τορίαν διεδέχθη τὸ «ἐθνικὸν τουρκικὸν κράτος», ἔχον πρόγραμμα εἰρηνικῆς ἢ βιαίας ἀφομοιώσεως τῶν ὑποδούλων ἀλλ’ αὐτονόμων ἐθνοτήτων. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν, ἡ τουρκικὴ μεταβολὴ ἐστάθη μία νέα 29η Μαΐου 1453: Τὸ ἑλληνικὸν γένος ὑπεδουλώθη πολιτικῶς διὰ δευτέραν φοράν.
Αἱ ἀνθελληνικαὶ διαθέσεις τῶν Νεοτούρκων ἐξεδηλώθησαν μετὰ σφοδρότητος. Τὴν 5ην Ὀκτωβρίου 1908 ἡ Αὐστρία προσήρτησε τὴν Βοσνίαν καὶ ὁ Φερδινάνδος ἐστέφθη βασιλεὺς τῆς Βουλγαρίας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐκινήθη, ἐμφανισθεῖσα σύμμαχος κατ’ οὐσίαν τῶν Τούρκων. Ἐν τούτοις ἡ τουρκικὴ λύσσα ἐστράφη ἐναντίον της. Αἱ ἑνωτικαὶ προσπάθειαι τῶν Κρητῶν ἔγιναν ἀφορμὴ πρὸς ἔκρηξιν ἀγρίου ἀνθελληνικοῦ φανατισμοῦ. Τὰ ἑλληνικὰ ἐμπορεύματα ἀπεκλείοντο. Αἱ ἐφημερίδες τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐπαύοντο. Ὁ ἀρχηγὸς τῶν ἀχθοφόρων Θεσσαλονίκης Κερὴμ ἀγᾶς τρομοκρατεῖ καὶ ἐξευτελίζει, εἰς τὰς Κυδωνίας οἱ Τοῦρκοι στρατιῶται φονεύουν ἀναιτίως τοὺς ὁμογενεῖς.
Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Μαχμοὺτ Σεφκὲτ συναντηθεὶς μὲ τὸν πατριάρχην τοῦ λέγει βαναύσως:
«Δὲν παύετε εἰσάγοντες ὅπλα ἐξ Ἑλλάδος. Ἡμεῖς οἱ Τοῦρκοι θὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τῶν Βουλγάρων καὶ θὰ σπάσωμεν τὰ κεφάλια τῶν Ρωμηῶν».
— «Δὲν εἶμαι συνειθισμένος εἰς τοιαύτην γλῶσσαν», ἀπαντᾷ ὁ ἱεράρχης καὶ ἀφήνει κάτωχρος τὴν αἴθουσαν.
Ἡ ἐλευθέρα Ἑλλάς, ἀπροετοίμαστος ὅπως ἐπὶ ὀγδοῆντα ἔτη, περιωρίζετο εἰς διπλωματικὰς ἐνεργείας. Ὁ τότε πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας Κλεμανσὼ ἀπεκάλυψε μὲ τραχύτητα τὴν ἀληθῆ αἰτίαν τῆς ἑλληνικῆς καταπτώσεως. Ὁ πρεσβευτὴς Παρισίων Ν. Δηλιγιάννης, συναντηθεὶς μαζί του, ἐτηλεγράφησεν εἰς Ἀθήνας:
«Ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου Γ. Κλεμανσώ, καίτοι ἀσθενῶν, μὲ ἐδέχθη εἰς μακρὰν ἀκρόασιν, κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὁποίας τῷ ὡμίλησα λεπτομερῶς, σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῶν τηλεγραφημάτων καὶ ὁδηγιῶν σας. Ἀφοῦ μὲ ἤκουσε προσεκτικῶς, ὁ κύριος Κλεμανσώ μοῦ εἶπε:
«Αἱ ἀξιώσεις σας δὲν γίνονται δεκταὶ εὐνοϊκῶς ἐπειδὴ εἶσθε ἀνίσχυροι. Εἶσθε οἱ περισσότερον ἀδύνατοι ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων βαλκανικῶν κρατῶν».
Ὁ εἰς Λονδῖνον ἐπιτετραμμένος Α. Ρωμᾶνος, ἰδὼν τὸν Ἄγγλον ὑφυπουργὸν Χάρδιγκ, ἔλεγε καὶ ἤκουε τὰ ἑξῆς:
«Χάρδιγκ: Ἂν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, οἱ Κρῆτες ἀποστείλουν βουλευτὰς εἰς Ἀθήνας, ἡ Ἑλλὰς θὰ ὤφειλε νὰ ριψοκινδυνεύσῃ τὴν περίπτωσιν τουρκικοῦ τελεσιγράφου καὶ τὰς συνεπείας του».
«Ρωμᾶνος: Οἱ Κρῆτες θὰ τὸ πράξουν, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ ἁπλῶς, καθὼς τὸ νομίζετε».
«Χάρδιγκ: Ἐὰν συγκρουσθῆτε μὲ τὴν Τουρκίαν, ἔχετε κανένα ὅστις θὰ σᾶς βοηθήσῃ;»
«Ρωμᾶνος: Ἀγνοῶ ἂν θὰ μᾶς βοηθήσῃ τις.
