Ὁ Γούναρης ἐξέφραζε τὴν γενικὴν ἐντύπωσιν. Διότι παρηγγέλλοντο μὲν πολεμοφόδια καὶ ἠσκοῦντο τὰ ἐπιτελεῖα ἐπὶ τοῦ χάρτου ἀλλ’ εἰς τὰ γυμνάσια οἱ στοῖχοι τῶν στρατιωτῶν παριστάνοντο μὲ σχοινιά! ἐλλείψει ἀνδρῶν. Εὐρέθησαν δὲ κατὰ τὸ 1911 ἀξιωματικοὶ ἀρτίας μορφώσεως, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε εἶχαν ἴδει ἔνσφαιρα πυρὰ πυροβολικοῦ!
Ὁ Θεοτόκης καὶ οἱ συνεργάται αὐτοῦ κατήρτισαν μίαν ἔνοπλον δύναμιν, ἥτις ἠμποροῦσε νὰ ὀνομαθῇ «ἐπαγγελματικὸς στρατός». Ὡς τοιαύτη ἦτο ἀξιόλογος. Ἀλλὰ δὲν ἐστράτευαν τὸν λαόν. Καὶ εἰς τοῦτο τὸ κεφάλαιον ἡ ὀλιγαρχία εὑρίσκετο μακρὰν τῆς καθιερωμένης ἀρχῆς, καθ’ ἣν οἱ στρατιῶται εἶναι πολῖται ἠσκημένοι εἰς τὰ ἔργα τῆς ἀμύνης.
Ἡ στρατιωτικὴ ἐπανάστασις τοῦ Γουδὶ ἔθεσε τὰς βάσεις τοῦ «ἐνόπλου ἔθνους». Ἡ κατάργησις τῶν ἀπαλλαγῶν εἶναι χαρακτηριστικὴ τοῦ προγράμματός της. Δὲν ὑστέρησαν δὲ οἱ ἐπαναστάται εἰς δραστηριότητα ὡς πρὸς τὸ τεχνικὸν μέρος τῆς ὀργανώσεως. Ὁ ἐφοδιασμὸς συνεπληρώθη, Αἱ ἀσκήσεις ἐγίνοντο πραγματικαί. Μετεκαλεῖτο γαλλικὴ στρατιωτικὴ ἀποστολή. [1]
Ἡ Ἑλλὰς ἀπέκτα, δὲν εἶχεν ἀποκτήσει στρατόν.
Ὅταν ὁ Βενιζέλος ἀνέλαβε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εὑρῆκε μίαν στενὴν βάσιν πρὸς δημιουργίαν στρατεύματος. Ὁ Θεοτόκης καὶ ἡ ἐπανάστασις εἶχαν ἐφοδιάση τὰς ἀποθήκας μὲ πολεμοφόδια. Ἐπέτυχαν καὶ μίαν ἀξιόλογον προσπάθειαν ἐκπαιδεύσεως. Στρατὸν ἐν τούτοις δὲν κατώρθωσαν ἢ δὲν ἐπρόλαβαν νὰ ὀργανώσουν. Τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν ἦτο διῃρημένον καὶ δὲν ἐνεπνέετο ἀπὸ ἑνιαῖον πολεμικὸν δόγμα. Φίλοι καὶ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος ἀνεγνώριζαν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὡς πολεμικὴ δύναμις. Ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἀνόδου τῶν φιλελευθέρων, ὁ βασιλεὺς Φερδινάνδος τῆς Βουλγαρίας ἔλεγε πρὸς τὸν Ἕλληνα πρεσβευτὴν Σόφιας:
«Ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ στρέψῃ ἀμέσως τὴν προσοχὴν αὐτῆς εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὸ ναυτικόν της». [2]
Ὁ Βενιζέλος ἤρχισε μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος εἰς τὸ στράτευμα. Ὁ Δούσμανης, ὁ Μεταξᾶς, οἱ ἄλλοι ἀντιδραστικοὶ αξιωματικοὶ ἀνεκλήθησαν εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ κατέλαβον θέσεις ἀναλόγους τῆς εἰδικότητός των. Κάθε πολιτικὴ διάκρισις κατηργήθη. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐγίνοντο ὁδηγοὶ τοῦ ἐνόπλου λαοῦ. Ἡ ἐκπαίδευσις ἔπρεπε νὰ ὀργανωθῇ ἐπιστημονικῶς. Ἡ γαλλικὴ στρατιωτικὴ ἀποστολὴ μετεκαλεῖτο ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀλλὰ δὲν ἔφθανε. Αἱ δυσκολίαι προήρχοντο ἀπὸ τὴν αὐλήν. Τὸ 1908, ὁ βασιλεὺς Γεώργιος ἐπε-
- ↑ Πλεῖστα ἔργα ἔχουν ἀφιερωθῇ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ὁ γράφων ἔλαβε κυρίως ὑπ’ ὄψιν: Β. Δούσμανη. «Ἡ στρατιωτικὴ κατάστασις καὶ ἡ πολιτικὴ τοῦ Γ. Θεοτόκη». Ν. Ζορμπᾶ: «Ἀπομνημονεύματα καὶ πληροφορίαι». «Τὰ πεπραγμένα τῆς κυβερνήσεως Μαυρομιχάλη». Ἀναφερθεῖσα μελέτη «Στρατιωτικοῦ». Ἀνακοινώσεις πρὸς τὸν γράφοντα τῶν πρώην ἀρχηγῶν τοῦ γενικοῦ ἐπιτελείου Δούσμανη καὶ Χατζημιχάλη. Ἀφήγησις τοῦ Βουλευτοῦ Παντελῆ Καρασεβδᾶ πρὸς τὸν γράφοντα.
- ↑ Τηλεγράφημα πρεσβευτοῦ Δ. Πανᾶ, 1 Σεπτεμβρίου 1910.
