πολεμικὴ ὀργάνωσις τοῦ τόπου, ὁ πρωθυπουργὸς Βενιζέλος ἀνέλαβε τὰ δύο ὑπουργεῖα, Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν. Χωρὶς οὔτε ὥρας ἀναβολήν, ἐτέθη εἰς τὸ ἔργον.
Τί ἐκληροδότει ὅμως ἡ καθαιρεθεῖσα ὀλιγαρχία εἰς τοὺς διαδόχους της, ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον τῆς στρατιωτικῆς παρασκευῆς;
Τὰ ἀποτελέσματα τῆς γενικής διοικήσεως.
Ὁ διάδοχος Κωνσταντῖνος εἶχε κατορθώσει νὰ ἀποσυνθέσῃ τὸ στράτευμα, διὰ τοῦ συστήματος τῶν προτιμήσεων καὶ τῆς αὐθαιρεσίας. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπανεστάτησαν κατὰ τοῦ ἀρχηγοῦ των. Ὁ στρατὸς εἶχε χωρισθῆ.
Ὁ ἐπιτελάρχης τῆς γενικῆς διοικήσεως Κ. Σαπουντζάκης συνέταξε τὸν ὀνομασθέντα «ὀργανισμὸν τοῦ διαδόχου». Προέβλεπε τὸν καταρτισμὸν ἐμπολέμου δυνάμεως 120.000 ἀνδρῶν. Ὁ πρωθυπουργὸς Θεοτόκης εὑρῆκε τὸ σχέδιον οἰκονομικῶς ἀνεφάρμοστον. Περιωρίσθη εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ταμείου ἐθνικῆς ἀμύνης καὶ τὸ ἐπροικοδότησε μὲ 4 ½ ἑκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν ἐτησίως διὰ τὴν προμήθειαν ὑλικοῦ. Συνεφώνησε μὲ τὸν γενικὸν διοικητὴν τοῦ στρατοῦ νὰ μετακληθῇ γερμανικὴ ἐκπαιδευτικὴ ἀποστολή. Τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1903 ὁ διάδοχος μετέβη εἰς Βερολῖνον καὶ παρεκάλεσε τὸν γυναικάδελφόν του αὐτοκράτορα Γουλιέλμον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν κάθοδον Γερμανῶν ἀξιωματικῶν εἰς Ἑλλάδα. Ἔλαβεν αὐτὴν περίπου τὴν ἀπόκρισιν τοῦ Κάϊζερ:
«Δὲν ἠμπορῶ, διότι θὰ δυσαρεστηθῇ ἡ Τουρκία!» [1].
Ἕξη χρόνια μετὰ τὰ Φάρσαλα, δὲν ὑπῆρχεν οὔτε σκιὰ στρατοῦ. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἦσαν ἀποσπασματάρχαι ἢ ἀστυνόμοι καὶ οἱ στρατιῶται κατεδίωκαν φυγοδίκους.
Τὸ 1906, ὁ ὀργανισμὸς τοῦ διαδόχου ἀνεστάλη. Ὁ στρατιωτικὸς προσανατολισμὸς ἤλλαξε ριζικῶς. Ἡ ἐπιρροὴ τοῦ ἐπιτελάρχου Σαπουντζάκη κατελύθη. Ὁ πρωθυπουργὸς Θεοτόκης προσέλαβεν ὡς συνεργάτας τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ Δούσμανην καὶ Μεταξᾶν, ἀνήκοντας εἰς τὸ ἐπιτελεῖον τοῦ Διαδόχου του 1897. Ἐξεπονήθη σειρὰ μέτρων ὑπὸ τὸ ὄνομα «ὀργανισμὸς Θεοτόκη». Ἐδόθη ἀξιέπαινος προσοχὴ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν στελεχῶν. Τὸ προηγούμενον ἔτος ἐπὶ Δ. Ράλλη εἶχαν παραγγελθῆ 60.000 ὅπλα Μάνλιχερ. Συνεπληρώθησαν εἰς 100.000. Ἔγινε προμήθεια 36 πεδινῶν καὶ 8 ὀρειβατικῶν πυροβολαρχιῶν εἰς τὰ γαλλικὰ ἐργοστάσια Σνάϊδερ.
Ὁ στρατὸς ὅμως τῶν 60.000 ἐθεωρεῖτο δικαίως ἀνεπαρκής. Ὁ Γ. Θεοτόκης δὲν ἐνέπνεε τὴν ἐλαχίστην ἐμπιστοσύνην ὅτι θὰ ἐχρησιμοποίει ἔστω καὶ τὴν ἀνάπηρον ἐκείνην δύναμιν. Ὁ Δ. Γούναρης ἔλεγε:
«Ἡ κυβέρνησις δὲν πιστεύει σοβαρῶς εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους λέγει ὅτι θέλει νὰ ἐξυπηρετήσῃ διὰ τῆς στρατιωτικῆς αὐτῆς πολιτικῆς. Ἡ κυβέρνησις—Θεοτόκη—στερεῖται τῆς τοιαύτης πίστεως» [2].
