ἡ κυβέρνησις θὰ παρῃτεῖτο, ἀλλ’ οἱ φιλελεύθεροι θὰ ὑπεστήριζαν τὸ διάδοχον ὑπουργεῖον εἰς ἐφαρμογὴν οὐδετερότητος, ἐγγυωμένης τὴν ἐσωτερικὴν ἑνότητα καὶ τὴν διατήρησιν τῶν κεκτημένων. Πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ζητηθοῦν παρὰ τῆς Γερμανίας ὡρισμέναι ἐξασφαλίσεις, πρωτίστως διὰ τὰς νήσους καὶ τὸν ἀπὸ τῆς Βουλγαρίας κίνδυνον ἐπιθέσεως. Ἐξ ἄλλου ἐπανήρχετο ἀμέσως εἰς τὴν θέσιν του ὡς ἐπιτελάρχης ὁ Β. Δούσμανης, διὰ νὰ παρευρεθῇ εἰς τὸ δεύτερον ἐπὶ τούτῳ συμβούλιον τοῦ Στέμματος καὶ ἐκθέσῃ τὴν στρατιωτικὴν κατάστασιν, περὶ τῆς ὁποίας ἐζήτησεν ἐξηγήσεις πρὸ πάντων ὁ Γ. Θεοτόκης.
Τὴν 20ὴν Φεβρουαρίου, ὁ Βενιζέλος ἀνέτρεψε τὴν κυρίαν βάσιν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῆς οὐδετερότητος: Τὸν στρατιωτικὸν ἐκ τῆς Βουλγαρίας κίνδυνον. Ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, τῶν ἄλλοτε πρωθυπουργῶν καὶ τοῦ ἐπιτελάρχου Δούσμανη, ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀνεκοίνωσεν ὅτι θὰ ἐστέλλοντα εἰς Δαρδανέλλια μία μόνη μεραρχία καὶ ὁ στόλος. Τὴν ἐμπόλεμον μεραρχίαν θὰ ἀντικαθίστα ἀμέσως μία νεοσχημάτιστος ἐφεδρική. Διὰ τῆς λύσεως αὐτῆς, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀπήντα μὲ ἀκεραίας τὰς δυνάμεις τῆς γενικῆς ἐπιστρατεύσεως ἐναντίον ἐνδεχομένης βουλγαρικῆς ἐπιθέσεως. Συγχρόνως ὅμως ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας, ἥτις υπεστήριζε τὴν ἐθνικήν της ἑνότητα καὶ τοῦ γερμανισμοῦ, ὅστις ἦτο καὶ εἰς τὰ Βαλκάνια διὰ τῆς Βουλγαρίας καὶ εἰς τὴν Μικρὰν Ασίαν διὰ τῆς Τουρκίας, ἐχθρὸς κεκηρυγμένος τοῦ ἑλληνισμοῦ.
Ἡ ἀφαίρεσις παντὸς καλοπίστου ἐπιχειρήματος ἐναντίον τῆς ἐθνικῆς του πολιτικῆς, συνεπήγετο διὰ τὸν Βενιζέλον ριζικὰς συνεπείας εἰς τὴν ἔσωτερικὴν τοιαύτην. Ἐπομένως:
«Βενιζέλος: Φρονῶ ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι εἶνε ἡ ἐνδεδειγμένη καί, πεπεισμένος ἀκραδάντως ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ὑφ’ οὓς ὅρους ἐπρότεινα συμμετοχὴ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, δὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ πλέον τὴν ὑποστήριξίν μου εἰς κυβέρνησιν, ἐρχομένην νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀντίθετον πολιτικήν. Εἶμαι ἐχθρὸς τῆς ἐδεδηλωμένης» καὶ ἀναγνωρίζω εἰς τὸ Στέμμα τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ νέαν κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀναγκαῖον ἐπακολούθημα τοῦ σχηματισμοῦ κυβερνήσεως μὴ στηριζομένης ἐπὶ τῆς «δεδηλωμένης» ψήφου τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ διάλυσις αὐτῆς». [1]
Ὅσα προσετέθησαν ὑπὸ τῶν ἄλλοτε προέδρων τῆς κυβερνήσεως ἐστε-
- ↑ Τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ Ε. Βενιζέλου καὶ τῶν πρώην πρωθυπουργῶν ἐλήφθησαν ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῶν συμβουλίων τοῦ Στέμματος, τὰ ὁποῖα ἐτήρησεν ὁ τότε τμηματάρχης τῶν πολιτικῶν ὑποθέσεων Δ. Κακλαμάνος. (Ἀρχεῖα ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἱστορικὴ στιχομυθία Ράλλη, βασιλέως, Δραγούμη, δὲν κατεχωρήθη εἰς τὰ πρακτικά. Διεκοινώθη εὐγενῶς εἰς τὸν γράφοντα παρὰ τοῦ τότε συντάξαντος αὐτά, Δ. Κακλαμάνου, πρεσβευτοῦ ἐν Λονδίνῳ. Οἱ λόγοι τοῦ Θεοτόκη μετεδόθησαν εἰς τὸν γράφοντα παρὰ τοῦ Ε. Βενιζέλου. Ὁ Δ. Κακλαμάνος δὲν τοὺς ἀναφέρει ἀκριβῶς οὕτω εἰς τὰ πρακτικά του, διότι δὲν παρίστατο αὐτοπροσώπως εἰς τὰ συμβούλια τοῦ Στέμματος, ἀλλὰ διετύπωσε τὰ πρακτικὰ ἐξ ἀνακοινώσεων τῶν πρώην πρωθυπουργῶν καὶ τοῦ Βενιζέλου.
