ὑψοῦντο εἰς τὰ κρυπτὰ θεῖα μυστήρια τῶν ἀποκαλύψεων. Όταν μετὰ πολυκαιρίαν, ἀφοῦ ἀγωνισθῇς ἐντὸς τοῦ κελλίου σου, καὶ κοπιάσῃς, καὶ περι στείλης τὰς αἰσθήσεις σου, σοὶ ἐπισκιάσῃ ἡ δύναμις καὶ ἡ χάρις τῆς ἡσυχίας, κατὰ πρῶτον αἰσθάνεσαι χαράν τινα, ἥτις ἐνίοτε κυριεύει τὴν ψυχήν σου, καὶ τότε ἀνοίγονται οἱ νοεροί σου οφθαλμοί, καὶ βλέπεις τὴν δύναμιν καὶ τὸ κάλλος τῶν ποιημάτων τοῦ Θεοῦ κατὰ τὸ μέτρον τῆς καθαρότητός σου, καὶ ὅταν ὁ νοῦς μετὰ θαυμασμοῦ ὁδηγηθῇ εἰς ταύτην τὴν θεωρίαν, τότε νύκτα καὶ ἡμέραν ἐπασχολεῖται εἰς τὰ ἔνδοξα θαύματα τῶν κτισμάτων, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ αὐτὴ ἡ ψυχὴ δὲν αἰσθάνεται πλέον τὰ πάθη ἀπὸ τὴν ἡδονὴν τῆς θεωρίας ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας εἰσέρχεται εἰς τοὺς δύο βαθμοὺς τῶν νοητῶν ἀποκαλύψεων, οἱ ὁποῖοι βαθμοί εἶναι ὑπὲρ τὴν καθαρότητα. Εἴθε ὁ Θεὸς ν' ἀξιώσῃ καὶ ἡμᾶς εἰς ταῦτα. Αμήν. 29*

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Δ'.

Πρὸς τὸν ἀββᾶν Συμεῶνα τὸν ἀπὸ Καισαρείας.

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΟΥ, ἅγιε, δὲν ἐμπεριέχει λόγους κεχαραγ μένους, ἀλλὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην σου ἐν αὐτῇ ἐζωγρά φησας καὶ ἀπέδειξας ὡς εἰς καθρέπτην· καὶ καθὼς θεωρεῖς ἡμᾶς, οὕτως ἔγραψας καὶ ἔδειξας εμπράκτως, ὅτι ὑπερβαλε λόντως ἀγαπᾶς ἡμᾶς, ὥστε καὶ ἀπὸ τὴν πολλήν σου ἀγάπην ἐλησμόνησας τὰ ἡμέτερα μέτρα· διότι ἐνῷ ἔπρεπεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νὰ γράψωμεν πρὸς τὴν ὁσιότητά σου, καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν, καὶ νὰ μάθωμεν παρὰ σοῦ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν εἴχωμεν πρόνοιαν τῆς ψυχικῆς ἡμῶν σωτηρίας, τοῦτο σὺ ἐκ τῆς πολλῆς σου ἀγάπης προλαβών ἔγραψας εἰς ἡμᾶς· καί ἴσως ἔπραξες τοῦτο μετὰ φιλοσοφικοῦ πνεύματος, ἵνα διὰ τῶν λεπτῶν καὶ πνευματικῶν σου ἐρωτήσεων ἐξυπνισθῇ καὶ ἡ ἰδική μου ψυχὴ ἐκ τῆς ἀμελείας, εἰς ἣν ἐβυθίσθη πολύ· ἀλ λ' ὅμως καὶ ἐγὼ κινούμενος ἐκ τῆς αὐτῆς ἀγάπης, λησμονώ τὴν ἀνικανότητά μου τόσον, ὥστε νὰ μὴ προσέχω κατὰ τὶ δύναμαι νὰ ἐπαρκέσω, ἀλλὰ τί δύναμαι διὰ τῶν εὐχῶν σου νὰ πράξω. Οθεν ἐγὼ μὲν ἀφ' ἑνὸς ἐλησμόνησα τὸ μέτρον μου, σὺ δὲ ἀφ' ἑτέρου παρακάλεσον τὸν Θεόν, ὅπως. διὰ τῶν εὐτ χῶν σου λάβῃ πέρας ἡ αἴτησίς σου· διότι εἰμὶ βέβαιος, ὅτι ἐξάπαντος θέλει σοὶ δοθῆ παρὰ Θεοῦ, ὅ,τι θέλεις ζητήσει διὰ τῆς εὐχῆς ὡς γνήσιος αὑτοῦ δοῦλος. Η πρώτη ερώτησις ἐν τῇ ἐπιστολῇ σου εἶναι αὕτη· ἐὰν πρέπῃ νὰ φυλάττωνται ἅπασαι αἱ ἐντολαί τοῦ Κυρίου, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλος τρόπος σωτηρίας εἰς τοὺς μὴ φυλάττον τας αὐτάς. Περὶ τούτου, μοὶ φαίνεται, οὔτε πρέπει νὰ ἐρωτᾷ τις· καθότι ἐὰν καὶ αἱ ἐντολαὶ ἦναι πολλαί, ὀφείλει ὅμως ἕκαστος νὰ φυλάττῃ αὐτάς· ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ φυλάττωνται

ΕΠΙΣΤΟΛΗ Δ'.

Πρὸς τὸν ἀββᾶν Συμεῶνα τὸν ἀπὸ Καισαρείας.

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΟΥ, ἅγιε, δὲν ἐμπεριέχει λόγους κεχαραγ μένους, ἀλλὰ τὴν πρὸς ἡμᾶς ἀγάπην σου ἐν αὐτῇ ἐζωγρά φησας καὶ ἀπέδειξας ὡς εἰς καθρέπτην· καὶ καθὼς θεωρεῖς ἡμᾶς, οὕτως ἔγραψας καὶ ἔδειξας εμπράκτως, ὅτι ὑπερβαλε λόντως ἀγαπᾶς ἡμᾶς, ὥστε καὶ ἀπὸ τὴν πολλήν σου ἀγάπην ἐλησμόνησας τὰ ἡμέτερα μέτρα· διότι ἐνῷ ἔπρεπεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς νὰ γράψωμεν πρὸς τὴν ὁσιότητά σου, καὶ νὰ ἐρωτήσωμεν, καὶ νὰ μάθωμεν παρὰ σοῦ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν εἴχωμεν πρόνοιαν τῆς ψυχικῆς ἡμῶν σωτηρίας, τοῦτο σὺ ἐκ τῆς πολλῆς σου ἀγάπης προλαβών ἔγραψας εἰς ἡμᾶς· καί ἴσως ἔπραξες τοῦτο μετὰ φιλοσοφικοῦ πνεύματος, ἵνα διὰ τῶν λεπτῶν καὶ πνευματικῶν σου ἐρωτήσεων ἐξυπνισθῇ καὶ ἡ ἰδική μου ψυχὴ ἐκ τῆς ἀμελείας, εἰς ἣν ἐβυθίσθη πολύ· ἀλ λ' ὅμως καὶ ἐγὼ κινούμενος ἐκ τῆς αὐτῆς ἀγάπης, λησμονώ τὴν ἀνικανότητά μου τόσον, ὥστε νὰ μὴ προσέχω κατὰ τὶ δύναμαι νὰ ἐπαρκέσω, ἀλλὰ τί δύναμαι διὰ τῶν εὐχῶν σου νὰ πράξω. Οθεν ἐγὼ μὲν ἀφ' ἑνὸς ἐλησμόνησα τὸ μέτρον μου, σὺ δὲ ἀφ' ἑτέρου παρακάλεσον τὸν Θεόν, ὅπως. διὰ τῶν εὐτ χῶν σου λάβῃ πέρας ἡ αἴτησίς σου· διότι εἰμὶ βέβαιος, ὅτι ἐξάπαντος θέλει σοὶ δοθῆ παρὰ Θεοῦ, ὅ,τι θέλεις ζητήσει διὰ τῆς εὐχῆς ὡς γνήσιος αὑτοῦ δοῦλος. Η πρώτη ερώτησις ἐν τῇ ἐπιστολῇ σου εἶναι αὕτη· ἐὰν πρέπῃ νὰ φυλάττωνται ἅπασαι αἱ ἐντολαί τοῦ Κυρίου, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλος τρόπος σωτηρίας εἰς τοὺς μὴ φυλάττον τας αὐτάς. Περὶ τούτου, μοὶ φαίνεται, οὔτε πρέπει νὰ ἐρωτᾷ τις· καθότι ἐὰν καὶ αἱ ἐντολαὶ ἦναι πολλαί, ὀφείλει ὅμως ἕκαστος νὰ φυλάττῃ αὐτάς· ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ φυλάττωνται

γός μου χρηστός, καὶ τὸ φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν· καὶ ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ φυλάττωμεν ἐπιμελῶς πάσας τὰς ἐντος λάς, αὐτὸς ὁ Κύριος προσέταξε καὶ τοῦτο, εἰπών, «ὁ κατα λύων μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων, καὶ διδά σκων οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βα σιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.» Λοιπὸν ἐγὼ δὲν δύναμαι ὕστερον ἀφ' ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐνομοθετήθησαν πρὸς σωτηρίαν ἡμῶν, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φυλάττωμεν πάσας τὰς ἐντολάς, ἀλλ᾽ οὔτε αὐτὴ ἡ ψυχὴ δύναται νὰ καθαρισθῇ, ἐὰν δὲν φυλά ξῃ αὐτάς, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν παρὰ Κυρίου ὡς ἰατρικά, ἵνα καθαρίζωσι τὰ πάθη καὶ τὰ ἁμαρτήματα. Σὺ ἠξεύρεις, ὅτι ἡ ἁμαρτία διὰ τῆς παραβάσεως τῶν ἐντο λῶν ἦλθεν ἐφ' ἡμᾶς, δήλον, ὅτι διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντο λῶν πάλιν ἐπανέρχεται ἡ ὑγεία· ἀλλ᾽ οὔτε πρέπει ἄνευ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν νὰ ἐπιθυμῶμεν, ἢ νὰ ἐλπίζωμεν τὴν κάθαρσιν τῆς ψυχῆς, ὅταν δὲν περιπατῶμεν ἐξ ἀρχῆς τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος φέρει τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν καθαρό τητα τῆς ψυχῆς. Καὶ μὴ εἴπῃς, ὅτι ὁ Θεὸς δύναται και χω ρὶς τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν νὰ χαρίσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν κάτ Θαρσιν τῆς ψυχῆς· καθότι ταῦτα τὰ κρίματα εἶναι ἴδια τοῦ Κυρίου, καὶ ἡ ἐκκλησία δεν παραγγέλλει νὰ ἐρευνῶμεν ἡμεῖς τὰ τοιαῦτα· διότι καὶ οἱ Ἑβραῖοι, ὅταν ὑπέστρεψαν ἐκ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς Βαβυλῶνος, τὴν κοινὴν καὶ πεπατημένην ὁδὸν περιεπάτησαν, καὶ ἦλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν Ἱερουσα λήμ, καὶ εἶδον τὰ θαυμάσια τοῦ Κυρίου· ἀλλ' ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ ἡρπάγη δι' ὑπερφυσικού τρόπου, καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ διὰ θεϊκῆς ἀποκαλύψεως προεφήτευσε περί τῆς μελλούσης ἀνανεώσεως αὐτῆς. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς· διότι τινὲς εἰσέρχονται εἰς τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς διὰ τῆς νομίμου καὶ πατουμένης ὁδοῦ, ἤτοι διὰ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντολῶν μετὰ κόπων καὶ μόχθων καὶ αἵματος, καὶ ἄλοι ἀξιοῦνται αὐτὴν δωρεὰν ὑπὸ

τῆς χάριτος· καὶ τοῦτο εἶναι ἀπορίας καὶ θαυμασμοῦ ἄξιον, ὅτι εἰς τὴν προσευχὴν ἡμῶν δὲν προσετάχθημεν νὰ ζητήσω. μεν τὴν διὰ χάριτος δωρουμένην καθαρότητα, καὶ νὰ παρα μελήσωμεν τὴν πολιτείαν τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν· καθότι καὶ εἰς ἐκεῖνον τὸν πλούσιον, ὅστις ηρώτησε τὸν Κύριον, πῶς νὰ κληρονομήσω τὴν αἰώνιον ζωήν, εἶπε καθαρῶς ὁ Κύριος, αφύλαξον τὰς ἐντολάς· καὶ ὅταν ἠρώτησε, ποῖαι εἶναι αἱ ἐντολαί, εἶπε πρὸς αὐτὸν ἐν πρώτοις ν' ἀπέχῃ ἐκ τῶν κακῶν ἔργων, καὶ οὕτως ἐνεθύμησεν εἰς αὐτὸν τὰς φυσικὰς ἐντολάς· ὅταν ὅμως ἐζήτησε νὰ μάθῃ τι περισσότερον, τότε εἶπεν εἰς αὐτόν, ἐὰν θέλῃς νά γίνης τέλειος, πώλησον τὰ ὑπάρχοντά σου, καὶ δὸς αὐτὰ εἰς τοὺς πτωχούς, καὶ ἄρον τὸν σταυρόν σου καὶ ἀκολούθει μοι· τοῦτο δὲ εἶναι, νὰ νεκρωθῇς ἀφ᾿ ὅλα σου τὰ ὑπάρχοντα, καὶ οὕτω νὰ ζήσῃς μετ᾿ ἐμοῦ· ἔξελθε ἐκ τοῦ παλαιοῦ κόσμου τῶν παθῶν, καὶ οὕτως εἰσέρχεσαι εἰς τὸν νέον κόσμον τοῦ πνεύματος· ἀφαίρεσον καὶ ἐκδύθητι τὴν μας ταίαν γνῶσιν καὶ τὴν πανουργίαν, καὶ οὕτως ἐνδύεσαι τὴν ἁπλῆν γνῶσιν τῆς ἀληθείας· διότι διὰ τοῦ, ἄρον τὸν σταυρόν σου, ἐδίδαξεν ὁ Κύριος τὴν νέκρωσιν ἐξ ὅλων τῶν πραγμά των τοῦ κόσμου· καὶ ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι ἐνεκρώθη τοῖς πάθεσι, τότε εἶπεν εἰς αὐτόν, ἐλθὲ ὀπίσω μου· ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυ νατὸν εἰς τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, ἤτοι εἰς τὸν ἐμπαθῆ, νὰ περ ριπατήσῃ τὴν ὁδὸν τοῦ Χριστοῦ, καθὼς εἶπεν ὁ μακάριος Παῦλος· «ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεού κληρονομήσαι οὐ δύναται, οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν κληρονομεῖ· » καὶ πάλιν· «ἐκδύσασθε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας, καὶ ἐνδύσασθε τὸν νέον, τὸν ἀνακαι νούμενον ἐν ἐπιγνώσει τοῦ κτίσαντος·» καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ λέγει, ὅτι τὸ γήϊνον φρόνημα εἶναι ἐχθρὸς εἰς τὸν Θεόν ἐπειδὴ δὲν ὑποτάττεται εἰς τὸν νόμον αὐτοῦ, οὔτε δύνα ται νὰ ὑποταχθῇ· καθότι ὅσοι ζῶσι κατὰ τὸ θέλημα τῆς σαρκός, φρονοῦσι τὰ τῆς σαρκός, καὶ δὲν δύνανται ν' ἀρέ

σωσιν εἰς τὸν Θεὸν διὰ τοῦ φρονήματος τοῦ πνεύματος. ᾿Αλλὰ σύ, ὦ ἅγιε, ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν καθαρότητα τῆς καρ δίας, καὶ τὸ πνευματικὸν φρόνημα, ὅπερ εἶπας, προσκολλή θητι εἰς τὰς δεσποτικὰς ἐντολάς, καθὼς εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν, ἐὰν ἀγαπᾶς νὰ εἰσέλθῃς εἰς τὴν ζωήν, φύλαξον τὰς ἐντολάς, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀγάπην τοῦ δόντος αὐτάς, καὶ ὄχι διὰ φόβον, ἢ δι᾽ ἀμοιβὴν μισθοῦ· διότι ὄχι ὅταν πράξωμεν ἁπλῶς τὴν ἀρετήν, αἰσθανόμεθα τὴν ἐν αὐτῇ κεκρυμμένην ἡδονήν, ἀλλ᾽ ὅταν ὁ πόθος τῆς ἀρετῆς κατατρώγῃ τὴν καρ δίαν ἡμῶν· καὶ ὄχι μόνον, ὅταν πράξωμεν τὴν ἁμαρτίαν, για νόμεθα ἁμαρτωλοί, ἀλλὰ καὶ ὅταν δὲν μισήσωμεν αὐτήν, καὶ δὲν μετανοήσωμεν· καὶ δὲν λέγω, ὅτι ὑπῆρξε τις εἴτε ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους, εἴτε ἀπὸ τοὺς νεωτέρους, ὅστις, χωρὶς νὰ φυλάξῃ τὰς ἐντολάς, ἔφθασεν εἰς τὴν καθαρότητα τῆς καρ δίας, καὶ ἠξιώθη τῆς πνευματικῆς θεωρίας· καὶ νομίζω, ὅστις δὲν ἐφύλαξε τὰς ἐντολάς, καὶ δὲν περιεπάτησε κατ' ίχνος τῶν μακαρίων ἀποστόλων, δὲν εἶναι ἄξιος νὰ ὀνομάζηται ἅγιος. Ὁ μακάριος Βασίλειος, καὶ οἱ μακάριοι Γρηγόριοι, περί τῶν ὁποίων εἶπας, ὅτι ἠγάπουν τὴν ἔρημον καὶ ἦσαν στύλοι καὶ φῶς τῆς ἐκκλησίας, καὶ ἐπήνουν τὴν ἡσυχίαν, δὲν ἦλ θον εἰς τὴν ἡσυχίαν ἄνευ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν· ἀλλὰ πρῶτον κατώκησαν ἐν εἰρήνῃ, καὶ ἐφύλαξαν τὰς ἐντολὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ φυλάξωσι μεταξὺ τῶν ἀνθρώ- πων εὑρισκόμενοι, καὶ οὕτως ἔφθασαν εἰς τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς, καὶ ἠξιώθησαν τῆς θεωρίας τοῦ πνεύματος· Ἐγὼ ἐν ἀληθείᾳ πιστεύω, ὅτι οὗτοι οἱ ἅγιοι, ὅταν κατῴκουν εἰς τὰς πόλεις, ὑπεδέχοντο τοὺς ξένους, ἐπισκέπτοντο τοὺς ἀσθενεῖς, ἐνέδυον τοὺς γυμνούς, καὶ ἔπλυνον τοὺς πόδας τῶν κοπιώντων, καὶ ἐὰν ἤθελέ τις ἀγγαρεύσῃ αὐτοὺς μίλιον ἕν, ἀπήρχοντο μετ' αὐτοῦ δύο, καὶ ἀφοῦ ἐφύλαξαν τὰς ἐντο- λάς, ὅσαι ἐχρειάζοντο νὰ φυλαχθῶσι μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἤρξατο ὁ νοῦς αὐτῶν τῆς πρώτης ἀκινησίας καὶ τῶν

θείων καὶ μυστικῶν θεωριών, τότε ἀνεχώρησαν εἰς τὴν ἡσυ χίαν τῆς ἐρήμου, καὶ ὑπέμειναν μετὰ τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, καὶ ἐγένοντο θεωρητικοί, καὶ διέμειναν εἰς τὴν θεωρίαν τοῦ πνεύματος, ἕως ὅτου ἐκλήθησαν ὑπὸ τῆς θείας χάριτος νὰ γίνωσι ποιμένες τῆς ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Περὶ ἐκείνου δε, τὸ ὁποῖον εἶπας, ὅτι ὁ μέγας βασίλειος ποτὲ μὲν ἐπαινεῖ τὴν μετὰ τῶν πολλῶν συγκατοίκησιν, ποτέ δὲ τὴν ἡσυχίαν, σοὶ ἀποκρίνομαι ὡς ἑξῆς. Κατὰ δύο τρό πους εὑρίσκεται τὸ ἀληθὲς κέρδος εἰς τοὺς ἀνθρώπους κατὰ τὴν δύναμιν καὶ τὴν διαφορὰν καὶ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἔχει ἕκαστος· διότι ἐνίοτε οἱ δυνατοὶ ὠφελοῦνται ἀπὸ τὴν συγκατοίκησιν μετὰ τῶν πολλῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ οἱ ἀσθενεῖς. Ἡ μετὰ τῶν πολλῶν συγκατοίκησις δεν γίνεται βλαβερὰ εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ὑγιαίνει κατὰ τὴν ψυχήν, καὶ τοῦ ὁποίου ὁ νοῦς συνενώθη μετὰ τοῦ πνεύματος, καὶ ἐνέκρωσεν ἑαυτόν, ἐὰν προσέχη εἰς τὸν ἑαυτόν του, καὶ αὐτὸς ὄχι ἵνα ὠφεληθῇ, ἀλλ᾽ ἵνα ὠφελήσῃ· καθότι προσεκλήθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ὡς οἱ λοιποὶ πατέρες· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἀσθενής, ὅστις χρειάζεται νὰ γυμνασθῇ εἰσέτι διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ἐπίσης ὠφελεῖται ἀπὸ τὴν συγκατοίκησιν μετὰ τῶν πολλῶν, ἵνα γυμνασθῇ, καὶ ἐξασκηθῇ καὶ παιδευθῇ ἐκ τῶν πειρασμῶν, καὶ πέσῃ καὶ ἐγερθῇ μεταξὺ τῶν πολλῶν καὶ ἀποκτήση τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς· καὶ καθὼς τὸ βρέφος τρέφεται ἐκ τοῦ μη- τρικοῦ γάλακτος, οὕτω καὶ ὁ μοναχὸς τρέφεται καὶ αὐξάνει διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, τακτοποιῶν ἑαυτόν, καὶ νικῶν τὰ πάθη, καὶ ἀξιούμενος τῆς καθαρότητος τῆς ψυχῆς. Αλλά καὶ ἡ ἔρημος ποτὲ μὲν εἰς τοὺς ἀσθενεῖς καὶ ἐμπαθεῖς εἶναι ὠφέλιμος, ποτὲ δὲ εἰς τοὺς δυνατούς, καὶ εἰς μὲν τοὺς ἀσθενεῖς εἶναι ὠφέλιμος, ἵνα μὴ εὑρεθῶσιν ὕλαι καὶ αἰτίαι, καὶ ἐρεθί σωσιν αὐτούς, καὶ αὐξηθῶσι τὰ πάθη· εἰς δὲ τοὺς δυνατούς, ἵνα μὴ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς ἀφορμάς, καὶ καταντήσωσιν εἰς τοὺς πολέμους τοῦ πονηροῦ.

Αληθῶς, ὡς εἶπας, ἡ ἔρημος κοιμίζει τὰ πάθη, ἀλλὰ δὲν ζητεῖται τοῦτο μόνον, τὸ νὰ κατακοιμήσῃ τις τὰ ἑαυτοῦ πάθη, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ νὰ ἐκριζώσῃ αὐτά, καὶ τοῦτο εἶ ναι τὸ νὰ νικήσῃ τὰ πάθη, ὅταν διαγείρωνται ἐναντίον αὐτοῦ· ἐπειδὴ τὰ κατακοιμισθέντα πάθη ἐξυπνίζονται πάλιν, ὅταν συμπέσῃ αἰτία τις, καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν πράξιν. Ἵνα δὲ μάθης, ότι ὄχι μόνον ἡ ἔρημος κοιμίζει τὰ πάθη, παρα τήρησον, ὅτι καὶ ἐν καιρῷ μεγάλης ἀσθενείας δὲν πολεμοῦσε σφοδρῶς τὸν ἄνθρωπον· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πολλά. κις καὶ αὐτὰ κοιμίζονται μεταξύ των, καὶ τὸ ἓν πάθος δίδει τόπον εἰς τὸ ἄλλο· τὸ πάθος τῆς πορνείας υποχωρεῖ εἰς τὸ πάθος τῆς κενοδοξείας, καὶ πάλιν τὸ τῆς πορνείας κατα πραΰνει τὴν δοξομανίαν. Λοιπὸν ἂς μὴ ζητῶμεν τὴν ἔρημον, στοχαζόμενοι, ὅτι κοιμίζει μόνον τὰ πάθη, ἀλλ' ὅτι διὰ τῆς στενοχωρίας τῶν αἰσθήσεων, καὶ τῆς ἀναχωρήσεως ἐκ τῶν πραγμάτων σοφιζόμεθα ἐξ αὐτῶν, καὶ ἀνακαινίζεται ὁ ἔσω ἡμῶν ἄνθρωπος ἀπὸ τὸν Χριστόν, καὶ πᾶσαν ὥραν γινόμεθα προσεκτικοί εἰς ἑαυτούς, καί γίνεται ὁ νοῦς ἡμῶν ἔξυπνος, καὶ φυλάττει ἑαυτόν, ἵνα μὴ κλαπῇ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἐνθύμησις τῆς ἐλπίδος αὐτοῦ. Ἀρκοῦσι, νομίζω, ταῦτα πρὸς τὴν πρώτ την σου ἐρώτησιν, ἐὰν καὶ ἐχρειάζωντο περισσότερα τούτων. Ηδη δὲ ἂς εἴπωμεν καὶ περὶ τῆς δευτέρας σου ἐρωτήσεως, ἥτις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐρωτᾷς, διὰ τί ὁ μὲν Κύριος ἡμῶν προσέταξε νὰ γίνηται ἡ ἐλεημοσύνη κατὰ τὴν ὁμοίωσιν ἐκείνης τῆς ἐλεημοσύνης τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ ἐν οὐρανοῖς, οἱ δὲ μοναχοί προτιμῶσι τὴν ἡσυχίαν περισσότερον ἀπὸ τὴν ἐλεημοσύνην; ᾿Αποκρίνο- μαι εἰς τοῦτο. Καλῶς ἔπραξας, διότι ἔφερες παράδειγμα ἐκ τοῦ εὐαγγελίου, καὶ τύπον ἐξετάσεως τῆς πολιτείας τῆς ἡσυχίας· παραδέχομαι τὴν ἐρώτησίν σου, καὶ δὲν περιφρονῶ αὐτὴν ὡς περιττόν τι πράγμα. Ὁ Κύριος ἡμῶν προσέταξε νὰ γίνηται ἡ ἐλεημοσύνη κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ οὐρανίου απ

τοῦ πατρός· καθότι πλησιάζει εἰς αὐτὸν τὸν ἐξασκοῦντα αὐ τήν· τοῦτο ὑπάρχει ἀληθές· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ μοναχοὶ δὲν τιμῶμεν τὴν ἡσυχίαν ἄνευ τῆς ἐλεημοσύνης, ἀλλὰ διὰ τὴν φροντίδα καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς γινομένην ταραχὴν ἀπέχομεν ὅσον ἐνδέχεται ἀπὸ αὐτήν, ὄχι ὅμως ὅτι θέλοντες ἀποστρε φόμεθα αὐτὴν καὶ εἰς ἐναντίας περιστάσεις, αἵτινες ἤθελον συμβῆ εἰς ἡμᾶς, ἀλλὰ φροντίζομεν πρὸ πάντων περὶ τῆς ἡσυχίας, ἵνα μένωμεν πάντοτε εἰς τὴν ἐνθύμησιν τοῦ Θεοῦ. ἐπειδὴ εἰς τὴν ἡσυχίαν περισσότερον καθαριζόμεθα καὶ πλη σιάζομεν εἰς τὸν Θεόν· ἐὰν ὅμως ἐνίοτε συμπέσῃ ἀναγκαία τις περίστασις νὰ ἐλεήσωμέν τινα ἀδελφόν, δὲν πρέπει νὰ παρα μελῶμεν αὐτήν· αὕτη εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς ἡμετέρας ἡσυχίας, καὶ ὄχι ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν. Ας ἀναγκάσωμεν ἑαυτούς, ἵνα γενώμεθα πάντοτε ἔσωθεν ἐλεήμονες πρὸς πάντας ἐν γέν νει τοὺς ἀνθρώπους· καθότι οὕτω διατάττει ἡμᾶς ἡ διδασκα λία τοῦ Κυρίου· καὶ ὄχι μόνον ταύτην τὴν ἐσωτερικὴν ἐλεη μοσύνην πρέπει να φυλάξωμεν, ἀλλὰ καὶ ὅταν ὁ καιρὸς καὶ ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων καλῶσιν ἡμᾶς εἰς τὰ ἔργα, πρέπει ἄνευ τινὸς ἀμελείας νὰ δείξωμεν φανερῶς τὴν ἀγάπην ἡμῶν, καὶ μάλιστα ἐκεῖνοι, οἵτινες δὲν καθυπέβαλον ἑαυτοὺς εἰς παντοτεινὴν ἡσυχίαν, ἀλλὰ φυλάττουσι τὸν κανόνα τῆς ἑβδο μάδος, ἢ τῶν ἑπτὰ ἑβδομάδων, (ήγουν ὅσοι ἡσυχάζουσι τὰς πέντε ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος, καὶ τὸ σάββατον συναναστρέ φονται μεταξύ των, καθὼς καὶ ὅλην τὴν τεσσαρακοστὴν ἡσυ χάζουσιν εἰς τὴν ἔρημον, καὶ ἔπειτα πάλιν συναναστρέφονται. μετὰ τῶν ἀδελφῶν, οἱ τοιοῦτοι ἔχουσι χρέος νὰ ἐλεῶσιν· ἐπειδὴ δὲν εἶναι παντελῶς ἀκτήμονες, οὔτε τὸ τέλειον τῆς ἡσυχίας φυλάττουσιν, ἐκτὸς μόνον ἐὰν ὑπάρχη τις ἄσπλαγ χνος καὶ ὠμὸς καὶ ἀπάνθρωπος, καὶ ἡσυχάζῃ μόνον διὰ τὰ ὄμματα τῶν ἀνθρώπων· διότι γνωρίζομεν ἀκριβῶς, ὅτι ἄνευ τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίον ὁ νοῦς δὲν δύναται νὰ φωτισθῇ ἐκ τῆς προσευχῆς καὶ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ.

Τίς ἐκ τῶν διακριτικῶν μοναχῶν, ἔχων τροφὰς καὶ ἐνδύ ματα, καὶ βλέπων τὸν πλησίον αὑτοῦ πεινῶντα καὶ γυμνόν, δὲν μεταδίδει εἰς αὐτόν, ὅ,τι ἔχει, ἀλλὰ φειδολεύεται; ἢ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις βλέπει τινὰ ὅμοιόν του ἄνθρωπον να τα λαιπωρῆται ἀπὸ ἀσθένειαν καὶ κόπον, καὶ νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἐπισκέψεως καὶ ἐπιμελείας, αὐτὸς δὲ διὰ τὸν πόθον τῆς ἡσυ χίας προτιμᾷ τὸν κανόνα τοῦ ἐγκλεισμοῦ παρὰ τὴν ἀγάπην τοῦ πλησίον ; Ὅταν τις δὲν ἔχῃ τὰ πρὸς ἐλεημοσύνην μέσα, ἂς φυλάξῃ τουλάχιστον τὴν πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς αὑτοῦ ἀγά πην καὶ ἐλεημοσύνην εἰς τὴν καρδίαν του· ὅταν ὅμως ἔχῃ ὅλα τὰ μέσα, τότε ὁ Θεὸς ἀπαιτεῖ παρ' αὐτοῦ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τελείωσιν τῆς ἐντολῆς τῆς ἐλεημοσύνης. Ἐντεῦθεν λοι πὸν γίνεται φανερόν, ὅτι ἐὰν δὲν ἔχωμεν τι πράγμα ή χρή- ματα, δὲν εἴμεθα ἠναγκασμένοι να πέσωμεν εἰς φροντίδα και ταραχήν, ἵνα ἐλεήσωμεν τοὺς πτωχούς, ἐὰν ὅμως ἔχωμεν ὀφείλομεν νὰ δίδωμεν· καὶ πάλιν ἐὰν φυλάττωμεν τὴν διαγων γὴν ἡμῶν, καὶ δὲν συγκαθήμεθα καὶ συναναστρεφώμεθα μετὰ τῶν ἀνθρώπων, δὲν εἶναι ἀνάγκη ν' ἀφίνωμεν τὸ κελλίον καὶ τὸ ἀναχωρητικὸν ἡμῶν κάθισμα, καὶ νὰ περιφερώμεθα εἰς τὸν κόσμον, ἵνα ἐπισκεφθῶμεν τοὺς ἀσθενεῖς, ἢ ἐπασχοληθῶμεν εἰς παρόμοια πράγματα· διότι εἶναι φανερόν, ὅτι τὰ τοιαῦ τα φέρουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τὰ ἀνώτερα εἰς τὰ κατώτερα. Ἐὰν δέ τις συνοικῇ μετὰ πολλῶν, ἢ τὸ κάθισμα αὑτοῦ εὑρίσκηται πλησίον ἄλλων ἀδελφῶν, καὶ ἐν καιρῷ ὑγείας ἡ ἀσθε νείας ἀναπαύηται διὰ τῶν κόπων τῶν ἄλλων, τὸ αὐτὸ ὀφεί λει καὶ αὐτὸς νὰ πράττῃ εἰς αὐτούς, καὶ ὄχι αὐτὸς μὲν ν' ἀπαιτῇ παρὰ τῶν ἄλλων τελείαν ἀνάπαυσιν, ὅταν όμως βλέπῃ τὸν ὁμοιοπαθῆ αὐτοῦ ἀδελφὸν καὶ ὁμόσχημον εἰς στενοχωρίαν, μᾶλλον δὲ αὐτὸν τὸν Χριστὸν ἐῤῥιμμένον καὶ μοχθοῦντα, να φεύγῃ καὶ νὰ κρύπτηται, προφασιζόμενος, ἵνα μὴ χάσῃ τὴν ψευδῆ αὐτοῦ ἡσυχίαν· ὅστις πράττει οὕτως, εἶναι ἀνελεήμων.

Καὶ μὴ μοὶ ἐνθυμίζης τὸν Ἰωάννην τῆς Θηβαΐδος καὶ τὸν Αρσένιον, καὶ εἴπῃς, ποῖος ἐξ αὐτῶν ἐπησχολήθη εἰς τὰ τοι αῦτα, καὶ ἐπεμελήθη ἀσθενεῖς καὶ πτωχούς, καὶ ἠμέλησε τὴν ἡσυχίαν αὐτοῦ; Μη ἐγγίσης εἰς τὰ πράγματα τῶν τοιούτων ἁγίων· διότι ἐὰν καὶ σὺ ἀπέχῃς ἀπὸ πᾶσαν ἀνάπαυσιν καὶ συνα ναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων, ὡς ἦσαν ἐκεῖνοι, σοὶ εἶναι παρὰ Θεοῦ συγκεχωρημένον νὰ καταφρονῇς τὰ πρὸς τοὺς ἄλλους χρέη τῆς ἐλεημοσύνης· ἐὰν ὅμως εὑρίσκησαι μακρὰν τῆς τελειό τητος ἐκείνων, καὶ καταγίνησαι εἰσέτι εἰς σωματικοὺς κόπους καὶ εἰς τὴν συναναστροφὴν τῶν ἀνθρώπων, διὰ τί ἀμελεῖς τὰς ἐντολάς, (τὰς ὁποίας ὀφείλεις νὰ φυλάττης κατὰ τὸ μέτρον σου,) προφασιζόμενος, ὅτι περιπατεῖς τὴν ὁδὸν τῆς μεγάλης πολιτείας τῶν ἁγίων, τὴν ὁποίαν οὔτε ἐπλησίασας; Ἐγὼ δὲν θέλω ἀμελήσει ἀπὸ τοῦ ν' ἀναφέρω τὴν μεγάλην πρᾶξιν τοῦ ἁγίου Μακαρίου, ἥτις ἐσημειώθη πρὸς ἔλεγχον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καταφρονοῦσι τοὺς ἀδελφοὺς αὑτῶν. Ἀπῆλ θέ ποτε οὗτος ὁ ἅγιος, καὶ ἐπισκέφθη ἄῤῥωστόν τινα ἀδελ φόν, τὸν ὁποῖον ἠρώτησεν, ἐὰν ἐπιθυμῇ κανὲν πρᾶγμα· ὁ δὲ ἀσθενὴς ἀδελφός, ὀλίγον τρυφερὸν ἄρτον ἐπιθυμῶ, εἶπε· καὶ ἐπειδὴ πάντες οἱ μοναχοὶ τοῦ τότε καιροῦ κατὰ τὴν συνή- θειαν ἐκείνου τοῦ τόπου ἐποίουν τὸν ἄρτον ὅλου τοῦ ἐνιαυτοῦ παξαμάν, ὁ ἀξιομακάριστος ἐκεῖνος ἅγιος εὐθὺς ἐγερθείς, και τοι ἐννενηκοντούτης τὴν ἡλικίαν, ἀπῆλθεν εἰς τὴν ᾿Αλεξάν δρειαν, καὶ ἤλλαξε τοὺς ξηροὺς ἄρτους, τοὺς ὁποίους ἔλαβεν ἐκ τοῦ κελλίου του, εἰς ἀπαλούς, καὶ ἔφερεν αὐτοὺς εἰς τὸν ἀσθενῆ ἀδελφόν. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ ἀββᾶς Ἀγάθων ἔπραξε μεγαλείτερόν τι ἔρο γον, ὅστις ὑπῆρχεν ὁ μᾶλλον ἐμπειρότατος ἀφ᾿ ὅλους τοὺς μοναχοὺς κατ' ἐκεῖνον τὸν καιρόν, καὶ ἐτίμα ὑπὲρ πάντας τὴν σιωπὴν καὶ τὴν ἡσυχίαν. Οὗτος ὁ θαυμάσιος ἀπῆλθεν ἐν και ρῷ τῆς πανηγύρεως νὰ πωλήσῃ τὸ ἐργόχειρον αὑτοῦ εἰς τὴν Αλεξάνδρειαν, καὶ εὗρεν εἰς τὴν ἀγορὰν ξένον τινὰ ἐῤῥιγμές

νον καὶ ἀσθενοῦντα, τὸν ὁποῖον λαβών, ἐμίσθωσεν οἶκον καὶ ἐκάθισε μετ' αὐτοῦ, καὶ ἐργαζόμενος ταῖς ἰδίαις χερσί, καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ἐργοχείρου ἐξοδεύων εἰς αὐτόν, ὑπηρέτησεν αὐτὸν μῆνας ἔξ, ἕως οὗ ὁ ἀσθενὴς ἐγένετο ὑγιής. Οὗτος ὁ μακά ριος ἔλεγεν, ὡς διηγοῦνται, ὅτι ἤθελον νὰ εὕρω λωβόν τινα, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ δώσω τὸ σῶμά μου, καὶ νὰ λάβω τὸ τοῦ ἐκείνου. Αὕτη εἶναι ἡ τελεία ἀγάπη. Οσοι φοβοῦνται τὸν Θεόν, ἀγαπητέ, εὐκόλως προθυμο ποιοῦνται καὶ προνοοῦσι νὰ φυλάξωσι τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, καὶ ἐὰν συμπέσῃ περίστασις νὰ ἐκπληρώσωσιν αὐτὰς καὶ διὰ τῶν ἔργων, εὐχαρίστως υποφέρουσι πάντα κίνδυνον χάριν αὐτῶν. Ἐδέσμευσεν ὁ Κύριος ἡμῶν τὴν τελειότητα τῶν ἑαυτοῦ ἐντολῶν καὶ ἐκρέμασεν εἰς δύο μόνον ἐντολάς, εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Θεοῦ, καὶ εἰς τὴν ἀγάπην τῆς εἰκόνος αὑτοῦ· καὶ ἡ μὲν πρώτη φέρει εἰς καλὴν ἔκβασιν τὸν σκοπὸν τῆς θεωρίας τοῦ πνεύματος, ἡ δὲ δευτέρα τὴν θεωρίαν καὶ τὴν πρᾶξιν· καθότι ἡ θεϊκή φύσις εἶναι ἁπλὴ καὶ ἀσύνθετος καὶ ἀό- ρατος καὶ ἀνενδεής, ὥστε ἡ συνείδησις δὲν χρειάζεται εἰς τὸν συλλογισμὸν αὐτῆς τὴν σωματικὴν πρᾶξιν, ἢ ἐνέργειάν τινος καὶ παχύτητα ἐννοιῶν· ἐπειδὴ καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς εἶναι ἁπλῆ καθὼς εἶναι ἁπλῆ καὶ ἡ προσκυνητὴ ἁγία Τριάς, καὶ δι' ἑνὸς μέρους τοῦ νοὸς ἐνεργεῖ τὴν ὑψηλοτέραν ἐνέργειαν τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ἡ δὲ δευτέρα ἐντολή, ἥτις ὑπάρχει ἡ φιλανθρωπία, ἐνεργεῖται κατὰ τὸ διπλοῦν τῆς φύσεως αὐτῆς, ἤτοι κατὰ τὴν πρᾶξιν καὶ τὴν θεωρίαν, οὕτω καὶ ἡ φροντὶς τῆς ἐκπλη ρώσεως αὐτῆς εἶναι διπλή λέγει δέ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκε πληροῦμεν ἀοράτως διὰ τῆς συνειδήσεως, πρέπει ἐπίσης να ἐκπληρώσωμεν καὶ διὰ τῆς σωματικῆς πράξεως, καὶ ὄχι μό νον φανερῶς ἀλλὰ καὶ κρυπτῶς· καὶ πάλιν ὅτι τελειοῦται διὰ τῶν ἔργων, πρέπει ἐπίσης νὰ τελειωθῇ καὶ διὰ τῆς συν νειδήσεως. Καὶ καθὼς ὁ ἄνθρωπος συνίσταται ἀπὸ δύο μέρη, ἐκ σώς

ματος καὶ ψυχῆς, οὕτω καὶ ὅλα αὐτοῦ τὰ ἔργα διπλῆν φροντίδα ἔχουσι κατὰ τὸ διπλοῦν τῆς καταστάσεως αὑτοῦ καὶ ἐπειδὴ ἡ πρᾶξις προηγεῖται τῆς θεωρίας εἰς πᾶσαν περίο στασιν, ἀδύνατον εἶναι νὰ ὑψωθῇ τις εἰς τὴν θεωρίαν, ἐὰν δὲν τελειώση πρῶτον δι' ἔργου τὴν πρᾶξιν· καὶ δὲν τολμά νὰ εἴπη τις διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἀγάπης τοῦ πλησίον, ὅτι κατορθώνει αὐτὴν εἰς τὴν ψυχήν, ἐὰν δὲν ἐκπληρώσῃ αὐτὴν διὰ σωματικοῦ ἔργου κατὰ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, καὶ κατὰ τὸν καιρὸν καὶ τὸν τόπον, ὅστις παρέχει ἀφορμὴν εἰς τοῦτο· διότι τότε πιστεύεται καὶ γνωρίζεται, ὅτι διαμένει ἡ εἰς τὴν θεω ρίαν ὑπάρχουσα ἀγάπη· καὶ ἀφοῦ εἰς αὐτὰ γίνωμεν πιστοί καὶ ἀληθινοί κατὰ τὸ δυνατόν, τότε δίδεται δύναμις εἰς τὴν ψυχὴν νὰ ἐκτανθῇ εἰς τὰς ἁπλᾶς καὶ ἀνομοίας ἐννοίας τῆς ὑψηλὴς καὶ θεϊκῆς θεωρίας· ὅταν ὅμως ὁ ἄνθρωπος δὲν δύο ναται να τελειώσῃ τὴν πρὸς τὸν πλησίον ἀγάπην δι' ἔργων ὁρατῶν καὶ σωματικών πράξεων, ἀρκεῖ πρὸς εὐαρέστησιν Θεοῦ καὶ ἡ μόνη διὰ τοῦ φρονήματος τελειουμένη ἀγάπη τοῦ πλησίον, καὶ μάλιστα ἐὰν διατηρῆται πιστῶς ἡ ἐργασία τῆς ἡσυχίας καὶ τοῦ ἐγκλεισμοῦ. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐκτελοῦνται ὅλα τὰ ἔργα τῆς ἡσυχίας,πρέπει τότε νὰ ἐκπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην διὰ τῆς αἰσθητῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν ἂς ἐκτελέσωμεν διὰ τοῦ σωματικοῦ κόπου, ἵνα μὴ ἡ ἐλευθερία ἡμῶν εὕρῃ πρόφασιν νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν σάρκα, ὁπότε κοπιάζομεν ματαίως διὰ τοῦ ὀνόματος τῆς ἀναχωρητικῆς ζωῆς. Ἐντεῦθεν λοιπὸν γίνεται φανερόν, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ἐκεῖνος, ὅστις στερεῖται τελείως τὴν συναναστροφήν τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὅλα τὰ πράγματα τοῦ κόσμου, καὶ ὑπάρχει προσηλωμένος εἰς τὸν Θεόν, νὰ ὑπηρετῇ καὶ νὰ διακονῇ τοὺς ἀνθρώπους. Ὅστις ὅμως ἔχει δρον καὶ κανόνα νὰ ἡσυχάζῃ κατὰ τὰς ἑπτὰ ἑβδομάδας τῆς τεσσαρακοστῆς, ἡ καθ' ἑβδομάδα, καὶ μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κανόνος του νὰ συναναστρέφηται πάλιν μετὰ τῶν ἀνθρώ

πων, καὶ νὰ παρηγορήται μετ' αὐτῶν, ὁ τοιοῦτος ἐὰν παρα μελῇ τοὺς εἰς θλίψιν καὶ στενοχωρίαν εὑρισκομένους ἀδελ φοὺς αὐτοῦ, τῇ ἰδέᾳ, ὅτι φυλλάττει τὸν κανόνα τῆς ἡσυχίας του, εἶναι ἀνελεήμων καὶ ἄσπλαγχνος· καὶ δεῖλον, ὅτι ἀπὸ ὑψηλοφροσύνην καὶ ἀπὸ τοὺς ψευδεῖς αὐτοῦ συλλογισμούς δὲν συγκαταβαίνει νὰ βοηθῇ τοὺς ἀδελφοὺς αὑτοῦ διὰ τῶν ἔργων τῆς ἐλεημοσύνης..... Γράφεις προσέτι ἐν τῇ ἐπιστολῇ σου, ὅτι ὅστις τῶν μονα χῶν θέλει ν' ἀγαπήσῃ τὸν Θεὸν περισσότερον ἀφ' ὅλα, ὀφείλει νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς καθαρότητος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ· καὶ καλῶς εἶπας, ἐὰν ὑπάρχῃς ἀρκετὸς εἰς τοῦτο· καὶ ἐπειδὴ εἶ πας πάλιν ὅτι ἡ ψυχή, ἥτις δὲν ἐνίκησεν εἰσέτι τὰ πάθη, δὲν ἔχει παῤῥησίαν εἰς τὴν προσευχήν, εἰς ἐμὲ ταῦτα τὰ δύο φαίνονται ἐνάντια, καί τοι εἰμὶ ἀμαθής· ἐπειδὴ ἐὰν δὲν ἐνί κησε τὰ πάθη, πῶς φροντίζει περὶ τῆς καθαρότητος; καὶ πῶς σὺ ζητεῖς ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν εἶναι ἴδιον αὐτῆς; καθότι δὲν γνω ρίζεται τις ἐξ ὅσον ἐπιθυμεῖ, ὅτι ἀγαπᾷ, ἀλλ' ἐξ ὅσων αγα πα, καταλαμβάνεται, ὅτι ἐπιθυμεῖ, διότι ἡ ἀγάπη φύσει προη γεῖται τῆς ἐπιθυμίας, καὶ ἐὰν δὲν ἀγαπήση τις πρῶτον, οὐδὲ θέλει ἐπιθυμήσῃ. Τὰ πάθη, ἀδελφέ, εἶναι ὡς κεκλεισμένη θύρα ἀπέναντι τῆς καθαρότητος, καὶ ἐὰν δὲν ἀνοίξῃ τις τὴν κεκλεισμένην θύραν, δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν ἅγιον καὶ καθαρὸν τόπον τῆς καρδίας. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπες, ὅτι ἡ ψυχὴ δὲν ἔχει παῤῥησίαν ἐν τῇ ὥρα τῆς προσευχῆς, ἀληθῶς εἶπας· διότι ἡ παρρησία ὄχι μόνον ὑπεράνω τῆς νεα κρώσεως τῶν παθῶν ὑπάρχει, ἀλλὰ καὶ τῆς καθαρότητος· ἡ δὲ τάξις κατὰ τὴν παράδοσιν γίνεται ὡς ἑξῆς· ἡ ἐν βίᾳ υπου μονὴ ἀντιπαλαίει πρὸς τὰ πάθη διὰ τὴν καθαρότητα, ἐὰν για κηθῶσι τὰ πάθη, ἀποκτᾷ ἡ ψυχὴ τὴν καθαρότητα, ἡ δὲ ἀλη θῆς καθαρότης ποιεῖ τὸν νοῦν ν' ἀποκτήση παῤῥησίαν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς προσευχής. Λοιπὸν ἐὰν ζητήσωμεν παρὰ Θεοῦ διὰ τῆς προσευχῆς αὐτήν,

τὴν ὁποίαν εἴπομεν καθαρότητα τῆς ψυχῆς, ἴσως εἴμεθα ὑπὸ κατηγορίαν· διότι υπάρχει σημεῖον ὑπερηφανείας καὶ οἰήσεως τὸ νὰ ζητῶμεν παρὰ Θεοῦ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ θεία γραφὴ καὶ οἱ ἅγιοι πατέρες διδάσκουσιν εἰς ἡμᾶς, καὶ αὐτὸς ὁ μοναχὸς δι' αὐτὸ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ κόσμου εἰς τὴν ἔρημον. Αλλ' ἐγὼ νομίζω, ὦ ἅγιε, ὅτι καθὼς ὁ υἱὸς δὲν διστάζει εἰς τὰς προθέ σεις τοῦ πατρὸς αὑτοῦ, καὶ δὲν ζητεῖ παρ' αὐτοῦ τόσον ἀπο- τόμως, λέγων, δίδαξόν με ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν τέχνην, ἢ δός μοι ταῦτα ἢ ἐκεῖνα τὰ πράγματα, οὕτω πρέπει καὶ εἰς τὸν μοναχὸν νὰ μὴ διακρίνη καὶ ζητῇ παρὰ Θεοῦ, λέγων, δός μοι τάδε καὶ τάδε· διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι καθώς προνοεῖ ὁ πατὴρ περὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, οὕτω καὶ ὁ Θεὸς περὶ ἡμῶν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει ἡμεῖς νὰ ταπεινώσωμεν ἑαυ τούς, καὶ νὰ λυπηθῶμεν διὰ τὰ ἁμαρτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως δι' ἔργων ἢ κατὰ διάνοιαν ἐπράξαμεν, καὶ νὰ εἴπωμεν μετά συντετριμμένης καρδίας τὸ τοῦ Τελώνου, « ὁ Θεὸς ἱλάσθητί μοι τῷ ἁμαρτωλῷ, » καὶ νὰ ἐργαζώμεθα κρυπτῶς καὶ φανερῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Κύριος ἡμῶν ἐδίδα ξεν, εἰπών, « ὅταν ποιήσητε πάντα τὰ προστεταγμένα ὑμῖν, είπατε, ὅτι ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν, ὃ ὀφείλομεν ποιῆσαι, πε ποιήκαμεν, » ἵνα μαρτυρήσῃ καὶ ἡ συνείδησίς σου, ὅτι ὑπάρ χεις ἀχρεῖος δοῦλος, καὶ ἔχεις χρείαν ἐλέους. Γνωρίζεις καὶ σύ, ὅτι τὰ ἔργα δὲν ἀνοίγουσι τὴν κεκλεισμένην θύραν της καρδίας, ἀλλ᾽ ἡ συντετριμμένη καρδία καὶ ἡ ταπείνωσις τῆς ψυχῆς, ὅταν νικῶμεν τὰ πάθη διὰ τῆς ταπεινώσεως, καὶ ὄχι διὰ τῆς περιφρονήσεως· διότι ὅστις ὑπάρχει κατὰ τὴν ψυχὴν ἄρρωστος, κατὰ πρῶτον ταπεινοῦται, καὶ φροντίζει περὶ τῆς θεραπείας τῶν παθῶν αὑτοῦ, καὶ ἔπειτα ζητεῖ νὰ γίνῃ βασι λεύς· καθόσον ἡ καθαρότης καὶ ἡ ὑγεία τῆς ψυχῆς εἶναι ἡ βα σιλεία τῆς ψυχῆς. Καὶ καθὼς ὁ ἀσθενὴς υἱὸς δὲν λέγει εἰς τὸν ἑαυτοῦ πατέρα ποίησόν με βασιλέα, ἀλλὰ φροντίζει πρώτ τον περὶ τῆς ἀσθενείας αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ γίνῃ ὑγιής, πάντως 30

ἡ βασιλεία τοῦ πατρὸς ἀνήκει εἰς αὐτόν, οὕτω καὶ δὲ ἁμαρ τωλὸς καὶ μετανοῶν, ἀφοῦ λάβῃ τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς αὐ τοῦ, εἰσέρχεται τότε μετὰ τοῦ ἐπουρανίου αὐτοῦ πατρὸς εἰς τὴν καθαρότητα τῆς φύσεως, καὶ βασιλεύει εἰς τὴν δόξαν τοῦ πατρὸς αὑτοῦ. Ας ἐνθυμώμεθα πάντοτε τὸν ἅγιον ἀπόστολον Παῦλον, ὅστις διηγεῖται τὰ ἴδια αὑτοῦ σφάλματα, καὶ κατατάττει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν εἰς τὴν ἐσχάτην θέσιν, λέγων, ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον ἵνα σώσῃ τοὺς ἁμαρτωλούς, ἐκ τῶν ὁποίων πρῶτος εἰμι ἐγώ· ἀλλὰ διὰ τοῦτο μὲ ἠλέησεν, ἵνα δείξῃ εἰς ἐμὲ πρῶτον πᾶσαν αὑτοῦ τὴν μακροθυμίαν διότι κατ' ἀρχὰς ὑπῆρξα διώκτης καὶ λοίδορος καὶ βλάσφη μος, ἀλλὰ μὲ ἠλέησε· καθότι ἀγνωῶν ἔπραξα ταῦτα. Καὶ πότε εἶπε ταῦτα; ὕστερον ἀπὸ τοὺς μεγάλους αὑτοῦ ἀγῶ- νας, καὶ τὰ δυνατὰ ἔργα, καὶ τὸ εὐαγγελικὸν κήρυγμα, τὸ ὁποῖον ἐκήρυξεν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ τοὺς συνεχεῖς θα νάτους καὶ τὰς πολυτρόπους στενοχωρίας καὶ θλίψεις, τὰς ὁποίας ὑπέφερεν ἀπό τε τοὺς Ἰουδαίους καὶ τὰ ἔθνη, καὶ ὅμως αὐτὸς εἰσέτι ἔβλεπε τὰ πρῶτα αὑτοῦ ἔργα, καὶ ὄχι μόν νον ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν ἔφθασεν εἰς τὴν καθαρότητα, ἀλλ᾽ οὔτε ἐφαντάζετο, ὅτι εἶναι ἄξιος νὰ ὀνομάζηται ἀπόστολος, διὸ καὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶμαι ἄξιος νὰ ὀνομάζωμαι ἀπόστολος· διότι ἐδίωξα τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Χριστοῦ· καὶ ὅταν ὑπὲρ πάν- τας τοὺς ἀνθρώπους ἀπέκτησε τὴν νίκην κατὰ τῶν παθῶν, ἔλεγε, στενοχωρῶ καὶ ὑποδαυλώνω την σάρκα μου, μήπως εἰς ἄλλους κηρύξας, ἐγὼ γίνω ἀπρόκοπος. Ἐὰν δὲ εἴπῃς ὅτι καὶ τὰ μεγάλα αὑτοῦ κατορθώματα διηγεῖται κατὰ μέ ρος, ἂς σὲ πείσῃ αὐτὸς ὁ Παῦλος περὶ τούτου· διότι ὁ ἴδιος λέγει, ὅτι θεληματικῶς δὲν ἔπραξα τοῦτο, οὔτε δι' εμαυτόν, ἀλλὰ διὰ τὸ κήρυγμα τοῦ εὐαγγελίου· καὶ ὅταν διηγῆται ταῦτα πρὸς ὠφέλειαν τῶν πιστῶν, συνιστά ἑαυτόν, φωνάζων καὶ λέγων, ὅτι ὑμεῖς μὲ ἠναγκάσατε· καὶ πάλιν, δὲν ὁμιλῶ

κατὰ Θεόν, ἀλλὰ μετὰ ἀνοησίας, εἰς τοῦτον τὸν τόπον τῆς καυχήσεως. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ κανῶν, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς ὁ μακάριος Παύλος, ὁ δίκαιος καὶ εὐθύς. "Ας φυλάξωμεν τοῦ τον τὸν κανόνα μετὰ ζήλου, καὶ ἂς παραιτήσωμεν τὸ νὰ ζη τῶμεν τὰ ὑψηλὰ παρὰ Θεοῦ, ὅστις δὲν δίδει ταῦτα ἁπλῶς, οὔτε χαρίζει αὐτὰ δωρεὰν εἰς τὸν τυχόντα· διότι ὁ Θεὸς γνωσ ρίζει τὰ ἐκλεκτὰ καὶ τίμια σκεύη τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ· ἐπειδὴ ὁ μακάριος Παῦλος οὐδὲ μετὰ ταῦτα ἐζήτησε τὴν βασιλείαν τῆς ψυχῆς, ἀλλ᾽ εἶπεν, ηὐχόμην εἰς τὸν Θεὸν ν' ἀποχωρισθῶ ἀγὼ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, καὶ νὰ σωθῶσιν οἱ ἀδελφοί μου· καὶ ἂν οὕτως ἐφρόνει ὁ Παῦλος, πῶς θέλομεν τολμήσει ἡμεῖς νὰ ζητήσωμεν τὴν βασιλείαν τῆς ψυχῆς πρὸ καιροῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ Θεὸς ἠξεύρει; καὶ μάλιστα ἐνῷ ἀκόμη μήτε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ἐφυλάξαμεν, μήτε τὰ πάθη ἐνικήσαμεν, μήτε τὸ χρέος ἀπεδόσαμεν ; Παρακαλῶ λοιπόν, ἅγιε, μὴ συλλο- γισθῇς ποτε τοῦτο, ἀλλ' ἐξόχως ἂς ἀποκτήσωμεν ὑπομονὴν εἰς τὰ ἐπερχόμενα δεινά, καὶ μετὰ μεγάλης ταπεινώσεως καὶ συντριμμοῦ καρδίας ἂς ζητήσωμεν τὴν συγχώρησιν τῶν ἡμε τέρων ἁμαρτιῶν καὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς ψυχῆς. Ἔγραψέ ποτέ τις ἐκ τῶν ἁγίων, ὅτι ὅστις δὲν στοχάζεται ἑαυτὸν ἁμαρτωλόν, ἡ προσευχὴ αὐτοῦ δὲν εἶναι εὐπρόσδεκτος εἰς τὸν Θεόν. Αλλ' ἐὰν εἴπῃς, ὅτι τινὲς τῶν πατέρων ἔγρα ψαν, τί εἶναι καθαρότης ψυχῆς, καὶ τί ὑγεία, καὶ τί ἀπάθεια, καὶ τί θεωρία· σοὶ λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι ἔγραψαν μὲν περὶ τού των, ὄχι ὅμως ἵνα ζητήσωμεν ταῦτα πρὸ τοῦ ἁρμοδίου καιροῦ διότι ὑπάρχει γε γραμμένον, ὅτι ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ δὲν ἔρω χεται διὰ παρατηρήσεως· ἐπειδὴ ὅσοι εὑρέθησαν ἔχοντες τοῦτο τὸ φρόνημα, ἔπεσαν εἰς ὑπερηφανίαν. Ἡμεῖς, ἀγα πητέ, ἃς καταγινώμεθα εἰς τὰ ἔργα τῆς μετανοίας διὰ και θαρᾶς πολιτείας, ἥτις εὐαρεστεῖ εἰς τὸν Θεόν, καὶ τὰ χαι ρίσματα τοῦ Θεοῦ ἔρχονται ἀφ' ἑαυτά, ἐὰν ἡ καρδία ὑπάρχη καθαρὰ καὶ ἀμόλυντος· ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῶμεν μετὰ παρατη 30*

ρήσεως τὰ ὑψηλὰ τοῦ Θεοῦ χαρίσματα, τοῦτο εἶναι ἐμπο δισμένον παρὰ τῆς ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ, καὶ ὅσοι κατὰ τοῦ τον τὸν τρόπον ἔλαβον ταῦτα, ἀπέκτησαν ὑπερηφάνειαν καὶ πτῶσιν· καὶ δὲν εἶναι τοῦτο σημεῖον, ὅτι ἀγαπᾷ τις τὸν Θεόν, ἀλλ᾽ ἀσθένειαν ψυχῆς. Καὶ πῶς δυνάμεθα να ζητήσωμεν ἡμεῖς τὰ ὑψηλὰ τοῦ Θεοῦ χαρίσματα, ἀφοῦ ὁ θεῖος Παῦλος καυχᾶται εἰς τὰς στενοχωρίας καὶ εἰς τὰς θλίψεις, καὶ τὴν μέθεξιν τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ θεωρεῖ, ὅτι εἶναι τὰ ὑψηλὰ τοῦ Θεοῦ χαρίσματα; έν Πρὸς τούτοις γράφεις ἐν τῇ ἐπιστολῇ σου, ὅτι ἠγάπησεν ἡ ψυχή σου ν' ἀγαπήσῃ τὸν Θεόν, ἀλλὰ δὲν ἔφθασας εἰσέτε ταύτην τὴν ἀγάπην, κἂν ἔχης πολλὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀγα πᾶν, καὶ ὅτι σοὶ εἶναι ποθητὴ ἡ εἰς τὴν ἔρημον ἀναχώρησις, καὶ ἔδειξας διὰ τούτου, ὅτι ἤρξατο εἰς σὲ ἡ καθαρότης της καρδίας, καὶ ἡ ἐνθύμησις τοῦ Θεοῦ ἐπιμελῶς πυροῦται καὶ θερμαίνεται εἰς τὴν καρδίαν σου· ἐὰν ταῦτά εἰσιν ἀληθῆ, εἶναι πραγματικῶς μεγάλα προτερήματα, ἀλλ' ὅμως δὲν ἐπεθύ μουν νὰ γραφῶσι παρὰ σοῦ· καθόσον δὲν ἔχουσι καμμίαν τά- ξιν· ἐὰν δὲ δι᾽ ἁπλῆν ἐρώτησιν ἐδιηγήθης ταῦτα, ἄλλη εἶναι ἡ τάξις τῆς ἐρωτήσεως· διότι ὅστις λέγει, ὅτι ἡ ψυχὴ αὐτοῦ δὲν ἔχει εἰσέτι παῤῥησίαν εἰς τὴν προσευχήν, ἐπειδὴ δὲν ἐνίσ κησεν εἰσέτι τὰ πάθη, πῶς τολμᾷ νὰ εἴπῃ ὅτι ἠγάπησεν ἡ ψυχὴ αὐτοῦ ν' ἀγαπήσῃ τὸν Θεόν; Γνώριζε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος νὰ κινηθῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἡ θεία ἀγάπη, την ὁποίαν σὺ ἐπιθυμεῖς διὰ τῆς ἀναχωρήσεως τῆς κατὰ νοῦν, ἐὰν αὕτη ἡ ψυχὴ δὲν νικήση τὰ πάθη, καὶ σὺ λέγει; ὅτι ἡ ψυχὴ δὲν ἐνίκησε τὰ πάθη, καὶ ἠγάπησεν' ἀγαπήσῃ τὸν Θεόν, ὅπερ δὲν ἔχει τάξιν· διότι ὅστις λέγει, ὅτι δὲν ἐνίκησε τὰ πάθη καὶ ἀγαπᾷ ν' ἀγάπηση τὸν Θεόν, ἐγὼ δὲν γνωρίζω τί οὗτος λέγει. Αλλ᾽ ἴσως θέλεις εἰπεῖ, ὅτι δὲν εἶπον ἀγαπῶ, ἀλλ' ἀγαπῶ ν' αγαπήσω, καὶ ὅμως οὐδὲ τοῦτο ἔχει τόπον, ἐὰν ἡ ψυχή δὲν ἔχῃ τὴν καθαρότητα. Ἐὰν θέλης νὰ εἴπῃς ἁπλῶς λόγο t

ψιλόν, τοῦτο ὄχι σὺ μόνος, ἀλλὰ καὶ ἕκαστος ἄνθρωπος ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ, ὅτι θέλει ν' αγαπήσῃ τὸν Θεόν, καὶ ὄχι μόν νον χριστιανοὶ ἠμποροῦν νὰ λέγωσι τοῦτο, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν προσκυνοῦσι τὸν Θεὸν ὀρθῶς· ἐπειδὴ διὰ τούτου τοῦ λόγου μόνον ἡ γλῶσσα κινεῖται, ἡ δὲ ψυχὴ δὲν αἰσθά νεται τὸ τί λαλεῖ. Γνώριζε, ὅτι πολλοὶ ἄρρωστοι δεν γνωρί ζουσιν, ὅτι εἶναι ἄῤῥωστοι· διότι ἡ κακία ὑπάρχει ἀσθένεια τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ πλάνη ἀπώλεια τῆς ἀληθείας, καὶ ὅτι πολ λοὶ ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι ἄῤῥωστοι εἰς τὰ τοιαῦτα, κηρύτα τουσιν, ὅτι εἶναι ὑγιεῖς, καὶ ἐπαινοῦνται ὑπὸ πολλῶν· ἐπειδὴ ἐὰν δὲν θεραπευθῇ ἡ ψυχὴ ἐκ τῆς ἀσθενείας τῆς κακίας, καὶ μείνη εἰς τὴν φυσικὴν αὑτῆς ὑγεία», εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρχεν ἐν ἀρχῇ, ὅταν ἐκτίσθη, ἀδύνατον εἶναι ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐπιθυ μήσῃ τὰ ὑπὲρ φύσιν τοῦ πνεύματος χαρίσματα· διότι ἐφ' ὅ- σου ἡ ψυχὴ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀσθένειαν τῶν παθῶν, δὲν αἰσθάνεται τὰ πνευματικά χαρίσματα, ἀλλ' οὐδὲ ἐπιθυμεῖ αὐτά. Δικαίως λοιπὸν εἶπον προηγουμένως, ὅτι ὅσοι ἐπιθυ- μοῦσι τὴν τελειότητα, πρέπει νὰ φυλάττωσι πάσας τὰς ἐντο- λάς· διότι ἡ κρυπτὴ ἐργασία τῶν ἐντολῶν ἰατρεύει τὴν ἀσε θενὴ δύναμιν τῆς ψυχῆς· καὶ τοῦτο δὲν ἐγένετο ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε· καθότι είναι γεγραμμένον, ὅτι ἄνευ ἐκχύσεως αἴ ματος δὲν ὑπάρχει ἄφεσις· ἀλλὰ κατὰ πρῶτον διὰ τῆς ἐναν θρωπήσεως τοῦ Χριστοῦ ἔλαβεν ἡ φύσις ἡμῶν τὸν ἀνακαι- νισμόν, καὶ ἐμέθεξε τῶν παθημάτων καί τοῦ θανάτου αὐτοῦ, καὶ ἔπειτα μετὰ τὸν ἀνακαινισμὸν τῆς ἐκχύσεως τοῦ αἵμα τος ἀνακαινίσθη καὶ ἡγιάσθη ἡ φύσις ἡμῶν, καὶ ἐγένετο ἱκανὴ νὰ δεχθῇ τὰς νέας καὶ τελείας ἐντολάς· διότι ἐὰν αὗται ἐδί δοντο πρὸ τῆς ἐκχύσεως τοῦ αἵματος, καὶ πρὶν ν' ἀνακαι νισθῇ καὶ ἁγιασθῇ ἡ φύσις ἡμῶν, ἴσως δὲν ἤθελον δυνηθή να ἐκριζώσωσι τελείως τὴν ρίζαν τῆς κακίας ἐκ τῆς ψυχῆς, και θὼς καὶ αἱ παλαιαὶ ἐκεῖναι ἐντολαί· ἤδη ὅμως δὲν ἔχει οὕτως, ἀλλ᾽ ἡ ἐξακολουθοῦσα κρυπτὴ ἐργασία, καὶ αἱ νέαι πνευματι

καὶ ἐντολαί, τὰς ὁποίας φυλάττει ἡ ψυχὴ διὰ τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ, ἀνακαινίζουσι καὶ ἁγιάζουσιν αυτήν, καὶ κρυπτῶς ἰα τρεύουσιν ὅλα αὐτῆς τὰ πάθη. Ὑπάρχει δὲ φανερόν, ὅτι ἑκά- στη ἐντολὴ ἰδιαιτέρως ἰατρεύει τὸ πάθος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐξουσίαν ἐπὶ τῆς ψυχῆς, καὶ ταύτην τὴν ἐνέργειαν αἰ σθάνεται καὶ ὁ ἱατρεύων καὶ ὁ ἰατρευόμενος κατὰ τὴν ὁμοιό τητα τῆς αἱμορροούσης γυναικός. Σὺ γνωρίζεις, ὦ ἀγαπητέ, ὅτι ἐὰν δὲν θεραπευθῇ τὸ ἐμ- παθὲς μέρος τῆς ψυχῆς, καὶ δὲν ἀνακαινισθῇ καὶ ἁγιασθῇ κρυπτῶς, καὶ δεσμευθῇ εἰς τὴν πνευματικὴν πολιτείαν, δὲν δύναται νὰ λάβη τὴν ὑγείαν αὐτῆς ἡ ψυχή, οὔτε θέλει ἐλευθερωθῇ ἐκ τῶν λυπηρῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, τὰ ὁ ποῖα συμβαίνουσιν εἰς αὐτήν· αὕτη δὲ ἡ θεραπεία πρέπει να γίνῃ ἐκ τῆς θείας χάριτος, καθὼς ἐγένετο εἰς τοὺς μακαρίους ἀποστόλους, οἵτινες διὰ τῆς πίστεως ἐτελειώθησαν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ. Ενίοτε ὅμως νομίμως δέχεται ἡ ψυχὴ τὴν ἑαυτῆς ὑγείαν· καθότι ἐκεῖνος ὅστις διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν καὶ τῶν ἐπιπόνων ἔργων τῆς ἀληθοῦς αὑτοῦ πολι- τείας ἐνίκησε τὰ πάθη, ἂς γνωρίζῃ, ὅτι νομίμως ἀπέκτησε τὴν ὑγείαν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, καὶ ἀπογαλακτίσθη ἐκ τῆς σω ματώσεως τούτου τοῦ κόσμου, καὶ ἐκόπη ἐξ αὐτοῦ ἡ συνή θεια τῶν παλαιῶν αὐτοῦ κακῶν ἔργων, καὶ ἀναγεννήθη εἰς τὰ πνευματικά, καθὼς ὅταν ἐν ἀρχῇ ἐβαπτίσθη, καὶ εὑρέθῃ εἰς τὴν χάριν τοῦ πνεύματος διὰ τῶν ἐννοιῶν τοῦ ἔσω ἀνθρώπου, καὶ ὑπεδέχθη αὐτὸν ἄλλος κόσμος νέος καὶ ἀσύνθετος. Οταν ἀνανεωθῇ ὁ νοῦς καὶ ἁγιασθῇ ἡ καρδία, τότε πᾶσαι αἱ ἔννοιαι τῆς ψυχῆς κινοῦνται κατὰ τὴν φύσιν ἐκείνου τοῦ κόσμου, εἰς τὸν ὁποῖον εἰσέρχεται· καὶ πρῶτον κινεῖται εἰς αὐτὴν ὁ πόθος τῶν θείων πραγμάτων, καὶ ἐπιθυμεῖ τὴν ἔνω- σιν αὐτῆς μετὰ τῶν ἀγγέλων, καὶ τὴν φανέρωσιν τῶν μυ- στηρίων τῆς γνώσεως τοῦ πνεύματος· ὁ δὲ νοῦς αἰσθάνεται τὴν πνευματικὴν γνῶσιν τῶν ποιημάτων, καὶ ἀνατέλλει εἰς

αὐτὸν ἡ θεωρία τῶν μυστηρίων τῆς ἁγίας Τριάδος καὶ τῆς οἰκονομίας αὑτῆς, καὶ τότε ἑνοῦται ὁλοτελῶς μετὰ τῆς γνώ σεως τῆς ἐλπίδος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν. Σκέφθητε λοιπὸν ἤδη, ἐξ ὅσων σοὶ ἔγραψα, ἐὰν ὑπάρχη δυνατὸν ἡ ψυχὴ ν' αγαπήσῃ τὸν Θεὸν ἐν ἀληθείᾳ, ἐφ' ὅσον εἶναι κεκλεισμένη εἰς τὴν φυλακὴν τῶν παθῶν. Δὲν ἦτο δὲ τόση ἀνάγκη νὰ ἐρωτήσῃς καὶ νὰ μάθης τὰ μυστήρια τοῦ πνεύματος· καθότι αἱ μαθήσεις καὶ ἡ γνῶσις δὲν ὠφελοῦσιν εἰς τὰ πάθη, οὔτε εἶναι ἱκαναὶ αὗται ν' ἀνοίξωσι τὴν κεκλει σμένην θύραν τῆς καθαρότητος· ἐὰν ὅμως ἀφαιρεθῶσι τὰ πάθη ἐκ τῆς ψυχῆς, φωτίζεται ὁ νοῦς, καὶ ἵσταται εἰς τὸν καθαρὸν τόπον τῆς φύσεως, καὶ τότε δὲν χρειάζεται πλέον ἐρώτησιν· διότι βλέπει καθαρῶς τὰ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ εὑρι σκόμενα ἀγαθά, καθώς συμβαίνει καὶ εἰς τὰς σωματικὰς ἡμῶν αἰσθήσεις, αἵτινες δὲν αἰσθάνονται δι' ἐρωτήσεως καὶ μαθή σεως τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων, ἀλλ᾽ ἑκάστη ἐξ αὐτῶν ἀν- τιλαμβάνεται τὴν φύσιν τοῦ ἀπαντῶντος εἰς αὐτὴν πράγμα- τος χωρὶς νὰ μεσιτεύσῃ διδαχή τις μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν αἰσθητῶν πραγμάτων. Εἰς τὸν τυφλὸν ἄνθρωπον ὅσον καὶ ἂν λέγη τις περὶ τῆς λάψεως τοῦ ἡλίου καὶ τῆς σελήνης και τοῦ χοροῦ τῶν ἀστέρων καὶ τῆς λαμπρότητος τῶν πολυτί μων λίθων, αὐτὸς μόνον ἐκ τῆς ὀνομασίας δέχεται καὶ κρίνει καὶ νοεῖ τὴν ὁποίαν ταῦτα ἔχουσιν ὡραιότητα, ἀλλ' ἡ γνῶσις καὶ ἡ διάκρισις αὐτοῦ ἀπέχουσιν ἀπὸ τὴν ἡδονὴν τῆς ὁράσεως αὐτῶν· κατὰ τὸν ὅμοιον τρόπον νόησον καὶ περὶ τῆς θεωρίας τοῦ πνεύματος· διότι ὁ θεωρητικὸς νοῦς, ὅστις βλέπει τὰ κρυπτὰ μυστήρια τοῦ πνεύματος, ἐὰν εὑρίσκηται εἰς τὴν φυ- σικὴν αὑτοῦ ὑγείαν, θεωρεῖ ἐντελῶς τὴν δόξαν τοῦ Χριστοῦ, καὶ δὲν ἐρωτᾷ καὶ μανθάνει, ἀλλ᾿ ἐντρυφᾷ εἰς τὴν ἡδονὴν τῶν μυστηρίων τοῦ νέου ἐκείνου κόσμου ὑπὲρ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ θελήματος αὐτοῦ κατὰ τὴν θερμότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐλπίδος, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὸν Χριστόν, καθὼς ἔγραψεν ὁ

μακάριος Παῦλος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπομεν, διὰ τί πλέον ἐλπίζομεν; ἀλλὰ περιμένομεν αὐτὸ μεθ᾽ ὑπομονῆς. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ περιμένωμεν καὶ νὰ ἐμμένωμεν μου ναστικῶς μεθ᾽ ἁπλότητος, περιοριζόμενοι ἐντὸς ἡμῶν, ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν ἐκτυπώματα λογισμῶν, οὐδὲ θεωρία τῶν συν- θέτων πραγμάτων· διότι ὅσα τινὰ βλέπει ὁ νοῦς, τούτων δέ χεται καὶ τὰς ἐντυπώσεις· ὅταν βλέπῃ πρὸς τὸν κόσμον, κατὰ τήν διάφορον μορφὴν τῶν πραγμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα μετεω ρίζεται, δέχεται καὶ τοὺς τύπους καὶ τὰς μορφάς, καὶ ταῦτα κατὰ τὸ μέτρον τοῦ πλήθους, καὶ κατὰ τὴν διαφορὰν τῶν ἀλλοιώσεων αὐτῶν κινοῦσιν εἰς τὸν νοῦν λογισμούς, καὶ ὅταν κινηθῶσιν οἱ λογισμοί, σφραγίζουσι τὸν νοῦν· ἐὰν ὅμως ὁ νοῦς ἀποβλέπῃ εἰς τὸν ἔσω ἄνθρωπον, ὅπου δὲν ὑπάρχει δυ νατὸν νὰ μεταχειρισθῇ τι διὰ τῆς ἀλλοιώσεως τῶν σχημά των, οὔτε τι ἐκ τῶν συνθέτων πραγμάτων διαιρεῖται εἰς τὴν ἀλλοίωσιν τῶν τύπων, ἀλλ' ὅλος ἐξ ὅλου εἶναι Χριστός, δη λον, ὅτι τότε ὁ νοῦς δέχεται τὴν ἁπλῆν θεωρίαν, ἄνευ τῆς ὁποίας κανέν πρᾶγμα δεν εὐωδιάζει τὴν αἴσθησιν τῆς ψυχῆς, καὶ ἡ ὁποία θεωρία κάμνει συνήθως τὴν ψυχὴν ν' ἀποκτήσῃ παρρησίαν εἰς τὴν προσευχήν καί ὅταν ὁ νοῦς σταθῇ εἰς τὸν τόπον τῆς ἐπιγνώσεως τῆς ἀληθείας, δὲν χρειάζεται νὰ ἐρω τῷ· διότι καθὼς ὁ σωματικὸς ὀφθαλμὸς δὲν ἐρωτᾷ πρῶτον, καὶ ἔπειτα βλέπει τὸν ἥλιον, οὕτω καὶ ὁ ὀφθαλμὸς τῆς ψυ χῆς δὲν ἐξετάζει πρῶτον, καὶ ἔπειτα θεωρεῖ τὴν γνῶσιν τοῦ πνεύματος· οὕτω καὶ ἡ μυστική θεωρία, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμεῖς, ὦ ἅγιε, μετὰ τὴν ὑγείαν τῆς ψυχῆς φανεροῦται εἰς τὸν νοῦν· ἐκείνη ὅμως ἡ ψυχή, ἥτις θέλει νὰ μάθη δι' ἐξετάσεως καὶ ἀνακρίσεως τοιαῦτα μυστήρια, πάσχει ἀπὸ ἀνοησίαν· καθότι καὶ ὁ μακάριος Παῦλος ὄχι διὰ μαθήσεως ἢ διὰ ὑλικοῦ τινος τρόπου εἶπεν, ὅτι εἶδε καὶ ἤκουσε μυστήρια καὶ ἄρ ῥητα ῥήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ ἐκφρα σθῇ, ἀλλ᾽ ἁρπαγὴ ἡρπάγη εἰς τὸν πνευματικὸν τόπον τοῦ

παραδείσου, καὶ εἶδε τὴν ἀποκάλυψιν τῶν μυστηρίων. Καὶ σὺ λοιπόν, ὦ ἅγιε, ἐὰν ἀγαπᾶς τὴν καθαρότητα, κόψον τὴν ἀγάπην ὅλων τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, καὶ εἰσελθὼν ἐργάζου εἰς τὴν ἄμπελον τῆς καρδίας σου· ἐκρίζωσον ἐκ τῆς ψυχῆς σου τὰ πάθη, καὶ ἀγωνίζου νὰ μὴ γνωρίσης κακίαν τινὸς ἀνθρώπου· ἡ καθαρότης βλέπει τὸν Θεόν, καὶ δὲν ἀνα- τέλλει καὶ ἀνθεῖ εἰς τὴν ψυχὴν ἄλλως, παρὰ ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ γνωρίζῃ τις κακίαν ἄλλου ἀνθρώπου. Ἐὰν θέλῃς νὰ γίνῃ ἡ καρδία σου τόπος τῶν μυστηρίων τοῦ καινοῦ αἰῶνος, πρῶτον Θησαύρισον σωματικὰ ἔργα, ήγουν νηστείαν, ἀγρυπνίαν, προ- σευχήν, ἄσκησιν, ὑπομονήν, καταστροφὴν τῶν πονηρῶν λο γισμῶν, καὶ τὰ τούτοις ὅμοια· δέσμευσον τὸν νοῦν σου εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ μελέτην τῶν θείων γραφῶν· θὲς ἔμπροσθεν τῶν ὀφθαλμῶν σου τὰς ἐντολὰς τοῦ Κυρίου καὶ ἀγωνίζου ἐναντίον τῶν παθῶν· ἐκρίζωσον διὰ τῆς συνεχούς προσευχής ἐκ τῆς καρδίας σου πᾶσαν εἰκόνα καὶ πᾶν ὁμοίωμα, ὅπερ πρότερον ἐδέχθης ἐκ τῆς ἐνθυμήσεως τῶν παλαιῶν σου κακῶν πράξεων· συνήθισαν τὸν νοῦν σου νὰ μελετά πάντοτε τὰ μυ στήρια τῆς οἰκονομίας τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ ἄφες ἀπὸ τοῦ νὰ ζητῇς τὴν γνῶσιν καὶ τὴν θεωρίαν, τὰ ὁποῖα ὑπερβαίνουσε τὴν διήγησιν τῶν λόγων, καὶ ἀκολούθησον τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν καὶ τὰ ἔργα τῆς καθαρότητος· ζήτησον παρὰ Κυρίου εἰς τὴν προσευχήν σου λύπην πεπυρωμένην καθ' ὅλα, ἵνα στάξῃ εἰς τὴν καρδίαν σου, καὶ ἀξιωθῇς τῆς πολιτείας τῆς διανοίας, τῆς ὁποίας ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ μέσον καὶ τὸ τέλος εἶναι ἡ διὰ τῆς ἑνώσεως μετὰ τοῦ Χριστοῦ ἐκκοπὴ καὶ ἀποφυγὴ ἐξ ὅλων τῶν ἀνθρώπων. Ἐὰν ἐν ἀληθείᾳ ἐπιθυμῆς τὴν θεωρία» τῶν μυστηρίων, ἐξάσκησον διὰ τῶν ἔργων τὰς ἐντολάς, καὶ ὄχι διὰ τῆς ἐξετάσεως καὶ μαθήσεως· ἡ πνευματική θεωρία ἐνεργεῖ ἐντὸς ἡμῶν εἰς τὸν τόπον τῆς καθαρότητος, καὶ ζήτη σον νὰ μάθης πρῶτον πῶς δύνασαι νὰ εἰσέλθῃς εἰς τοῦτον τὸν τόπον τῆς καθαρότητος, καὶ οὕτω κάμε ἀρχὴν τοῦ ἔργου.

Πρῶτον τῶν μυστηρίων ὑπάρχει ἡ καθαρότης, ἡ συνιστα μένη ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν· ἡ δὲ θεωρία εἶναι πνευ- ματικὴ ἐνέργεια τοῦ νοός, ὅστις μετὰ θαυμασμοῦ καὶ ἐκπλή- ξεως κατανοεῖ πάντα, ὅσα ἐγένοντο, καὶ ὅσα θέλουσι γίνει θεωρία εἶναι ἡ ὅρασις τοῦ νοός, ὅστις θαυμάζει τὴν οἰκονο- μίαν τοῦ Θεοῦ, τὴν ἐκτεινομένην εἰς πάσας τὰς γενεὰς τῶν ἀνθρώπων, καὶ κατανοεῖ τὰς λαμπρότητας τῶν κτισμάτων, καὶ τὴν δυσκολίαν τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ καινοῦ ἐκείνου κόσμου. ἐξ ὧν συντρίβεται ἡ καρδία, καὶ ἐναντιοῦται καὶ τρέφεται διὰ τοῦ γάλακτος τῶν νέων πνευματικῶν ἐντολῶν καθ᾽ ὁμοιό- τητα τῶν ἐν Χριστῷ νηπίων, καὶ γίνεται ἄκακος, συνηθίζει εἰς τὰ μυστήρια τοῦ πνεύματος καὶ εἰς τὰς ἀποκαλύψεις τῆς γνώσεως, ὑψούμενος ἀπὸ γνώσεως εἰς γνῶσιν, καὶ ἀπὸ θεωρίας εἰς θεωρίαν, καὶ ἀπὸ μαθήσεως εἰς μάθησιν, καὶ στερεοῦται μυστικῶς, ἕως ὅτου ὑψωθῇ εἰς τὴν ἀγάπην, καὶ ἑνωθῆ μετὰ τῆς ἐλπίδος, καὶ κατοικήσει εἰς αὐτὸν ἡ χαρά, καὶ ὑψωθῇ εἰς τὸν Θεόν, καὶ στεφανωθῆ διὰ τῆς φυσικῆς δό ξης της δημιουργίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίσθη ἐν ἀρχῇ. Η θεωρία τῶν ἁγίων ὑπάρχει ἡνωμένη μετὰ τῆς πίστεως, καὶ τρέφεται καὶ αὐξάνει διὰ τῆς τῶν θείων γραφῶν μελέτ της, ἥτις συνάγει τὸν νοῦν ἀπὸ τὸν ἐξωτερικόν μετεωρισμόν, καὶ δεσμεύει αὐτὸν εἰς τὴν ἔνωσιν τὴν μετὰ τοῦ Χριστοῦ, καθὼς τὸν τοῦ Βασιλείου καὶ Γρηγορίου, καὶ μανθάνει τὴν μυστικὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τῶν θείων γραφῶν· καὶ ὅσοι τῶν λόγων τούτων δὲν ἐννοοῦνται διὰ τῆς μαθήσεως, δεχό- μεθα αὐτοὺς διὰ τῆς πίστεως, ὡς καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν μυ στηρίων τοῦ πνεύματος, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὲρ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν κατάληψιν τῶν σωματικῶν αἰσθήσεων καὶ τοῦ νοός, ἐκ τῆς ὁποίας πίστεως γεννᾶται εἰς ἡμᾶς ἡ ἐλπὶς δι' αὐτά· καὶ διὰ μὲν τῆς πίστεως ὁμολογοῦμεν, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι κύριος καὶ δεσπότης καὶ δημιουργὸς τῶν ὅλων, διὰ δὲ τῆς γνώσεως διακρίνομεν, ὅτι πρέπει νὰ φυλάττωμεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ,

καὶ ὅτι αἱ παλαιαὶ ἐντολαὶ φυλάττονται διὰ τοῦ φόβου, καθώς ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι, ὅστις δὲν φυλάξει τὸν νόμον, εἶναι ἐπικα- τάρατος, καὶ ἐξολοθρευθήσεται ἐκ τοῦ λαοῦ, αἱ δὲ ζωοποια ἐντολαὶ τοῦ Χριστοῦ φυλάττονται διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγά- πην, καθὼς εἶπεν, ἐγὼ ἐφύλαξα τὰς ἐντολὰς τοῦ πατρός μου, καὶ μένω εἰς τὴν ἀγάπην αὐτοῦ· ἐντεῦθεν λοιπὸν γίνεται δῆλον, ὅτι ὁ υἱὸς δὲν φυλάττει τὰς ἐντολὰς τοῦ πατρὸς αὑτοῦ ἀπὸ φόβον, ἀλλ' ἀπὸ ἀγάπην· διὰ τοῦτο παραγγέλλει ὁ Κύ ριος, ἵνα ἡμεῖς φυλάξωμεν τὰς ἐντολὰς αὑτοῦ ἀπὸ ἀγάπην, ὡς λέγει, «ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολάς μου τηρήσατε, καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν πατέρα μου, καὶ ἄλλον παράκλητον πέμψει ὑμεῖν·» ἔλευσιν τοῦ παρακλήτου πνεύματος ὀνομάζει τὰ χα- ρίσματα τῆς ἀποκαλύψεως τῶν μυστηρίων τοῦ πνεύματος, καθὼς ἐδέξαντο αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι, καὶ ἐγένοντο τέλειοι τῆς πνευματικῆς μαθήσεως, ἐνῷ ὑπῆρχον ἀμαθεῖς· διότι ὠμο- λόγησε καὶ ὑπεσχέθη ὁ Κύριος, ἀφοῦ ἐρωτήσῃ τὸν ἴδιον αὑτοῦ πατέρα, νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὸν παράκλητον, ἵνα μένη μετὰ τὴν ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν καὶ τὴν κάθαρσιν μετ' αὐτῶν εἰς τοὺς αἰῶνας. Βλέπεις, ὅτι ἐκ τῆς φυλακῆς τῶν ἐντολῶν ἀξιοῦται ὁ νοῦς τῆς χάριτος τῆς μυστικῆς θεωρίας καὶ τῆς ἀποκαλύψεως τῆς γνώσεως τοῦ πνεύματος, καὶ ὄχι ὡς ὑπε- νόησεν ἡ ὑμετέρα σοφία, ὅτι ἡ ἐργασία τῶν ἐντολῶν ἐμπο- δίζει τὴν θεωρίαν τῶν θείων μυστηρίων, τὰ ὁποῖα τελειοῦνται εἰς τὴν ἡσυχίαν. Σὲ παρακαλῶ λοιπόν, ἐὰν ἠσθάνθῃ ἡ ψυχή σου, ὅτι ἔφθα σας τὴν χώραν τῆς ἀγάπης, φύλαξον τὰς νέας ἐντολὰς διὰ τὸν πρὸς τὸν θέντα αὐτάς πόθον, καὶ ὄχι διὰ τὸν φόβον διότι ὁ μακάριος Παῦλος ὅτε ἐφλέγετο ὑπὸ τῆς θείας ἀγά- πης, ἔλεγε, τί θέλει μὲ χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης τοῦ Χρισ στοῦ; θλίψις, ἢ φυλακή, ἢ διωγμὸς καὶ τὰ ἑξῆς· καὶ πάλιν, εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε μέλλοντα δύνανται νὰ μὲ χωρίσωσιν ἀπὸ τῆς ἀγάπης

τοῦ Θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Ἵνα δὲ μή νομισθῇ, ὅτι ἐπεθύμει τὸν πολὺν μισθόν, ἢ τὴν τιμήν, ἢ τὴν ὑπερβολικὴν δόσιν τῶν πνευματικῶν χαρισμάτων, καθὼς ἡ ἁγιωσύνη σου ἐπιθυμεῖς, εἶπεν, ηὐχόμην να χωρισθῶ ἐγὼ ἀπὸ τὸν Χριστόν, ἵνα σωθῶσιν οἱ ἀδελφοί μου. Καὶ ἵνα γνω ρίσης, ὅτι δὲν κατεγίνετο νὰ φθάσῃ τὴν μυστικὴν καὶ ἀνα- χωρητικὴν θεωρίαν, καθὼς ἡ ὁσιότης σου, ἀλλ' ἐπεθύμει ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πολλοὶ πολλάκις ἠξιώθησαν διὰ τῆς χά ριτος, ἄκουσον, τί λέγει εἰς ἕτερον μέρος· «ἐὰν ταῖς γλώσσ σαις τῶν ἀγγέλων λαλῶ καὶ τῶν ἀνθρώπων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν, ἡ κύμβαλον ἀλαλάζον· καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν, καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πίστιν, ὥστε όρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν είμι η διότι ἡ νομίμη θύρα, ἡ ὁποία εἰσάγει τὸν ἄνθρωπον εἰς ταῦτα, εἶναι ἡ ἀγάπη· ἐὰν ἀποκτήσωμεν τὴν ἀγάπην, αὐτὴ ἐμβάζει ἡμᾶς εἰς αὐτά, ἐὰν ὅμως ἐλπί σωμεν διὰ τῆς χάριτος ν' ἀξιωθῶμεν τούτων ἄνευ τῆς ἀγά- της, τότε βεβαίως δὲν θέλομεν ἀποκτήσει ποτὲ ταῦτα· καθότι ἡ ἀπόκτησις καὶ ὁ φύλαξ τῶν μεγάλων ἁγίων καὶ τῆς θείας πολιτείας ὑπάρχει ἡ ἀγάπη. Οταν λοιπὸν ὁ μοναχὸς ἀπο κτήσῃ τὴν ἀγάπην, εὐθὺς ἡ καρδία αὐτοῦ εἰρηνεύει, καὶ ἀνοί γεται εἰς αὐτὸν ἡ θύρα τῆς χάριτος, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Κύρ ριος ἡμῶν θέλει εἰσέλθη καὶ ἐξέλθη, καθὼς εἶπεν, ἐγώ είχε ἡ θύρα τῆς ζωῆς, καὶ δι' ἐμοῦ ὅστις εἰσέλθη, θέλει ζήσει, καὶ θέλει εὕρει νομὴν εἰς διατροφὴν τῆς πνευματικῆς αὐτοῦ ζωῆς, εἰς ἣν οὔτε ἀπὸ τὴν κακίαν, οὔτε ἀπὸ τὴν πλάνην ἐμποδίζεται, ἀλλ᾽ εἰσέρχεται εἰς πάσας τὰς ἀναβάσεις τῶν ἀποκαλύψεων τῆς γνώσεως καὶ τῶν μυστικῶν θεωριῶν, καὶ πάλιν ἡ θεία ἀγάπη ἐξάγει αὐτόν, καθὼς τοὺς ἐλευθέρους δούλους τοῦ Χριστοῦ. Ἵνα δὲ γνωρίσῃς τὴν ἀλήθειαν τού των, ὅτι ἀληθῶς ἡ πνευματικὴ ζωὴ τοῦ νοὸς εἶναι ἡ θεία θεωρία, ἄκουσον, τί λέγει ὁ μέγας Παῦλος· δὲν στέργω να

ἶμαι εἰς αὐτὴν ἄνευ τῆς ἀγάπης· ὡς νὰ ἔλεγεν, ἐὰν δὲν εἰσέλθω διὰ τῆς νομίμου θύρας τῆς ἀγάπης, δὲν θέλω ἐπι- θυμήσει αὐτήν, καὶ ἐὰν μοὶ δοθῇ κατὰ χάριν, ἐπειδὴ δὲν ἀπέ- κτησα τὴν ἀγάπην, δὲν θέλω νὰ ἔχω αὐτήν· ἐπειδὴ δὲν εἰσῆλ θον διὰ τῆς φυσικῆς θύρας, ἥτις εἶναι ἡ ἀγάπη. Πρέπει λοι πὸν πρῶτον ν' ἀποκτήσωμεν τὴν ἀγάπην, ἥτις εἶναι ἡ θεω ρία τῆς ἁγίας Τριάδος, καὶ ἔπειτα θέλομεν ἀποκτήσει φυ σικῶς καὶ τὴν θεωρίαν τῶν πνευματικων πραγμάτων. Πα ρατήρησον τὴν σοφίαν τοῦ μακαρίου Παύλου, ὅστις ἀφῆκε πάντα τὰ λοιπὰ χαρίσματα, τα διδόμενα ὑπὸ τῆς χάριτος καὶ ἐζήτησε τὴν ἀγάπην, τὴν ὑπόστασιν τῶν πραγμάτων, ἥτις ὑποδέχεται τὰ χαρίσματα, καὶ φυλάττει αὐτά, καθώς εἶπε καί τις τῶν πατέρων, ὅτι τὸ χάρισμα τῆς θεωρίας τῶν κτισμάτων ἐδόθη καὶ εἰς τὸν Μωϋσῆν καὶ εἰς πολλοὺς ἄλ λους, ὄχι ὅμως μετὰ βεβαιότητος, ἀλλὰ δι' ἀποκαλύψεως· ἐγὼ ὅμως ὅστις ἐβαπτίσθην διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος, καὶ ὑπάρχω πλήρης χάριτος, θέλω να δεχθῶ ἐντός μου ἐν απ σθήσει τὸν Χριστόν· ἐπειδὴ ὁ Χριστὸς ἐποίησε τὸν ἀνακαι νισμὸν τῆς φύσεως ἡμῶν, καὶ ἐνεδύθημεν αὐτὸν δι' ὕδατος καὶ πνεύματος, καὶ δι' ἀποῤῥήτου μυστηρίου ἤνωσεν ἡμᾶς ἑαυτῷ, καὶ ἐποίησεν ἡμᾶς μέλη τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐνταῦθα μὲν ὡς δι' ἀῤῥαβῶνος, εἰς δὲ τὸν μέλλοντα καινὸν κόσμον θέλει δώσει φυσικῶς τὴν ζωὴν καὶ εἰς τὰ λοιπὰ μέλη. Λοι πὸν διατί θέλεις καὶ ζητεῖς τὴν θεωρίαν, ἀφοῦ ὁ θεῖος ἀπό στολος καὶ οἱ πατέρες ἐθεώρησαν αὐτὴν ἀπρόκοπον ἄνευ τῆς ἀγάπης; Ἐκεῖνο δὲ ὅπερ εἶπας, ὅτι ἡ ἐργασία τῶν ἐντολῶν, ἐμπο- δίζει με ἀπὸ τὴν ἀγάπην. εἶναι φανερόν, ὅτι ἐμέμφθης τὴν ἀγάπην τοῦ πλησίον, καὶ προέκρινας τὴν θεωρίαν, καὶ ἐπι θυμεῖς νὰ ἴδῃς αὐτὴν ἐκεῖ, ὅπου δὲν θεωρεῖται. Ἀλλ' ὦ σοφώς τατε, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἴδωμεν τὴν θεωρίαν, ἐὰν αὐτὴ ἡ θεωρία δὲν δείξῃ ἑαυτὴν εἰς ἡμᾶς ἐν καιρῷ τῷ δέοντι· ἐπειδὴ

καθὼς εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἡλικίας τῆς φύσεως δέχεται ἡ ψυχὴ τὴν διαφορὰν τῆς γνώσεως, καὶ αἰσθάνεται τὰ πράγ ματα τοῦ κόσμου καὶ γυμνάζεται εἰς αὐτὰ ἡμέραν παρ' ἡμέ ραν, οὕτω συμβαίνει καὶ εἰς τὰ πνευματικά· δέχεται τις τὴν πνευματικὴν θεωρίαν, καὶ τὴν θείαν αἴσθησιν, καὶ γυμνάζεται εἰς αὐτά, καθ᾽ ὅσον αὐξάνει ὁ νοῦς εἰς τὴν πολιτείαν τῆς δια νοίας, καὶ προκόπτει καὶ προχωρεῖ εἰς τὰ ἔμπροσθεν· ἐὰν ὅμως φθάσῃ εἰς τὸν τόπον τῆς ἀγάπης, βλέπει τὰ πνευματικὰ εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφίνουσιν αὐτὸν πλέον νὰ συνέλθῃ εἰς ἑαυτόν, ὅσον καὶ ἂν ἤθελε βιασθῆ· ἀλλ' ἐὰν φαν τασθῇ τολμηρῶς, καὶ θεωρήσῃ καὶ στοχασθῇ αὐτὰ παρὰ τὸν ἁρμόδιον καιρόν, εὐθὺς τυφλοῦται ἡ νοητὴ αὐτοῦ ὅρασις καὶ βλέπει φαντασίας καὶ τύπους ψευδεῖς ἀντὶ τῆς ἀληθοῦς θεως ρίας. Ἐὰν λάβῃς ἤδη ταῦτα πάντα κατὰ νοῦν, μὴ ζητήσης τὴν θεωρίαν παράκαιρα· ἐὰν ὅμως καὶ τώρα σοὶ φαίνεται, ὅτι βλέπεις τὴν θεωρίαν, τοῦτο ὑπάρχει πλάνη τῆς φαντασίας, καὶ ὄχι ἀληθὴς θεωρία· διότι παντός νοητοῦ πράγματος για νεται ὁμοίωμα καὶ τύπος εἰς τὴν φαντασίαν κατὰ δύο τρό τους, και ψευδῆς καὶ ἀληθής, καθώς συμβαίνει καὶ εἰς τὰ σύνθετα πράγματα τοῦ κόσμου, εἰς τὰ ὁποῖα ἄλλοτε μὲν γί νεται ψευδής φαντασία, καὶ ἄλλοτε ἀληθὴς θεωρία· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ἀληθὴς ἡ θεωρία, εὑρίσκεται τὸ φῶς, καὶ ἐκεῖνο τὸ θεωρούμενον φαίνεται πλησίον τῆς ἀληθείας· ἀλλ' ὅταν συμ βαίνῃ τὸ ἐναντίον, τότε ὁ ὀφθαλμὸς βλέπει σκιὰν ἀληθείας, καὶ ὄχι ἀλήθειαν· ὅταν π. χ. βλέπῃ τις ὕδωρ, ὅπου δὲν ὑπ πάρχει ὕδωρ, ἢ βλέπῃ ὑψωμένας καὶ κρεμαμένας εἰς τὸν ἀέρα. οἰκοδομάς, ἐνῷ αὗται εὑρίσκονται εἰς τὴν γῆν· ταύτην τὴν παρομοίωσιν τῶν σωματικῶν πραγμάτων νόησον καὶ εἰς τὰ νοητὰ καὶ πνευματικά. Ἐὰν δὲν καθαρισθῇ ἡ ὅρασις τοῦ νοὸς διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, καὶ διὰ τῶν πράξεων τῶν διαφόρων πολιτειών τῆς ἡσυχίας, καὶ ἐὰν δὲν ἀποκτήσῃ τὴν τελείαν ἀγάπην, καὶ

αὐξηθῇ εἰς τὴν ἡλικίαν τῆς νέας ζωῆς τοῦ Χριστοῦ, καὶ πλη διάσῃ εἰς τὴν διαφορὰν τῆς γνώσεως τῶν πνευματικῶν ού- σεων κατὰ τάξιν, δὲν δύναταί τις νὰ γίνη ἀληθὴς θεωρητικός τῆς θείας θεωρίας· καὶ ὅσα τινὰ ὁμοιώματα νομίζει ὁ νοῦς ὅτι σχηματίζει, αὐτὸ λέγεται φαντασία, καὶ ὄχι ἀλήθεια· καὶ αὐτὸ τὸ νὰ βλέπῃ ὁ νοῦς ἄλλ' ἀντ' ἄλλου, τοῦτο συμβαί νει εἰς αὐτόν, ἐπειδὴ δὲν εἶναι καθαρός· διότι ἡ φύσις τῆς ἀπ ληθείας πάντοτε μένει αμετάβλητος, ἡ δὲ αἰτία τῆς φαντα σίας τῶν εἰκόνων ὑπάρχει ἡ ἀσθένεια τοῦ νοός, καὶ ὄχι ἡ και θαρότης. Αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τοὺς ἐξωτερικοὺς λεγομένους φιλο- σόφους, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι ταῦτά εἰσι τὰ πνευματικά, περί ὧν δὲν ἔλαβον παρὰ Θεοῦ τὴν ἀληθῆ διδασκαλίαν, ὥστε νὰ μάθωσιν αὐτά· διότι ἀπὸ μόνον τὸν σφιγμόν, καὶ ἀπὸ τὴν κίνησιν τοῦ λογιστικοῦ, καὶ ἀπὸ τὰς ἐννοίας τῶν συλλογι σμῶν τοῖς ἐφάνη ἐν τῇ ὑψηλοφροσύνῃ αὐτῶν ὅτι εἶναί τι, καὶ ὡμίλησαν μετὰ ἀπρεποῦς ὑψηλοφροσύνης περὶ τῶν φαντασιών αὑτῶν, καὶ διεμοίρασαν τὸν ἕνα Θεὸν εἰς πολλούς, καὶ εἶπον καὶ συνέγραψαν κατὰ τὴν φαντασίαν τοῦ νοὸς αὐτῶν, καὶ αὐ τὴν τὴν φαντασίαν τῆς παραφρονήσεως αὑτῶν ὠνόμαζον θεω- ρίαν τῶν φύσεων. Ἡ ἀληθὴς θεωρία τῶν αἰσθητῶν καὶ ἀναισθήτων φύσεων, καὶ αὐτῆς τῆς ἁγίας Τριάδος διὰ τῆς ἀποκαλύψεως τοῦ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἀποκτᾶται, ὅστις ἐδίδαξεν αὐτὴν καὶ ἔδει ξεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ὅταν κατὰ πρῶτον ἔκαμε τὸν ἀνα καινισμὸν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, καὶ ἔδωκεν εἰς αὐτὴν τὴν πρώτην αὑτῆς ἐλευθερίαν, καὶ διεχάραξεν εἰς ἡμᾶς νέαν ὁδόν, ὅπως διαβῶμεν διὰ τῶν ζωοποιῶν αὐτοῦ ἐντολῶν εἰς τὴν ἀλήθειαν. Οταν λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς ὑπομονῆς, καὶ τῆς ἐργασίας καὶ τῆς θλίψεως ἀποδυθῇ τὸν παλαιὸν ἄνε θρωπον τῶν παθῶν, καθὼς ἀποδύεται τὸ ἀρτιγενές βρέφος τὸ ἔνδυμα τῆς μίτρας, τότε ἡ φύσις αὐτοῦ εἶναι ἱκανὴ νὰ γί

νῇ θεωρητικὴ τῆς ἀληθινῆς θεωρίας, καὶ οὐχὶ τῆς φανταστι κῆς· τότε ὁ νοῦς εἶναι ἱκανὸς νὰ γεννηθῇ πνευματικῶς, καὶ νὰ φανῇ εἰς τὸν κόσμον τοῦ πνεύματος, καὶ νὰ δεχθῇ τὴν θεωρίαν τῆς ἑαυτοῦ πατρίδος. Η θεωρία πάντων τῶν ποιημάτων ἂν καὶ ὑπάρχῃ γλυ κεῖα, ἀλλ' εἶναι σκιὰ τῆς γνώσεως, καὶ ἡ γλυκύτης αὐτῆς δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν γλυκύτητα της φαντασίας τῶν ὀνεί ρων· ἡ θεωρία ὅμως τοῦ καινοῦ αἰῶνος, ἡ γινομένη διὰ τοῦ πνεύματος τῆς ἀποκαλύψεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐντρυφᾷ ὁ νοῦς πνευματικῶς, ὑπάρχει ἐνέργεια τῆς χάριτος, καὶ ὄχι σκιά τῆς γνώσεως, καὶ ἡ γλυκύτης αὐτῆς δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν γλυκύτητα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔγραψεν ὁ ἀπόστολος Παῦ λος, λέγων, «ὰ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε, καὶ οἷς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ητοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν, ἀλλὰ ταῦτα φανερώνει ὁ Θεὸς διὰ τοῦ πνεύματος εἰς τοὺς ἁγίους· διότι αὐτὸ τὸ πνεῦμα ἐξετάζει πάντα, καὶ αὐτὰ τὰ βάθη τοῦ Θεοῦ· καὶ αὕτη ἡ θεωρία για νεται τροφὴ εἰς τὸν νοῦν, ἕως οὗ δυνηθῇ νὰ δεχθῇ ὑψηλοτέραν θεωρίαν· καθότι ἡ θεωρία μεταφέρει τὸν νοῦν εἰς ἄλλην θεω ρίαν, ἕως ὅτου νὰ φθάσῃ ὁ νοῦς εἰς τὴν τελείαν ἀγάπην, ἥτις εἶναι τόπος τῶν πνευματικῶν, καὶ εὑρίσκεται εἰς τὴν καθαρότητα τῆς ψυχῆς· καὶ ὅταν ὁ νοῦς σταθῇ εἰς τοῦτον τὸν τόπον τῆς ἀγάπης, τότε ἐνεργεῖ ἡ χάρις, καὶ ὁ νοῦς χρειάζεται τὴν θεωρίαν τοῦ πνεύματος, και γίνεται θεωρί τικὸς τῶν κρυπτῶν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἀπὸ δύο τινά δίδεται τὸ χήρισμα τῶν ἀποκαλύψεων τῆς θεωρίας τοῦ νοός· διότι ἐνίοτε δίδεται διὰ τῆς χάριτος ἕνεκα τῆς θερμότητος τῆς πίστεως, καὶ ἐνίοτε ἕνεκα τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν καὶ τῆς καθαρότητος· καὶ διὰ μὲν τῆς χάριτος ἐδόθη εἰς τοὺς μα καρίους ἀποστόλους, οἵτινες δὲν ἠξιώθησαν τὴν ἀποκάλυψιν τῆς θεωρίας διὰ τῆς ἐργασίας τῶν ἐντολῶν, ἡ τῆς καθαρός τητος νοῦ νοὸς αὑτῶν, ἀλλὰ διὰ τῆς θερμῆς αὐτων πίστεως.

Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/124 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/125 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/126 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/127 this is chapter 1

tnnhbhhis is chapter 1 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/130 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/131 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/132

@81 PROCEMIA VARIORUM. 83

@ADMONITIO IN EPISTOLAM SECUNDAM.

I. Ex eodem codice Alexandrino, ex quo superior,
prodiit subsequens epistola. De hac Eusebius lib. I
Hist. eccl. c. 38: 'lortov &' we xal deurépa Tię elva
λέγεται τοῦ Κλήμεντος ἐπιστολὴ, οὐ μὴν ἔθ' ὁμοίως
τῇ προτέρᾳ καὶ ταύτην γνώριμον ἐπιστάμεθα, ὅτι δὲ μὴ
· τοὺς ἀρχαίους αὐτῇ κεχρημένους ίσμεν. Sciendum au-
tem est quod et secunda quædam Clementis epistola esse
dicatur: eam autem non similiter ac priorem notam esse
comperimus; quoniam nec veteres ea usos esse novimus.
Observat Cotelerius hæc Eusebii verba indiligenter
a Rufino sic reddita: Dicitur tamen esse et alia Cle-
mentis epistola, cujus nos notitiam non accepimus;
neque magis accurate ab Hieronymo Lib. de vir!
illustr. (si tamen ibi ad Eusebii verba respicit) ex-
pressa fuisse in hunc modum: Fertur et secunda
esse ez ejus nomine epistola, que a veteribus repro-
batur; Photium denique cod. 143 Hieronymi sen-
tentiain sequi, ubi ait: Que secunda ad eosdem (Co-
rinthios) dicitur, ut notha rejicitur; certe hanc se-
cundam epistolam minime ab Eusebio dici notham
et adulterinam, aut a veteribus reprobatam, sed
prima minus notam atque in citationibus a veteribus
prætermissam. Ab Eusebii mente nonnihil etiam re-
cessit Nicephorus Callisti lib. 11, c. 18, ubi de ea-
dem sic loquitur:Kal aan de abrou pépera: &motolh
τῆς προτέρας κατὰ πολὺ ἀποδέουσα· περὶ ἧς ὁ αὐτός
φησιν Ευσέβιος, μὴ ἐν ἐπιστήμῃ ταύτης τοὺς ἀρχαίους
elvat. Fertur et alia ejus epistola multe inferior prima,
de qua dicit idem Eusebius, veteres ejus notitiam
non habere. Ait quippe Eusebius eam veteribus minus
notam prima, sed non eis prorsus ignotam scribit.
II. Hic notandum, ex omnibus scriptoribus mox
citatis, nullum esse, qui duabus litteris plures Cle-
menti Romano attribuat aut attributas agnoscat. Ex
quo colligere est, Epiphanium cum hæres. 27, n. 6,
Clementem in una epistolarum suarum citat, aut
cum hær. 30, n. 15, laudat Epistolas circulares quas
(idem pontifex) scripsit, quæque in sanctis Ecclesiis
leguntur, et in quibus virginitatem docet, non alias
vel a præmissa vel a sequente memorare. Et hoc
quidem eo est probabilius, quod cum Hieronymus
Lib. de script. ecc!. tantum duas Clementis episto-
las recenseat, eas ipsas, quas Epiphanius proxime
laudavit, lib. 1 Adversus Jovinianum commendare
non dubitatur bis verbis: Ad hos (eunuchos) et
Clemens successor apostoli Petri, cujus Paulus apo-
stolus meminit, scribit epistolas, omnemque sermo-
nem suum de virginitatis puritate contexuit. Et vero
quis credat Hieronymum anno 392 in Libro de
script. eccl. in quo dala opera virorum insignium
scripta recenset, tantum duarum epistolarum Cle-
mentis inentionem fuisse facturum, si ab anno 384
contra lelvidium scribens alias ab his duabus jam
nosset. Quod si nullas alias novit, ubi Clementem
dicit omnem sermonem suum de virginitatis puri-
tate contexuisse, hyperbolico quidem, sed tamen

A familiari more intelligendus est loqui. Ubi enim ali-
qua de re quis identidem locutus est, is omnem de
ea orationem contexuisse satis familiariter dicitur.
Clemens vero cum epist. 1, n. 21, 29, 30, 38, 45,
48, 58, tum epist. 2, n. 8, 9 ac 19, ut taceam quæ
forte in foliis avulsis ea de re disserebantur, pari-
tatem, continentiam, castitatemque commendat.
Hinc et illud consequens ut, si Epiphanius atque
Hieronymus non in epistola, sed in epistolis Cle-
mentis puritatem virginitatis doceri prædicantes,
utramque indicare voluerint, parem simul an.babus,
ut ejusdem parentis, tribuerint auctoritatem. Ipse
etiam locus, quem in codice Alexandrino obtinet,
in quo cum sacris utriusque foederis libris nullum
aliud opus præter hanc et superiorem Clementis
epistolam continetur, utramque nonnullis in Eccle-
siis inter sacras Scripturas admissam fuisse indicio
est: idque confirmat 84 seu ultimus apostolorum
canon, qui quidem in catalogo librorum Novi Testa-
menti duas Clementis epistolas ponit.
III. In omnibus quidem editionibus, una Patricii
Junii excepta, δευτέρα πρὸς Κορινθίους ἐπιστολή in
scribitur: sed hæc inscriptio ad Corinttrios num ge-
nuina aut Alexandrini codicis auctoritate fulta sit,
nonnulli dubitant; maxime cum in Juniana edi-
tione, in qua primum Grace prodiit, hunc anuma pre
se ferat titulum, Fragmentum epistole secunda ex
eodem ms., nec Eusebius, Rufinus, Hieronymus ac
Nicephorus Callisti de altera loquentes Clementis
C epistola, ad quos scripta sit indicent. Verum hic
scrupulus, ex indiligentia ejus injectus, qui primæ
Clementis epistolæ a Junio editæ alteram hanc
omisso ejus titulo subnexuit, facile eximitur. Nam
cum Alexandrinus codex omnium scriptorum, quæ
in eo continentur, generalem præ se ferat indicem
eadem manu, qua totus codex scriptus est, exara-
tum; hæc altera epistola non solum in hoc indice,
sed etiam in ipsius fronte totodh mphs Kopivolous
prænotatur. Neque codici baic refragantur Euse-
bius, Rufinus, Hieronymus aut Nicephorus. Dum
enim, memorata Clementis ad Corinthios epistola
prima, proxime subjiciunt: Fertur et altera, nee
ad alios hanc alteram scriptam esse designant, e
hanc ad eosdem scriptam censentur intelligere. Aut
certe, si ad alios scriptam nossent, hæc illorum re-
ticentia merito negligentiæ culparetur. Sed et Pho-
tius, qui aliquod saltem epistolæ hujus exemplar
penes se habuit, et Damascenus, qui unum et alte-
rum nobis fragmentum illius transmisit, dum eam ad
Corinthios scriptam disertis verbis tradunt, id quod
per se innuunt Eusebii, Rufini, etc., verba,confirmant.
D
IV. Eam nihilominus nonnulli suppositionis su-
spectam habent; idque nominatim Joan. Ern. Gra-
bius Spicil. Patr. t. I, pag. 265, confici putat ex
verbis Dionysii Corinthiorum episcopi apud Eusc-
bium lib. 1v, c. 23, ad Romanam Ecclesiam sic re-

@83 AB 3. CLEMENTEN 1 PAPAN 84

A num de illis judicium ferri posset. Deinde primane
an secunda Clementis epistola ibi laudetur, non
constat. Usserins quidem dissert. de scriptis Igna-
tii cap. 10, pecado-Justini verbis secundam episto-
lam memorari putat; sed Blondellus lib. 1 De Sibyt-
lis, e. 20, sic eadem Gallice vertit, quasi primam in
eis citatam legisset. Tertio nec deest conjectur
locum illum, quem pseudo-Justinus perstringif, ad
eum pertinere, quem Irenæus lib. 1 Adv. har.
c. 3, velut ex prima epistola citat, ubi Clementem
de igne, quem Deus diabolo et angelis ejus præpara
vit, sermonem habuisse testatur. Quod si ta est,
nihil officit epistola secunde veritati. Denique ar-
gumentum ex Sibyllæ mentione petitum, valde in-
firmum esse Cotelerius erudite ostendit.
B. VIII. Item vir clarissimus nihil obatare, cente,
quominus et hæc secunda epistola pro genuino
Clementis fetu habeatur, Illam primæ subnexam et
Clementis nomine insignitam exbibet pervetustus
codex Alexandrinus, in quo nulla Clemente poste-
riora scripta continentur, Eidem suffragantur non
modo Photius, ul similem penes se habuit, sed et
ultimus apostolorum canon, qui secundam illam
epistolam non secus ac primam proxime post sacres
libros recenset. Utriusque etiam cognationem pro-
bant peculiares quidam loci ex apocryphis, ut vi-
detur, expressi. Alios mitto scriptores, qui éam
Clementis nomine laudarunt. Tantum observo, apud
Dorotheum abbatem, qui inter illos merito propter
testimonium ex ea prolatum ac Doctrine 25 inser
tum appellandus erat, in Biblioth. Patrum Climaci
loco Clementis nomen per oscitantiam librariorum
irrepsisse, Ad nos qued attinet, epistolam tanto
temporum tractu cum prima conjunctam separare,
aut nomen quod ex omni hominum memoria præ se
fert, ei abjudicare religioni nobis est. Illam piam,
utilem et Clemente non indignam esse neque ipsi
qui eam suppositionis suspicantur, negant. D
randum esset, ut integrior ad nos pervenisset.
II. Nec morari nos debet opinio eorum, quibus
Grabius incunctanter subscribit, qui, propter exor-
dium, in quo salutatio cum prece conjuncta contra
apostolorum atque ipsius Clementis morem deest.
id quod etiamnum habemus, homiliæ potius quam
epistolæ partem judicant. Non enim tanta est illa
ratio, ut veterum, qui epistolam nuncupant, summo
consensui non dicam anteferri, sed vel conferri ullo
modo valeat. Neque etiam in inquisitione temporis.
quo scripta est, nos opus est diutius distineri. Us
enim illud certo dignoscatur non admodum inter-
est, cam nullum in ea factum explicetur. Obser-
vant tamen eruditi, eam redolere tempus, quo ec-
clesiæ pace fruebantur. Primum anno 1633, Grace
tantum ad calcem epistola I, à Patricio Junio edf..
1 adjuncta Oxonii prodiit. Eam postea Latinitate
donarunt Joann. Bapt. Cotelerius et Goulfredus
Vendelinus, exindeque Græce et Latine sæpins re-
cusa est. Cotelerii interpretationi, ea qua in prima
usi sumus libertate, adhæremus,

scribentis: Hodie sacrum diem Dominicum trans- 
egimus, in quo epistolam sestram legimus; quam qui
dem perpetuo deinceps legentes, perinde atque priorem
illam nobis a Clemente scriptam, optimis præceptis
ac documentis abundabimus. Quomodo tamen ex bis
verbis id quod vult conficiatur, non est exploratum.
Hoc unum ex iis conficitur, primam videlicet Cle-
- mentis epistolam, non item hanc alleram, Corinthi
publice legi consuevisse: at ut hæc altera falsa.sit,
inde non est consequens. An id moris tunc erat, ut
emnes non apostolorum tantum, sed et apostolico
rum virorum epistola in publicis Ecclesiarum con-
ventibus legerentur; ideoque falsi arguenda sit
altera Clementis epistola,. quod in illis conven-
tibus minime lecta fuerit? Certe si valeret hu-
jusmodi argumentum, vix ambigendum videtur, 
quin eo Eusebius, Hieronymus ac Photius ad epi-
stolam istam rejiciendam usi essent, Certius autem
ex hac disparitate, qua primam in ecclesiis lectam,
alteram non lectam docemur, percipitur ratio cur
prima notior, ac celebrior altera evaserit.
V. Addit Grabius suppositionis sibi suspicionem
augeri ex loco cujusdam libri apocryphi, qui cum
epist. 1, n 23, sit laudatus, in hac epistola n. 54,
iterum citatur; quasi repetita ejusdem sententiæ
citatio idonea sit falsi suspicandi causa. Sed unum
eumdemque locum, ubi sese offert occasio, ab eo-
descriptore in eodem opere, quanto magis in di-
eris iterato citari quid mirum? Quo etiam sin-
gularior est sententia iterum prolata, eo aptior est c
ad persuadendum, epistolas in quibus pariter lau-
datur, ab uno auctore proficisci. Aut si hæc senten-
tia, quia ex libro aliquo apocrypho excerpta est, sus-
pecsam reddit secundam; curnon reddat el primam?
VI. Idem dicendum el de censura Photii, qui qui-
dem ubi premisit, Lectus est libellus, in quo Cle-
mentis epistola due ad Corinthios continebantur, ac
de prima quid sentiret ubi exposuit, subjicit de al-
tera: Secunda vero et ipsa admonitionem melioris
vitæ inducit, atque in principio Christum Dam pro
dical, Verum dicta quadam peregrina velut sacra
Scriptura subinducit, quibus ne prima quidem epi-
stola omnino veces. Et interpretationes quorumdam.
locorum alieniores profert. Ac demum de utraque
concludit: Alioquin ipsa, qua in his epistolis insunt b
sensa, nonnihil abjecta sunt, nec continentem seriam
ac consequentiam servant. Nam nihil in hac secunda
reprehendit, quod non prime cum ea commune esse
fateatur eoque pacto singularem notat utriusque
consensionem, unde ad utramque suscipiendam
Jure inducamur.
VII. Neque effoscius veritatem epistola. nostræ
impugnat illud pseudo-Justini respons, ad quaest. 74:
Si præsentis rerum status finis est impiorum per
ignem judicium, prout testantur prophetarum et apo
stolorum scripta, atque insuper Sibylle vaticinia,
quemadmodum ait B. Clemens in sua ad Corinthios
epistola. Primo enim in hoc libro ipsa tacentur Cle-
tuentis verba, qua prius essent expendenda, ut sa-

@85 PROCEMIA VARIORUM. 86

@III.
EX EDITIONE GALLANDI.
(Fet. Patr. L. 1, Venet. 1765, In-fol., p. xi.)
SYNOPSIS DISSERTATIONIS.
SECTIO I.
1. Nonnulla de Clemente R. cujus quatuor supersunt epistole. Et primum quidem de duabus ad Corinthios.
Studium in iis hic iterum evulgatis, adhibitum.
II. Prioris epistole Corinthiace præstantia et integritas asserta. Conjectura de illius interpolatione,
explose.
III. Posterioris item sinceritas astruitur et confirmatur.
IV. Adversariorum objectiones tolluntur: quarum prima e dissimilitudine styli desumpta.
V. Falso existimatur illa fuisse a sanctis Patribus reprobala. Suspecta fides Eusebii. Dionysii Corinthio-
ram episcopi locus discussus.
VI. Ejusdem epistole cum priore consensus, judice vel ipso Photio.
VII. Pseudo-Justini locus immerito objectus.
VIII. Solvuntur argumenta, quibus notham suspicatur epistolam Hermannus Venema. Clemens origine
gentils, non Judeus. Christianismus, ejus ætate, longe lateque propagatus. Epistola 1 locus insignis da
Christi divinitate propugnatus.
IX. Tempus quo utraque epistola scripta fuerit, inquiritur.
SECTIO II.
X. Ejusdem Clementis Epistola 2 ad Virgines, nuper edita. Nova recensione hic denuo typis excuse.
XI. Argumenta quibus harum epistolarum ingenuitas confirmatur, alia externa, interna alia. Epiphanii
testimonium excutitur ac defenditur.
XIl. Testimonium item Hieronymi expensum, illustratum assertumque. Aliis etiam nonnullis Patribus
antiquioribus eadem epistola haud incomperte.
XIII. Characteres interni propositi. Aliquot sententia Syriacarum epistolarum, in Corinthiacis quoqite
accurrunt. Eadem utrobique scribendi et ratiocinandi methodus. Mores denique vere apostolici.
XIV. Diluitur de Grapte cujus mentio apud Hermam, Clementis Romani uxore, lepidum Hermanni Ve-
neme commentum. Duo epistola 1 ad Corinthios loca vindicata. Quæ vero Virginibus inscribuntur, Græcis
litteris fuisse primum exarate perhibentur, Ecclesia in pace constituta.

@SECTIO I.
DE DUABUS EPISTOLIS AD CORINTINOS.

I. Clemens Romanus, sanctorum Patrum quot- 
quot exstant vetustissimus, neque uno nomine
primus, chorum ducit: vir plane apostolicus, ab
ipsis nempe apostolis institutus, Petri quoque disci-
pulus et Pauli cuvapyós; cui proinde ab iisdem
apostolorum principibus evangelium ipsorum san-
guine recens signatum, concreditum fuisse perhi-
betur; cujus scripta tantum non Osómvevota; cujus
denique nomen, dum adhuc in terris ageret, Spiritu
sancto testante", scriptum erat in libro vita. Hic
igitur summus Ecclesiæ universæ pontifex, pastor
et doctor egregius, plura sane perscripserit aposto-
licæ doctrinæ monumenta, quibus. Christianam re-
ligionem illustraret confirmaretque: verum ex his
aihil ferme aliud est reliqui nisi quatuor Epistolæ,
quibus fidei ac pietatis institutionem quam ab

A apostolis hauserat, sancte custoditam et religiose
servatam, fideliter ad nos usque transmisit,, Harum
duæ priores Corinthiis inscriptæ, circa elapsi sæculi
medium; duæ vero posteriores de virginitate per-
tractantes, nuper demum e bibliothecarum tene-
bris erutæ, in lucem prodierunt. De utrisque no-
bis agendum. Nunc vero de duabus epistolis Co-
rinthiacis.
Has itaque anno 1633, e vetustissimo ms. codice
Alexandrino edidit Oxonii primus omnium Patri-
cius Junius priorem quidem, addita Latina ver-
sione notisque illustratam; posterioris vero reli-
quias Græce tantum ad calcem rejectas. Quo vero
suum pensum rite absolveret editor, voces deper-
ditas, ut ipsemet in præfatione testatur, et litteras
vetustate exesas, spatiis et interstitiis accuratis-

sime dimensis, supplevit et minio rubro notavil; eo nimirum consilio, ut quæ la laceris membranis temporis injuria consumpta desiderabantur, ab iis quæ addita vel suppleta fuerint lectores facilius secernerent. Quæ quidem supplementa Juniana posteriores editores, ut nacimulis clausa typis im- primerentur, diligenter curarunt. Magna enim- vero et laudanda Junii solertia, si fides ipsi adhi- benda, Verum secus sentiunt de eo deque ejus la- bore in describendo ms. Alexandrino viri longe doctissimi, Wollonus (4) in primis, Millius (2) et Grabius (3): ut proinde minus recte censuerit Fel- lus (4), actum scilicet irrito conatu acturun fuisse illum, qui post Junium ad exemplar Alexan- drinum omnia denuo exegisset; siquidem, subdit, ea babetur de eruditione, industria et fide D. Junii B apad omnes fama, ut eamdem suspicione aliqua labefactare, non iucivile modo, sed iniquum pror- sus videatur. Ai pretium fuerit operæ hic in medium proferre, quæ de Juniana Clementinarum Epistolarum edi- tione fuere ab ipso Grabio adnotata. Sic autem se habent (5): Quæ ex collatione (ms. codicis Alexan- drini) emendationem præbent, ad hæc fere capita reducuntur. 1. Nonnulla in editis omittuntur quæ in prototypo exstant, ut ex versione Latina constat. II. Haud pauca vocabula litteris miniatis eduntur, quæ in codice exstant; quod factum esse a typo- thetis verisimile est. II. Sunt haud pauca, quæ non recte exscripsit editor. IV. Nonnulla aliter scripta sunt, quam editor repræsentavit ex singu- Lari quadam ejus opinione; qua adduci non potuit, ut scriptionem veterem aliter exhiberet, quam se- condum vulgarein scribendi morem. V. Sæpe cum ipse male exscripserit, correctionem ex conjectura addit ad marginem; quæ correctio in ipso codice reperitur. ▸ Hactenus Grabius. Quibus ergo vitiis laborant editiones ferme omnes, utpote quæ fuere ad Junianam exacta: quod quidem liquido patet ex Wolloniana, omnium emendatissima. Hæc igitur Cantabrigiensis satis luculenta Excosts in vulgus prodiit anno 1718, summa cura Henrici Wottoni elaborata. Eam enim haud semel exigens V. C. ad fidem ms. codicis Alexandrini, adhibito ellam Junii edito cum eodem codice a Millio atque D a Grablo collato, Junianum textum quem cæteri editores sunt secuti, octogies emendavit supplevit que; quæ vero aberant a ms. exemplart, atque a Junio litteris miniatis designabantur, minutioribus typis imprimenda curavit. Sed præstat Woltonum ipsum audire, qui consilium studiumque suum in hac editione adornanda hisce verbis exponit (6): Cum primum mecum decrevissem editionem S. Clementis in me suscipere, Grabii Milliique exem- 31. {(1) Prolegom. ad Bibl. polyglott., Sect. x, § (2) Apud Russel., edit. PP. Apost., tom. 1, part. I, p. 256. 13). Prolegom. ad vers. LXX, cap. n, § 1.} plaria quae eorum uterque cum ms, codice quam accurate contulerat, mihi comparavi, atque iHorum collationes et emendationes diligenter ad oram libri mei adnotavi. Quod cum egissem, ms. codi- cem quanta fieri potuit diligentia plus quam semel de novo contuli; quem, cum unicus sit, usque ad litteram secutus sum, præterquam in abbreviatio nibus, quas hoc in loco potius adnotandas duxi. Hujusmodi sunt: Σ pro Beds, KE pro Kopios, E ΘΣ Θεός, Κύριος, pro Ἰησοῦς, ΧΣ pro Χριστός, ΠΝΑ et ΠΝΣ pro Πνεῦμα et Πνεύματος, ΟΥ̓͂ΝΟΣ pro οὐρανός, ΑΠΟΣ pro άνθρωπος, ΙΣΑ et IHΛ pro Ισραήλ, IAM pro Ιερουσαλήμ, ΠPA pro πατέρα. Ubi vero codex ms. discedit a vulgari scribendi ratione, vel parum recte se habet, veram ac usitatiorem scribendi ra- tionem, ut et lectiones, emendationes et conjectu- ras Junii, Boisii, Cotelerii, Felli, Colomesii ac Cle- rick, inter variantes lectiones posui. Plurimis etiam in locis textum emendavi et suæ integritati restitui, ubi parum recte a Junio describebatur. - Quæ me ad hanc editionem suscipiendam præcipue impulerant, hæc fuerunt: ne deesset emendation Græci textas editio, etc Banc autem Wottonia- nam editionem, omnium licet accuratissimam, qui deinceps epistolas Clementinas typis excuderunt viri eruditi, si Richardum Russelium excipias, præteriere inconsultam. Quod quidem mirum, sin minus de reliquis, al saltem de Clerico qui eamdem præ manibus habuit: ex ea enim selectiores Boisil adnotationes a Wottono tum primum editas descri- psit, quas in secundam Amstelodamensem Patrum apostolicorum editionem Cotelerianam transtulit. At eo in primis nomine illam insuper babuisse videtur Clericus, quod editor Cantabrigiensis tum Eduardi Bernardi notulas quíbus Epistolæ 1 adbevelav ele- vare conatus est exsullarit, tum ipsummet Cleri- cum identidem haud immerito castigarit. Quandoquidem vero Russelii mentio incidit, lud interest adnotare, industrium hunc editorem in suis Patrum apostolicorum operibus genuinis, Lon- dini anno 1746 evulgatis, Wottonianani editionem præ cæteris sibi sequendam jure censuisse. Qui et ad calcem secundæ partis voluminis 1 laudabill consilio pleraque subjecit adnotata, ex Joannis Millii apographo accurate ad ms. codicis Alexan- drini fidem exacto descripta: quæ quidem adno- tata Wottonum prætermisisse, quamvis et ipse apo- graphum Millianum sibi comparasse asseveret, miror enimvero; eo vel maxime quod nonnulla in iis reperiantur, quibus ex eodem ms. vetustissimo codicum editorum lectio passim exactior red- ditur. Neque porro illud prætermittendum, V. C. Joanni Ludovico Frey, qui anno 1742 Epistolas Patrum {(4) Præfat. ad epist. 1 Clem., edit. Oxon., 1869. (5) Apud Woltonuin ad calcem epist. Clem., pag. 102. (6) Præfat., p. ccVII. Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/45 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/46 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/47 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/48 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/49

@99 AD S. CEMENTEN I PAPAM 100

Jane censes? Quasi vero, ut cum viro docto re- (38) spondeam (58), justam suspicionis ansam ejusdem nenitentias repetitio praebeat. Quod si res ita se ha beret, mesum profecto esset de pluribus veterum imdabiis monumentis, in quibus passim unus idem- que auctor, sive in ipso opers, sive etiam in variis, eadem Scripturarum loca easdemque sententias pro renata sibi repetenda esse duxit. Cujus quidem rei exemplum quod mihi nunc succurrit, apud Justinum Martyrem eam in utraque Apologia tam in Dialogo cam Tryphone, luculentum satis habetur. Quid porro vetat, quo minus pro temporis institutique ratione anam eamdemque sententiam in eodem pseudo-Justini locum adnotavit nuperus operum S. Justini editor Parisiensis: Cum Sibyllini ver B sus, inquit, referantur in Constitut. apostol. lib. v, quod opus sub nomine Clementis ferebatur, conjici posset nostrum hunc scriptorem, memoria effluente existimane, bee Sibylla testimonium quod in Con- stitutionibus apostolicis legerat, in Epistola ad Co- rinthios exstare. Si minus placeat hæc conjectura, illud saltem cum doctissimis viris asseverare non dubitabo, nostrum scriptorem minime cum eis fa cere, qui ejus testimonie utuntur, ut Epistolam S. Clementis secundam minime genuinam esse pro- bent, sed hominis fetum cui noti erant Sibyllini de extremo judicio versus, multe recentioris S. Cle- mente: Ut omittam pseudo-Justinum in ambiguo religion, tram B. Clementis Epistolam citaverit quis ignorat multa Sibylla oracula, propheticis sen- tentiis consentanea, attribui solita fuisse, antequam prodirent carmina illa Sibyllina? Quelles non videtur facinus suscepturus, aut saltem opa tos fraudis exitus habiturus, nisi jam tum animis insedisset anticipata de Sibyllinis prædictionibus opinio. Hactenus vir ille doctus. Qui autem hac de re plura scire gestiunt, eos ad scriptores modo lau- datos remittimus. VILL. Reliquam est ut alius adversarii neque in- celebris neque indocti, Hermanni Venemæ, obje- clationibus occurramus, quibus hujus Epistolae qua de agimus, integritas vehementius impetitur. Et in prima quidem Epistolarum suarum (43) quarum mo do meminimus, in eo totus est vir clar. quo probet, D non tantum Hieronymum doctorem maximum ad secundam Epistolam Clementinam respexisse, dum nos edocuit S. Clementem ad spirituales et evange licos eunuchos scripsisse, omnemque pene sermonem suum de virginitatis puritate contexuisse, verum etiam S. Epiphanium in eamdem oculos habuisse intentos, dum de ipsius Clementis Epistolis encyclt- cis sermonem habuit. Nec ita multo post, sui peni tus oblitus vir eruditus, quod profecto mirari sub-

=(42) Quest, aa orthod, Respons. ad quest. Lxxiv, inter. Opp. S. Just. M.
=(43) Epist. I, ad cel. P. Wesseling, $ 10, p. 15.
=(44) Epist. II, ad cl. T. Hemstlerus., 20, p. 76.

A veritati locum objiciant e pseudo-Justino desum ptum, qui sie se habet (42): Κι της παρούσης κατα- στάσεως τὸ τέλος ἐστὶν, ἡ διὰ τοῦ πυρὸς κρίσις τῶν ἀσεβῶν, καθά φασιν γραφαί προφητῶν τε καὶ ἀπο στόλων, ἔτι δὲ καὶ τῆς Σιβύλλης, καθώς φησιν ὁ μας κάριος Κλήμης ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῇ, κ.τ.λ. Si præsentis rerum status finis, est impiorum per ignem judicium, prout testantur Scripture pro- phetarum et apostolorum, atque insuper Sibylla, ut ait beatus Clemens in Epistola ad Corinthios, etc.. Ad quae quidem verba plura erudite observal Cote- lerius, atque ex eo Coutantius aliique. Verum, iis missis, in medium proferre libet, quæ ad hunc opere, adeoque magis si diversa illa sint, recitet iterum idem auctor? Imo vero, quo singularius est effatum rursus in medium adductum, eo conduci- bilius evadit ad suadendum unum esse auctorem epistole utriusque, in quibus relatum pariter com At enim sententiam illam de qua disputamus, ex epere aliquo pseudepigrapho exceptam novimus. Quasi vorn alleujus operis auctoritas propterea mi- nuatur, quod illius scriptor quadam vere dicta et agumento quod jam tractat apprime congrua, ex Mirena canonice forte adduxerit. Viri eruditisai- verbis uter (50). Ne, it contra secundam epi- stolan hac ratio vim habeat, jais de prim quoque integritate conclamatum est. Quid quod Photii cen sura epistolas utriusque consensionem, ad loca que dam apocrypha quod attinet, confirmans, utriusque item unum eamdemque auctorem agnoscit? En per- acre de his Clementinis epistolis critici hujus ju- dielum (40): Secunda, inquit, dicta quædam pere grina silute sacra Scriptura subinducit, quibus ne epistola quidem prima omnino vacas. Et interpreta- tiones quorumdam locorum alieniores profert. Hinc de utraque ita demum concludit: Alioquin ipsa quae in his epistolis insunt sense, nonnihil abjecta sunt, nee continentem seriem ac consequentiam servant. Videane nihil in posteriore notare Photium,quod non et priori eum ea esse commune pronuntiet? Photius igitur, ut jure arguit Contantibs, utriusque hac in re consensum indigitans, ad utramque pariter su- seipiendam nos quodammodo inducit, hortatur, perurget. Hactenus cum Grabio sumus in primis congressi; qui tamen deinceps animum mutasse perhibetur: siquidem alibi (41) locum ex Epistola II, et quidem tanquam Clementinum acceptum, contra Luca Mellierii Artemonii seu Samuelis Crellii cavillatio- nes seriter propugnat: adeo ut sive Grabianæ sen- tentie patronis, sive vel ipsi Grabio nihil reliqui esse videatur. VII. Sunt insuper, qui secundæ hujus Epistolæ it, plura congerit (44) quibus evincat, alium om-

(38) Coulant., Epist. Rom. Pontif., pag. 39, § v. (39) Mill., Prolegom. ad N. T., i. 147. (40) Bibl. cod. CXXVI.mat.5.3 (41) Annot. ad G. Bulli defens. Rd. Nic., séct. II, cap. 3, 5, pag. 62.

Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/51 Σελίδα:Patrologia Graeca vol 1.pdf/52

 Αυτό το κείμενο 
 εμφανίζεται 
 στην πρώτη στήλη.

Αυτό το κείμενο εμφανίζεται στην δεύτερη στήλη του κειμένου.

Και εδώ είναι το κείμενο που εμφανίζεται στην τρίτη στήλη.

minis. His alias ipse, et discipuli ejus adjungebant obscenitates, turpitudinesque æterno damnandas silentio. Illas tamen Eusebius 13 his paucis, nec in- honestis, verbis comprehendit: Nihil tam impurum aut esse aut excogitari potest, quod flagitiosissima illorum, Simonis discipulorum, secta longo inter- vallo non superet, dum miseris atque omni scelere coopertis mulieribus illudunt. Origenisi credideris, Simon Quo plures sibi pararet discipulos, sustulit de sua doctrina mortis

Lib. 11 Hist. cap. 13. 13 Lib. 11 Hist. cap. 13. "Justin. Apof. 1, n. 26, et Euseb. lib. it Hist Lib. vi cap. 13.

ipsique superpositam statuam illam, de qua Justi nus aliique Patres antiquissimi mentionem olim fecerunt. Utut sit, primus ille hæresiarcharum parens Si- mon Magus, a primo apostolorum principe, Simo- ne Petro, perculsus, victus prostratusque est : Jn Judæa, inquit Eusebius ", a Petro apostolo con- victus est, omniaque ejus maleficia patefacta, lon- gissime trans mare fugam arripuit. Hunc autem Ro- mam fugientem apostolus insecutus, ibidem illum {Lib. 11 Hist. cap. 13. 13 Lib. 11 Hist. cap. 13. "Justin. Apof. 1, n. 26, et Euseb. lib. it Hist Lib. vi cap. 13.}

@PATROLOGIÆ

CURSUS COMPLETUS, SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM, SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM, SIVE LATINORUM, SIVE GRÆCORUM, QUI AB EVO APOSTOLICO AD ETATEM INNOCENTII III (ANN. 1216) PRO LATINIS ET AD PHOTII TEMPORA (ANN. 863) PRO GRÆCIS FLORUERUNT: RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA ECCLESIÆ SAECULA ET AMPLIUS, JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARHSQUE LECTIONIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUE TRIBUS NOVISSIMIS SECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS AUCTA; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOROS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUÁ VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; INNUMERABILIBUS INDICIBUS LOCUPLETATA; SED PRÆSERTIN DUOBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVE PATER, VERUM AUTEM UNUSQUISQUE PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURÆ SACRE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, CETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS, CHARTE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM,

PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ETATES,

LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM. SERIES GRÆCA IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIE GRÆCÆ A S. BARNABA AD PHOTIUM, ACCURANTE J.-P. MIGNE, Bibliotheca eleri universN, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIÆ ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE. PATROLOGIA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESIE, IN DUAS PARTES DIVIDITUR, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRECO-LATINA; LATINA, JAM PENITUS EXARATA, VIGINTI ET DUCENTIS VOLUMINIBUS CONSTAT, CENTUMQUE ET VILLE FRANCIS VENIT. GRÆCA DUPLICI EDITIONE TYPIS MANDATA EST. PRIOR GRECUM TEXTUM CUM VERSIONE LATINA LATERALIS COMPLECTITUR, ET FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NUMERUM. POSTERIOR AUTEM VERSIONEM LATINAM TANTUM EXHIBET IDEOQUE IN- TRA QUINQUAGINTA CIRCITER VOLUMINA RETINEBITUR. UNUMQUODQUE VOLUMEN GRECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUINQUE FRANCIS 80LUMMODO EMITUR UTROBIQUE VERO, UT PRETII HUJUS BENEFICIO FRUATUR EMPTOR, COLLECTIONEM INTEGRAM GRECAM VEL LATINAM CONDUCAT NECESSE ERIT; SECUS ENIM, CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLITU DINEM NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRETIA EQUABUNT. PATROLOGIE GRECE TOMUS I. S. CLEMENS ROMANUS. EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIA DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM SEU PETIT-MONTROUGE.

1857

@SECULUM I.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΠΑΠΑ ΡΩΜΗΣ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ S. CLEMENTIS I, PONTIFICIS ROMANI, OPERA OMNIA, CUM GENUINA, TUM DUBIA ET ALIENA, QUE GRECE IN PROPRIO IDIOMATE, VEL, DEPERDITO TEXTU GRECO, SYRIACE ET LATINE TRANSLATA TANTUM EXSTANT ET EJUS NOMINE CIRCUMFERUNTUR: ACCURANTE J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECE CLERI UNIVERSE SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIE ECCLESIASTICE BAMOS EDITORE. TOMUS PRIMUS. VENIT 10 FRANCIS GALLICIS. EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IN VIA DICTA D'AMBOISE, PROPE PORTAM LUTETIÆ PARISIORUM VULGO D'ENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE. 1857

@ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO I CONTINENTUR. SCRIPTA GENUINA. S. CLEMENS I PONTIFEX ROMANUS. Epistola I ad Corinthios. Epistola II. 199 329 Epistolæ dum ad virgines (Syriace et Latine), interprete D. Cl. Villecourt, S. R. E. cardinali. 349 SCRIPTA DUBIA. Constitutiones apostolicæ. Recognitiones. 509 1157 LECTORI. Prodeunt feliciter, erudite Lector, hæc nostri Clementis Opera, sive genuina, sive ipsi supposita, ab omnibus antiquitatis ecclesiasticæ studiosis tanti facienda. Hæc quæ antea, hic illic sparsa, in bibliothecarum angulis delitescebant et pene sigillatim sepulta jacebant, nos primi in unum collegimus et nova luce donavimus. Grandis quidem labor, sed cui, an- nnente Deo, non impares fuisse confidimus. Hæc nobis sit merces nos de religione Chri- stiana bene meritos fatearis. Vale et nostris conatibus fave.

Ex Typis MIGNE, a Petit-Montrouge.

DISSERTATIO

DE OMNIBUS GENERATIM

PRIMI ECCLESIÆ SECULI SCRIPTORIBUS.

(D. LE NOURRY, Apparatus ad Bibliothecam maxinam, Parisits, 1703, in-folio, p. 1.

A qui cum Christo, carne nostra induto, conversati

sunt, longum in tempus vitam produxerint, eosque qui sæculo secundo floruerunt, habuerint discipu- los. Hos ergo sacris doctrinæ Christianæ præceptis et dogmatibus, quæ illi a Christo ipso acceperant, potuerunt imbuere: nec aliis Ecclesia indiguit do- ctoribus, queis, tanquam canalibus, eadem dogma- ta voce et ore, sine scripto, de manu, ut aiunt, in manum ad nos transmitterentur. Denique hac tot tantique pretii scriptorum jactura docemur, non aliud divinæ Providentiæ fuisse consilium, nisi ut ii sanctissimi scriptores, qui omnes plerique san- guinem pro Christiana fide tuenda, et propaganda fuderunt, illam sanguineis effusi cruoris guttis al- tius, quam charta, calamo el atramento, animis hominum inscriberent, infigerentque. Cum autem paucissima sint Patrum primi Eccle- siæ sæculi opera, illa sane eo pluris æstimanda sunt, quo majorem iidem Patres et merito suo, ct. sua cum Christo ejusque apostolis consuetudine ac familiaritate sibi conciliaverunt auctoritatem. Qua- propter ut germana eorum scripta a spuriis et sup- posititiis queant facile discerni, singula quæque ad severiores criterii regulas, studiose diligenterque in sequentibus dissertationibus examinabimus. Sed prius de iis quæ ad illos scriptores generatim ac universe pertinent, hac in dissertatione disputan- dum est. Ostendemus itaque quod eorum ingenium, quæ studia, quæ occupationes, quæ occasiones eis ad scribendum fuerint, quos prostraverint Chri- stiani nominis et doctrinæ hostes, ac tandem quæ fuerint scholæ seu loci publici, in quibus ii Chri- stianam didicerint fidem, vel alios ipsimet eam edo- cuerint.

CAPUT II.

- Quod fuerit scriptorum primi sæculi ingenium, qua

studia, occupationes el occasiones ad scribendum.** Extra controversiam est illos eo potissimum om- nes ingenii sui nervos contendisse, omneque stu- dium et operam consumpsisse, ut Evangelium Chri- sti omnibus annuntiarent; ac demonstrata Chri- stianæ religionis veritate, iis persuaderent eam so- lam, cæteris omnibus repudiatis, esse amplexan- dam. Hinc Judæos variis convincebant argumentis D Christum esse illum tandiu, tantoque ardore ab eis exspectatum, Messiani, verumque Peum, et Patris 1

CAPUT PRIMUM.

- Quam pauca supersint scriptorum primi Ecclesia sa-

culi opera; cur Deus plura interire permiserit; et quid in hac dissertatione tractandum sit.** Plurima quidem veterum primi Ecclesiæ sæculi Patrum exstant opera, in Bibliotheca nostra Lugdu- nensi promiscue edita; sed nulla sunt, aut certe paucissima, quæ veros genuinosque tantæ antiqui- tatis characteres præ se ferre invictis argumentis demonstrentur. Septem quippe Ignatii, episcopi An tiocheni et martyris, epistolæ, ab eo, uti ostende- mus, dubio procul sunt profecta; at illæ eædem non ante octavum secundi sæculi annum in lucem prodierunt. Ad primum vero Ecclesiæ sæculum per- sinere nobis videntur cum Barnabæ apostoli Epi- stola, tum etiam tres Pastoris, seu Hermæ libri; veremur tamen ne eæ quibus id assequimur, con- jecturæ, quantumvis firmæ sint et solidæ, iis non probentur, qui nec præconceptas opiniones possunt unquam deponere; nec vinci volunt, nisi demon- strationibus invictissimis. Porro autem quamvis omnibus id esset persuasum, duæ tantum nunc su- peressent scriptorum primi hujus sæculi lucubra- tiones. His autem quod adjungatur, nihil fere aliud restat, nisi prima ac forsan secunda Clementis Ro- inani Epistola, quæ cum in Bibliotheca nostra Lug- dunensi non sint excuse, nullus de iis erit nobis hoc in opere dicendi locus. Mirum sane, ac forsitan incredibile nonnullis vi- debitur, quod tam pauca ad nos pervenerint primæ Christianorum ætatis opera. Extra dubium namque est plures hujusce temporis scriptores varia edi- disse opuscula, epistolas, tractatus vel alias hujus- cemodi lucubrationes. Qua ergo Dei providentia, inquies, fieri potuit, ut tam pretiosa divinorum ho- minum monumenta, quae primi esse debebant tra- ditionis nostræ canales, penitus interierint? Verum his querimoniis cito modum impones, si aliunde damnum illud, quantumvis lugendum, plene resar- citum intelligas. Etenim omnes novi fæderis libri scripti sunt hoc sæculo; atque eo plurimum adulto, et pene labente, Joannes apostolus Evangelium, Apocalypsinque suam publicavit. Quid quod et ea- dem Dei providentia factum est, ut iis acerbius in nascentem Ecclesiam sævientium persecutionum temporibus, plures cum ex apostolis, tum ex iis, PATROL. GR. 1.

@11 DF OMNIBUS GENERATIM 12

A peccata, vel nascentes, jamque irruentes abusus ca-

stigatione paterna coercebant, corrigebantque. Alii denique ne simplicioves quorumdam animi corrum- perentur, in perversas doctrinas, erroresque nefa- rios, ac nascentes hæreses stylum verterunt. CAPUT III. De hæresum primi sæculi ortu, progressu, et interi- tu, earumque expugnatoribus; ac primum de ha- resi Simonis Magi. Verum enimvero adversus divinos Christianæ fi- dei assertores ab ipso orientis Ecclesiae initio ex erebi faucibus emerserunt stupenda variarum hæresum monstra: atque ut prudenter monet Theodoretus': Cum diabolus hominum perniciem siliret, non exspecta- vit, ut apostolorum prædicatio invalesceret; sed cum pri- mum illi terram colere, et pietatis semina spargere cœpe- runt, hic interim seminavit zizania, id est schismata et hæreses. Contra hæc errantium hominum portenta, quæ non minus, quam persecutores, crudele et exi- tiosum Ecclesiæ bellum intulerunt, quandoque pa- lam et aperte, quandoque tectius, et occultius de- certarunt scriptores nostri. Quapropter ut eorum scripta, quibus hæreses satis obscure verbis non- nunquam obscurioribus impugnantur, facilius pos- sint intelligi, earumdem hæreseov ortus, progres- sus et interitus breviter, sed clare et accurate ex- plicandi sunt. Simon Magus primam inter Christianos, ut Ire- næus, Eusebius 3, Epiphanius et Theodoretus * memorant, hæresim excogitavit, disseminavitque: Ut magnis, inquit Eusebius, et admirabilibus Servatoris nostri apostolis par adversarius consiste- ret. Qua ergo ratione Clemens Alexandrinus hanc hæresim non ante adultum sæculum secundum. et Marcionis ætatem ortum habuisse dixerit, omnino non videmus. Sed de hac Clementis opinione alibi disputabitur. Is porro Simon Gythis vico Samariæ oriundus, plura que miraculis et prodigiis omnino similia videbantur, magicis artibus patrabat. Sed post ex- stinctum martyrio Stephanum, Philippus Samariam evangelii prædicandi gratia se contulit, ibique non falsa, ut Simon, sed vera edidit miracula. Quibus ab eodem Simone Mago cognitis, Christianam re- "ligionem ille professus est, vel, ut ait Eusebius, simulavit se profiteri. Cum vero in baptizatos sacra Petri et Joannis manuum impositione Spiritum sanctum, omnibus plane aspectabilem, descendere conspexisset, pecuniam iisdem apostolis obtulit, ut eumdem Spiritum sanctum in alios transfunden- di sibi facerent potestatem. Verum hac impia obla- tione ab apostolis acri magnoque, uti par erat, animo confestim rejecta, Simon in eos, debaccha- tus, rursum magicis artibus, erroribusque suis

spargendis eo perniciosiorem dedit operam, quo ea

æterni Filium; tunc vero completa, quæ de illo a

prophetis prænuntiata fuerant, oracula; ac Moysis legem, cæremonias, et sacrilicia ab eo fuisse re- seissa et abrogata. Paganis autem et idolorum cultoribus ibant per- suasum fieri non posse, ut plures sint dji, sed unum tantummodo esse Deum coeli et terræ, rerumque omnium creatorem; Christum vero unicum ejus esse Filium, ita a Patre genitum, ut unus idemque cum eo sit Deus. Ilunc, ut homines redimeret, hu- manam assumpsisse carnem, ipsumque, quo magis falsorum numinum cultus infandis sceleribus ob- stenitatibusque abominandis erat conspurcatus, co puriores sanctioresque et vitæ instituendæ et ado- randæ divinitatis leges hominibus constituisse. Por- ro autem etsi Christus ab impiis perduellibusque Judæis morti fuerit traditus, scriptores tamen no- stri luculentissime ostendebant illius divinitatem innumeris, quæ ipse ediderat, quæque ipso nascen- le, moriente, atque a mortuis resurgente contige- rant, miraculis fuisse perquam invictissime demon- stratam. His addebant nos post ipsum a mortuis aliquando esse suscitandos, ac secundum vitæ no- stræ opera aut suppliciis æternis afficiendos, aut sempiterna donandos felicitate. Quam quidem du- ctrinam miraculis, a se quoque editis confirmatam, fuso sanguine plerumque consignabant. Quos tandem ad Christianam fidem recens ad- duxerant, hos primis nova legis præceptis erudie- bant, informabantque qua ratione post abjectam C Juda:orum paganorumve religionem uni Deo ser- viendum. Tum deinde eos docelant quid singulis quibusque esset præstandum, ut genitalibus bapti- smi undis Christo consepulti, et cum eo resurgen- tes, nova gratiæ vita, peccatis amplius non mori- turi, renascerentur. Post susceptum divinæ regene- rationis sacramentum, secretiora fidei nostræ adyla eis reserabant clara et accurata eorum omnium, quæ alios celabant, cum mysteriorum Trinitatis et Incarnationis, tum sacramentorum ac præsertim Eucharistiæ expositione. In primis autem illos hor- tabantur, ut in tradita fide constantes permanerent, ac pro ca tuenda quælibet perferrent genera tor- mentorum. Quibus sane tormentis si vita eis eriperetur, 'id nonnulli litteris mandabant. Scribebant vero alii aliorum virtute el merito præstantiorum historiam, itinera, pericula, labores, certamina, passiones, supplicia, et omnia eorum martyrii acta. Alii statu- ta et canones, ab apostolis eorumque successoribus ad doctrinæ explicationem, informationemque mo- rum sancita, scriptis tradebant; alii datis ad quos- dam Christianos, aut episcopos, aut Ecclesias litte- ris, illos accendebant ad tyrannorum persecutiones patientissime tolerandas; vel graviora quorumdam'

'

Prefat. lib. Hæret. Fab. Lib. 1 advers. Ilæres, cap. 20. Hist. lib. 11 cap. 13. Hæres. 21

Haret. Fab. lib. 1, cap. 1. Lib. 11 Hist. cap. 14. Lib. vil Stromat. Act vil, Ix et seq. Lo- tis vital.'

'

@13 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS. 14

A periculum, quod Christiani docebantur contemnere,

B dicens indifferentem rem esse idololatriam. Imo nes ulla persecutio contra Simonianos unquam exorta est. Tertullianus "denique testatum facit Simonis sectatores quemdam angelis cultum, superstitione et idololatria infectum exhibuisse: Simoniane au- tem magic disciplina, inquit, angelis serviens, utique et ipsa inter idololatrias deputabatur, et a Petro apostolo in ipso Simone damnabatur. Illud tamen Tertulliano, si hæc vera, uti refertur, fuerit ejus mens et sententia, adversari videtur, quod Simon ipse jactitabat se angelos creasse: seque e cœlo delapsum Ut angelos, cum male moderarentur mundum, corriperet. Sed nulli mirum esse debet, si homines a veritatis via perquam longissime ab- errantes, secum ipsi aliquando pugnent, et inepte contra se dicant. Et re quidem vera Epiphanius Simonem ideo castigat, quod de angelis quædam secum pugnantia tradiderit: Quemadmodum vero nugarum suarum oblitus impostor, velut eorum quæ antea tradiderat, ignarus, se ipsum refellit. Nam cum dixisset angelos a se per intelligentiam suam procrealos esse, subjecit postea, ut eosdem illos la- tere descendendo posset, figuram in unoquoque cœlo mulasse. Igitur latebat ideo, quod eos metueret. At- qui quid eos, quos ipse condiderat, angelos impo- stor ille metuebat? Simon errores suos publicavit primum Samaria ac in Judæa, deinde aliis in locis, oppidis et civita- C tibus, ac tandem Roma; qua in urbe animos ho- minum ita sibi devinxit, ut ipsi tanquam supremo Deo summi adorationis honores fuerint decreti, et Claudio imperante, statua eidem erecta in in- sula Tiberina inter duos pontes, cum hac inscriptione: Simoni Deo Sancto. Narrant tamen recentiores quidam scriptores pontificatu Gregorii decimi tertii inventam hujusce statuæ basim lapideam cui hæc inscriptio incisa erat: Semoni Sanco Deo Fidio sacrum, id est ut ipsi aiunt: Herculi, nor Simoni. Inde autem concludunt Justinum, primi- genium erroris illius fontem, ob Latinæ linguæ im- peritiam a Simonianis deceptum, tradidisse hanc fuisse Simonis Magi statuam. Sed scriptoribus illis omnino probandum erat basim illam, quæ his ten- D poribus ultimis inventa est, eamdem ipsam fuisse, ipsique superpositam statuam illam, de qua Justi nus aliique Patres antiquissimi mentionem olim fecerunt. Utut sit, primus ille hæresiarcharum parens Si- mon Magus, a primo apostolorum principe, Simo- ne Petro, perculsus, victus prostratusque est : Jn Judæa, inquit Eusebius ", a Petro apostolo con- victus est, omniaque ejus maleficia patefacta, lon- gissime trans mare fugam arripuit. Hunc autem Ro-

mam fugientem apostolus insecutus, ibidem illum

omnia ficta Christiani nominis specie audacius ven-

ditabat. Qui autem fuerint Simonis errores ab antiquissi- mis Patribus disces. Primum enim. ex Theodoreti post Irenæum testimonio 10: Docuit semetipsum esse, qui inter Judæos quidem, quasi Filius apparuerit; in Samaria autem, quasi Pater descenderit, et in re- liquis vero gentibus, quasi Spiritus sanctus, adven- tarit. Neque his repugnat in nova editione emen- data Augustini narratio ". Secundo iidem Patres, nec non Philastrius, tra- dunt Simonem sibi copulasse Helenam seu Sile- nem Quæ initio quidem, verba sunt Eusebii", apud Tyrum urbem Phoenices publice in lupa- nari prostiterat. Idem Simon, teste Irenæo, dice- bat Hanc esse primam mentis ejus conceptionem, matrem omnium, per quam initio concepit angelos facere et archangelos..... a quibus el mundum fac- tum esse dixit. Addit Epiphanius: Se summam esse Dei vim, scorlum vero suum Spiritum esse sanctum affirmare ausus est; atque eam ipsam esse propter quam, ut loquitur Irenæus, Trojanum contractum est bellum. Hinc ridiculas anilesque fabulas com- mentus, asseverabat eos: Qui in eum et in Hele- nam spem habebant... secundum ipsius gratiam sul- vari et non secundum operas justas. Quod certe sec- tatoribus suis sic ille tandem persuaserat, ut ima- ginem ejus ad figuram Jovis, Helenæ vero ad figuram Minerva proni venerarentur, easdem suffimentis, sacrificiis ac libationibus colere non verentes. Simon præterea, auctore Epiphanio: Nomina quædam principatuum et potestatum commentus est celestesque globos varios.... nostrum porro hoc sæ- culum ab nequitiae principatibus et potestatibus cum defecta conditum. Se vero, ut subnectit Irenæus, cum hominibus conversatum atebat, cum non esset komo; et passum, cum non essel passus. Docebat insuper Legem Moysis non a Deo, uti mur Epiphanii verbis, sed a sinistra quadam intel- ligentia profectam; ati neque prophetas a bono Deo, sed ab alia atque alia intelligentia comparatos fuisse... denique quisquis Veteri Testamento fidem adhibet, incurrere mortem asseverat. Resurrectio- neni vero mortuorum, uti refertur apud Augusti- num, pernegabat, sinebatque indifferenter uti fe- minis. His alias ipse, et discipuli ejus adjungebant obscenitates, turpitudinesque æterno damnandas silentio. Illas tamen Eusebius 13 his paucis, nec in- honestis, verbis comprehendit: Nihil tam impurum aut esse aut excogitari potest, quod flagitiosissima illorum, Simonis discipulorum, secta longo inter- vallo non superet, dum miseris atque omni scelere coopertis mulieribus illudunt. Origenisi credideris, Simon Quo plures sibi

pararet discipulos, sustulit de sua doctrina mortis

@15 DE OMNIBUS GENERATIM 16

A cultum, quem abjicere visi fuerant, deinceps nihilo-

minus relabuntur. Exstabant ergo Eusebii tempore quidam hæresis Simonianæ fautores. At cum ple- rosque, retectis eorum fraudibus, ex Ecclesia eje- clos esse idem Eusebius testificetur, id certe indi- cio est nec dubio nec obscuro, eos tum paucos ad- modum fuisse, et quidem sub falso Christianorum nomine sese occultantes. Unde concludas necesse est, hæresim illam non diu postea perseverasse, el cito fuisse exstinctam. CAPUT IV.

- De hæresi Menandri.**

Menander Samaritanus genere e vico Capara- teia, Kanaparelaç seu Xáбpat, oriundus, Simonis dis- cipulus, 11 majorem se antecessore ac præceptore swo jactabat. Quapropter nonnullis quibusdam errori- bus impiæ magistri sui doctrinæ additis vel immu- tatis, novam condidit sectam, et bæresiarchæ titu- lum ac nomen promeruit. Is itaque cum Simon dixisset summam se esse Dei virtutem, docuit ": Primam quidem virtutem incognitam omnibus, se au- tem eum esse, qui missus sit ab invisibilibus, salva- torem pro salute omnium. His adjecit : Resurrectio- nem per id quod est in eum baptisma, accipere ejus discipulos, et ultra non posse mori, sed perseverare non senescentes et immortales. Cætera, eosdem ac præceptor suus errores et magicas artes consecta- batur. Nonnullis autem explicatu difficile videtur, quo sensu Irenæus primum Menandri errorem esse dixerit, quod se præceptore suo Simone majorem jactaret, cum Simon summa Dei vis ab aliis volue- rit audire, nequaquam vero Menander. Attamen si Irenæi verba attente perpendantur, haud ægre sol- vetur difficultatis illius nodus. Non alia quippe viri sancti mens esse videtur, nisi Menandrum se ma- gistro suo, non virtute quidem et potentia, sed scientia et missione prædicasse majorem. Quos Menandriana hæresis adversarios habue- rit, accipies a Theodoreto", qui eam a Justino martyre, Irenæo, ac Origene scriptis expugnatam esse testatur. Neque ullus certe ibit unquam in- ficias nonnihil adversus illam a Justino et Irenæo memoriæ fuisse proditum. Verumtamen quem Theo- doretus scribit in modum, ipsemet procul dubio quædam alia eorum scripta, quibus hæresim illam planius fusiusque confutabant, ibi indicasse vide-. tur. Porro autem quæ Menander de baptismo suo, quo homines immortales fieri garriebat, adeo te- mere venditavit, ea Tertullianus egregie refellit, et ridicula esse demonstrat ". Neque tamen illud censemus adjiciendum, quod nonnulli Tertullianuin rursus de eadem hæresi aliquid in Libro de præ- scriptionibus litteris mandasse opinantur. Nibil Lib. de hæres. cap. I. "Lib. 1 Hæret. Fab. cap. 1. * Lib. VII Strom., p. 765. "Apud Euseb.. lib. IV Hist., cap. 2. "Hæres. 21, 4. Lib. vi cont. Cels. Lib. II Hist. cap. 2. Ibid. cap. 13. Theodoret. lib. 1 Hæret. Fabul. cap. 5. Epiphan. Ilæres. 22. Iren. adv. Hares. cap. 21. Lib 1 Hæret. Fabul. cap. 2. 30 Lib. de anima, cap. 50.

28

omnemque ejus potentiam delevit et exstinxit:

Cum Dei doctrina, prosequitur Eusebius, Romanos adventu suo illustrasset, Simonis quidem s et potentia cum ipso simul auctore brevi exstincta atque deleta est. Alque ut Augustini verbis utamur 1: In qua urbe apostolus Petrus eum vera virtute Dei omnipotentis exstinxit. Quamvis autem ille sic fuisset ab Apostolo obtritus atque oppressus, plures tamen reliquit errorum scelerumque suorum successores. Nam ex hac amarissima radice, si Theodoretum audias 19, orti sunt Cleodani, Dositheani, Gortheni, Musbo thei, Adrianista, Eutychela, vel ut apud Clementem Alexandrinum ; Eutychita, Cainiste ". Verum hi,omnes, cum impiæ hæresis pravas quasdam mata- tiones excogi:assent, non diu durarunt, sed perpetuæ oblivioni traditi sunt. At si Hegesippo fidem habere B velis, quatuor priores originem duxerunt: E sep- tem sectis in Judaico populo proseminatis. Ex quo Valesius hanc elicuit conclusionem: Rectius dixisset Theodoretus, eas omnes ex Judaicis sectis fuisse pro- pagatas, maxime vero cum quadam illarum hæreseŵy Simoniana vetustiores esse videantur, verbi gratia, Gorthena et Dositheana. Sed vereor ut hæc Vale- siana conclusio, qua ex duabus sectis Simoniama vetustioribus, alias quoque ipsa antiquiores esse infert, omnibus omnino probetur. Porro autem Epiphanius ex Simone Gnosticos ortos esse allir- mat " Atque hinc eorum quos Gnosticos appellamus, origo profluxit. C Testatur Origenes" a suo jam tempore exstir- atam Simonianorum hæresim: Nunc nusquam gen tium exstant Simoniani. De Dositheanis autem a nobis paulo ante memoratis, hæc subjungit: Cæterum Dositheani nec unquam floruerunt, et nunc omnino exstincti sunt, ut ..omine tantum ma- mente, inter triginta censeantur. Sed falsa quadam narratione deceptus est Origenes, aut ex iis, quas ipse peragraverat, regionibus idem et in omnibus mundi partibus accidisse arbitrabatur. Scribit enim Eusebius quosdam adhuc, dum viveret, extitisse Simonianæ hæreseos sectatores: Simon, inquit ille, fidem in Christum simulavit, ut baptis- mam susciperet. Quod quidem etiamnum fieri ab his qui leterrimam ejus sectam profitentur, non sine ad- miratione cernimus: qui more parentis sui in Eccle- D siam, tanquam pestis aut lepra quædam irrepentes, gravissimum damnum inferunt iis, quibus pessimum illud et immedicabile venenum, quod mentibus occul- tant, instillare potuerint. Ac plerique jam eorum ab Ecclesia ejecti sunt, cum fraus ipsorum esset dele- cia. Et infra: Unde ad nostram usque ætatem qui- cunque ejus sectam profitentur, cum se Christianam religionem, plenam molestiae et sanctitatis, amplecti

simulaverint, tamen et ad superstitiosum dæmonum

@17 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS. 18

enim ibi de ea reperias, nisi in libri illius capite

A cujus tamen legi, tanquam bonæ obtemperare vide-' '

45, quod ab impostoribus ibi assutum esse cri-

tici peritiores observant. Non diu stetit illa Menandri hæresis. Justinus si- quidem quamvis plures initio a Menandro deceptos. esse agnoscat; paucos tamen suo tempore super- stites extitisse non obscure declarat : Menan- drum Antiochiæ multos arte magica decepisse sci- mus... suntque adeo nunc quoque ab eo reliqui non- nulli, qui hoc sic profitentur. Inde ergo Menandria- nam hæresim ante Simonianam excidisse non ab- surde colliges; nisi eam in Saturnili et Basilidis sectas influxisse dixeris. CAPUT V.

- De hæresi Cerinthi.**

tur. Ilinc etiam Cerinthiani, ut idem Epiphanius

subdit: Paulum penitus explodun!, propterea quod circumcisiouem abdicavit. Philastrius vero arguit Cerinthum, quod et alios plures novi foederis libros repudiaverit: Apostolum Paulum non accipit, Judam proditorem honorat, Evangelium secundum Mat- thæum solum accipit, tria Evangelia spernit, beatos martyres blasphemat. Neque tamen ab eo integrum Matthæi Evangelium acceptum fuisse auctor est Epiphanius: Matthæi Evangelio non integro, sed ex parte duntaxat utuntur, nimirum propter genea- logiam, quæ ejus est carnis propria. Nec mirum ; quando quidem ea Christi genealogia omines erro- res funditus evertebantur.'

'

Cerinthus ab ipso apostolorum tempore nova

B Caius autem apud Eusebium Corintho errorem' '

hæreseos parens, in Egypto, inquit Theodoretus",

plurimo tempore versatus, et in philosophicis scien- tiis eruditus, venit postea in Asiam, et discipulos. suos de nomine suo appellavit. Cui concinit quidem Epi- phanius, sed addit eos dictos fuisse Merinthianos: Utrum vero, ait ille 33, Cerinthus ipse Merinthus alis nomine sit dictus, nescire me fateor, an præter hunc alter eo nomine appellatus exstiterit, adjutor illius et socius, id quidem soli Deo compertum est. Primum autem, teste Irenæo, Cerinthus: Non a primo Deo factum esse mundum docuit, sed a vir- tute quadam separata, et distante ab ea principalitate, quæ est super universa, et ignorante eo qui est super ominia Deo. Christum autem, auctore Theodoreto 3, duas in partes, seu personas a se invicem distinctas, dividebat; tradebatque Jesum secundum naturam ortum ex Joseph et Maria, temperantia autem, et jus- titia, et aliis virtutibus excelluisse. Vel ut ait Ire- næus Plus potuisse ab omnibus, et post baptis- mum descendisse in eum Christum ab ea principali- tale, quæ est super omnia, figura columbe, et tunc annuntiasse incognitum Patrem, et virtutes perfecis- se; in fine autem revolasse iterum Christum de Jesu, et Jesum passum esse et resurrexisse, Christum au- tem impassibilem perseverasse, existentem spirita- lem. Contra tamen Epiphanius 7, ac post eum Au- gustinus Dicere, inquit, nihil est veritus passum quidem et crucifixum esse Christum, nondum tamen a mortuis excitatum, ac tum demum cum mortui resur-D gent omnes, excitandum. Unde merito quidem jure Cerinthianos secum invicem aperte pugnasse con- cludit. Nec minus hæresis illa sibi ipsi in eo adversaba- tur, quod Carne circumcidi oportere, verba sunt Augustini, atque alia hujusmodi legis, nimirum Mosaicæ, præcepta servari juberet. Nam eum a quo lex tradita sit, bonum negut esse, ait Epiphanius", 38 Loc. 31 Apolog. 2. rap. 25. cap. 8.

cit

Chiliastarum tribuit : Per revelationes a se, ign-

quam a magno Apostolo conscriptas, portenta quæ- dam, quasi ab angelis sibi ostensa commentus, nobis introducit, affirmans post resurrectionem regnum Christi in terris futurum, ac rursus homines Hieroso- lymis degentes, cupiditatibus et voluptati corporis ob- noxios fore; additque mille annorum spatium in nuptialibus festis transacjum iri. Unde etiam Chi- liasta, inquit Augustinus ", sunt appellati. Id con- firmat Eusebius hac Dionysii Alexandrini auctori- late Aiunt eum, Cerinthum, librum composuisse, indito Joannis nomine, dum auctoritatem figmentis. suis ex Joannis nomine mutuari vellet. Sed de hoc ridiculo Cerinthi commento alibi dabitur fusins disputandi locus. Visum est nonnullis cos, qui viventes baptismio non fuerunt abluti, post mortem ab iis hæreticis sacramento illo fuisse initiatos. Verum cum ii solo Epiphanii, quem de aliis potius hæreticis ibidem lo- qui plures existimant, testimonio iunitantur, id isti vel negant omnino, vel penitus incertum esse con- tendunt. Quanto horrori Cerinthus Joanni evangelista fuerit, discimus ex Irenæo, qui ab aliis se acce- pisse testatur, Joannem, cum lavandi causa balneum Ephesi esset ingressus, viso intus Cerintho, mox il- lotum ex balneo profugisse, atque in hæc prorupisse verba: Fugiamus hinc, ne forte balneum corruat, in quo est Cerinthus veritatis inimicus. Epiphanius igi- tur, qui hæc Ebioni tribuit, memoria procul dubio lapsus est. Neque tamen ad expugnandam Cerinthi bæresim ibi stetit divinus plane Joannis ardor et studium. Ille enim, ut tradit Ilieronymus : Scrip- sit evangelium, rogatus ab Asie episcopis, adversus Cerinthum, aliosque hæreticos. Epiphanius" autem arbitratur Jacobum aliosque apostolos adversus cumdem hæresiarcham litteras in hæc verba Antio- Adv. hæres. 3 De hares. 28. Vid. Histor. De script. cap. Lib. Hæret. Fabul. cap. 5. 33 Hæres. 28. .3 Lib. 36 Loc. cit. 37 De hæres. § 8. 38 Loc. cit. § 6. 40 Loc. cit. * Lib. de hæres. **Loc. cit., § 5. **Lib. Hist., Theodor. loc. cit. et eumdem Euseb. lib. vit Hist., cap. 25. *Loco cit. 13 Euseb. lib. cap. 28, et lib. iv, cap. 14, et ipse Iren us lib. 3, ade. fææres. cap. 5 et Theod. lib. 1. eccles., in Joan. 47 Ileres. 28, $ 2.'

'

19

DE OMNIBUS GENERATIM

20

A more procreatum; ipsumque Filium Dei progres- sione quadam virtutis, verba sunt Epiphanii ", et conjunctione cum Deo factum proindeque adopti vum duntaxat esse Dei Filium, ut eidem Ebioni ex- probrat Mercator. Sectatores tamen Ebionis non uno eodemque modo hunc magistri sui errorem se- cuti sunt: Alii enimvero ab his eodem nomine nun cupati, inquit Eusebius ", absurdam eorum senten. tiam rejicientes, Christum quidem ex Virgine et Spi- ritu sancto genitum esse non negant : sed iidem ni. hilominus cum Christum, utpote Deum, Verbum, a sapientiam Patris, ante omnia substitisse minime fa- teantur, in eamdem cum prtoribus sententiam de- lapsi sunt. Unde etiam Epiphanius : Alii aliter de Christo pronuntiant.... Nonnulli enim ex eis Ada- mum fuisse Christum prædicant... Alii e cœlo Chri- stum esse confitentur, sed ante omnia creatum, ac spiritum quemdam esse, angelisque præstare, alque omnium rerum dominatum tenere. Qui cum perpetuam illic habitationem sortitus sit, quoties libuerit, in hæc infima delabitur, quemadmodum in Adamo descendit, et patriarchis corpore circumfusus apparuit, velut cum ad Abrahamum, Isaacum et Jacobum adiit. Idem denique postremis temporibus venit, Adami cor- pore contectus, et homo visus est, et in crucem sub- latus surrexit, et ascendit in cælum. Rursus ubi li- buerit, ita se rent habere negant, in eumque duntaxat sese sanctum infudisse Spiritum, qui est Christus, eumque qui Jesus vocatus est, induisse. Et intra : Duos a Deo constitutos esse asserunt, Christum et diabolum, quorum illi futuri, huic præsentis sæculi potestas est-commissa : idque adeo omnipotentis il- lius mandato ad cujusque postulationem esse fa- clum, etc. "Hanc porro opinionum divisionem et differen- tiam Elxæo pseudoprophetæ tribuendam esse suspi- catur. Quidam vero hunc Elxæum, seu Elceai pe- culiaris cujusdam hæresis, quæ ab illius nomine Helcesaitarum dicta est, tradunt fuisse auctorem. Illius porro errores ab Eusebio " et Theodoreto " notantur; sed eam simul natam, simul exstinctam idem Eusebius in ecclesiastica sua Historia testa- tus est. Citatum a nobis illius locum si adire vo- lueris, lege etiam in eum Valesii notas et animad- versiones. Ebionitæ autem præterea docebant omnes lege Mosaica teneri, servandamque Sabbati celebratio- nem, quamvis Dominicam quoque diem in Resur- rectionis Christi memoriam ipsimet observaverint. Quapropter ii juxta Irenæum ": Paulum recusant, apostatam eum legis dicentes..... solo autem eo quod est secundum Matthæum Evangelio utuntur. His qua de Evangelio Matthæi dicuntur, concinit Theodo-

chiam direxisse: Quoniam cognovimus quosdam a nobis ad vos esse profectos, etc. Nullus quoque dubi- lat Petrum et Paulum, eodem penitus evertendi er- roris amore succensos, contra ipsum inito certa- mine, hæresim ejus confutasse et profligasse. His Theodoretus adjungit Caium, Dionysium Alexan- drinum, Justinum martyrem, Irenæum atque Orige- nem. Porro autem cum non alios qui contra Ce- rinthum pugnaverint, commemoret vir ille doctis- simus, hinc non leve ducitur argumentum hæresim illam, circa Origenis tempora exstinctam, nullos amplius habuisse fautores. Certum tamen est præ- cipuos Cerinthi errores ab aliis postea adoptatos fuisse hæreticis, qui nova sectis suis, ut dicemus, nomina in posuerunt.

CAPUT VI.

De hæresi Ebionis. Ebion cujus nomen apud Patres doctissimos", idem ac mendicus sonat, a Mario Mercatore vo- catur philosophus et stoicus philosophus. Eruditus autem scriptor quidam nomen mendici ipsi inditum putat, quod spretis divitiis, voluntariam pauperta- tem profiteretur. Verum Epiphanio Ebionita se mendicos prædicant, quod apostolorum tempore mos esset bona sua distrahere, et ad illorum pedes abji- cere. Quo autem loco et tempore orta sit Ebionis hæ- resis idem Epiphanius bis verbis declarat 5: Hu- jus factionis exordium post Hierosolymitanæ urbis excidium capit. Quo tempore Christiani omnes cum in Perca degerent, atque in urbe Fella potissimum, C quæ in Decapolitana provincia est... prope Balanæam ac Basanitidem; cum illic, inquam, domicilium col locassent, hinc Ebioni data est propagandi erroris occasio. Qui in pago quodam Cocabe, in regions Garnaimorum, Arnemi, et Astarotharum, et Basa- nitidis tractu habitare cœpit, quemadmodum velus ad Ros uaque fama pertulit. Postea vero adjicit ": In Asia ac Romæ errorem suum disseminavit. Cum in- que urbs Hierosolymitana juxta peritiorum chrono- logiam anno Christi 70 capta fuerit ac diruta, per id ferme tempus Ebion in locis, ab Epiphanio coin- memoratis, errores suos disseminare coepit. Nec longe abest ab hac sententia Hieronymus, qui Joannem, consurgente Ebionis hæresi, Evangelium D suum scripsisse affirmat": Scripsit Evangelium ad- versus Cerinthum..... et maxime nunc Ebionitarum dogma consurgens. Errores vero Ebionis iidem propemodum erant, ac Cerinthi; ita ut ille a quibusdam, quod tamen indubitatum omnino non est, ejusdem Cerinthi di- scipulus fuisse asseratur. Docebat autem Christum merum esse hominem, ex Maria et Joseph humano

@21 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS. 22

mysteria quadam quotannis celebrant, in quibus

panes azymos, et ad alteram mystèrii partem meram aquam adhibent. Idem adhuc Epiphanius "memorat eosdem hæ reticos, at magnum erroribus suis auctoritatis pon- dus tribuerent, sacra apostolorum nomina quibus- dam libris, a se confictis, præfixisse: Apostolorum alios Actus circumferunt, in quibus plurima sunt im- pietatis illorum vestigia, ejusque potissimum auctori- tate libri ad oppugnandam veritatem armantur. Et infra : Apostolorum nomina, quo facilius sectatores suos pelliciant, per simulationem admittunt, quibus etiam eonfictos quosdam a se libros inscribunt, velut a Jacobo, Matthæo, ac reliquis discipulis editos, in- ter que Joannis etiam apostoli nomen admiscent. Tes- tatum denique facit, librum qui Circuitus Petri, et a Clemente conscriptus esse ferebatur, iisdem hære- ticis usui fuisse. Qua cura Epiphanius errores Ebionitarum recen- set, eadem plane diligentia eos, a quibus rejecti et destructi sunt, luculenter ostendit: Porro, inquit ille, non Joannes modo, sed et omnes prorsus apostoli Ebionis fidem repudiant, et a suis dogmatibus, atque apostolico illo charastere alienam judicant; id quod unicuique perspicuum est. Vidimus supra ex Hiero- nymo Joannem in primis adversus consurgens Ebio- nis dogma, suum edidisse Evangelium. Nullus porro dubitandi locus est, quin divini illi pugiles plenam perfectamque adversus hos fidei et catholicæ veritatis hostes victoriam reportaverint. Et certe jam monui- mus illos a suis primordiis varias in partes scissos fuisse, et inter se divisos. Quid autem aliud ex hac dissensione sequi potuit, quam integra hujus seçta ruina, excidiumque certum et celerrimum. Non ibi- mus tamen inficias plures Ebionis errores ab aliis postmodum hæreticis renovatos, sed ii profligatum ab apostolis Ebionitarum nomen, sibi deinceps arro- gare non ausi sunt. CAPUT VII. De hæresi Nazaræorum, Quamvis Nazaræi a quibusdam Christiani hæreti- ci, a nonnullis nec Christiani, nec Judri, ab allis denique iisdem ac Ebionæi erroribus implicati di- cantur, illi tamen, si Epiphanio o fides, meri erant Judæi: Neque Jesseos se ipsos vocant, neque Judao- rum vocabulum retinent, neque se Christianos, sed Nazaræos de illa loci appellatione nuncupant, cum interim meri sint Judæi, neque aliud præterea. Et sectione nona: Judæi potius quam cujusvis alterius generis sunt, tametsi Judæis sint inimicissimi; ne- que enim Juda orum posteri solum capitali illos odio prosequuntur, sed et mane aç meridie et ad resperam, ter de die, cum in synagogis suis ad orandum conve- niunt, diris illos devovent, ac solemni imprecatione

proscribunt. Idem tanien paulo aliter, et planius il-

retus; addit tamen Epiphanius " Quanquam ne

integrum quidem habent, sed adulteratum el muti- lum; atque iis omnibus, quæ ad genealogiam Christi spectant, inde abrasis, idipsum Hebraicum vocant. Quid ergo, inquies, Mereatori faciemus, qui de Ebione hæc scribit: Christum in Dei filium adop- tatum ausus est prædicare, asserens se Matthæi, Marci et Luce evangelistarum auctoritatem secutum? Aiebant nonnulti Mercatorem de Ebione, alios vero Patres de ejus loqui discipulis. At id quod vero videtur similius, ii subjungunt, tres illos evange- listas ab Ebione, ut ait Mercator, citatos, non ideo quidem quod admittenda putaret illorum Evangelia, sed ut eorum auctoritatem contra Catholicos, qui eam divinam esse credebant, argumento, ut loquun tur, ad hominem urgeret. Cæterum si quid aliud senserit Mercator, certe opinio illius aliorum Patrum sententiæ præferenda non est. "Prædicabant insuper Ebionite Christum veri- talis esse prophetam... Prophetas vero, non veritatis, sed intelligentiæ esse prophetas, proindeque Jesum salum esse prophetam. Et paulo superius: Abraha- mum, et Isaacum, ac Jacobum, et Moysem, atque Aaronem admittunt, una cum Jesu, qui Moysis dun- taxat successor, neque quidquam amplius fuerit. Se- cundum hos nullum alium ex prophetis asciscunt, sed cum exsecratione proscribunt ac derident, puta, Davi- dem, et Salomonem, atque Isaiam, Jeremiam, Da- nielem, Ezechielem, quibuscum Eliam atque Eliseum repudiant. Si quis autem interrogasset: Unde igi- tur tenes quæ ad Moysem Abrahamumque pertinent? respondebant illico id sibi a Christo patefactum. Alios eorum errores enumerando idem Epipha- Aius dixerat: Est hoc illis insuper in more posi- tum, ut adolescentulos citra maturam ætatem ad nuptias compellant... neque vero unis duntaxat nup- tiis affinitates inter se conjungunt, sed si cui divor- tium facere libuerit, ac novum inire matrimonium, ad tertias et septimas usque nuptias permittunt. Su- perius vero Hodie, inquiebat, virginitas apud illos et castitas omnino prohibetur... Nam olim de virginitate gloriari solebant, nimirum ob Jacobum fratrem Domini, adeoque libros suos ad seniores et virgines inscribunt. Tradit etiam "Ebionem discipulos que ejus ab D alimentis omnibus reliquoque, quod carne constet, abstinuisse; quod illa e corporum coitu concubitu- que gignantur. Nec pigebit ex eodem Epiphanio " observare Ebionitas quotidie lavasse, et quotiescun- que aliquid impuri se tetigisse arbitrabantur. Quam consuetudinem ut Petri auctoritate firmarent et exemplo: Petrus, inquiebant, lavabat quotidie, prius- quam cibum sumeret. Pergit idem Epiphanius": Baptismo quoque præter quotidianum illum initian- tur, et ex Christianorum Ecclesiaque imitatione'

'

@Epiphan. loc.

Ibid. 2, 15 et 22 cit., § 15. "Epiphan. loc. cit. 18.

7 Ibid. § 16. Ibid. Ibid. § 23.

"Ibid. Ibid. § 2. "Ibid $45.

1. Hæres. 29 $7.

@25 DE OMNIBUS GENERATIM 24

A usus indifferens feminarum. Hi nea ab iis, quæ idolis

immolantur, cibos suos separant, et alios ritus genti- lium superstitionum non aversantur. Narrant alia quædam fabulosa, de mundo, nescio quæ barbara principum nomina miscentes disputationibus suis. Barbara illa nomina refert quidem Epiphanius, sed eos de iisdem inter se dissentire monet. Aliqui, in- qui Barbelonem nescio quam celebrant, cui in oc- tavo celo domicilium attribuunt. Hanc a Patre pro- ductam affirmant, matremque alii Jaldabaoth, alii Su- baoth faciunt.... alii Prunicam quamdam, alii Caulau- cauch cuidam eamdem venerationem deferunt, quo nomi- ne unum ex principibus appellant... Alii dicunt initio tenebras, ao voraginem, et aquam fuisse, quæ a se invicem spiritus secreverit. Verum tenebræ contra spi, ritum iracundia ac furore percile, sursum excurrent tes, cum eo congressæ sunt. Inde matrix nescio quæ, genita prodiit, quæ ejusdem spiritus consuetudinem appetiit, ex eaque quatuor cones producti sunt, ab iis quatuor decem alii procreati, item dextra sinistraque, nec non lumen el tenebræ. Secundum hos omnes lur- pem quemdam æonem editum narrant, eumque cum ea, quam paulo ante diximus, matrice coiisse; et ab utroque deos, atque angelos, et dæmones, ac septem spiritus ortum habuisse. Subjungit tandem: Certos libros Jaldabaoth nomine inscriptos, ao commentition habent. Hos bæreticos, si Irenæum et Eusebium" au- dias, Joannes his verbis in Apocalypsi notat **: Sed hoc habes boni, quia odisti facta Nicolaitarum, quæ et ego odi, A quibus autem sint oppugnati, accipies a Theodoreto Contra hos, inquit, scripsit Cle- mens, et Irenæus, et Origenes, et Hippolytus episco- pus et martyr. Quam vero feliciter contra eos pugna- verint, colligas ex victoria ab eis perquam citissimǝ reportata. Etenim hæc hæresis, teste Eusebio *** brevissimo temporis spatio permansit. Ex hoc tamen fonte corruptissimo fluxerunt Gnostici, aliique com- plures, de quibus Epiphanius : Ab hoc fonte, ait, derivati, ac pessime in mundum introducti sunt hæ- retici illi, qui eam sibi, quam falso nominant, cogni- tionem vindicant, cujusmodi sunt Gnostici, Phibioni- te, el quibus ab Epiphane nomen est inditum. Tum etiam Militares, Levitici, aliique complures. Quorum quilibet hæresim propriam, ad animi sui affectiones accommodans, sexcentas nequitia vias excogitavit. Atque inde procul dubio orta est, ea quam supra memoravimus, hos inter hæreticos de barbaris prin- cipum nominibus dissensio. Quis autem hujusce hæreseos auctor fuerit, non Ita promptum est definire. Plurimi existimant non alium fuisse quam Nicolaum, unum ex septem illis Ecclesiæ diaconibus, qui ab apostolis electi et inau-

gurati sunt. Et hæc quidem fuit Irenæi , Epipha-

lud definire videtur his verbis: Hoc igitur uno tam

a Judæis, quam a Christianis differunt: ab illis qui- dem quod in Christum credant; a Christianis vero quod Judaicis ritibus implicantur. Hos autem iisdem propemodum ac Ebionæi erro- ribus imbutos docet idem Epiphanius": Ambo col- latis inter se capitibus, suam aller cum altero impro- bitatem ac nequitiam communicavit. Atque etsi qua- damtenus a se mutuo dissideant, in excogitando la- men pravissimo dogmate sese invicem expresserunt. Utrum vero ipsis et cum Cerinthianis eodem modo convenerit, anceps ille est : De Christo vero, inquie- bat", certo affirmare nequeo, utrum Cerinthi, vel Merinthi impietate illa decepti, simplicem illum ho- minem asseverent, ac uti sese res habet, per Spiritum sanctum de Maria Virgine genitum esse fateantur. Theodoretus vero brevius planiusque edisserit, qui fuerint Nazaræi, et quæ eorum hæresis, quo tem- pore exorta, et a quibus tandem expugnata: Naza- rai Judai sunt, Christum honorantes, tanquam ho- minem justum, et Evangelio utuntur, quod secundum Petrum dicitur. Has hæreses, imperante Domitiano, conflatas auctor est Eusebius. Contra quas scripsit Justinus philosophus et martyr, et Irenæus successor apostolorum, et Origenes. Hic autem obiter observa illud difficultate onini non carere, quod ait eos usos Evangelio xarà Пérpov, quandoquidem affirmat Epiphanius illud secundum Matthæum, et Hebraice scriptum fuisse " Est ve ro, inlit, penes illos Evangelium secundum Mat- thæum Hebraice scriptum, et quidem absolutissimum, lloc enim certissime, prout Hebraicis litteris initio scriptum est, in hodiernum tempus usque conservant. llæc sane assertio tam certa et perspicua scrupu- lum sane et quamdam dubitationem injicit, num aliquod in textum Theodoreti mendum irrepserit, vel ipse falsus sit, aut memoria lapsus; ac pro xtà Ilétpov apud ipsum legi debeat, zard Maraiov. Et certe buic conjecturæ favet Hieronymus, ubi dixit " In Evangelio quo utuntur Nazarai, et Ebio- nilæ, quod nuper in Græcum de Hebræo transtuli mus, et quod vocatur a plerisque Matthæi authenti- cum. Idem alibi repetit", ac tandem docet Evange- lium non Matthæi sed Marci Petro fuisse attribu- lum 18 Sed et Evangelium secundum Marcum, qui auditor ejus et interpres fuit, hujus, Petri, esse dici- iur. CAPUT VIII. De hæresi Nicolaitarum, Nicolaita novam quoque primo sæculo sectam commenti sunt. Errores eorum paucis verbis expo- Hit Irenæus": Indiscrete vivunt, nullam differen- tiam esse dicentes in mechando, et idolotkytum ede- re. Augustinus autem paulo dilucidius ": Placet'

'

@25 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS. 26

A monstrat, Clementi astipulatur post Eusebium
Theodoretus. Ex allato quippe Clementis testimonio
sic ille concludit: Ex quibus liquido convincitur,
falso sibi de hujus appellatione nomen arrogare Nico-
laitas. Eusebius vero"; Hi Nicolaum quemdam
unun. ex illis, qui ad curam inopum gerendam, una
cum Stephano ab apostolis constituti fuerant ministri,
sectæ suæ auctorem jactabant. Quid aliud hoc verbo
jactabant, innuit Eusebius, quam Nicolaum hujus
hæreseos non esse auctorem?
C
Porro autem quid de hac quæstione, quam tanto-
rum Patrum auctoritas dubiam reddit, statuendum
sit, ab aliis lubentius audiemus. Enim vero Irenæus
et Clemens, antiquiores et præcipui utriusque opi-
nionis fautores, coævi erant, et a Nicolai tempori-
bus tam parum remoti, ut ab ejusdem Nicolai ami-
cis aut discipulis potuerint facile discere, num ab
illo vere profecta sit ea hæresis. Et Clemens quidem
se id non indiligenter investigasse significat. Quid
vero quod in ejus opinionis firmamentum adduci
illud potest, quod hæreticis in more positum sit ma-
gnum sibi quemdam hæreseos suæ advocare aucto-
rem? Neque tamen eo repudianda est Irenæi senten-
tia, quia ab uno ex septem primis Ecclesiæ diaconis
hæresim illam ortum suun: duxisse improbabile vi-
deatur. Nam cum Christus ab uno e suis apostolis,
ne doctrinam suam propagaret, ad necem sit vendi-
tus, potuit et unus ex septem illis diaconis alicujus
hæreseos inventor esse ac promulgator..
CAPUT IX.
Que ex hac hæreseon descriptione utilitas?
Quorsum, inquies, illa tot hæreseon descriptio ac
historia? Nonne illi humanæ mentis monstrosissimi
partus perpetuo silentio sepeliendi erant? Quid vero
ex hac odiosa molestaque commemoratione in Ec-
clesiam emolumenti, et in lectores utilitatis? Non
minimum certe. Nam præterquam quod hæreseon
cognitione nonnunquam, uti diximus, obscuriores
Patrum loci facilius intelliguntur, inde etiam isto-
lerabilis hominum, nova semper molientium, super-
via retunditur, ac tandem funesto hæreticorum ca-
su Catholici fiunt cautiores. In primis autem ex hac
errantium errorumque historia discunt omnes, quæ
fuerit ab Ecclesiæ principio vera et catholica fides
culum excurrat oratio, ex his quæ a nobis hacte-
nus disputata sunt, liquido colligitur, quid de præ-
cipuis fidei nostræ articulis, quos respuebant hære-
tici, iis temporibus sit assertum et definitum. Ve-
rum enim vero cum Ecclesiæ Patres erroris hære-
seosque eos condemnant, qui Christum merum
hominem, ex Maria et Joseph, non secus ac cæte-
ros homines, genitum, nec Patri æterno æqualem
asserere ausi sunt, inde concludas oportet eosdem
Patres fide certissima credidisse Christum esse Fi-

nii et Philastrii opinio, quibus astipulantur Hila-
rius 7, Hieronymus, Isidorus ", aliique non pau-
ci. In eorum tamen grege Tertullianus non annume-
randus est. Nihil enim de Nicolao illo scripsit, nisi
in capite 45 Libri de præscriptionibus: quod quidem
caput eidem libro ab impostore quodam assutum
fuisse jam observavimus.
Refragantur autem huic tot tantorumque virorum
sententiæ scriptores nonnulli, aiuntque hos hæreti-
ros, ut celeberrimo alicujus auctoris nomine fucum
aliis facerent, hunc Nicolaum sibi falso ascivisse
seciæ suæ principem. Scimus quidem in Ignatiana
quadam epistola illud aperte asseri : Fugite impu-
Tos Nicolaitas, falsum sibi nomen sumentes; sed cum
hæc verba interpolatoris sint, non vero Ignatii, ex
jis profecto nihil certi concludi potest. Quapropter B
opinionis illius fautores et patroni ex Clementis
Alexandrini auctoritate validius eruunt argumen-
tum. Is enim Nicolaitas arguit, quod in bæresis suæ
confirmationem verba Nicolai pravos in sensus de-
torquerent: Tales sunt, inquiebat ille", qui dicunt
se sequi Nicolaum, alducentes ejus viri aliquid litte-
rarum monumentis mandatum, sed ab eis detectum,
nempe : Oportere carne uti. Sed ille quidem vir præ-
clarus significabat oportere voluptates arcere et cupi-
ditates, et hac exercitatione marcidas flaccidasque
reddere carnis appetitiones el insultus. Qui autem in-
star hircorum sunt effusi in voluptatem..... decretum
ipsius voluptatis, non autem viri apostolici sequuntur.
At Clemens Nicolaum haud dubie virum præclarum
et apostolicum non appellasset, si tam pravæ hære-
seos parens fuisset et auctor.
Quid plura? Idem Clemens omnem impuri crimi
nis, ab iisdem hæreticis Nicolao inusti, suspicionem
egregie depellit : Cum autem de dicto Nicolao lo-
queremur, illud prætermisimus. Cum formosam, in-
quiunt, haberet uxorem, et post Servatoris assum-
ptionem ei fuisset ab apostolis exprobata zelotypia, in
medium adducta muliere, permisit cui vellet eam nu-
bere. Aiunt enim hanc vocem illi voci consentaneam,
quæ dicit, quod carne uti oporteat, ejusque factum
et dictum absolute, et inconsiderate sequentes, qui ejus
hæresim persequuntur, impudenter effuseque forni-
cantur. Ego autem audio Nicolaum nullum unquam
alia, quam ea quæ ei nupserat, uxore usum esse, et ex D ac doctrina. Atque ne extra primum Ecclesia sa-
illius liberis filias quidem consenuisse virgines, filium
autem permansisse incorruptum. Quæ cum ita se ha-
beant, vilii erat depulsio atque expurgatio in medium
apostolorum circumactio uxoris, cujus dicebatur labo-
Tare zelotypia; et continentia a voluptatibus quæ ma-
gno studio parantur, docebat istud: uti carne, hoc est
cxercere carnem. Neque enim, ut existimo, volebant
convenienter Domini præcepto duobus dominis servi-
re, voluptati et Deo. Ita ille et verba Nicolai male
interpretata, et errores illi falso imputatos esse de-

@27 DE OMNIBUS GENERATIM 28

A imbuerent, qui divinis eorum sermonibus ad fidem
adducti, Christianam religionem, pristinis erroribus
depositis, vel publica sinceraque professione erant
amplexati, vel jam jam amplexaturos se esse, certo
pollicebantur. His autem, ut plenius fidei Chris-
tianæ præceptis et dogmatibus informarentur, quos-
dam præficiebant, quos Apostolus ipse doctores ap-
pellat, et a cæteris fere omnibus Ecclesiæ ministris
aperte discernit. De iis quippe hunc in modum ille
ad Ephesios scribit: Et ipse dadit quosdam qui-
dem apostolos, quosdam vero prophetas, alios autem
pastores et doctores ". Et ad Corinth. : Quosdam
quidem posuit Deus in Ecclesia, primum apostolos,
secundo prophetas, tertio doctores ". Porro autem
illud doctoris munus episcopis potissimum delatum
esse idem non obscure docet prima ad Timotheum
Epistola Oportet ergo episcopum irreprehensibilem
esse..... hospitalem, doctorem". Ad Titum vero:
Oportet episcopum sine crimine esse..... amplecten-
tem eum, qui secundum doctrinam est, fidelem ser-
monem; ut volens sit exhortari in doctrina sacra, et
eos qui contradicunt arguere 10.
Idem tamen doctoris officium aliis, episcopo in-
ferioribus, nonnunquam demandabatur. Rursum
enim Paulus ad Timotheum: Qui bene, inquit, præ-
sunt presbyteri, duplici honore digni nabeantur,
maxime qui laborant in verbo et doctrina. Quod
si ea presbyteri voce episcopos ipsos designari
pertinacius contendas, et tu ipse fatearis necesse
est duplicis generis fuisse episcopos, quorum non-
nulli, Paulo teste, in verbo et doctrina laborabant.
Verumtamen et alios ab episcopis munia doctorum
obiisse haud obscure demonstrant ea Actorum verba:
Erant autem in Ecclesia Antiochiæ prophetæ et dor-
tores, in quibus et Barnabas et Simon, qui vocaba-
tur Niger, et Lucius Cyrenensis, et Manahen, qui
erat Herodis Tetrarche collactaneus, et Saulus
Hos enim omnes et singulos ad dignitatem episco-
palem evectos fuisse quis audeat affirmare?
Ad scholarum porro originem illud magis perti.
nere forsitan videbitur, quod Timotheo adhuc scri-
bit Paulus: Quæ audisti a me per multos testes, hæc
commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et
alios docere. Ex his quippe verbis duo, quæ ad
institutum nostrum maxime conducunt, non inepte
sane colliguntur. Primo quidem Paulus Timotheum
doctrina Christiana erudierat, per multos testes, id
est, coram multis, qui eum et docentem audierant, et
traditæ Timotheo doctrinæ locupletissimi testes
erant. Atqui si Paulus Timotheum aliosque, qui
eum audiendi causa in eumdem locum convenerant,
sic doctrina fidei instituit, quis inficiabitur ipsum
eodem docendi modo alios quoque discipulos suos
jisdem imbuisse institutis? Secundo Paulus Timo-
theo præcipit alios docere, id est eadem quæ ab
ipso audierat, aliis eadem methodo tradere. Quod

lium Dei, Patri suo æterno æqualen, ex Maria Vir- 
gine, sola Spiritus sancti virtute editum. Hinc au-
tem rursus colligas necesse est orthodoxam de
Christi divinitate, unaque illius cum Patre substan-
tia, seu consubstantialitate doctrinam a Patribus
primi Ecclesiæ sæculi, et longe ante Nicænum con-
cilium fuisse traditam, asseriam et propugnatam.
dein quilibet et de aliis quibusque erroribus, quos
ab hæreticis defensos, a Patribus rejectos esse
diximus, judicium ferre debet.
Alia quoque ex iisdem hæreticis inde nata est
Ecclesiæ utilitas, quod ii Ecclesiæ Patribus suos
adversus hæreses libros et tractatus quos fortassis
nunquam edidissent, scribendi dederint occasionem.
His ergo hæreticis, licet invitis et sæpius reclaman-
tibus, debemus pretiosa illa tantorum virorum mo-
numenta, ex quibus sacrorum fidei dogmatum tra-
ditio ad nos usque deducta est. Neque aliud hac in
re magis lugendum, quam quod omnia ejusmodi
scripta ad nos non solum non pervenerint, sed nec
ulla plurium exstet amplius memoria, nec ullum
eorum'ullibi nobis vestigium supersit.
CAPUT X.
De scholarum Christianarum origine.
Adversum hæreticos non calamo duntaxat et
scriptis, sed viva etiam voce, variisque sermonibus
decertabant scriptores nostri, Christianosque cum
morum præceptis, tum fidei doctrina erudiebant.
Illos autem ea docebant in locis privatis, ac quan-
doque publicis, quantum pacatiora persecutionum C
tempora id ferebant, vel eos summus martyrii ar-
dor ad prædicandam fidem impellebat. Ac primum
quidem extra controversiam est apostolos, atque
eorum discipulos in vicorum urbiumque plateas et
compita, in Judæorum synagogas et scholas genti-
lium sese incredibili prorsus ardore idcirco contu-
lisse, ut Evangelium Christi, et sacram ejus doctri-
nam annuntiarent, eamque persuaderent omnibus.
Et sane Paulus cum Athenas venisset : Disputabat
in Synagoga cum Judæis et colentibus, et in foro per
omnes dies ad eos, qui aderant. Quidam autem Epicu-
rei el Stoici philosophi disserebant cum eo, etc.
Cum autem Ephesi moraretur: Introgressus in
Synagogam cum fiducia loquebatur per tres menses, D
disputans et suadens de regno Dei. Cum autem qui-
dum indurarentur et non crederent, maledicentes
viam Domini coram multitudine, discedens ab eis,
segregavit discipulos, quotidie disputans in schola
tyranni cujusdam. Hoc autem factum est per bien-
nium, ita ut omnes qui habitabant in Asia, audi-
rent verbum Domini Judæi alque gentiles". Nullus
autem dubitandi locus est, quin Paulus, aliique
apostoli, similes aliis in locis disputationes insti-
tuerint.
In privatas vero domos sæpius ii cogebantur,
quo sacra mysteriorum nostrorum cognitione eos

@29 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS.

quidem et a successoribus ejus diligenter fuisse ob- 
servatum, nullus, opinor, negaverit. At porro si iis
locis, in quibus docentem Paulum tot tantique dis-
cipull audierunt, nomen scholæ deneges, tibi qui-
dem non omnino repugnabimus; modo ad illos
primam Christianarum scholarum originem redu-
cendam esse concedas.
Primo tamen Ecclesiæ sæculo, nondum elapso,
quasdam Christianorum scholas, proprie dictas,
jam institutas fuisse, deducto ex Eusebi Historia
non levi plane argumento, colligi posse putamus.
Ibi enim de Pantano, Alexandrine scholæ præfecto,
hæcleguntur: Per idem tempus, Commodo nimirum
imperante, fidelium scholæ præerat vir doctrine
causa celeberrimus, nomine Pantenus; quippe jam
inde a priscis' temporibus sacrarum litterarum B
schola, in eadem civitate, Alexandrina, fuerat ins-
tituta, quæ quidem nostra ætate adhuc perseverat.
Atqui Commodus ab anno 180 ad annum 193 Ro-
mani imperii frena moderabatur. Per hoc ergo
tempus Pantænus scholæ Alexandrinæ præfuit.
Cum itaque Eusebius eamdem scholam a priscis
temporibus institutam fuisse asserat, inde profecto
non improbabilem ducimus conjecturam, jam a primo
Ecclesiæ sæculo jacta fuisse scholæ illius funda-
menta, nec eam alium fortasse quam Marcum evan-
gelistam, primum Alexandria episcopum, habuisse
auctorem.

Neque vero prima duntaxat bujus seholæ initia
indicat Eusebius, verum etiam quid in ea docen
tractarique soleret, luculenter tum aperit, cum
eam sacrarum litterarum scholam appellat. His si-
quidem verbis ille nobis aperte declarat sacras lit-
teras, id est, sacros Veteris et Novi Testamenti li-
bros ibi a doctoribus et magistris fuisse explicatos.
Nec obscurius paulo post tradit huic sacrarum Scrip
turarum explicationi adjectam divinorum dogma-
tum explanationem: Divinorum, inquit, dogmatum
thesauros exposuit.
Qua autem methodo id fieret, sic ipse ibidem docet:
Partim viva voce, inquit, partin scriptis. In hac ergo
Alexandrinæ Ecclesiæ schola et sacra Scriptura, et
divina fidei Christianæ dogmata, partim viva voce,
partim scriptis explanabantur. At cum Eusebius illud
idem a priscis temporibus factum esse asseveret, nullus
procul dubio negaverit eamdem docendi methodum
in antiquioribus ejusdem Ecclesiæ scholis, quidni
et in aliis pluribus, fuisse observatam, Porro au-
tem ante el post scriptos atque publicatos novi fee-
deris codices, apostoli eorumque discipuli Chris-
tianis eadem explicabant fidei dogmata, eaque pro-
phetarum oraculis, aliisque Veteris Instrumenti tes-
timoniis, ac tandem non solum divina Christi au-
ctoritate, variisque miraculis, ejus nomine editis,
confirmabant, sed sæpissime fuso etiam sanguine
consignabant.

@29 PRIMI ECCLESIE SECULI SCRIPTORIBUS.

quidem et a successoribus ejus diligenter fuisse ob- 
servatum, nullus, opinor, negaverit. At porro si iis
locis, in quibus docentem Paulum tot tantique dis-
cipull audierunt, nomen scholæ deneges, tibi qui-
dem non omnino repugnabimus; modo ad illos
primam Christianarum scholarum originem redu-
cendam esse concedas.
Primo tamen Ecclesiæ sæculo, nondum elapso,
quasdam Christianorum scholas, proprie dictas,
jam institutas fuisse, deducto ex Eusebi Historia
non levi plane argumento, colligi posse putamus.
Ibi enim de Pantano, Alexandrine scholæ præfecto,
hæcleguntur: Per idem tempus, Commodo nimirum
imperante, fidelium scholæ præerat vir doctrine
causa celeberrimus, nomine Pantenus; quippe jam
inde a priscis' temporibus sacrarum litterarum B
schola, in eadem civitate, Alexandrina, fuerat ins-
tituta, quæ quidem nostra ætate adhuc perseverat.
Atqui Commodus ab anno 180 ad annum 193 Ro-
mani imperii frena moderabatur. Per hoc ergo
tempus Pantænus scholæ Alexandrinæ præfuit.
Cum itaque Eusebius eamdem scholam a priscis
temporibus institutam fuisse asserat, inde profecto
non improbabilem ducimus conjecturam, jam a primo
Ecclesiæ sæculo jacta fuisse scholæ illius funda-
menta, nec eam alium fortasse quam Marcum evan-
gelistam, primum Alexandria episcopum, habuisse
auctorem.

Neque vero prima duntaxat bujus seholæ initia
indicat Eusebius, verum etiam quid in ea docen
tractarique soleret, luculenter tum aperit, cum
eam sacrarum litterarum scholam appellat. His si-
quidem verbis ille nobis aperte declarat sacras lit-
teras, id est, sacros Veteris et Novi Testamenti li-
bros ibi a doctoribus et magistris fuisse explicatos.
Nec obscurius paulo post tradit huic sacrarum Scrip
turarum explicationi adjectam divinorum dogma-
tum explanationem: Divinorum, inquit, dogmatum
thesauros exposuit.
Qua autem methodo id fieret, sic ipse ibidem docet:
Partim viva voce, inquit, partin scriptis. In hac ergo
Alexandrinæ Ecclesiæ schola et sacra Scriptura, et
divina fidei Christianæ dogmata, partim viva voce,
partim scriptis explanabantur. At cum Eusebius illud
idem a priscis temporibus factum esse asseveret, nullus
procul dubio negaverit eamdem docendi methodum
in antiquioribus ejusdem Ecclesiæ scholis, quidni
et in aliis pluribus, fuisse observatam, Porro au-
tem ante el post scriptos atque publicatos novi fee-
deris codices, apostoli eorumque discipuli Chris-
tianis eadem explicabant fidei dogmata, eaque pro-
phetarum oraculis, aliisque Veteris Instrumenti tes-
timoniis, ac tandem non solum divina Christi au-
ctoritate, variisque miraculis, ejus nomine editis,
confirmabant, sed sæpissime fuso etiam sanguine
consignabant.

@33 PROCEMIA VARIORUM. 34

@S. IRENEUS, lib. 111 adversus Hareses, cap. 3.

==Interpretatio Valesii.==
qui quidem beatissimos apostolos
viderat, et cum iisdem familiariter
versatus fuerat ; et predicationem
apostolorum adle auribus suis
insonantem, traditionemque pre
oculis habebat. Nec vero ipse so-
lus, sed et alii plurimi etiam tum
supererant, ab apostolis instituti.
Hujus Clementis temporibus cum
gravissima dissensio Corinthi
exorta esset inter fratres, Ecclesia
Romana luculentissimam episto
lam Corinthiis scripsit, qua eos
ad pacem concordianique revoca-
ret, et fidem illorum, et quam
recens ab apostolis susceperat
traditionem renovaret.

==Interpretatio vetus.==
sortitur Clemens; qui et vidit
ipsos apostolos, et contulit cum
eis; et cum adhuc insonantem
prædicationem apostolorum, et
traditionem ante oculos haberet,
non solus : adhuc enim multi su-
pererant tunc, ab apostolis docti.
Sub hoc igitur Clemente, dissen-
sione non modica inter eos qui
Corinthi essent fratres facta,
scripsit quæ est Roma Ecclesia po-
tentissimas litteras Corinthiis, ad
pacem eos congregans, et repa-
rans fidem eorum, et annuntians
quam in recenti ab apostolis ac-
ceperat traditionem, annuntian-
tem unum Deum omnipotentem,
factorem coeli et terra, plasmato-
rem hominis, qui induxerit cataclysinum, et advocaverit Abraham, qui eduxerit populum de terra Egypti,
qui collocutus sit Moysi, qui legem disposuerit, et prophetas miserit, qui ignem præparaverit diabolo et
angelis ejus. Hunc Patrem Domini nostri Jesu Christi ab Ecclesia annuntiari, ex ipsa Scriptura qui velint
discere possunt, et apostolicam Ecclesiæ traditionem: cum sit vetustior epistola his qui nunc falso docent,
et alterum Deum super Demiurgum et factorem horum omnium quæ sunt, commentiuntur.

==Apud Eusebium Hist. Eccl. I. v. c. 6.==
στόλων τὴν ἐπισκοπὴν κληροῦται
Κλήμης· ὁ καὶ ἑωρακώς τους μα-
χαρίους ἀποστόλους, καὶ συμβεβλη-
κὼς αὐτοῖς· καὶ ἔτι ἔναυλον τὸ χή-
ρυγμα τῶν ἀποστόλων, καὶ τὴν πα-
ράδοσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων οὐ με
νος· ἔτι γὰρ πολλοὶ ὑπελείποντο
τότε ὑπὸ τῶν ἀποστόλων δεδιδα-
γμένοι. Ἐπὶ τούτου οὖν τοῦ Κλήμεν.
τος, στάσεως οὐκ ὀλίγης τοῖς ἐν
Κορίνθῳ γενομένης ἀδελφοῖς, ἐπέ -
στειλεν ἡ ἐν Ῥώμῃ Ἐκκλησία κα-
νωτάτην γραφὴν τοῖς Κορινθίοις, εἰς
εἰρήνην συμβιβάζουσα αὐτοὺς, καὶ
ανανεοῦσα τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ
ἣν νεωστὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων πα-
ράδοσιν εἰλήφει.

@II.

@CLEMENS Alexandrinus, Στρωμ. lib. 1. cap. 7. edit. Oxon., an. 1715, tom. I, p. 359.

Quod si viam regiam et authenticum ingressum
quæris, audies : Hæc est porta Domini : justi intra-
bunt in eam. Cum ergo multæ apertæ sint portæ
in justitia, hæc in Christo invenienda est. CLEM.
epist. 1, cap. 48.

Ἐὰν δὲ τὴν βασιλικήν τε καὶ αὐθεντικὴν εἴσοδον
ζητῇς, ἀκούσῃ· Αὕτη ἡ πύλη τοῦ Κυρίου· δίκαιοι
εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ. Πολλῶν τοίνυν ἀνεῳγμένων
πυλῶν ἐν δικαιοσύνῃ, αὕτη ἦν ἐν Χριστῷ.

@IDEM, ibid., lib. el cap. citt.

Jam Clemens in epistola ad Corinthios his ver-
bis inquit, exponens differentiam eorum qui sunt
probati in Ecclesia : Sit aliquis fidelis, sit potens in
explicanda cognitione, sit sapiens in discretione ser-
monum, sit stupendus in operibus. Locus exstat in
eodem cap. 48, epist. 1.

Αὐτίκα ὁ Κλήμης ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῇ,
κατὰ λέξιν φησί, τὰς διαφορὰς ἐκτιθέμενος τῶν κατὰ
τὴν Ἐκκλησίαν δοκίμων· "Ητω τις πιστός· ήτω
δυνατός τις γνώσιν ἐξειπεῖν· ήτω σοφὸς ἐν δια-
κρίσει λόγων· ἔτω γοργὺς ἐν ἔργοις. Eadem repe-
1.t Alexandrinus infra lib. vi, cap. 8, tom. II, p. 773.

@IDEu, ibid., lib. v, cap. 17, tom. I, pp. 609, 640.

Porro autem Clemens apostolus in epistola ad
Corinthios, ipse quoque nobis quamdam Gnostici
imaginem describens, dicit : Quis enim apud vos di-
versatus, etc. Epist. 1. capp. 1, 9, 10, 11, 12, 17.
18, 21, 22, 36, 38, 40, 41, 48, 49, 50, 51, 53.

Ναὶ μὴν ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῇ ὁ ἀπό
στολος Κλήμης, καὶ αὐτὸς ἡμῖν τύπον τινὰ τοῦ γνω
στικοῦ ὑπογράφων, λέγει· Τίς γὰρ παρεπιδημήσας
πρὸς ὑμᾶς, κ. τ. λ. Hic Clemens Alex, capita e re-
gione notata excerpsit.

@IDEM, ibid., lib. v, cap. 12 tom. II, page. 693.

Quin etiam in epistola Romanorum ad Corin-
thios scriptum est : Oceanus infinitus, et qui sunt
post ipsum mundi. Epist. 1, cap. 20.

᾿Αλλὰ κάν τῇ πρὸς Κορινθίους Ρωμαίων επι-
στολῇ· Ὠκεανὸς ἀπέραντος ἀνθρώποις γέγραπται,
καὶ οἱ μετ' αὐτὸν κόσμοι.

@IDEM, ibid., lib. vi, cap. 8, tom. II, pag. 773.

Eo enim debet esse humilior, quo videtur esse ma-
jor, dicit Clemens in epistola ad Corinthios. Epist
1, cap. 48.

Τοσούτῳ γὰρ μᾶλλον ταπεινοφρονεῖν ὀφείλει,
ὅσῳ δοκεῖ μᾶλλον μείζων εἶναι· ὁ Κλήμης, ἐν τῇ
πρὸς Κορινθίους φησί.

@III.
ORIGENES, Περὶ ἀρχῶν, lib. 11, cap. 3, num. 6, edit. Paris., 1733, tom. Ι, pag. 82.
Meminit sane Clemens apostolorum discipulus etiam eorum quos ἀντίχθονας Græci nominarunt, atque
alias partes orbis terræ ad quas neque nostrorum quisquam accedere potest, neque ex illis qui ibi sunt
■ Psal. cxvII, 20.

@35 AD S. CLEMENTEM PAPAM 36

@quisquam transire ad nos; quos et ipsos mundos appellavit, cum ait: Oceanus intransmeabilis est homi-
nibus, et hi qui trans ipsum sunt mundi, qui his eisdem dominatoris Dei dispusitionibus gubernantur. Pau-
cisque interjectis.... Ex his tamen que Clemens visus est indicare cum dicit: Oceanus qui intransmea.
bilis est hominibus, et hi mundi qui post ipsum sunt: qui post ipsum sunt mundos pluraliter nominans,
quos et eadem Dei providentia agi regique significat, semina quædam nobis hujusmodi intelligentiæ vi-
detur aspergere, quo putetur omnis quidem universitas eorum quæ sunt atque subsistunt, coelestium et
supercolestium, terrenorum infernorumque, unus et perfectus mundus generaliter dici intra quem vel
a quo (si qui illi sunt) putandi sunt contineri. Epist. 1, cap. 20.

@IDEM, in Ezechiel., cap. 8, tom. III, pag. 422, A.

Dicit quoque Clemens: Oceanus impermeabilis
hominibus, et qui post eum mundi, tantis Domini or-
dinationibus gubernantur. Epist. 1, cap. 20.
pag. 143, edit. Huet. Colon., 1685.

Φησὶ δὲ ὁ Κλήμης· Ὠκεανὸς ἀπέρατος ἀνθρώποις,
καὶ εἰ μετ' αὐτὸν κόσμοι τοσαύταις διαταγαῖς τοῦ
Δεσπότου διοικοῦνται.

@IDEM, in Joan., tom. IX. part. 11,

Relatum autem atque testatum apud gentiles est,
mullos cum pestilentes morbi grassarentur, se ip-
sos ut victimas pro patria tradidisse: atque hæc
ita evenisse admittit non sine causa, historiis cre-
dens Clemens ille fidelis, cui testimonium perhibet
Paulus dicens: Cum Clemente, etc. Epist. 1,
cap. 55.

Μεμαρτύρηται δὲ καὶ παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ὅτι πολ
λοί τινες λοιμικῶν ἐνσκηψάντων νοσημάτων ἑαυτοὺς
σφάνια ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ παραδεδώκασι · καὶ παραδέ
χεται ταῦθ' οὕτως γεγονέναι οὐκ αλόγως πιστεύσας
ταῖς ἱστορίαις ὁ πιστὸς Κλήμης, ὑπὸ Παύλου μαρτυ
ρούμενος, λέγοντος· Μετὰ Κλήμεντος, κ. τ. λ.

@IV.

==ECSEBIUS, Hist. eccl., lib. 1, cap. 16==
Τούτου δὴ οὖν τοῦ Κλήμεντος
ὁμολογουμένη μία ἐπιστολὴ φέρε
ται, μεγάλη τε καὶ θαυμασία, ἣν
ὡς ἀπὸ τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας
τῇ Κορινθίων διετυπώσατο, στά
σεως τηνικάδε κατὰ τὴν Κόρινθον
γενομένης. Ταύτην δὲ καὶ ἐν πλεί
σταις Ἐκκλησίαις ἐπὶ τοῦ κοινοῦ δε
δημοσιευμένην πάλαι τε καὶ καθ'
ἡμᾶς αὐτοὺς ἔγνωμεν. Καὶ ὅτι γε
κατὰ τὸν δηλούμενον, τὰ τῆς Και
ρινθίων κεκίνητο στάσεως, αξι
χρέως μάρτυς ὁ Ηγήσιππος, Lege
NICEPHORUM, lib. 11, cap. 18.
==IDEM, ibid., lib. ii, cap. 8.==
Τοῦ Κλήμεντος ἐν τῇ ἀνωμολο
γημένη παρὰ πᾶσιν, ἣν ἐκ προσώ
που τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας τῇ
Κορινθίων διετυπώσατο. Ἐν ᾖ τῆς
πρὸς Ἑβραίους πολλά νοήματα πα
ραθείς, ἤδη δὲ καὶ αὐτολεξεὶ ῥητοῖς
τισιν ἐξ αὐτῆς χρησάμενος, σαφέ
στατα παρίστησιν ὅτι μὴ νέον ὑπάρ
χει τὸ σύγγραμμα. Ὅθεν εἰκότως
ἔδοξεν, αὐτὸ τοῖς λοιποῖς ἐγκατα
λεχθῆναι γράμμασι τοῦ Ἀποστό
λου. Εβραίοις γὰρ διά τῆς πατρίου
γλώττης ἐγγράφως ώμιληκότος τοῦ
Παύλου, οἱ μὲν τὸν εὐαγγελιστὴν
Λουκᾶν, οἱ δὲ τὸν Κλήμεντα τοῦτον
αὐτὸν, ἑρμηνεῦσαι λέγουσι τὴν γρα-
φήν. Ο καὶ μᾶλλον εἴη ἂν ἀληθὲς,
τῷ τὸν ἔμοιον της φράσεως χαρα
κτήρα τήν τε τοῦ Κλήμεντος ἐπι
στολὴν, καὶ τὴν πρὸς Εβραίους
==Valesio interprete.==
Hujus igitur Clementis exstat
epistola ano consensu recepta,
eximia prorsus atque mirabilis,
quam nomine Ecclesiæ Romance
ad Corinthiorum Ecclesiam scrip-
sit, cum apud cos gravis esset
exorta dissensio. Ilane in pleris-
que Ecclesiis et nostra et supe-
riori memoria palam recitari con-
suevisse comperimus. Porro su-
pradicti Clementis tempore sedi-
tionem inter Corinthios esse com-
motam locupletissimus testis est
llegesippus,
==Valesio interprete.==
Clementis illa (epistoia) ab omni
bus recepta, quam Ecclesie Ro-
nianæ nomine ad Corinthierum
Ecclesiam scripsit. In qua cum
multas inserat sententias desump-
tas ex Epistola ad Hebræos, iis-
denique interdum verbis utatur,
satis indicat opus illud nequa-
quam recens esse. Quamobrem
cum reliquis Apostoli scriptis non
sine causa hoc etiam recensitum
videtur. Cum enim ad Hebræos
patrio sermone scripsisset Paulus,
alii Lucam evangelistam, alii
hunc de quo loquimur Clementem,
Epistolam illam esse interpreta-
tum ferunt. Quod quidem verius
videtur, cum præsertim et Cle-
mentis, et illa ad Hebræos Epistora
eumdem habeant stylum, nec

==Rufino interprete.==
Hujus Clementis epistola habe-
tur ad Corinthios scripta, præci-
pua plane et valde mirabilis :
quam velut ex persona Romanæ
Ecclesiæ dictavit, cunt dissensio
apud Corinthios fuisset exorta.
Quam epistolam in plurimis Ec-
clesiis publice legi, et veterum et
nostris etiam temporibus constat.
Verum de seditione facta apud
Corinthios ac dissensione plebis,
testis valde fidelis Hegesippus
indicat.
==Rufino interprete.==
Clemens in epistola quam Co-
rinthiis scribit, meminit Episto-
le Pauli ad Hebræos, et utitur
ejus testimoniis. Unde constat
quod Apostolus tanquam Rebrcis
mittendam patrio eam sermone
conscripserit, et ut quidam tra-
dunt, Lucam evangelistam, alii
autem hunc ipsum Clementem in-
terpretatum esse. Quod et magis.
verum est, quia et stylus ipse
epistolæ Clementis cum hac con-
cordat, et sensus nimirum utrius-
que Scripture plurimam similitu-
dinem ferunt. Dicitur tamen esse
et alia Clementis epistola, cujus
nos notitiam non accepimus.

@37 PROOEMIA VARIORUM. 38

A utriusque scripti sententia valde inter se discre
pent. Sciendum tamen est alteram quoque Cle-
mentis epistolam circumferri. Verum hanc non
perinde receptam atque approbatam fuisse, pro
certo habemus: quandoquidem vetustiores ejus
testimonio nequaquam usos esse comperimus. Et
infra : Et Clementis quidem quæ genuina et on-
nium consensu recepta sint scripta, jam satis
liquet. Lege MAXIMUM in prologo ad opera Dionysil.
==EUSEBIUS Hist. eccl., lib. iv, cap. 22.==
Ακοῦσαί γέ τοι πάρεστι, μετά
τινα περὶ τῆς Κλήμεντος πρὸς Κο
ρινθίους ἐπιστολῆς αὐτῷ εἰρημένα,
ἐπιλέγοντος ταῦτα. Lege NICEPH.,
lib. iv, cap. 5.
==IDEM, ibid., lib. IV, cap. 23.==
Ἐν αὐτῇ δὲ ταύτῃ καὶ τῆς Κλή
μεντος πρὸς Κορινθίους μέμνηται
ἐπιστολῆς, δηλῶν ἀνέκαθεν ἐξ ἀρ-
χαίου ἔθους ἐπὶ τῆς Ἐκκλησίας τὴν
ἀνάγνωσιν αὐτῆς ποιεῖσθαι. Λέγει
γοῦν· Τὴν σήμερον οὖν Κυρια-
κὴν ἁγίαν ἡμέραν διηγάγομεν,
ἐν ᾗ ἀνεγνώκαμεν ὑμῶν τὴν ἐπι-
στολήν· ἦν ἔξομεν ἀεί ποτε ἀνα-
γινώσκοντες νουθετεῖσθαι, ὡς
καὶ τὴν προτέραν ἡμῖν διὰ Κλή-
μεντος γραφεῖσαν. Lege NICEPH.,
lib. IV. cap. 8.
==JDEM, ibid., lib. iv, cap. 13.==
Κέχρηται δ' ἐν αὐτοῖς καὶ ταῖς
ἀπὸ τῶν ἀντιλεγομένων Γραφών
μαρτυρίαις· τῆς τε λεγομένης Σο-
λομῶντος Σοφίας, καὶ τῆς Ἰησοῦ
τοῦ Σιράχ, καὶ τῆς πρὸς Ἑβραίους
Επιστολῆς, τῆς τε Βαρνάβα, και
Κλήμεντος, καὶ Ἰούδα. NICEPH.,
lib. iv, cap. 55.
==Valesio interprete.==
Postquam (Hegesippus) de Clem
mentis ad Corinthios epistola
quædam commemoravit, hire al-
dit, quæ nos, si placet, audiamus,
==Valesio interprete.==
In hac ipsa etiam epistola (ad
Solerem) meminit (Dionysius Co-
rinthius) Clementis epistola ad
Corinthios scriptae, quam ex pris-
ca consuetudine in Ecclesia legi
solitam esse testatur his verbis :
Hodie, inquit, sacrum diem Domi-
nicum transegimus, in quo episto
lam vestram legimus, quam quidem
perpetuo deinceps legentes, perinde
ac priorem illam nobis a Clemente
scriptam epistolam, optimis prace
plis ac documentis abundabimus.
==Valesio interprete.==
In iisdem libris (Stromateis) af-
fert (Clemens Alexandrinus) testi-
monia Scripturarum quæ a non-
nullis repudiantur : ncnipe ex Sa-
pientia quæ dicitur Salomonis, et
ex Sapientia Jesu filii Sirach;
item ex Epistola ad Hebræos, et
ex Barnale, Clementis, Judæque
epistolis.

ἀποσώζειν· καὶ τῷ μὴ πόρρω τὰ ἐν ἑκατέροις τοῖς
συγγράμμασι νοήματα καθεστάναι. Ιστέον δὲ ὡς καὶ
δευτέρα τις εἶναι λέγεται τοῦ Κλήμεντος ἐπιστολή·
οὐ μὴν ἔθ' ὁμοίως τῇ προτέρᾳ καὶ ταύτην γνώριμον
ἐπιστάμεθα· ὅτι μηδὲ τοὺς ἀρχαίους αὐτῇ κεχρημένους
ίσμεν. Εt infra : Ἡ μὲν οὖν τοῦ Κλήμεντος ὁμολο-
γουμένη γραφή, πρόδηλος. Lege NICEPHORUM, lib. 11,
cap. 46, et lib. 111, cap. 18.
==Rufino interprete.==
Simul et de epistola Clementis
quædam conmemorat (Hegesip-
pus) quæ etiam inserere huic
operi nostro necessariunf duxi.
==Rufino interprete.==
In hac ipsa scriptura meminit
etiam (Dionysius) epistol Cle-
mentis ad Corinthios scriptæ; si-
gnificans veteri instituto et anti-
qua consuetudine semper ipsam
epistolam lectam esse in Ecclesia.
Denique sic dicit : Beatam, in-
quit, durimus hodiernam Domini
cam diem, in qua legimus episto-
lam vestram, quam et semper ad
nostri commonitionem legemus, sic-
ut et illam priorem a Clemente ad
nos scriptam.
==Rufino interprete.==
Utitur sane exemplis, etiam ex
bis libris qui a nonnullis minime
recipiendi videntur: id est, ex
Sapientia quæ dicitur Salomonis,
et ex Sapientia Sirach quæ appel-
latur Ecclesiasticus apud Latinos:
sed et de Barnabæ, et Clementis
epistola ponit exempla.

@V.
CYRILLUS Hierosolymitanus, Cateches. xviii, cap. 8,
edit. Paris., 1720, pag. 288, D.

Noverat Deus hanc hominum in credendo pervi-
caciam, atque ad id avem comparavit, phrenicem
appellatam. Hæc, ut scribit Clemens, aliique com-
plures narrant, cum sit unigena, in Ægyptiorum
regionem quingentis quibusque annis adveniens,
resurrectionem ostendit : non in desertis locis, ne
res illa mysterium facta, lateret; sed in urbe con-
spicua praesentem se sistens, ut manu contrectetur
quod alioqui fidem non inveniret. Constructo enim
sibi ex thure, myrrha cæterisque aromatibus nido,
in hunc expleto annorum curriculo ingrediens mo-
ritur palam ac putrescit. Deinde ex putrefacta
mortuæ avis carne vermis quidam enascitur; hic-
ur augmentum capiens, in voluerem conformatur.

"Ηδει Θεὸς τῶν ἀνθρώπων τὴν ἀπιστίαν, καὶ ὅρο Β
νεον εἰς τοῦτο κατειργάσατο, φοίνικα ούτω καλούμενον.
Τοῦτο, ὡς γράφει Κλήμης, καὶ ἱστοροῦσι πλείονες,
μονογενὲς ὑπάρχον, κατὰ τὴν Αἰγυπτίων χώραν ἐντε
ριόδοις πεντακοσίων ἐτῶν ἐρχόμενον, δείκνυσι τὴν
ἀνάστασιν· οὐκ ἐν ἐρήμοις τόποις, ἵνα μὴ ἀγνοηθῇ
τὸ μυστήριον γινόμενον, ἀλλ' ἐν φανερά πόλει παρα
γενόμενον, ἵνα ψηλαφηθῇ τὸ ἀπιστούμενον. Σηκαν
γὰρ ἑαυτῷ ποιῆσαν ἐκ λιβάνου καὶ σμύρνης, καὶ λοι
πῶν ἀρωμάτων, καὶ ἐν τῇ συμπληρώσει τῶν ἐτῶν
εἰς τοῦτον εἰσελθὸν, τελευτὰ φανερῶς καὶ σήπεται
εἶτα ἐκ τῆς ταπείσης σαρκὸς τοῦ τελευτήσαντος,
σκώληξ τις γεννᾶται· καὶ οὗτος αὐξηθεὶς, εἰς ὄρνεον
μορφοῦται. Paucisque interjectis: Εἶτα πτεροφυή-

@39 AD S. CLEMENTEM I PAPAM 40

plumescit, perfectusque, qualis erat prior, plenis
factus, in aera talis avolat, qualis erat cum more-
retur, evidentissimam mortuorum resurrectionem
hominibus ostentans. Epist. 1, cap. 25.

σας ὁ προειρημένος φοίνιξ, καὶ τέλειος οἷος ἦν ὁ A Paucisque interjectis : Postea phanis prædictus
πρότερος, φοίνιξ γενόμενος, ἀνίπταται τοιοῦτος εἰς
αέρα, οἷος καὶ ἐτετελευτήκει σαφεστάτην νεκρῶν
ἀνάστασιν ἀνθρώποις ἐπιδείξας:

@VI.
EPIPHANIUS, Advers. Carpecrasios, Hæresi 27, num. 6.

Dicit enim (Clemens) in una epistolarum suarum:
Recedo, abeo, inslet populus Dei; nonnullis vide-
licet hoc modo consulens: nam in quibusdam
commentariis ita scriptum reperimus. Epist. 1,
cap. 54.

Λέγει γὰρ ἐν μιᾷ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ· 'Αναχω
ρῶ, ἄπειμι, ἐν σταθήτω ὁ λαὸς τοῦ Θεοῦ· τισὶ τοῦτο
συμβουλεύων· εὕρομεν γὰρ ἐν τισιν υπομνηματισ
μοῖς τοῦτο ἐγκείμενον.

@IDEM, Advers. Ebionæos,Hæresi 30, num. 15.

Clemens ipse omnibus illos (Ebionæos) modis
redarguit iis epistolis circularibus, quæ ab eo scri-
ptæ in sacrosanctis Ecclesiis leguntur. Ex quibus
constat, longe ab iis quæ in Circuitibus illis sub
ejus nomine adulterina exstant, illius fidem ac ser-
monem abhorruisse. Etenim virginitatem Clemens
edocuit, et isti repudiant : ille Eliam, Davidem et
Sampsonem omnesque prophetas commendat, quos
bi detestantur.

Αὐτὸς Κλήμης αὐτοὺς κατὰ πάντα ἐλέγχει ἀφ᾽ ὧν
ἔγραψεν ἐπιστολῶν ἐγκυκλίων, τῶν ἐν ταῖς ἁγίαις
Εκκλησίαις ἀναγινωσκομένων, ὅτι ἄλλον ἔχει χαρά-
κτῆρα ἡ ἑαυτοῦ πίστις καὶ ὁ λόγος, παρὰ τὰ ὑπὸ
τούτων εἰς ὄνομα αὐτοῦ ἐν ταῖς Περιόδοις νενοθευ
μένα· αὐτὸς γὰρ παρθενίαν διδάσκει, καὶ αὐτοὶ οὐ
δέχονται· αὐτὸς γὰρ ἐγκωμιάζει Ἠλίαν, καὶ Δαβίδ,
καὶ Σαμψών, καὶ πάντας τοὺς προφήτας, οὓς οὗτοι
βδελύττονται.

@VII.
HIERONYMUS, lib. De viris illustribus, cap. 15, cum vetere Græco interprete,

Clemens, de quo apostolus Paulus ad Philippen-
ses (ιν, 3) scribens ait : Cum Clemente et cateris
cooperatoribus meis, quorum nomina scripta sunt in
libro vita : quartus post Petrum Romae episcopus
siquidem secundus Linus fuit, tertius Anacletus;
tametsi plerique Latinorum, secundum post Petrum
apostolum putent fuisse Clementem. Scripsit ex
persona Romana Ecclesia ad Ecclesiam Corinthio
rum valde utilem epistulam, quæ et in nonnullis 10-
cis publice legitur, quæ mihi videtur characteri
Epistolæ, quæ sub Pauli nomine ad Hebræos fertur,
convenire. Sed et nultis de eadem epistola, nou
solum sensibus, sed juxta verborum quoque ordinem
abutitur. Omnino grandis in utraque similitudo est.
Fertur et secunda ejus nomine epistola, quæ a ve
tcribus reprobatur. Et disputatio Petri et Apionis
Iongo sermone conscripta, quam Eusebius in tertio
Historic ecclesiastica volumine coarguit. Obiit ter-
tio Trajani anno, et nominis ejus memoriam usque
hodie Romæ exstructa ecclesia custodit.

Κλήμης, περὶ οὗ Παῦλος ὁ ᾿Απόστολος πρὸς δια Φι-
λιππησίους γράφων, λέγει· Μετὰ καὶ Κλήμεντος,
κτλ., τέταρτος μετὰ Πέτρον Ῥώμης ἐπίσκοπος· δεύ
τερος γὰρ Λῖνος ἐγένετο, τρίτος Ανέγκλητος, εἰ καὶ
πολλοὶ τῶν Ῥωμαίων ὑπολαμβάνουσι, δεύτερον μετὰ
τὸν ἀπόστολον Πέτρον γεγενῆσθαι Κλήμεντα. Έγρα-
ψεν ἐκ προσώπου τῆς Ἐκκλησίας Ρώμης πρὸς τὴν
ἐν Κορίνθῳ Ἐκκλησίαν ἐπιστολὴν πάνυ θαυμαστήν,
ἥτις ἐν φανεροῖς τόποις δημοσίᾳ ἀναγινώσκεται, τῷ
χαρακτῆρι τῆς πρὸς Εβραίους Επιστολῆς Παύλου
συνάδουσα, οὐ μόνον νοήμασιν, ἀλλὰ καὶ λόγοις. Καὶ
ἁπλῶς μεγίστη ἐστὶν ἐν ἑκατέρᾳ ὁμοίωσις. Φέρεται
καὶ ἑτέρα ἐξ ὀνόματος αὐτοῦ εἶναι ἐπιστολὴ, ἥτις
παρὰ πάντων ἀποδοκιμάζεται. Καὶ διάλογος Πέτρου
καὶ ᾿Απίωνος. μακρῷ λόγῳ συνταγεῖσα, ἥντινα Εὐ-
σέβιος εὐθύνει ἐν τῷ τρίτῳ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς
ιστορίας τεύχει. Τελευτῷ τῷ τρίτῳ ἐνιαυτῷ Τραΐα-
νοῦ, καὶ τὴν τούτου μνήμην ἄχρι τήμερον ἐν τῇ Ρώμῃ
οἰκοδομηθεῖσα ἐκκλησία φυλάττει,

@IDEM, lib. 1 advers. Jovinianum, cap. 7.
Ad hos (eunuchos) et Clemens successor apostoli Petri, cujus Paulus apostolus meminit (Philip. tv, 3)
scribit epistolas, omnemque pene sermonem suum de virginitatis puritate contexuit.
IDEM, lib. Σιν Comment. in Isa. Lu, 13.
Clemens vir apostolicus, qui post Petrum rexit Ecclesiam, scribit ad Corinthios: Sceptrum Dei
Dominus Jesus Christus, non venit in jactantia superbia, cum possit omnia, sed in humilitate. Epist. 1,
cap. 16.
IDEM, lib. 1 Comment. in Epist. ad Ephes., 11. 2.
Quærimus quoque quid sit: In quibus aliquando ambulastis secundum sæculum mundi hajas: utrum-
nam et aliud sæculum sit, quod non pertineat ad mundum istum, sed ad mundos alios, de quibus et
Clemens in Epistola sua scribit : Oceanus, et mundi qui trans ipsum sunt. Epist. 1, cap. 20.
IDEM, ibid., lib. 11, ad cap. IV, 1.
Cujus rei et Clemens ad Corinthios testis est: Vincula-n charitatis Dei quis poterit enarrare? Epist.
1, cap. 49.

@41 PROCEMIA VARIORUM 42

@==VIII.
PsзUDO-JUSTINUS, seu auctor Questionum et responsionum ad orthodoxos, in respons, ad quæst. 74 (inter
Opera S. Justini martyris, pag. 469, B, edit. Paris. 1742).==

Si prasentis rerum status finis est impiorum per
ignem judicium, prout testantur Scriptura pre-
poetarum et apostolorum, atque etiam Sibylle.
ut ait beatus Clemens in Epistola ad Corinthios.

Εἰ τῆς παρούσης καταστάσεως τὸ τέλος ἐστὶν ἡ A
διὰ τοῦ πυρὸς κρίσις τῶν ἀσεβῶν, καθά φασιν αἱ
Γραφαὶ προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων, ἔτι δὲ καὶ τῆς
Σιβύλλης, καθώς φησιν ό μακάριος Κλήμης ἐν τῇ πρὸς
Κορινθίους Επιστολή.

@==IX.
DOROTHEUS Archimandrita, doctrina 23, sub finem.==

Ut enim ait et sanctus Clemens: Eliam si quis
Ron coronetur, studeat tamen non procul a coronatic
inveniri. Epist. 2. cap. 7.

Ως λέγει καὶ ὁ ἅγιος Κλήμης· Κἂν μὴ στεφανῶται
τις, ἀλλὰ σπουδάσῃ μη μακράν εὑρεθῆναι των
στεφανουμένων.

@==Χ.
GEORGIUS Syncellus, Chronogr., pag. 344, edit. Paris.==

Β est, ad Corinthios fertur, tanquam ab Ecclesia
Romana scripta, seditione tunc temporis, ut te-
statur Hegesippus, Corinthi orta; quæ etiam ab
Ecclesia recipitur.

Hujus (Clementis) epistola quæ unica genuina
Τούτου ἐπιστολὴ ἡ μία γνησία Κορινθίοις φέρεται.
ὡς ἀπὸ τῆς Ῥωμαίων Ἐκκλησίας γραφείσα, στάσεως 
ἐν Κορίνθῳ συμβάσης τότε, ὡς μαρτυρί: Ηγήσιπ
πος, ἥτις καὶ ἐκκλησιάζεται.

@==XI.
PHOTIUS, Biblioth., cod. 113.==

Hic Clemens ille est, de quo divinus Paulus ad
Philippenses ait Cum Clemente et cæteris adjuto-
ribus meis quorum nomina sunt in libro vita".
Scripsit idem magni faciendam ad Corinthios
epistolam, quæ a plerisque tanto in pretio est ba-
bita, ut etiam publice legi soleret. At quæ secunda
dicitur ad eosdem, ut notha rejicitur, quemadro
dum et longa illa disputatio, ipsius Petri et Apio-
nis nomen falso præferens. Hunc secundum a Petro
Romae episcopatum gessisse quidam autumant, alii
vero quartum Linum enim et Anacletum, inter
ipsum et Petrum, Romæ episcopos fuisse, ac tertio
demum Trajani anno vitam finiisse.

Οὗτός ἐστιν ὁ Κλήμης, περὶ οὗ φησιν ὁ θεσπέσιος
Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Φιλιππησίους Επιστολῇ· Μετὰ καὶ
Κλήμεντος καὶ τῶν λοιπῶν συνεργῶν μου, ὧν τὰ
ὀνόματα ἐν βίβλῳ ζωῆς. Οὗτος καὶ ἐπιστολὴν ἀξιόλο
γον πρὸς Κορινθίους γράφει, ἥτις παρὰ πολλοῖς ἀπο
δοχῆς ἠξιώθη, ὡς καὶ δημοσίᾳ ἀναγινώσκεσθαι. Η
δὲ λεγομένη δευτέρα πρὸς τοὺς αὐτούς, ὡς νόθος
ἀποδοκιμάζεται· ὥσπερ ἐπιγραφόμενος ἐπ' ὀνόματι
αὐτοῦ Πέτρου καὶ ᾿Απίωνος πολύστιχος διάλογος.
Τοῦτόν φασιν οἱ μὲν δεύτερον μετὰ Πέτρον ἐπισκο
πῆσαι Ῥώμης, οἱ δὲ τέταρτον Λίνον γὰρ καὶ ᾿Ανά
κλητον μεταξὺ αὐτοῦ καὶ Πέτρου Ῥώμης ἐπισκόπους
διαγεγονέναι· τελευτῆσαι δὲ αὐτὸν τρίτῳ ἔτει Τραϊανοῦ.

@==IDEM, ibid., cod. 126.==

Ανεγνώσθη βιβλιδάριον, ἐν ᾧ Κλήμεντος ἐπιστο
λαὶ δύο πρὸς Κορινθίους ἐνεφέροντο · ὧν ἡ πρώτη δι' αι-
τίας αὐτοὺς ἄγει, τάσεσι καὶ ταραχαῖς καὶ σχέ
σμασι τὴν πρέπουσαν αὐτοῖς εἰρήνην καὶ ὁμόνοιαν
ἐμπολιτεύεσθαι, λύσαντας, καὶ παραινεί παύσασθαι
τοῦ κακοῦ. 'Απλοῦς δὲ κατὰ τὴν φράσιν καὶ σαφής
ἔστιν, καὶ ἐγγὺς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ ἀπεριέργου 
χαρακτῆρος. Αἰτιάσοιτο δ' ἄν τις αὐτὸν ἐν ταύταις·
ὅτι τε τοῦ ὠκεανοῦ ἔξω κόσμους τινὰς ὑποτίθεται
εἶναι· καὶ δεύτερον ἴσως, ὅτι ὡς παναληθεστάτῳ τῷ
κατὰ τὸν Φοίνικα τὸ ὄρνεον ὑποδείγματι κέχρηται·
καὶ τρίτον ὅτι ἀρχιερέα καὶ προστάτην τὸν Κύριο,
ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐξονομάζων, οὐδὲ τὰς θεοπρε-
πεῖς καὶ ὑψηλοτέρας ἀφῆκε περὶ αὐτοῦ φωνάς· οὐ
μὴν οὐδ' ἀπαρακαλύπτως αὐτὸν οὐδαμῇ ἐν τούτοις
βλασφημεῖ. Ἡ δὲ δευτέρα καὶ αὐτὴ νουθεσίαν καὶ
παραίνεσιν κρείττονος εἰσάγει βίου, καὶ ἐν ἀρχῇ
Χριστὸν τὸν Θεὸν κηρύσσει. Πλὴν ὅτι ρητά τινα, ὡς
ἀπὸ τῆς θείας Γραφής, ξενίζοντα παρεισάγει· ὧν
• Ephes, 1, 2.
PATROL GR. 1.

Lectus est libellus, in quo Clementis epistolæ duæ.
ad Corinthios continebantur: quarum prima ipsos
accusat, quod seditionibus, turbis ac dissidiis, pa-
cem el concordiam quæ inter ipsos versari debue-
rat, solverint; hortaturque ab hoc malo cessare.
Est autem dictione siniplex ac perspicuus, acce-
D densque ad ecclesiasticam et inelaboratam dicendi
forram. Reprehenderit vero in illis quispiam :
quod extra oceanum mundos quosdam existere
supponit : deinde forte etiam, quod phoenicis avis
exemplo tanquam verissimo utitur : tertio quod
Pontificem Præsidemque Dominum nostrum Jesum
Christum appellans, illas Deo convenientes ac su.
blimiores de eo voces non protulit; tametsi nec
aperte ipsum ullibi in his blasphemet. Secunda
vero et ipsa institutionem ac admonitionen meli-
ris vitæ inducit; atque in principio Christum Deum
prædicat. Verum dicta quædam peregrina velut e
sacra Scriptura subinducit: quibus ne prima qui-
3

@43 AD S. CLEMENTEM I PAPAM 44

A dem epistola omnino vacat. Et interpretationes lo
corum quorumdam alieniores profert. Alioquin
ipsa quæ in bis epistolis iusunt sensa, nonnihil ab-
jecta sunt, neque continentem seriem ac conse-
quentiam servant.

οὐδ᾽ ἡ πρώτη ἀπήλλαχτο παντελῶς. Καὶ ἑρμηνείας 
δὲ ῥητῶν τινων ἀλλοκότους ἔχει· ἄλλως τε δὲ καὶ τὰ
ἐν αὐταῖς νοήματα ἐῤῥιμμένα πως, καὶ οὐ συνεχή
τὴν ἀκολουθίαν ὑπῆρχε φυλάττονται

@XII.
ANASTASIUS Bibliothecarius, Hist. eccles., edit. Paris., pag. 17.
Hujus (Clementis) Epistola fertur ad Corinthios missa, quam tota recipit, ut Hegesippus testatur,
Ecclesia.

@XIII.
NICON monachus, in Pandect. serm. 18.

Κλήμεντος 'Ρώμης. Δίκαιον οὖν καὶ ὅσιον... καὶ
στάσεις τοῦ ἀπαλλοτριῶσαι ἡμᾶς τοῦ καλῶς ἔχυντος.
Τοίνυν ἀκολουθήσωμεν τοῖς μετ᾿ εὐσεβείας... Πόρρω
ἀπέχει ἀπ' ἐμοῦ... Κολληθῶμεν οὖν τοῖς ἀθώοις καὶ p
δικαίοις· εἰσὶ δὲ οὗτοι ἐκλεκτοὶ τοῦ Θεοῦ. Γέγραπται
γάρ· Κολλᾶσθαι τοῖς ἁγίοις, ὅτι οἱ κολλώμενοι
αὐτοῖς, ἁγιασθήσονται. Καὶ ὁ Κύριος λέγει· Τον
ὁμολογήσαντά με... τοῦ Πατρός μου. Εν τίνι δέ...
Tüv Evrov. Hæc ex codd. Regiis 2418, 2423, 2424,
descripsit Cotelerius, ediditque in not. ad epist..
Clem. cap. 14, unde huc translata sunt.

Clementis Romani. Justum ergo et sanctum... in
dissidia et seditiones (homines collimantes) ut nos
a recto et honesto avertant. Eos ergo sequamur,
qui cum pietate . . . Procul a me abest. . . Adha-
reamus ergo viris honestis et Justis: hi vero sunt
electi Dei. Scriptum est enim : Facile ut sanctis
adhæreatis, quia qui illis adherent, sanctifcabuntur.
Et Dominus dicit: Qui me confessus fuerit... Pa
tris mei. In quonam autem. . . mandata illius
(non spernendo). Epist. 1, cap. 14, 15 et 46; Epist.
2, cap. 3.

@JUDICIA RECENTIORUM
ET PRIMUM QUIDEM
PATRICII JUNII PRÆFATIO.

ornatissimum et clarissimum virum dominum Tho-
D
mam Roe, equitem auratum, et apud Turcarum
impp. serenissimi regis nostri oratorem, cum ex
Oriente rediret, dono ad serenissimum regem no-
strum transmisit. Ad calcem venerandi hujus codicis
et xeno papeσtátov, in membranis laceris,
adjecta erat Clementis ad Corinthios Epistola eadem
manu scripta, quam nunc bono publico et tuo usui
in lucem damus legis Pythagoricæ non immemores
(quae, ut Synesius in Dione auctor est, oùx tḍ rolę
βιβλίοις ἐπιποιεῖν, ἀλλὰ βούλεται μένειν αὐτὰ ἐπὶ τῆς
πρώτης χειρὸς, ὅπως ποτὲ ἔσχε τύχης, ἢ τέχνης), nihil
dementes, nihil de nostro addentes, non syllabam,
non litteram, non apicem aut iota unum, fidelissime
quantum potuit fieri expressimus. Voces autem de-
perditas et litteras vetustate exesas, spatiis et in-
terstitiis accuratissime dimensi, pro ingenioli nostri
tenuitate supplevimus et minio rubro (novo hoc et
inusitato imprimendi genere), notavimus; quod a
nobis consulto factum est, ne rejicientes te sæpius
ad notas, molestiam tibi inutilem crearemus, vel
oram libri supplementis et emendationibus crebris
nimium fœdaremus, denique ne industriis feliciori-
bus et ingeniis σtoxaotixwrépotę conjecturam libe-
ram ad judicium liberius præriperemus. In reliquo
eliam opere, errata quamplurima expunximus, et u

Si plenius de Clemente nostro et ejus scriptis, C 
amice Lector, scire desideras, Gregorium Turonen-
sein De martyrum gloria, Simeonem Metaphrastem,
Pontificum Romanorum Buoy pácous, Baronium, an-
nalium conditorem, Sixtum Senensem, Bellarmi-
num et alios, qui ecclesiasticos scriptores et eorum
scripta nobis tradiderunt, per. otium potes consu-
lere. Nos nube hac tam illustrium testium, quos in
antecessum præmisimus, contenti, oculis tuis et
patientia diutius abuti desinimus, et de tide et au-
ctoritate hujus operis γνησίου καὶ ἀναμφιβόλου, plura
de nostro adjicere supersedemus, ne soli lucem
fenerari, et faculam obscuram meridie accendere
velle videamur. Antequam autem ad lectionem di-
vini hujus et plane apostolici scripti te accingas,
patere, quæso, ut de antiquitate exemplaris quo
nos usi sumus, et de versione nostra plana et rudi,
paucis te moneamus. Cyrillus, qui hodie Constan-
Linopoli patriarchatum obtinet, vir pietate et erudi-
tione insignis, ex Ægypto, cum sedem Alexandri-
nam relinqueret, magnam librorum supellectilem
secum advexit, inter quos, codicem omnium vetu-
stissimum et longe pretiosissimum (in quo veteris
et novi fœderis libri litteris grandioribus, manu
Thecla nobilis feminæ Ægyptiæ, circa primi con-
silii Nicæni tempora, bellissime exarati sunt) per

@45 PROCEMIA VARIORUM, 46

A candam, et gratiam ae salutem auditori procuran-
dam (ut Cyprianus ad Donatum) verbis non diser-
tis sed fortibus, et rudi veritate simplicibus uteban-
tur. Quare si in versione nostra eloquii venusta-
tem aut rhetorici sermonis nitorem exspectas, fru-
stra fueris; fides, non ornatus aut verborum ele-
gantia, nobis præ oculis in hoc negotio erat. Quod
reliquum est, conatibus nostris fave, et pleniorem
opem huie nostro tribue, aliosque veteres, qui me-
moriam suam tibi commendant, ab oblivionis inju-
ria assere; quorum immortalitati dum consulis,
pariter et tuæ prospicies. Vale, et æternitatem co-
gita. Oxonii pridie Kal. Nov. 1632.

omnia quam emendatissima prodirent, pro facul- 
tate nostra et modulo adnisi sumus. Verum hoc sie
accipi volumus, non tanquam assecutos nos creda-
mus, sed tanquam assequi laboraverimus, et for-
tasse non frustra; si modo tu candidum te æstima-
torem laborum nostrorum, et diligentiæ qualiscun-
que benignum interpretem præbueris, stylus aucto-
ris et scribendi genus primævam simplicitatem sa-
pit, et tenera adbuc nascentis Ecclesiæ incunabula,
quibus veteres Patres et Ecclesiæ primi nutritii,
nihil excelsum aut elatum, nec ad audientiæ popu-
laris illecebras culto sermone fucatum, in medium
proferebant; sed ad divinam indulgentiam prædi-

@EJUSDEM ΠΡΟΣΗΜΕΙΩΣΙΣ.

B exemplar imitandum proponeret: et Corinthios, quos
ad fraternam concordiam et humilitatem tota hac
epistola hortatur, non tantum scripto, sed exemplo
etiam suo, veram et non fucatam tampo
doceret, quæ, Basilio teste, tv ddwy àperuv Oŋgay-
populáxiov est. Quo anno autem episcopatus ejus missa
sit hæc epistola, et an Roma esset Clemens cum hanc
scriberet, apud antiquos nullum vestigium: proba-
bile est non prius scriptam fuisse quam in exsilium.
relegaretur, quod factum est biennio antequam mar-
tyrio vitam finiret; quod ex ipsius verbis non obscure
colligi potest, ubi de Pauli laboribus, de mortis ge-
nere, et martyrii loco disserens, ait, eum in finibus
Occidentis passum esse. Verisimile est, si in urbe tum
fuisset, tv aún ™ Bacildi nólei, vel aliquid ejus-
modi, voluisse illum scribere. Adde quod statim in
initio, cum tarditatem suam in rescribendo excusal, ca-
lamitatum suarum et περιπτώσεων mentionem faciat:
ἀλλ᾽ ἐπέχω καὶ οὐδὲν ὁρίζω, et ex via hac ἀβάτῳ, quam
nemo ante calcavit, pedem refero. Post salutationem,
quæ verbis Paulinis concipitur, Corinthios propter
constantis fidei sinceritatem, propter morum probita-
tem, et insignem in omnibus cuxosplav xal etažiav,
vehementer laudat, et in hoc etiam Pauli discipulum
se probat, qui Epistolas suas a laudibus ordiri amat.
Sic enim ad Romanos: 'H лiotic suv xataɣyéheta
ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, sic ad Corinthios: Επλουτίσθητε ἐν
αὐτῷ, ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει, ὥστε ὑμᾶς μὴ
ὑστερεῖσθαι ἐν μηδενὶ χαρίσματι. Sed non est proposi-
tum nostrum accuratam analysin, aut longiores com-
mentarios scribere: neque operæ typographicæ, quæ
connatas has et congenitas stricturas præcipiti festi-
natione extrudunt, immaturum felum teneriore cura
lambere, et paterni affectus yvwplouata simul expo-
nere, patiuntur. Quare præter illa quæ magis obvia
erant, el supra a nobis suis locis in margine emen-
data sunt, quædam inpræsentiarum, quæ medicam
manum desiderant, vel notatu digniora videbuntur,
observabimus, reliqua cum Græcia aut Ægyptus
exemplar emaculatius et perfectius nobis subministra-
rint, vel in Hieronymi versionem Latinam incidere

Veteres primitive Ecclesie episcopi, non tantum 
gregibus sibi commissis, at monet Paulus, sedulo at-
tendebant, quos verbo et sermone, sanctaque et incul-
pata conversatione instruebant; verum etiam, ut dile-
ctionem Spiritus, charitalem individuam, unam fi-
dem, unam Ecclesiam, et episcopatum unum ostende-
rent, curam suam et sollicitudinem ad longe dissitos
extendebant, et quos viva voce, propter locorum di-
stantiam, in verbo Domini et vera pietate erudire
non poterant, per epistolas monere, consulere, objur-
gare interdum, et universam fraternitatem (ut Cy-
prianas de epistolis suis ad clerum Romanam scri-
ptis loquitur) ad deprecandum Dei misericordiam,
alloqui et hortari non desinebant: duplicique hac
ratione Christi Evangelium prædicabant. Quod Cle-
menti Alexandrino' est tyypaws xal ȧypápustov 26-
yov xnputteiv, voce scilicet et scripto; ubi probat in
στήμην τὴν διὰ τῆς χειρός, quam vocat ἀγγελικήν,
non minus commodi et utilitatis Ecclesiæ Dei afferre,
quam illam alteram, quæ διὰ τῆς γλώττης est, et
xnpuxixh appellatur. Hinc est, quod inter Cypriani, et
aliorum Patrum scripta, frequentes epistolæ ad cle-
rum el plebem diversarum Ecclesiarum, reperiantur,
hujusque generis sunt quæ Encyclicæ nominantur,
qualis et hæc, quæ in manibus est, non immerito cen-
senda est, cum publice in omnibus ecclesiis primitus
legeretur, licet ad unam scripta, ac hoc nomine ab
Epiphanio etiam insigniatur. Μagnam autem olim
inter Ecclesiam Romanam et Corinthiacam necessi.
tudinem, et animorum conjunctionem fuisse, præter
hane responsoriam Clementis, testantur etiam epi-
stola Dionysii Corinthiorum episcopi, quarum men-
tionem facit Eusebius Historie sue lib. iv, cap. 22,
quippe quæ eosdem apostolos Petrum et Paulum, pri-
mos fundateres haberent, et in eadem fide conspiran-
tes, doctrine consanguinitate (ut verbis Tertulliani
utar), pacis communicatione, fraternitatis appella-
tione, et hospitalitatis contesseratione, tanquam fir-
missimo glutino, inter se invicem copularentur. Ec-
clesiæ autem Romanæ non suum nomen fronti præ-
fixit; ut modestia et humilitatis posteris elatibus

@47 AD S. CLEMENTEM I PAPAM 48

A calcem Operum Fulgentii; atque utinam id aliquando
eveniat, et spes nostræ non inanes deprehendantur!

contigerit, quam in bibliothecis alicubi latere, spem 
Nobis facit catalogus codicum fratrum Lobiensium, eveniat, 
quem domi habemus scriptum ante 400 annos, ad

@==Ex epistola Gallica V. A. Hieronymi Bignonii ad Hugonem Grotium,
data Lutetiæ a. d. 7 Augusti 1633.==

B
xinio apostolorum discipulo; quamvis qui eum se
cuti sunt, eo argumento usi sint, sed contra ethni
cos et philosophos, inque scriptis alius generis,
quam est epistola ad Ecclesiam apostolicam data,
quæque aliquandiu pro canonica habita est. Oc-
currit etiam locus, in quo oblationes vult loco,
tempore et horis certis offerri,pag. 52 et 53, ubi etiam
legitur vocula laicus, quæ mihi suspecta est. Pa-
gina etiam 62 Ecclesiam Corinthiam àpxalay vocat,
quod vix Clementi convenire queat. Denique, cum
scriptum genuinum censeam, crediderim tamen
plures clausulas et voces ei additas ab iis a quibus
postea exscripta est; quod etiam aliis ejusdem an
tiquitatis scriptis, ipsique adeo Clementi contigit.
Lil enter audiverim quid de re sentias tu, cui non
facile, ad talia egregie sapienti, imponi queat.

Velim scire quodnam sit tuum judicium de epi-
stola Clementis nuper in Anglia edita. Fides codi-
cis manuscripti, qui ex Oriente advectus dicitur et
M. Britanniæ regi donatus, sinceritas Patricii Junii,
qui eam edidit, testimonia a veteribus ex ea epistola
deprompta, quæ in hac etiamnum legantur, primum
veram ut crederem Clementis epistolam me addu-
xerunt. Postea styli quædam ratio et spiritus, ut
ita dicam, sæculi ita ei inesse videbantur, ut vix
dubitandi esset locus. Attamen, dum eam lego, fa-
teor mihi quædamn in ea occurrere a stylo apostolico
aliena. Insunt frequentiora epitheta, amplificandi-
que formulae, que ævum posterius, Liturgiasque
et Euchologia Græcorum sapere videntur. Argu-
mentum e phoenice ductum, ejusque descriptio
aliena, meo quidem judicio, sunt a Clemente, pro-

@==Ifugo Grotius epistol. ad Gallos CLIV, ad amplissimum virum Hieronymum Bignonium, in
supremo Senatu Parisiensi Advocatum Regium.==

λοπρεπές, ἀπροσωπολήπτως ῥιψοκινδύνους, αὐτεπαί
νετος, έργο παρέκτης, ἀξιαγάπητος, μωμοσκοπεῖσθαι,
Exepoxhivés, sporváдov, et, quo Lucas utitur,
avropaλusiv, aliaque similia. Et ipse sermo, non ut
16pat ovary in minutias concisus, sed largius fluens.
Nam et lectum ab illo Euripidem et Sophoclem
ostendunt sententiæ ex illius Phenissis, hujus Ajace
translatæ. Accedunt indicia non simulatæ vetusta-
tis: Quod de Christo semper loquitur, non ut po-
steriores hatwvxwapov, sed simpliciter plane, et
ut Paulus apostolus solet. Alia quoque dogmata po-
stea subtilius explicata tractat aqshéstapov, et vo-
cibus κλήσεως, κλητῶν, ἐκλεκτῶν, sensu plane
Paulino utitur; quod in Veteris Instrumenti locis
purissimam neque adhuc interpolatam sequitur
Septuaginta senum versionem. Sed nec illos spernit
Hebræorum libros, qui secundum Velus Instrumen
tum apud Christianorum antiquissimos auctorita-
tem habuere; quod verbis rebusque utitur desum-
ptis ex iis quæ Paulus, Petrus et alii ad Hebræos
scripsere, non etiam. ex illis libris quæ Evangelia
nos vocamus, quæque post Epistolas prodierunt;
quod dicta quædam usurpat non scripta, sed ut
memoria recente per manus tradita; quod nusquam
meminit exsortis illius episcoporum auctoritatis,
quæ Ecclesiæ consuetudine, post Marci mortem,
Alexandriæ, atque eo exemplo alibi, introduci cœ-
pit, sed plane ut Paulus apostolus, ostendit eccle-
sias communi presbyterorum, qui iidem omnes et
episcopi ipsi Paulo dicuntur, consilio fuisse guber-
natas. Nam quod ἀρχιερέα, λευίτας ει λαϊκούς
nominat, oninia ista nomina non ad Ecclesiam, sed
ad templum llierosolymiticum pertinent; unde in-

Epistolam quæ Clementis ad Corinthios inscribi-
tur, vir amplissime, ab Anglis promissam mihi
jam pridem, cum Hamburgi frustra diu exspectas-
sem, nunc demum, postquam Francofurtum veni,
viri maximi, Suecorum regii cancellarii vocatu, a
familia Anglicani legati accipio. Nolui vero ad mo-
ram: hanc, sine mea culpa natam, aliam adjungere,
quamvis nec litteræ tuæ quibus responsum tam diu
debeo, essent ad manum, neque librorum, quos
inspectos vellem, copia. Quod unum potui, episto
Jam illam legi relegique aliquoties, et omnibus
quantum mearum est virium expensis, aliter exi-
stimare non potui, quin lee sit eadem quam legit
Photius, cujus tempore cum exstiterit, non mirum
est, si ad nostra tempora in sanctioribus libris ser-
vata fuerit. Neque vero causæ quidquam video, cur
aut illa quam Photius legit, non eadem sit cum ea
quam Hieronymus et ante eum Clemens Alexan-
drinus, propiusque Clementis Romani tempora Ire-
næus, habuerunt: aut cur illi alius dandus sit scri-
ptor, quam is ipse Clemens Remanus, quod tanto
consensu ab omnibus proditum est. Non loca tan-
tum omnia, quæ ab antiquis adducuntur, hic appa-
rent, sed et res ipsæ, quas observat Photius, et quod
maximum, character Hieronymo dictus, ad illum
qui est in Epistola ad Hebræos accedere. Cujus
causa non alia est, quam quod hic Clemens, ut et
Lucas, et quisquis ille est scriptor ad Hebræos Epi-
stolæ, antequam Christiani fierent, Græcum ser-
monem ex eruditis auctoribus hauserant, cujus ni-
tor, ubi non aliena dicta, aut ex sacris litteris de-
prompta verba suis inserunt, sed liberiori dictione
utuntur, facile cognoscitur. Hinc illa voces, μεγα-

@49 PROOEMIA VARIORUM. 50

monet, μὴ γάρ τις ὑμῶν πασχέτω ὡς φονεύς, ἢ
κλέπτης, ή κακοποιός. Πæ sunt causa, cur ego
hanc epistolam non modo genuinam arbitrer, sed
et nulla in ea manus adulteræ vestigia agnoscam.
Alteram epistolam, cujus fragmentum additum est,
quanquam Clementis et ipsa in libris nonnullis
nomen prælulit, non esse tamen ei tribuendam,
etiam veteres judicarunt: quorum auctoritati acce-
dit characteris diversitas. Neque tamen dubito,
quin primi sæculi sit opus, scriptum ante consti-
tutum ecclesiarum consensu canonem, et forte al-
terius alicujus Clementis. Hæc quæ mihi visa, ca-
dem libertate qua colloqui tecum mihi concesseras,
ad exactissimum de rebus omnibus judicium tuum,
vir omni ex parte incomparabilis, defero, etc. Fran-
cofurti 17 Julii 1634.

fert omnia certo ordine agenda, si Judæis, tanto 
magis Christianis. Tempus ipsum quo scripta est
hæc epistola, ego ad finem Neronis, aut certe ad
eos annos qui Vespasiani imperium antecesserunt,
referam. Nam oblationum meminit, quæ in templo
ex lege fierent, sicut et ad Hebræos scriptor, post
cujus epistolam hanc credo scriptam eoque
fleri ut aliqua inde sumpta suæ intexuerit epistolæ
Clemens. Mirum videri possit dissidia ista Corin-
thiorum Christianorum ad vim usque, et ut loqui-
tur, bellum, id est, rixam, progressa, nisi et de aliis
ex Hebræa gente Christianis similia commemoraret
in Epistola Jacobus. Ex iis autem, quorum ad vin
usque progressa erat animi impotentia, quosdam a
magistratibus in carcerem datos, non est quod mi-
remur. Neque enim de nihilo est, quod Ponticis
Christianis scribens Petrus tam sollicite eos

@==Ex alia epistola ejusdem Bignonii, a. d. 28 Augusti 1634 dala.==

ptoribus Christianis postea adhibita, scriptis primi
successoris apostolorum Principis non sat digna
videtur, præsertim tot verbis exposita. Alioqui mi-
rum videri non possit eum esse usum opinione
tunc temporis recepta, ut ethnicos ad veritatem
doctrinæ Christianæ plenius admittendam invitaret;
quomodo et Paulus usus est inscriptione Dei ignoti",
quamvis sententia diversa ab opinione vulgari at-
que inscriptionis basi aræ insculptæ. Putabam ergo
descriptionem phoenicis adjectam ab alio fuisse nu-
dæ ejus mentioni, a Clemente obiter injecta; sed in
meliore tua sententia acquiesco, nec meum est te-
cum contendere.
(Excerpta hæc sunt e testimoniis de Biguonio, quæ alteri editioni Parisina Formularum Marculfi anni 1665
sunt præfixa.)

Gratias tibi ago, eruditi et solidi tui judicii, de
Clemente, causa. Solus hodie horæ momento ejus-
modi res dirimere potes, idque cuivis sæculo et
scriptori, quod ei debetur, reddere, et fructum, qui
ex eo capi possit, ostendere. Rationibus tuis nihil
est quod objiciatur, judiciique tui auctoritatem ir
refragabilem esse par est. Genuinum quidem om-
nino monumentum hoc esse putaveram, sed suspi-
cabar ei periodos aut voces aliquot a librariis as
sutas. Tu vero dubitatione illa me levas, nisi quod C
narratio de phoenice me etiamnum nonnihil offendit;
quippe quæ copiosior est et copistixwrépa, quam sty-
lus apostolicus patiatur. Ea fabula, quamvis a scri-

@HERMANNUS CONRINGIUS
JOACHIMO JOANNI MADERO, VIRO DOCTISSIMO S. P. D.

nium, induti jam proinde stolis candidis, et ante
thronum Dei constituti serviunt illi die ac nocte in
templo ejus, illo qui sedet in throno habitante super
illos, quo elogio martyres Spiritus sanctus pro-
secutus est. Saltem illa nefas est contemnere, quæ
publica auditione insa velus et sancta Ecclesia di-
gnata est ut Polycarpi epistolam in Asia conven-
tibus, Clementis in nonnullis locis publice lectitatam
esse, et Eusebii et S. Hieronymi testimonio novi-
mus". Hanc certe utramque Epistolam magni fa-
cere par est, vel ideo quoniam ad utramque, ceu
ad secundarium quemdam sinceræ fidei canonem,
jam tum olim adversus hæreses sui sæculi provo
caverit sanctissimus martyr Irenæus ". In utraque

Præclare de publico mereris, doctissime Madere, 
illas horas, quas succidere tibi licet ordinario mu-
meri, in id impendens, ut hominibus nostris exhi-
beas primæ illius aureæ tempestatis quæ superant
monumenta. Etsi enim perfectus sit divinarum
Scripturarum canon, et jamdudum cum S. Augu-
stino" didicerimus, solis illis libris hunc honorem
timoremque deferre, at nulium eorum scribendo ali-
quid errasse, firmissime credamus: per tamen si-
mul est jucundum atque utile, apostolorum quoque
discipulos auditoresque consulere, quid illi scilicet
a tantis magistris acceperint, aut certe quanta fide
doctrinam acceptam servarint, qui non dubitavere
sanguinem suum profundere in Christi testimo-

I. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος. ² οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. ³ πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. ⁴ ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων, ⁵ καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. ⁶ ἐγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ Ἰωάννης ⁷ οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσι δι’ αὐτοῦ. ⁸ οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ’ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. ⁹ ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. ¹⁰ ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι’ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. ¹¹ εἰς τὰ ἴδια ἦλθε, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. ¹² ὅσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ· ¹³ οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων, οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκός, οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρός, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. ¹⁴ καὶ ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο, καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός), πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. ¹⁵ Ἰωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ, καὶ κέκραγε λέγων, Οὗτος ἦν ὃν εἶπον, Ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν· ὅτι πρῶτός μου ἦν. ¹⁶ καὶ ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος. ¹⁷ ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο. ¹⁸ Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· ὁ μονογενὴς υἱός, ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρός ἐκεῖνος ἐξηγήσατο.

¹⁹ Καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰωάννου, ὅτε ἀπέστειλαν οἱ Ἰουδαῖοι ἐξ Ἱεροσολύμων ἱερεῖς καὶ Λευΐτας ἵνα ἐρωτήσωσιν αὐτόν, Σὺ τίς εἶ; ²⁰ καὶ ὡμολόγησε, καὶ οὐκ ἠρνήσατο· καὶ ὡμολόγησεν ὅτι Οὐκ εἰμὶ ἐγὼ ὁ Χριστός. ²¹ καὶ ἠρώτησαν αὐτόν, Τί οὖν; Ἠλίας εἶ σύ; καὶ λέγει, Οὐκ εἰμί. Ὁ προφήτης εἶ σύ; καὶ ἀπεκρίθη, Οὔ. ²² εἶπον οὖν αὐτῷ, Τίς εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς. τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; ²³ ἔφη, Ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, Εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν Ἠσαΐας ὁ προφήτης. ²⁴ καὶ οἱ ἀπεσταλμένοι ἦσαν ἐκ τῶν Φαρισαίων. ²⁵ καὶ ἠρώτησαν αὐτόν, καὶ εἶπον αὐτῷ, Τί οὖν βαπτίζεις, εἰ σὺ οὐκ εἶ ὁ Χριστός, οὔτε Ἠλίας, οὔτε ὁ προφήτης; ²⁶ ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰωάννης λέγων, Ἐγὼ βαπτίζω ἐν ὕδατι· μέσος δὲ ὑμῶν ἕστηκεν ὃν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. ²⁷ αὐτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν· οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος. ²⁸ ταῦτα ἐν Βηθαβαρᾶ ἐγένετο πέραν τοῦ Ἰορδάνου, ὅπου ἦν Ἰωάννης βαπτίζων.