Ἐκ τῆς Βουλῆς ὁ ὑπὸ παραίτησιν πρωθυπουργὸς ἔσπευσεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ δώσῃ ὁδηγίας ἐπὶ τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς πρὸς τοὺς διπλωματικοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ κράτους. Ἐκεῖ τὸν ἀνέμενε καὶ ὁ γράφων, ὅστις συνέτασσε τότε τὸ πολιτικὸν ἄρθρον μιᾶς τῶν φιλελευθέρων ἐφημερίδων. Ὁ Βενιζέλος τοῦ ἀφηγήθη συντόμως τὸ ἱστορικὸν τῆς διαφωνίας μὲ τὸν Βασιλέα. Ὁ ἀκροατής του εἶπε:
«Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑποπτεύεσθε ὅτι εἰς τὰ Βαλκάνια ὑφίσταται εἶδος συλλόγου βασιλέων, συνδεομένων ἀπ’ εὐθείας μὲ τὸν αὐτοκράτορα τῆς Γερμανίας; Μήπως ὁ Κωνσταντῖνος ἀποβλέπει εἰς τὰ δυναστικά του πρῶτα-πρῶτα συμφέροντα, ὅπως αὐτὸς τὰ ἐννοεῖ»;
Ὁ Βενιζέλος διεμαρτυρήθη ζωηρῶς:
«Οὔτε νὰ τὰ σκέπτεσθε κἂν αὐτά. Ὁ Βασιλεὺς διεφώνησε μαζί μου ἐκ λόγων καθαρῶς στρατιωτικῶν. Ἐὰν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει τὰς συστάσεις μου, παρακαλῶ νὰ διαχειρισθῆτε δημοσιογραφικῶς τὸ ζήτημα μόνον ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα».
Ὁ πρωθυπουργὸς δὲν ἀμφέβαλλε περὶ τῆς εἰλικρινείας τοῦ μονάρχου. Ἐξηκολούθει δὲ νὰ νομίζῃ ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῶν Δαρδανελλίων, θὰ ἐκαλεῖτο αὐτὸς ὁ ἴδιος ἢ ἄλλος νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἐθνικόν του πρόγραμμα, διότι τοῦτο μόνον θὰ ἔσωζε τὸν Ἑλληνισμόν.
Ἔξω ἡ πόλις ἔπλεεν εἰς τὴν χαρὰν τῆς πρωΐμου ἀνοίξεως. Ἡ εἴδησις τῆς παραιτήσεως τοῦ Βενιζέλου δὲν ἔγινε πιστευτή. Οἱ πρῶτοι λαϊκοὶ ὅμιλοι ἦσαν συγκεντρώσεις μᾶλλον περιέργων παρὰ ἀνησύχων πολιτῶν. Ὅταν ὅμως ὁ Βενιζέλος κατέβη τὰ προπύλαια τοῦ βουλευτηρίου, περιστοιχιζόμενος ἀπὸ βουλευτὰς ὠχροὺς καὶ ἀπειλητικούς, τότε εἶδος τρόμου διέτρεξε τὴν πρωτεύουσαν. Καθεὶς εἶχε τὴν αἴσθησιν ὅτι ἄνοιγεν ἔξαφνα πελώριον χάσμα.
Ἀλλ’ ἐλάχιστοι ὑπωψιάσθησαν ὅτι, τὴν ἀμέριμνον ἐκείνην δείλην, ἔκλεινε κύκλος πέντε αἰώνων. Ὅτι ὁ «παράκλητος τοῦ γένους» ἐκύλισε πέτραν σιγῆς εἰς τὸ μνῆμα Κωνσταντίνου τοῦ Δραγάτση· ὅτι ἠρνεῖτο νὰ ὑψώσῃ τὴν δυναστείαν του μέχρι τῆς διαδοχῆς τῶν Παλαιολόγων· ὅτι ἐξέδωκεν ἀπόφασιν θανάτου ἐναντίον τριῶν ἑκατομμυρίων ἀλυτρώτων· ὅτι ἄφηνε, διὰ παντὸς ἴσως, τουρκικὴν τὴν πόλιν τῶν ἑλληνικῶν λογισμῶν.
Διὰ νὰ ἔλθῃ αὐτὴ λοιπὸν ἡ ὥρα, ἔτρεμαν καὶ τοῦ γέρω Βούλγαρη ἀκόμη τὰ ἀδυσώπητα χείλη ὅταν, πρὸ σαράντα ἑπτὰ χρόνων, ψηλὰ ἀπὸ τὰ δώματα τῶν ἀνακτόρων, ἔρριχναν πρὸς τοὺς Ἕλληνας τὸ ὄνομα Κωνσταντῖνος ὡς μήνυμα ἐλπίδος καὶ δόξης;
Ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ φιλελευθέρου ὑπουργείου εἶχεν ἀφορμὴν καὶ ἀποτέλεσμα συγχρόνως τὴν ἐκ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἐθνικὴν κρίσιν. Εἰς αὐτὴν ἤρχισαν προστιθέμενα ραγδαία συμπτώματα βαρυτάτης ἐσωτερικῆς ἀνωμαλίας.
Οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ διαφορετικά.
