ἐπανάστασις; ὁποία ἡ πηγὴ τοῦ κινήματος; Ἐγνωρίζομεν μόνον, ὅτι ὁ Ὑψηλάντης ἦτο μέγας καὶ πολὺς ἐν Ρωσσίᾳ, καὶ κἄπως ὑπεθέσαμεν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ Ρωσσικῆς τινος ὑποκινήσεως, ὅτι ἐγένετο προανάκρουσμά τι Ρωσσοτουρκικοῦ πολέμου. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα διετυποῦντο μόλις ὡς συμπερασμοὶ ἀόριστοι καὶ συγκεχυμένοι, πολλῷ πλέον ἢ ὅσον δύναμαι σήμερον ἐνταῦθα νὰ παραστήσω.
Καὶ οἱ Τοῦρκοι ὅμως τῆς Σμύρνης ἦσαν εἰς τὸ σκότος εἰσέτι ὡς πρὸς τὰ διατρέχοντα, οὐδ’ εἶχον ἀκριβῶς ἐννοήσει ὅτι οἱ ραγιάδες ἀφ’ ἑαυτῶν ἐπανέστησαν. Ἐνόμιζον ὅτι ἐκ Ρωσσίας ἐπέρχεται ὁ κίνδυνος. Οὐχ ἧττον εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς ὁ φανατισμὸς αὐτῶν ἐξηγέρθη. Ἐπρόκειτο περὶ πολέμου κατ’ ἀπίστων· ἄρα πᾶς χριστιανὸς ἐχθρός, πᾶς δὲ ραγιᾶς πρόχειρον θῦμα. Ἀπὸ τῆς πρώτης λοιπὸν ἡμέρας ἐμαύρισε δι’ ἡμᾶς ὁ ὁρίζων καὶ μᾶς κατεπλάκωσε τὴν ψυχὴν ἡ ἀνησυχία καὶ ὁ φόβος.
Αἱ λέξεις αὗται, ἀνησυχία, φόβος, συχνάκις ἤδη διέφυγον τὸν κάλαμόν μου. Ἀλλὰ πρὸς τί νὰ ἐπιδείξω γενναιότητα, τὴν ὁποίαν οὔτε εἴχομεν, οὔτε ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν; Μή, ἀναγνῶστα, μειδιάσῃς, ἀναλογιζόμενος ὅτι εἶμαι Χῖος καὶ ἀποδίδων εἰς φυλετικὴν δῆθεν ἰδιοσυγκρασίαν τὴν ἀτολμίαν μου. Ἤθελον νὰ σ’ ἔβλεπον τότε εἰς τὴν θέσιν μου, ὅσῳ
