Εἰς τὴν Βουλὴν συνεζητεῖτο τὸ 17ον ἄρθρον τοῦ συντάγματος περὶ ἰδιοκτησίας. Ὁ κοινωνιολόγος βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας Π. Ἀραβαντινὸς ὠνόμασε «μορμολύκειον» τὴν θεωρίαν περὶ τῆς ἱερότητος καὶ τοῦ ἀπολύτως ἀθίκτου τῆς ἰδιοκτησίας. Ὁ εἰς μοναρχικὸν μεταβληθεὶς ἔπειτα καθηγητὴς Τ. Ηλιόπουλος εἶπεν:
«Δὲν φταῖς ἐσύ, ἀφοῦ ἄλλος ὑψηλότερα ἱστάμενος (ὁ πρωθυπουργὸς) ἐκφράζει τὰς ἰδίας γνώμας».
Εἰς τὸν Βενιζέλον ἐδόθη εὐκαιρία να διαγράψῃ ὁριστικῶς τὸν προορισμὸν τοῦ «ἀστικοῦ ἐθνικοῦ κράτους», ὅπως τοῦτο διεμορφώνετο, μετὰ τὴν 15 Αὐγούστου 1909:
«Ε. Βενιζέλος: Ὅταν ὁ κύριος βουλευτὴς (Τ. Ηλιόπουλος) νομίζῃ ὅτι ἡ δύναμις τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος εἶναι νὰ μὴ βλέπῃ παντάπασι τὸν κίνδυνον, ὅστις ἔρχεται, κατὰ τὸν εἰκοστὸν αἰῶνα ἐκ τῶν κάτω, κίνδυνον τὸν ὁποῖον προλαμβάνει μόνον διὰ τῆς ἐγκαίρου ἱκανοποιήσεως τῶν τάξεων ἐκείνων τῶν ἐργατῶν, τῶν ἀποκλήρων τῆς κοινωνίας, δὲν ἐκπλήσσομαι διὰ τὰς ἰδέας του.
Ἀλλ’ ἐγὼ διεκήρυξα τὴν ἀλήθειαν, καθ’ ἣν ὅπου, ὡς ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ οἰκονομικά, τὰ γεωργικά, τὰ ἀνθρωπιστικὰ καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα τοῦ κράτους, ἡ ἀτομικὴ ἰδιοκτησία ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ λαμβάνουσα ἀποζημίωσιν.
Ἐγὼ εἰς πᾶσαν περίστασιν—καὶ τὸ ἐγὼ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ τὸ σημειώσετε ὡς ἐκφράζον τὰς ἰδέας τοῦ κόμματος τῶν φιλελευθέρων καὶ τῆς κυβερνήσεως—θὰ εἶμαι τὸ ἀσφαλέστερον ἔρεισμα τῆς τάξεως τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ δὲν τὸ θέλω τὸ καθεστώς αὐτὸ ἀκινητοῦν, δὲν τὸ θέλω μόνον εἰς τὴν παλαιὰν αὐτοῦ διαρρύθμισιν, ὅπως σωρευθῇ αἰφνιδίως εἰς ἐρείπια. Ἀλλὰ τὸ θέλω ἀκολουθοῦν τὴν πρόοδον, προσαρμοζόμενον εἰς τὰς καθ’ ἡμέραν περιστάσεις, διότι μόνον ἔτσι θὰ βοηθήσῃ τὸ κράτος τοῦτο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑψηλὴν αὐτοῦ ἀποστολήν» [1].
Ἀπὸ τὰς μεγάλας γραμμὰς τῆς τροχιᾶς αὐτῆς οὐδέποτε ἐξέκλινεν ὁ ἐντολοδόχος τῆς στρατολαϊκῆς ἐξεγέρσεως τοῦ 1909. Ἐξέφραζε βεβαίως ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν τὸν λόγον ὑπάρξεως τοῦ νέου καθεστῶτος. Ἀλλ’ ἐγνώριζεν ὅσον οὐδεὶς ἄλλος νὰ τὰς φέρῃ εἰς φῶς, νὰ τὰς ὑπερασπίσῃ, νὰ τὰς καταστήσῃ ζῶσαν πραγματικότητα. Ἰδοὺ διατὶ ὅσα ἔγιναν δὲν θὰ ἐγίνοντο ἄνευ τοῦ Βενιζέλου καὶ ἰδοὺ διατὶ ἀκόμη δὲν θὰ μείνῃ ἁπλοῦς πρωθυπουργός, ἀλλ’ ἀρχηγὸς τοῦ πρώτου μετὰ τὸ 1821 ἀστικοῦ ἐθνικοῦ κράτους τῶν Ἑλλήνων.
Ἐκ τῶν ἀρχῶν αὐτῶν ἐνεπνεύσθη ἡ ἀναθεώρησις τοῦ συντάγματος τοῦ 1911. Τὰ ἐπὶ τῆς ἐξουσίας νέα κοινωνικὰ στοιχεῖα εἶχαν ὡς ἔμβλημα τὰς λέξεις «ἐλευθερία καὶ τάξις». Ὁ Βενιζέλος προσωπικῶς δὲν ἐλησμόνει ποτὲ τὸν ἀφορισμὸν τοῦ Μιραμπώ: «Οὐδέποτε θὰ ἐπανεστάτουν οἱ λαοί, ἂν οἱ ὑπουργοὶ ἐπελαμβάνοντο καὶ ἱκανοποίουν ἐγκαίρως τὰς ἀξιώσεις των».
- ↑ Ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, 17 Μαρτίου 1911.
