δίπλα του. Αὔριον θὰ τοῦ ἔπαιρναν τὴν ἕδραν. Διέκρινε καλά. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ φαινόμενον δὲν ἦτο τυχαῖον. Ἦτο ἀποτέλεσμα πολυετοῦς κατεργασίας. Ἡ ὀλιγαρχία ἔπεσε διότι δὲν ἀνενεώθη ἐγκαίρως μὲ ἀνάμιξιν πρὸς τὸν λαόν.
Τίποτε δὲν ἐλύγιζε τὴν ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπανάστασιν. Ὁ πρωθυπουργὸς Δραγούμης ἔφθασε νὰ εἴπῃ:
«Διότι, ἐπὶ τέλους, τὰ ἔθνη ὅταν καταστοῦν ἀνοικονόμητα, καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἀλλαχοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ νὰ μὴ συμβῇ ἐνταῦθα, τότε τὰ ἔθνη ταῦτα ὑφίστανται τὴν τύχην τῆς Πολωνίας».
Μὲ θρηνολογίας ὅμως δὲν ἐρρυθμίζετο ἡ κατάστασις, ἥτις ἦτο συνέπεια βαθείας ζυμώσεως. Οἱ συντακτικοὶ βουλευταὶ ἐγίνοντο ἠχὼ τῆς λαϊκῆς βοῆς. Ἦσαν προζύμι ἀναγκαῖον διὰ νὰ σχηματισθῇ ἡ νέα πολιτικὴ κυριαρχία. Ἐπροσωποποίουν τὸ ἀντίπαλον δέος. Ἄνευ αὐτῶν ἐκινδύνευε νὰ ἐπικρατήσουν τὰ παλαιὰ κόμματα εἰς συμμαχίαν μὲ τὸν θρόνον. Διὰ τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν των τὸ πρῶτον δὲν ἦτο νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ ἐθνοσυνέλευσις συντακτικὴ ἢ ἀναθεωρητική. Αὐτοὶ ἠγωνίζοντο νὰ μὴ ἐπανέλθῃ ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν ὀλιγαρχίαν, καθὼς θὰ συνέβαινεν ἂν ἐπεκράτει ἡ λύσις τοῦ σχηματισμοῦ ὑπουργείου Ἔσσλιν. Διότι τὸ Γουδὶ θὰ ἔμενε χωρὶς ἐπαύριον ἕως τὸν καιρὸν ὅπου μία καθαρῶς κοινωνικὴ ἐξέγερσις θὰ ἀνέτρεπε τὰ πάντα.
Ἐν μέσῳ τῆς ἀλληλομαχίας συντηρητικῶν καὶ ἀδιαλλάκτων τὰ βλέμματα τῶν πολλῶν ἐστρέφοντο πρὸς τὸν Βενιζέλον.
Ὁ Βενιζέλος ἔμαθε τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν εἰς Λουκέρνην τῆς Ἑλβετίας. Ἦτο πρῶτος πληρεξούσιος βουλευτὴς Ἀττικοβοιωτίας διὰ πρωτοφανοῦς δημοψηφίσματος. Ταυτοχρόνως συνεκροτεῖτο εἰς Ἀθήνας κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐτίθετο ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Κρητὸς πολιτικοῦ. Γεγονὸς σημαντικόν, διότι δὲν εἶχε συμβῆ ἄλλοτε νὰ ἱδρυθῇ κόμμα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀπὸ ἀντιπροσώπους λαϊκῶν τάξεων.
Τὸ περιστατικὸν συνετέλεσε διὰ νὰ λάβῃ τὰς ἀποφάσεις του ὁ Βενιζέλος. Εἶδεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ μεγάλης μεταβολῆς. Ἀπεφάσισε νὰ παραιτηθῇ τῆς πρωθυπουργίας ἀπὸ τὴν Κρήτην καὶ νὰ πολιτευθῇ ὁριστικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐπιστρέφων εἰς Χανιὰ ἐπέρασεν ἐκ Ρώμης. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν Σὰν-Τζουλιάνο τὸν προέτρεψεν εἰς τὴν νέαν του κατεύθυνσιν. Ἡ ἐνθάρρυνσις ἦτο πολύτιμος διότι τὴν συνώδευεν ἡ βεβαίωσις ὅτι αἱ Δυνάμεις δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν τὴν Τουρκίαν, διαμαρτυρομένην κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βενιζέλου ὡς ὀθωμανοῦ ὑπηκόου. Ἀντιθέτως εἶναι ἀνυπόστατον ὅτι, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἢ οἱανδήποτε ἄλλην, ὁ Βενιζέλος ὑπεσχέθη πρὸς τὴν Ἀγγλίαν νὰ μὴ θίξῃ τὴν δυναστείαν. Οὔτε τοῦ ἐζητήθη τοιαύτη δήλωσις, ἀλλ’ οὔτε καὶ θὰ τὴν ἐδέχετο αὐτός [1].
- ↑ Ἡ ἀβασάνιστος φήμη υἱοθετήθη παρὰ τοῦ Γάλλου Ε. Ντριὼ εἰς τὸν 5ον τόμον τῆς ἑλληνικῆς διπλωματικῆς του ἱστορίας. Οὐδαμοῦ ὑφίσταται ἔνδειξις κἂν γραπτὴ τῆς ἀκριβείας της, ὁ δὲ Ε. Βενιζέλος τὴν διαψεύδει κατηγορηματικῶς.
