πιον τῶν λαϊκῶν στρωμάτων. Ὁ Βασιλεὺς τὸν ὠνόμαζε πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Οὐσιαστικῶς τὸν διώριζε συνήγορον τῆς δυναστικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τοῦ Στέμματος πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ δήμου.
«Κοινοβουλευτικὸς δικηγόρος τῆς ὀλιγαρχίας».
Εἶναι χαρακτηριστικὸν ὅτι ὁ Δημήτριος Γούναρης, θελήσας κάποτε νὰ συγκριθῇ μέ τινα τῶν παλαιοτέρων πολιτικῶν, ἀνέτρεξεν εἰς τὸν ἀτυχῆ πρωθυπουργὸν τῆς Γαλλίας Αἰμίλιον Ὀλιβιέ. Ἱκανώτατος δικηγόρος, εὐφραδὴς ρήτωρ, πολυμαθὴς καὶ ἔντιμος, ὁ Ὀλιβιὲ ἐγκατέλειψε τὴν ἐλευθέραν ἀστικὴν τάξιν ἐκ τῆς ὁποίας ἀνεδείχθη διὰ νὰ γίνῃ πρωθυπουργὸς τοῦ αὐτοκρατορικοῦ δικτάτορος Ναπολέοντος τοῦ τρίτου. Λαμπρὸς κοινοβουλευτικός, ἐστερεῖτο διαυγοῦς κρίσεως, πρακτικοῦ τοῦ καὶ ἀποφασιστικότητος. Ἀγνοῶν καλὰ-καλὰ ποῦ ἐφέρετο, ὡδήγησε τὴν Γαλλίαν εἰς τὴν φρικτὴν ἧτταν τοῦ 1870. Αὐτὸν εὑρῆκεν ὁ Γούναρης διὰ νὰ παραλληλισθῇ καὶ ἐκείνου τὸ παράδειγμα ἐπεκαλέσθη πρὸς ὑπεράσπισιν του, ὀλίγους μῆνας πρὸ τοῦ σκληροτάτου ἀληθῶς τέλους του [1].
Ἀντελήφθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὁ Γούναρης εἰς τί προωρίζετο; Ὑπωπτεύθη ἐκεῖθεν τῶν θρόνων, τῶν ἀξιωμάτων καὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ ἄρχειν, τὴν τρομερὰν ὀργὴν τοῦ πλήθους ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν τοῦ μένουν πιστοί; Ἐπέρασεν ἀπὸ τὸ βλέμμα τοῦ φιλοσοφικοῦ αὐτοῦ ρεμβαστοῦ ἡ φοβερὰ εἰκὼν τῆς τραγικῆς νοεμβριανῆς αὐγῆς τοῦ 1922;
Διὰ πολιτικὸν ἄνδρα τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς κοινωνιολογικῆς παρατηρήσεως τοῦ Γούναρη δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑποτεθῇ ἄγνοια τῶν ἀληθῶν ὅρων ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐδημιουργήθη τὸ καθεστώς τοῦ 1909. Εἶναι ὁ πρῶτος ἴσως Ἕλλην, ὁ προσδιορίσας σαφῶς τὴν διαδικασίαν τῆς συγκροτήσεως τῶν κομμάτων ἀπὸ ὀργανωμένα συμφέροντα τάξεων. Ἐπίστευε τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1915 ὅτι ἀναλαμβάνων τὴν ἐξουσίαν ἀντεπροσώπευεν ἁπλῶς τὴν ἀντίθετον πρὸς τοὺς φιλελευθέρους ἐξωτερικὴν πολιτικήν; Ἐνόμιζεν ὁ Γούναρης, ὅτι ὁ λόγος τοῦ διορισμοῦ του ἦσαν αἱ ἀόριστοι θεωρητικαὶ γνῶμαι του περὶ βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας ὑπὸ τὴν Αὐστρίαν ἢ αἱ ἰδέαι του περὶ Γερμανίας ὡς φυσικῆς συμμάχου τῆς Ἑλλάδος; Εἰς τοῦτο ἐξηντλεῖτο ἡ ἀποστολή του; Δὲν ἔβλεπεν ὄπισθεν τῆς βασιλικῆς εὐνοίας τὰ συνησπισμένα συμφέροντα τῆς ὀλιγαρχίας, τῆς δυναστείας τῆς ἀντιδράσεως ἐναντίον τοῦ 1909; Καὶ ἂν ἀκόμη ἠπατᾶτο κατὰ τὰς πρώτας στιγμάς, ἡ ἐξέλιξις τῶν γεγονότων ἠμποροῦσε νὰ τὸν ἐξαγάγῃ ἀπὸ τὴν πλάνην. Ἐξεναντίας ἐβυθίζετο περισσότερον εἰς αὐτὴν καὶ ἀπὸ ἐθελοντοῦ ἔγινε στύλος τῆς ὀλιγαρχίας.
Κατὰ τὴν πρώτην του πρωθυπουργίαν, ὁ Γούναρης ἀπέδειξεν ὅτι ἦτο ἀπαράσκευος πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς δεινῆς ἄλλωστε ἐκείνης κρίσεως. Ἐρευνητικός, συζητητικός, φιλόπονος, δὲν ἀντελαμβάνετο τὰ διεθνῆ ζητήματα μὲ
- ↑ Τὸν Ὀλιβιὲ ἐπεκαλέσθη πρὸς δικαίωσίν του ὁ Δ. Γούναρης, ὁμιλῶν τὸ 1921 μὲ τὸν ἔμπιστον αὐτοῦ Α. Φραγκούλην ὅστις ἀναφέρει τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ βιβλίον του «Ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Παγκόσμιος Κρίσις» τόμος 1 σελὶς 366.
