Ἡ τακτικὴ τῶν μετριοπαθῶν καὶ αἱ συμβιβαστικότητες τοῦ Ζορμπᾶ δὲν ἔδιδαν καρπούς. Ὁ σύνδεσμος ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ καλέσῃ τὸν Βενιζέλον πρὸς ἀνάληψιν τῆς κυβερνήσεως καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ ἐπαναστατικοῦ προγράμματος. Ὁ λοχαγός Κονταρᾶτος ἐξουσιοδοτήθη ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς Χανιὰ καὶ συνεννοηθῇ προφορικῶς μὲ τὸν ἐκλεκτὸν τῆς ἐπαναστάσεως.
Ὁ Βενιζέλος, ἀπαντῶν διὰ βραχυλόγου ἐπιστολῆς πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ συνδέσμου, ἀπέκρουσε τὸν σχηματισμὸν κυβερνήσεως. Ἐδέχετο ὅμως νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας καὶ νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς ἐπαναστάσεως.
Τὸ πρωῒ τῆς 28ης Δεκεμβρίου ἀπεβιβάζετο εἰς Πειραιά.
Πρὸ πάσης ἐνεργείας του, ὁ Βενιζέλος ἠθέλησε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἔδρα. Στρατιωτικοί, ἀντιπρόσωποι σωματείων, ἐπαγγελματίαι, ἁπλοῖ ἐργάται διήρχοντο καθημερινῶς ἐκ τῆς κατοικίας του.
Ἦτο ἡ ὄψις τοῦ λαοῦ αὐτή. Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, δι’ ὡρισμένων φίλων του, ἐμάνθανε τὴν κίνησιν τῆς αὐλῆς καὶ τῶν παλαιῶν κομμάτων. Εἰς τοῦτο τὸν ἐβοήθησε ἰδίως ὁ παλαιός του συσπουδαστὴς Ἰωάννης Βαλαωρίτης, ὑποδιοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.
Αἱ διάφοροι πληροφορίαι παρουσίαζαν τὰ πράγματα ἐκτάκτως δύσκολα.
Ὁ στρατιωτικὸς σύνδεσμος ἔχανε διαρκῶς τὴν ἐπιρροήν του. Ἡ ὑλική του δύναμις εἶχεν ἐλαττωθῆ ἕνεκα τῆς διαιρέσεως τῶν μελῶν του καὶ τῆς συνενώσεως τῶν ἀντιδραστικῶν ἀξιωματικῶν. Συγχρόνως ἡ ὀλιγαρχία συνησπίσθη καὶ ἐκινεῖτο ζωηρῶς ἐναντίον τοῦ Κρητὸς ἀρχηγοῦ. Ἐπὶ κεφαλῆς ἐτέθη ἡ κυβέρνησις Μαυρομιχάλη. Ἐγίνετο συστηματικὴ ἐργασία διὰ νὰ τρομοκρατηθοῦν αἱ συντηρητικαὶ τάξεις. Ὁ Βενιζέλος παριστάνετο ὄχι πλέον ὡς ἐπαναστάτης ἀλλ’ ὡς «πολιτικὸς ταραξίας».
Ἡ ὀλιγαρχία διέβλεπεν ὅτι ἐδίδετο μάχη ἀποφασιστική, ἥτις θὰ ἔκρινε τὴν ὕπαρξίν της. Μετεχειρίζετο ὅλα τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ κινδύνου.
Τί ἠλήθευεν ὅμως ἐξ ὅσων ἀπεδίδοντο εἰς τὸν Βενιζέλου;
Ὁ πολεμιστὴς τοῦ Ἀκρωτηρίου καὶ τοῦ Θερίσου κάθε ἄλλο βέβαια παρὰ μοναρχικὸς ἠδύνατο νὰ ὀνομασθῇ.
Εἶχε τὰς θεωρητικάς του πεποιθήσεις. Ὁ βασιλικὸς τύπος τοῦ ἐφαίνετο τουλάχιστον περιττὸς διὰ τὰ ἀστικὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα. Ἡ Βουλὴ ἀναπληρώνει ἄριστα τὰ δύο μοναδικὰ πλεονεκτήματα τῆς κληρονομικῆς βασιλείας, δηλαδὴ τὸ κῦρος καὶ τὴν συνεχῆ ἄσκησιν τῆς ἐξουσίας.
Ἔμενεν ἡ εἰδικὴ περίπτωσις τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐδῶ ὁ Βενιζέλος δὲν συνεμερίζετο τὴν τρέχουσαν γνώμην ὅτι τάχα ὁ θρόνος ἐσυμβόλιζε τὴν ἑνότητα τοῦ ἑλληνισμοῦ. Ἡ ἐθνικὴ ἑνότης ὑπῆρξε καὶ ἐπραγματοποιήθη ἐν μέρει διὰ τοῦ εἴκοσι ἕνα, χωρίς βασιλέα.
Συγκεκριμένως περὶ τοῦ Γεωργίου τοῦ πρώτου καὶ τῆς δυναστείας του ὁ Βενιζέλος διετήρει μεγάλας ἐπιφυλάξεις. Ὁ βασιλεὺς συνεμάχει ἕως τώρα μὲ τὴν ὀλιγαρχίαν εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Ἔκαμνε κάτι χειρότερον τούτου: Διεχειρίζετο ὡς οἰκογενειακήν του ὑπόθεσιν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τοῦ κράτους. Ὅρος ἐπιτυχοῦς ἐφαρμογῆς ἑνὸς ἐθνικοῦ προγράμματος
