Πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς γνώμης του περὶ τῆς σημασίας τοῦ αἰφνιδιασμοῦ γενικῶς καὶ ἐν προκειμένῳ, ἐπικαλεῖται ὁ Μεταξᾶς τὸν Ἄγγλον ἀρχηγὸν τῆς κατὰ ξηρὰν ἐπιθέσεως τῶν Δαρδανελλίων Χάμιλτων.
Ἔλειπεν ὅμως ἐντελῶς τὸ στοιχεῖον τοῦ αἰφνιδιασμοῦ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν στρατιωτικὴν ἐπιχείρησιν κατὰ τῶν Δαρδανελλίων; Ἐὰν ἐφηρμόζετο τὸ σχέδιον τοῦ Βενιζέλου καὶ δὲν ἐπραξικόπει ὁ Μεταξᾶς, τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Μαρτίου τὰ ἑλληνικὰ στρατεύματα θὰ ἀπεβιβάζοντο εἰς Καλλίπολιν. Ἀντὶ τῶν ἐπὶ τοῦ χάρτου ὑποθετικῶν τουρκικῶν σωμάτων τοῦ Μεταξᾶ, θὰ συνήντων ἀνοργάνωτον καὶ ἐλαχίστην δύναμιν, ὅπως ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ Λίμαν φὸν Σάνδερς. Ἀντὶ ἀπορθήτων φρουρίων, θὰ ἀντεμετώπιζαν πυροβόλα ἄνευ ὀβίδων, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ ἄλλου γερμανοῦ στρατηγοῦ Μάρτενς.
Ὁ Ἐμβὲρ πασᾶς δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ:
«Ἐὰν οἱ Ἄγγλοι εἶχαν τὰ θάρρος νὰ ὠθήσουν περισσότερα πλοῖα ἐντὸς τῶν Δαρδανελλίων, θὰ ἔφθαναν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ἐχρονοτρίβουν καὶ μᾶς ἐπέτρεψαν νὰ ὀχυρώσωμεν τελείως τὴν χερσόνησον. Ἐντὸς ἓξ ἑβδομάδων μετεφέραμεν ἐπ᾿ αὐτῆς περισσότερα ἀπὸ 200 αὐστριακὰ τηλεβολα Σκόδα».
Μέχρι τῆς 5/18 Μαρτίου, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖ ὁ Ἐμβέρ, ἡ Καλλίπολις ἦτο ἀτελῶς ὠχυρωμένη καὶ μόνη ἡ ἐφευρετικότης τοῦ Ἰω. Μεταξᾶ τὴν καθίστα ἀπόρθητον. Ἀντὶ δὲ τῶν 15 μεραρχιῶν, τὰς ὁποίας ὁ Ἕλλην ἐπιτελάρχης παρέταξεν εἰς τὰς ἀκτὰς τῶν Στενῶν ἀπὸ τῆς 17 Φεβρουαρίου, ἰδοὺ πόσαι δυνάμεις ἀληθῶς ὑπερήσπιζον τὴν Καλλίπολιν, τρεῖς ἑβδομάδας ἔπειτα, καὶ ἰδοὺ ποίαν σημασίαν θὰ εἶχεν ἡ ἔγκαιρος τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐπέμβασις, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ Τούρκου ἀρχηγοῦ τῆς ἀμύνης:
«Ὁ Τζεβὰτ πασᾶς, ἀρχηγὸς τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ εἰς τὰ Δαρδανέλλια, δὲν ἐνόμιζεν ὅτι ἡ εἴσοδος τοῦ ἀγγλικοῦ στόλου ἐντὸς τῆς θαλάσσης τοῦ Μαρμαρᾶ θὰ ἐπέφερεν ἀποφασιστικὰ ἀποτελέσματα. Θὰ ἔπρεπεν ἡ ἐπιχείρησις τῆς 5/18 Μαρτίου νὰ συμπληρωθῇ δι᾿ ἐπιθέσεως κατὰ ξηράν. Ἴσως τότε νὰ ἐπετύγχανε. Τὴν ἡμερομηνίαν αὐτήν, εἶχα ἐν συνόλῳ τρία συντάγματα διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὴν χερσόνησον καὶ τὰ Δαρδανέλλια. Μετὰ τὴν 5/18 Μαρτίου, αἱ ἐπιθέσεις δὲν ἀνενεώθησαν, ἐλήφθησαν δὲ βαθμηδὸν μέτρα πρὸς βελτίωσιν, κατὰ τὸ δυνατόν, τῆς ἀμύνης».
Ἐκτὸς τῶν Τούρκων, εἰλικρινέστεροι οἱ Γερμανοί, ἀνεγνώρισαν τὴν σημασίαν τῆς ἑλληνικῆς συμμετοχῆς. Ὁ καθηγητὴς τοῦ πανεπιστημίου τῆς Λειψίας Φλάϊντρ εἶπε δημοσίᾳ καὶ παρουσίᾳ τοῦ τότε διαδόχου Γεωργίου:
«Ἡ πολιτικὴ τοῦ Βενιζέλου κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκστρατείας τῶν Δαρδανελλίων δύναται νὰ παραλληλισθῇ μὲ ἐκείνην τοῦ Καβοὺρ εἰς τὴν Κριμαίαν. Ἡ Ἑλλὰς ἕνεκα σφάλματος ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἀξίζουν τὸ ὄνομα πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἔχασε τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν».
Ὁ τελευταῖος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ αὐτοκράτορος Γουλιέλμου φὸν Κύλμαν ἔγραψε τὰ ἑπόμενα:
