νὰ ἀσπρίζουν ἐκεῖθεν τῆς Κρέσνας, πέραν τοῦ Ἕβρου καὶ μακρύτερα ἀκόμη εἰς τὰς ἐρήμους τῆς Ἀνατολίας. Μόνη των δικαίωσις εἶναι ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχαν τώρα Σαραντάπορον, Κιλκὶς καὶ Σκρᾶ, ὅτι δὲν θὰ ὑφίστατο μείζων Ἑλλὰς καὶ ὅτι θὰ ἐβράδυνεν ἐπὶ πολὺ ἡ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀνασύνταξις τῶν εἴκοσι τελευταίων χρόνων, ἐὰν οἱ λογαχοὶ ἐκεῖνοι—ἁπλοῖ λαϊκοὶ Ἕλληνες κάτω ἀπὸ τὴν στολήν των—δὲν ἐπορεύοντο πρὸς τὸ ἀνεμόπληκτον Γουδὶ κἄποιαν νύκτα Αὐγούστου [1].
Ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπωτέρας αὐτοῦ καταγωγῆς, τὸ Γουδὶ διετήρησε τὸν ὁμαδικόν του χαρακτῆρα καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς τελικῆς ἐκρήξεως. Δὲν ἦτο συνήθης στρατιωτικὴ συνωμοσία. Ἤρχετο ἐκ τῶν κάτω. Συνωδεύετο ἀπὸ τὴν βοὴν τοῦ πλήθους.
Πρὶν συνασπισθοῦν οἱ ἀξιωματικοί, ὠργανώθησαν οἱ ὑπαξιωματικοί. Μεταξὺ τῶν πρώτων ὀνομάτων ἀνευρίσκονται οἱ ἐπιλοχίαι Πλαστήρας καὶ Κονδύλης. Δύο-τρεῖς μῆνας ἔπειτα λειτουργεῖ ὁ «Στρατιωτικὸς Σύνδεσμος». Τὸν ἀποτελεῖ πυρὴν λοχαγῶν καὶ ἀνθυπολοχαγῶν τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν. Σχηματίζουν διοικοῦσαν ἐπιτροπήν. Καταρτίζουν ἐπαρχιακὰ τμήματα καὶ κατόπιν ἐνθυμοῦνται ὅτι ἡ ἐκτέλεσις χρειάζεται ἀρχηγόν. Τὸν εὑρίσκουν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ συνταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ Ζορμπᾶ. Τὸν προτιμοῦν ἐπειδὴ τοῦ ἔλειπεν ἡ κυριωτέρα ἀρχηγικὴ ἰδιότης. Δὲν διέτασσε.
Ἡ ἐπανάστασις ἐξερράγη ἀπροόπτως. Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἦτο ὁ Δημήτριος Ράλλης. Ἐπειδὴ εἶχεν ἐπαναστατικὴν φρασεολογίαν, οἱ λοχαγοὶ τοῦ συνδέσμου ἐνόμιζαν ὅτι θὰ προσεχώρει καὶ εἰς τὴν ἰδικήν των ἐπανάστασιν. Τὴν 14 Αὐγούστου ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν λοχαγῶν Φικιώρη, Γουβέλη καὶ τοῦ ὑποπλοιάρχου Χατζηκυριάκου παρουσιάσθη ἐνώπιον τοῦ πρωθυπουργοῦ. Ὁ Ράλλης εἶχε τιμωρήσει τὸν Χατζηκυριᾶκον διὰ φυλακίσεως. Ὅταν τὸν εἶδεν ἐλεύθερον πρὸ αὐτοῦ, ὠργίσθη, ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὸ ὑπόμνημα τῶν αἴτημάτων τοῦ στρατεύματος, ἐφώναξε ἐξηγριωμένος:
«Δὲν ὑποκύπτω ἐγὼ εἰς τὴν βίαν. Προτιμῶ νὰ πετάξω τὰ μυαλά μου εἰς τὸν ἀέρα, παρὰ νὰ ὑποχωρήσω».
Ἀλλὰ δὲν ἔκαμε τίποτε διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀπειλήν του. Ἀντὶ νὰ ὀργανώσῃ σοβαρῶς τὴν ἄμυναν τοῦ κράτους, ὁ πρωθυπουργὸς ἔστειλε τὴν ἰδίαν νύκτα μεσάζοντας πρὸς τοὺς ἐπαναστάτας. Ὁ υἱός του Ἰωάννης Ράλλης καὶ ὁ ὑπουργὸς Στράτος εἶδαν εἰς τὴν μίαν τὸ πρωΐ τὸν
- ↑ Τηλεγραφήματα τῶν ἑλληνικῶν πρεσβειῶν Παρισίων, Κωνσταντινουπόλεως μεταξὺ Μαρτίου - Ἰουνίου 1909, τῆς ἐν Ρώμῃ κατὰ Ἰούλιον καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1087 τῆς πρεσβείας Λονδίνου 7/20 Αὐγούστου 1909. Ἀντίγραφον τῆς πρὸς τὴν Σοφίαν ἐπιστολῆς του κατέθεσεν ὁ διάδοχος Κωνσταντῖνος εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν διὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ Ράλλη.
