«Ὁ Τσῶρτσιλ εἶδε καλὰ ὅταν ἐξέλεξεν ὡς σημεῖον ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Γερμανίας τὰ Δαρδανέλλια. Καὶ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασαν παρὰ τρίχα θὰ ἐξεβιάζοντο τὰ Στενά. Τότε δὲ θὰ ὠργανώνετο τὸ ρωσσικὸν μέτωπον καὶ ἡ γενικὴ ἐπιτυχία τῶν Συμμάχων θὰ ἐπήρχετο ἐνωρίτερα».
Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω πρέπει να λεχθῇ ὅτι, ὅπως προέβλεπε καὶ ἀκριβῶς ἐπληροφορεῖτο ὁ Βενιζέλος, οἱ Τοῦρκοι θὰ ὑφίσταντο πράγματικὸν τόσῳ ἐπιδιωκόμενον παρὰ τοῦ Ι. Μεταξᾶ αἰφνιδιασμόν. Δὲν ὑπερέβαλλεν οὔτε ἠλλοίωνε τὰ γεγονότα ὁ Βενιζέλος λέγων:
«Ἐὰν εἰς τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν εἰσηγήθην, δὲν ἀντετάσσετο ἡ φανερὰ ἀντίδρασις, ἡ ὁποία ἀντετάχθη, ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ εὑρίσκετο περὶ τὸ τέλος Φεβρουαρίου–μέσα Μαρτίου 1915 (παλαιὸν ἡμερολόγιον) εἰς τὴν χερσόνησον τῆς Καλλιπόλεως, ἡ ὁποία, ὅπως ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἀγγλικῆς ἐκθέσεως, ὠχυρώθη ἕνα μῆνα βραδύτερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν κατωρθώθη ὕστερον, μὲ 100.000 και 200.000 στρατοῦ ἀπένατι ὀχυρώσεως, γενομένης ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς τέχνης, τοῦτο ἦτο ὄχι κατορθωτὸν ἁπλῶς, ἦτο παιγνίδι διὰ τὸν ἑλληνικὸν στρατόν, κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας, οπότε οξέως διέγνωσα τὰ πράγματα καὶ συνεβούλευσα τὴν ἐπιχείρησιν ἐκείνην καὶ ὅτε ἡ χερσόνησος τῆς Καλλιπόλεως καὶ ἀνοχύρωτος καὶ σχεδὸν ἀφρούρητος ἦτο».
Τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1914 ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς συνεβούλευε τὴν κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς ἀπρόοπτον ἀπόβασιν ἐπὶ τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως, πρὸς κατάληψιν αὐτῆς καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Τὸ σχέδιον ἦτο προϊὸν «ἀπογνώσεως», ἐὰν δὲ ἁπλῶς ἐξετασθῇ παρουσιάζει τρομερωτάτους κινδύνους. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐνήργει μόνη. Ἦτο ἐκτεθειμένη εἰς ἐπίθεσιν ἐκ τῶν ὄπισθεν ὑπὸ τῆς Βουλγαρίας καί, παρερχομένου τοῦ αἰφνιδιασμοῦ, θὰ ἀντεμετώπιζεν ὁλόκληρον τὸν ὄγκον τῆς τουρκικῆς αὐτοκρατορίας. Πρὸ παντὸς ἄλλου ἐκινδύνευεν ἡ Ἑλλὰς νὰ θεωρηθῇ κράτος αυτόχρημα «πειρατικόν», διότι θὰ ἐνήργει στρατιωτικὴν ἐπίθεσιν ἄνευ κηρύξεως πολέμου. Ἐν τούτοις τοιαῦτα ὑποδεικνύων ὁ Μεταξᾶς ᾐσθάνετο ὡς Ἕλλην καὶ ἐσκέπτετο ὡς στρατιώτης.
Δέκα μῆνας ἔπειτα, ὁ Βενιζέλος καλεῖ τὸν Μεταξᾶν νὰ ἐκτελέσῃ τὸ στρατιωτικὸν ἐκεῖνο σχέδιον, τὸ ἰδικόν του. Πολιτικῶς ἡ θέσις τοῦ κράτους καὶ τοῦ ἔθνους ἀπέναντι τῆς Τουρκίας δὲν ἤλλαξε. Οὔτε μετεβλήθη αἰσθητῶς ἀκόμη ἡ στρατιωτικὴ κατάστασις ἐπὶ τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως. Ἀντιθέτως, ὁ τουρκικὸς στρατὸς μάχεται καὶ ἡττᾶται εἰς τὸν Καύκασον ὑπὸ τῶν Ρώσσων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑφίσταται ὁ βουλγαρικὸς κίνδυνος. Ἀλλ’ ἡ Βουλγαρία δοκιμάζει τὸν ἀντίκτυπον ἐκ τῆς ἐκστρατείας τῶν Δαρδανελλίων. Ἐν πάση περιπτώσει, τέσσαρα σώματα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ φρουροῦν τὴν Μακεδονίαν. Τὸ πέμπτον δύναται νὰ μετακινηθῇ ἐκ τῆς Καλλιπόλεως ἐνισχυόμενον καὶ ὑπὸ τῶν Ἀγγλογάλλων. Ἡ διαφορὰ τῆς σημερινῆς ἀπὸ τὴν πρὸ δέκα μηνῶν περίπτωσιν ἔγκειται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ δράσῃ μόνη ἐναντίον τῶν Στενῶν, ἀλλ’ ὡς σύμμαχος τῶν ἰσχυροτάτων Δυνάμεων τῆς οἰκουμένης. Δὲν προβαίνει, ὅπως τότε, εἰς ἀπεγνωσμένον πρα-
