Ὁ Στέφανος Δραγούμης ἐπέκρινε δριμέως τὴν ἀνάθεσιν τῆς γενικῆς ἐπιθεωρήσεως εἰς τὸν Διάδοχον, εἰπὼν πλὴν τῶν ἄλλων:
«Δὲν θέλω νὰ εἶμαι Κασσάνδρα καὶ μάντις κακῶν, ἀλλὰ τὸ μέτρον θὰ ἔχῃ ὀλεθρίας συνεπείας».
Ὁ νέος καὶ πατριωτικώτατος λοχαγὸς Κοντογούρης, βουλευτὴς Πατρῶν, ὅστις ἐφονεύθη τὸ 1913 μαχόμενος ἐναντίον τῶν Βουλγάρων, ἐξώρκισε τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, μετὰ βαθείας συγκινήσεως, νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους.
Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας Ε. Κουλουμβάκης παρετήρησε:
«Ἀνελογίσθητε, κύριε πρωθυπουργέ, ποίας συνεπείας δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τὸ πολίτευμα καὶ τὴν δημοσίαν ζωὴν τῆς χώρας ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ διαδόχου τοῦ θρόνου ἐκ τῶν πεδίων τοῦ πολέμου ἐπὶ κεφαλῆς νικηφόρου στρατοῦ;» [1].
Ὁ πρωθυπουργὸς δὲν ἠγνόει ὅτι πολλὰ ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀντιπάλων καὶ φίλων του ἦσαν ὀρθά. Ἐκεῖνοι ὅμως ἐξήταζαν τὸ ζήτημα ἐκ τῆς στενῆς πολιτικῆς του ὄψεως. Αὐτὸς τὸ ἔβλεπεν, εἰς πλάτος, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πολίτευμα, δυναστεία, κράτος ἀκόμη, ἐλάμβαναν δευτερεύουσαν θέσιν. Διότι, τὸ θέμα, ἦτο, ὑπεράνω στέμματος, κομμάτων καὶ κυβερνήσεων, ἡ συνένωσις ὅλων τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Μία ἐκ τούτων ἦτο ὁ Κωνσταντῖνος. Τὴν θέσιν δὲν τοῦ τὴν ἔδωκεν ὁ Βενιζέλος, ἀλλ’ ὁ ἑλληνικὸς λαός. Τὴν πραγματικότητα αὐτὴν ἐπεκαλέσθη πολλάκις ὁ πρωθυπουργὸς ὅταν ἔλεγε:
«Ε. Βενιζέλος: Διότι ἡ γνώμη τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, χθὲς καὶ προχθές, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας τὸν συνδέει πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ βασιλέως ὡς στρατιώτου βασιλέως».
Τὸ ἄλλο γεγονὸς ἦτο ἡ ἄμεσος καὶ ἀπόλυτος ἀνάγκη στρατοῦ. Καὶ τοῦτον, μόνον ὁ Κωνσταντῖνος ἠδύνατο τὴν ὥραν ἐκείνην νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν μάχην. Ἂς τοῦ ὑπεδείκνυαν ἕνα καλλίτερόν του ἢ ἴσον, θὰ τὸν ἐπροτίμα. Νὰ διακινδυνεύσῃ ὅμως τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀναποφεύκτου ἐθνικοῦ ἀγῶνος, ἕνεκα τοῦ ἐσωτερικοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος, ὁ Βενιζέλος δὲν τὸ ἔκαμνε. Τὸ ἐξήγει:
«Ε. Βενιζέλος: Φρονῶ ὅτι ὁ ἀντιστράτηγος διάδοχος τοῦ θρόνου ἔχει πολλὰ στρατιωτικὰ χαρίσματα, τινὰ τῶν ὁποίων ἀμφιβάλλω ἐὰν ἔχουν καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ, ἰδίως μεταξὺ τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν αὐτοῦ. Παρ’ ὅλον δὲ τὸ πρόγραμμά μου τῆς ἀφοσιώσεως εἰς τὰ ἔργα τῆς εἰρήνης, εὑρέθην, ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν, ἐνώπιον δυσχερειῶν καὶ ἐνδεχομένων περιπετειῶν, καθ’ ἃς τὸ ἔθνος θὰ ἠναγκάζετο νὰ ἀναλάβῃ πολύμοχθον ἀγῶνα πρὸς ἄμυναν αὐτοῦ. Ἔχω καθῆκον νὰ διακηρύξω εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην ὅτι πρὸς τὸν διάδοχον Κωνσταντῖνον ὁ ὑπεύθυνος κυβερ-
- ↑ Πρακτικὰ Βʹ ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἰδιαιτέρως ἡ 111 συνεδρίασις τῆς 11 Ἰουνίου 1911.
