sensu scribendum receperat) traditionem, annuntian-
tem unum Deum omnipotentem, factorem cæli et ter-
ra, plasmatorem hominis; qui induxerit cataclysmum,
et advocaverit Abraham, qui eduxerit populum de
terra Egypti, qui collocutus sit Moysi, qui legem
disposuerit, et prophetas miserit, qui ignem præpara-
verit diabolo et angelis ejus. Brevem enumerationem
capitum, in hac Ecclesiæ Romanæ epistola conten-
torum, sanctus martyr instituit. Ea autem omnia
adhuc legere est, excepto ultimo, quod dubio pro-
cul lacuna illa circa finem interjecta complecteba-
tur. Quis porro non videt, ubi ignis diabolo et an-
gelis ejus præparatus memorabatur, ibi commode
potuisse agi de mundi fine, ac de impiorum per
ignem judicio tunc futuro; ideoque et Sibyllæ men-
tio Geri?
Ait tamen vir perdoctus non licuisse per tempora
Clementi ex Sibyllinis carminibus, utpote ipso
posterioribus, testimonium petere. Hoc probandum
erat, non modo dicendum: quod si constaret, re-
quirerem prædictarum Quæstionum codices mss.
num pro καθώς haberent καὶ ὡς aut καὶ καθώς. Verum
super Sibyllinis versibus exploratum non habetur,
quando coeperint apud Christianos evulgari. Sub
apostolis rem contigisse persuaderet, quod a multis
refertur, Clementem Alexandrinum in vi Stromateo
(p. 636) recitare verba Pauli apostoli, Græcos seu
gentiles ad Sibyllæ oracula amandantis ; nisi aut
Clemens fabulam a quodam apocrypho sumpsisse
dici posset; aut potius illius sensum viderentur non
attigisse homines docti; quæ quidem mea est opi-
nio. Eo quippe loci postquam ex Petri prædicatione,
libro extra canonem posito, affirmavil 5 Expwuates,
Græcis, ut Deum colerent et gloria afficerent, con-
cessam fuisse philosophiam, quemadmodum eam
dem ob causam utrumque Testamentum Judæis et
Christianis; ista paulo obscuriora subjicit: 'Emal
ὅτι καθάπερ Ἰουδαίους σώζεσθαι εβούλετο $
Θεός, τοὺς προφήτας διδοὺς, οὕτως καὶ Ἑλλήνων
τοὺς δοκιμωτάτους, οἰκείους αὐτῶν τῇ διαλέκτῳ προ
φήτας ἀναστήσας, ὡς οἷοί τε ἦσαν δέχεσθαι τὴν παρά
Θεοῦ εὐεργεσίαν, τῶν χυδαίων ἀνθρώπων διέκρινεν,
δηλώσει πρὸς τῷ Πέτρου κηρύγματι, ὁ ἀπόστολος
λέγων Παῦλος. Λάβετε καὶ τὰς Ἑλληνικὰς βίβλους,
ἐπίγνωτε Σίβυλλαν, ὡς δηλοῖ ἕνα Θεὸν καὶ τὰ μέλο
λοντα ἔσεσθαι· καὶ τὸν Ὑστάσπην λαβόντες ἀνάγνω
τε, καὶ εὑρήσετε πολλῷ τηλαυγέστερον καὶ σαφέστε
ρον γεγραμμένον τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ καθὼς παρ
ράταξιν ποιήσουσι τῷ Χριστῷ πολλοὶ βασιλεῖς με
σοῦντες αὐτὸν, καὶ τοὺς φοροῦντας τὸ ὄνομα αὐτοῦ,
καὶ τοὺς πιστοὺς αὐτοῦ, καὶ τὴν ὑπομονὴν, καὶ τὴν
παρουσίαν αὐτοῦ. Εἶτα ἑνὶ λόγῳ πυνθάνεται ἡμῶν·
Ολος δὲ ὁ κόσμος καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ, τίνος; οὐχὶ τοῦ
Ozoù; Quæ verba sic accipiunt, quasi λáбete, etc., sit
Apostoli exhortatio. Al ego illa, & amósτolo; Aéywv
Παύλος, non refero ad consequentia λάβετε, etc., sed
ad præcedentia, oixelous autuv th dialéxt pohas,
seu ad versiculum 12 capitis 1 Epistolæ ad Titum, elmé |
nes Damascenus lib. v Orthodoxa fidei cap. 18, A ceperant (ex Eusebio, Rufino, Nicephoro, atque ex
et quotquot Bibliorum codicibus utebantur simili-
bus illi Thecle, e quo duæ ista epistolæ prodierunt.
Accedit huc quod eadem utrobique apparent anti-
quitatis notæ, eadem interdum verba usurpantur ;
nec tantam diversitatem babet stylus, quin ab eo-
dem scriptore variis temporibus diversisque pro
causis oriri potuerit. Dionysius autem Corinthius
scribens ad Romanos apud Eusebium lib. iv, c. 23.
ideo unius tantum epistola Clementis mentionem
facit, quia loquitur de litteris Romanorum nomine
datis ad Corinthios; at posterior Clementis, etsi,
teste Photio, ad Corinthios quoque esset scripta,
non tamen sicut prior, Ecclesiæ Romance nomen,
sed Romani Pontificis præferebat. Indicatur id ap-
pellatione, depot jou, quam in secunda non se- B
mel positam invenies, nusquam in priore.
C
Objicit Jacobus Usserius, dissertatione de scri-
ptis Ignatii, etc., cap. 10 ad hunc modum: Episto-
la titulo Clementis ad Corinthios ornata, profere-
bat (quemadmodum ex Quæstionibus ad orthodoxos,
Justino Martyri tributis, Resp. ad quæst. 74 intel-
ligimus carmina Sibyllina, quæ Clementis tempo-
ribus posteriora fuerunt; ande colligitur eam cita-
tionem cum in priore Clementis epistola nusquam
compareat, ad alteram referri debere, quæ ejusdem
nomine falso inscribatur. Infirmum plane argumen-
tum. Audi verba pseudo-Justini Elmapons
καταστάσεως τὸ τέλος ἐστὶν ἡ διὰ τοῦ πυρὸς πρέσ
σις τῶν ἀσεβῶν, καθά φασιν αἱ γραφαί προ
φητῶν τε καὶ ἀποστόλων, ἔτι δὲ καὶ τῆς Σιβύλ
λης, καθώς φησιν ὁ μακάριος Κλήμης ἐν τῇ πρὸς
Kepivolous Enistol, etc. Si præsentis rerum sta-
tus finis est impiorum per ignem judicium, prout
testantur prophetarum et apostolorum scripta, al-
que insuper Sibyllæ ipsius, quemadmodum ait bea-
tus Clemens in Epistola ad Corinthios, etc. Quæ
in Gallicam linguam ita vertit David Blondellus
libro primo De Sibyllis, cap. 20, ac si legisset,
ἐν τῇ πρώτῃ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολή. Sed erratun
est properantis hominis, nimiumque memoria -
dentis. Itaque cum pseudo-Justinus generatim de
epistolis loquatur, neutra autern ad nos integra per-
venerit, temere ab Usserio asseveratur res, quam
nullo modo potuit rescire. Quinimo si divinationi- 1
bus indulgere liceat, crediderim in primæ epistolz
lacuna ad c. 57 factam Sibyllæ mentionem. Atque
conjecturæ fundum et auctorem do S. Irenæum
lib. 111 Adversus hæreses, cap. 3, ubi hoc pacto dis-
serit Sub hoc igitur Clemente, dissensione non mo-
dicu inter eos qui Corinthi essent fratres facta, scri-
psit quæ est Romæ Ecclesia potentissimas litteras
Corinthiis, ad pacem eos congregans, es reparans fi-
dem eorum, et annuntians ( annuntians omittitur in
Græco apud Eusebium lib. v, cap. 6; et Nicepho-
rum lib. iv, cap. 15, forte ob similitudinem parti-
cipiorum ἀνανεοῦσα εἰ ἀναγγέλλουσα. Nama Rufinus
videtur hoc quoque in Eusebio legisse, dum inter-
pretatur exprimens) quam in recenti ab apostolis re- |
