Ὁ λαός: «Συντακτική…».
Ὁ Βενιζέλος: «Εἶπα! Ἀναθεωρητικῆς».
Ὁ λαός:… (σιγὴ)…
Ἀπὸ τῆς ὥρας αὐτῆς, ἡ Ἑλλὰς εἶχε κυβερνήτην. Δὲν τὸν ἀνεκήρυξεν ἡ φωνή, ἀλλ’ ἡ σιωπὴ τοῦ λαοῦ.
Ὁ ρήτωρ, ὅστις ὡμίλει εἰς ἀπόστασιν σταδίου ἐκ τῆς Πνυκός, δὲν ἐπεκαλέσθη οὔτε τὸν Δημοσθένη, οὔτε τὸν Πλάτωνα. Ἀπευθυνόμενος πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, ἐχρησιμοποίει τὸν ψυχρότερον νοῦν τῆς ἀρχαιότητος, τὸν Ἀριστοτέλη· ἀπὸ αὐτὸν ἐδανείσθη τὸ ἔμβλημά του:
«Οἱ ἄρχοντες ἄρχουν ὑπὲρ τῶν πολλῶν καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ὀλίγων».
Πλὰξ βαρεῖα ἐπὶ τοῦ τάφου τῆς νεοελληνικῆς ὀλιγαρχίας.
Τὸ βράδυ οἱ Ἀθηναῖοι ἐγύρισαν στὰ σπίτια των. Ἐσκέφθησαν τὴν μοναδικὴν σκηνὴν τοῦ ἀπογεύματος. Ἔως τότε οἱ ρήτορες τοὺς ἔλεγαν: «Ὀρθῶς διέκοψεν ὁ ἀγαπητὸς συμπολίτης!». Αὐτὸν ἐδῶ ἤθελαν νὰ τὸν ἀποθεώσουν, νὰ τοῦ παραδώσουν τὰ πάντα καὶ τοὺς ἐφώναζεν:
«Ὄχι!».
Πλὴν ὅμως τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ ρήτορος, τὸ δρᾶμα εἶχε καὶ ἄλλον πρωταγωνιστήν: τὸν βασιλέα. Καί, καθὼς εἰς τὴν κλασικὴν τραγῳδίαν, μεταξὺ τῶν τριῶν παρενεβλήθη ὁ «ραδιοῦργος». Τὸν ζωγραφίζει εἰς τὰ ἀπομνημονεύματά του ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Ε. Μαυρομμάτης, ὅστις βεβαιώνει ὅτι διάφοροι εὐνοούμενοι καὶ αὐλικοὶ ἐτηλεφώνησαν πρὸς τὸν Γεώργιον Αʹ ὅτι ὁ Βενιζέλος τὸν «ὕβρισεν» εἰς τὸν λόγον του. Ὁ βασιλεὺς ἐκάλεσε τὴν ἑπομένην τὸν ὑπουργόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐξέφρασε τὴν ἀγανάκτησίν του διὰ τὰ λεχθέντα. Ὁ Μαυρομμάτης γράφει:
«Εἰ καὶ οὐδεμίαν ἀπολύτως εἴχομεν σχέσιν μετὰ τοῦ Βενιζέλου, ἐξηγέρθημεν οὐχ ἧττον κατὰ τῶν τόσῳ κακοπίστων καὶ συκοφαντικῶν τούτων πληροφοριῶν, δι’ ὃ καὶ εἴχομεν παρακαλέσει τὸν βασιλέα, «χωρὶς οὐδένα νὰ ποιήσεται περὶ τούτου λόγον», νὰ ἀναγνώσῃ κατ’ ἰδίαν τὴν ἀγόρευσιν ἐκείνην τοῦ Βενιζέλου καὶ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν τὴν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην του. Καὶ ὄντως, τὴν ἑπομένην ἀπέστειλεν ὁ βασιλεὺς ἐπισήμως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸν ἀρχηγὸν τότε τοῦ στρατιωτικοῦ οἴκου Ἀγαμέμνονα Πάλλην, ὅπως εὐχαριστήσῃ ἡμᾶς διότι τόσον ἀκριβῶς καὶ εἰλικρινῶς τὸν εἴχομεν διαφωτίσει ἐπὶ τοῦ προκειμένου [1]».
Ὁ Βενιζέλος ἦτο ἤδη κυβερνήτης τοῦ λαοῦ. Τοῦ ἀπέμενε νὰ κατακτήσῃ τὸν βασιλέα.
Αἱ ἐργασίαι τῆς συνελεύσεως ἐξηκολούθουν ἐν μέσῳ αὐξανομένης συγχύσεως. Ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου Κ. Ἔσσλιν, ὑποψηφίου κοινοῦ τῶν παλαιῶν κομμάτων, ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐπαρκὴς πλειοψηφία εἰς οὐδεμίαν μερίδα. Ἡ κυβέρνησις Δραγούμη παρῃτήθη. Ἔγινε σκέψις νὰ σχηματισθῇ ὑπουργεῖον Ἔσσλιν. Ἀλλ’ ἤδη αἱ λαϊκαὶ ἐκδηλώσεις ὑπὲρ τοῦ Βενιζέλου
- ↑ Ε. Μαυρομμάτη «Πολιτικὴ καὶ Στρατιωτικὴ Ἱστορία» σελ. 42–43.
