ροῦντο πραγματικῆς πολιτικῆς ἐννοίας, ἐφ’ ὅσον οὗτοι δὲν ἀντεπροσώπευαν τὴν ἀντίθεσιν τῶν φιλελευθέρων. Ἀκριβῶς ὅμως διὰ τοῦτο ἡ ἀπόφασις τοῦ Βασιλέως ἦτο ὑψίστης πολιτικῆς σημασίας, ἐσωτερικῆς καὶ ἐθνικῆς.
Μέχρι τῆς ἀνακοινώσεως τῆς ὁριστικῆς γνώμης τοῦ Βασιλέως, ὁ Βενιζέλος ἐπίστευεν ὅτι θὰ ἐφηρμόζετο ἡ πολιτική του. Ἂν τυχὸν τὸ Στέμμα διεφώνει μὲ τὴν κυβέρνησιν, θὰ ἐκάλει πρὸς σχηματισμὸν νέας εἴτε ἐναλλὰξ τοὺς πρώην πρωθυπουργούς, εἴτε ἄλλα πρόσωπα ἐκ τῆς Βουλῆς. Κατόπιν τῶν συμπερασμάτων τῶν συμβουλίων τοῦ Στέμματος καὶ τῶν λαϊκῶν ἐνδείξεων, ὁ Βενιζέλος ἐφρόνει ὅτι οὐδεὶς πολιτικὸς ἀνὴρ θὰ ἀνελάμβανε νὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα ἀντίθετον ἀπὸ τὸ ἰδικόν του. Κατὰ συνέπειαν ὁ Βασιλεύς, καλύπτων ἐντελῶς τὴν εὐθύνην του ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀφήσῃ εἰς τὸν Βενιζέλον τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σχεδίου τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν ἐκστρατείαν τῶν Δαρδανελλίων.
Πλὴν τοῦ Ἐπιτελείου, τοῦ ὁποίου καὶ ὁ τακτικὸς ἀρχηγὸς Β. Δούσμανης ἀπέκρουε τὴν ἐκστρατείαν τῶν Δαρδανελλίων, πανταχόθεν ὁ Κωνσταντῖνος ἐνεθαρρύνετο πρὸς δράσιν. Ὁ ἀπὸ ἐτῶν ἀφωσιωμένος του φίλος Α. Ρωμᾶνος, πρεσβευτὴς εἰς Παρισίους, ἦλθεν ἐπίτηδες εἰς Ἀθήνας καὶ τὸν ἐξώρκιζε νὰ μὴ διστάσῃ. Ἄλλος πρεσβευτής, ὁ ἐν Πετρουπόλει Ἴων. Δραγούμης, καίτοι γνωρίζων τὴν ρωσσικὴν ἀντίδρασιν, ἐτηλεγράφει τὰ ἑξῆς:
«Πετρούπολις, 19 Φεβρουαρίου/4 Μαρτίου 1915.—Πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Ἀθήνας. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ βασιλικὴ κυβέρνησις πρόκειται νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, ἀφορῶσαν τὴν ἀκολουθητέαν στάσιν παρὰ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν παροῦσαν στιγμήν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν ὑμετέραν ἐξοχότητα ὅπως ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἑξῆς: 1) Ὅτι ἡ εἴσοδος τῆς Βουλγαρίας ἐπὶ σκηνῆς παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως θὰ εἶχε καταστρεπτικὰς δι’ ἡμᾶς συνεπείας. 2) Ὅτι ἔχουν ἀνάγκην ἡμῶν εἰσέτι καὶ ὅτι ἂν ὑπολογίζωμεν νὰ μετάσχωμεν τοῦ ἀγῶνος θὰ ἔπρεπε νὰ προλάβωμεν τοὺς ἄλλους. 3) Ὅτι διὰ παντὸς τρόπου ἡ Κωνσταντινούπολις θὰ καταληφθῇ ὑπὸ τῶν Δυνάμεων τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως καὶ ἑπομένως εἶναι καλλίτερον νὰ προσφέρωμεν τὴν βοήθειάν μας, παρὰ νὰ μείνωμεν μακρὰν ὡς ἁπλοῖ θεαταί. 4) Δὲν πρέπει νὰ ὑπερβάλλωμεν τοὺς κινδύνους τοῦ πανσλαυισμοῦ καὶ ἂν ἀκόμη ἡ Ρωσσία κατήρχετο εἰς Κωνσταντινούπολιν. 4) Ὅτι συμφέρον μας, τὴν στιγμὴν ταύτην, εἶναι νὰ μείνωμεν, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατόν, παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Ἀγγλίας, ἀκολουθοῦντες τὰς συμβουλὰς καὶ τὴν πολιτικήν της. (ὑπογρ.) Ἴων Δραγούμης». [1]
Τὸ ἔγγραφον ἀνεκοινώθη φυσικὰ εἰς τὸν Βασιλέα. Προερχόμενον ἀπὸ νέον διπλωμάτην μὲ πατριωτικώτατον παρελθόν, ἐχθρὸν τοῦ σλαυισμοῦ καὶ
- ↑ Ἀριθμὸς ἐμπιστευτικοῦ πρωτοκόλλου 1998 (ἀρχεῖα ὑπουργείου). Ὁ Δραγούμης ἐτηλεγράφησε καὶ προσωπικῶς εἰς τὸν Κωνσταντῖνον νὰ ἐξέλθῃ τῆς οὐδετερότητος, τόσον δὲ ἐξώργισε τὸν Βασιλέα ὥστε τὸν ὠνόμασεν οὗτος «ξέστρωτο γαϊδοῦρι» ἐνώπιον τοῦ ἰδιαιτέρου γραμματέως του. «Ὁ Κωνσταντῖνος» ὑπὸ Γεωργίου Μελᾶ, σελὶς 86–87 τῆς ἑλληνικῆς ἐκδόσεως.
