σώματα 2ον Αδριανουπόλεως καὶ 4ον Πανόρμου, τὰ ὁποῖα ἐδύναντο ταχέως νὰ συγκεντρωθοῦν εἰς Δαρδανέλλια. Ὁ Γερμανὸς στρατηγὸς προσθέτει:
«Τὴν 11/24 Μαρτίου ὁ Ἐμβὲρ πασᾶς ἀπεφάσισε νὰ σχηματίσῃ εἰδικὴν στρατιάν, τὴν 5ην, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν Δαρδανελλίων (δηλαδὴ μίαν ὁλόκληρον ἑβδομάδα μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς μεγάλης ναυτικῆς ἐπιθέσεως τῆς 5/18 Μαρτίου)».
Ὁ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυς τῆς Ἀμερικῆς Χάρρυ Μοργκεντάου, περιγράφων διὰ μακρῶν τὴν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν τῆς ἀμύνης τῶν Στενῶν, κατὰ τὴν ἐπίθεσιν τῆς 5/18 Μαρτίου ἤτοι δύο ἑβδομάδας μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Βενιζέλου, ἀναφέρει τὰ ἑπόμενα:
Ὁ στρατηγὸς Μάρτενς, Γερμανὸς ἀρχηγὸς τῆς τεχνικῆς ἀμυντικῆς ὑπηρεσίας τῶν Στενῶν, ὡμολόγησε τὴν ἑσπέραν τῆς 5/18 Μαρτίου, ὅτι αἱ προβλέψεις τῆς ἀμύνης κάθε ἄλλο παρὰ ἐνθαρρυντικαὶ ἦσαν.
«Ἀναμένομεν, εἶπεν, ὅτι οἱ Ἄγγλοι θὰ ἐπανέλθουν ἐνωρὶς αὔριον τὸ πρωΐ, καὶ τότε εἶνε δυνατὸν νὰ κρατήσωμεν μερικὰς ὥρας.
«Ὁ στρατηγὸς δὲν ἀνέφερε ποσῶς τὰ ἀφορῶντα τὴν ἔλλειψιν πυρομαχικῶν. Πράγματι, τὸ φρούριον Χαμηδιέ, τὸ ἰσχυρότερον τῆς ἀσιατικῆς ἀκτῆς, διέθετε 17 ὀβίδας καὶ τὸ Κόλιντ Μινάρ, τὸ σπουδαιότερον τῆς εὐρωπαϊκῆς 10. Παντοῦ τὰ στρατεύματα εἶχαν λάβη διαταγὰς νὰ γεμίσουν τὰ πυροβόλα μέχρι τελευταίας ὀβίδος καὶ ἔπειτα νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς θέσεις των» [1].
Ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τὰς διαβεβαιώσεις καὶ τοὺς συλλογισμοὺς τοῦ Ἰω. Μεταξᾶ γίνεται πολὺ μεγάλη. Οἱ ἀριθμοί του είναι θεωρητικοὶ καὶ αὐθαίρετοι.
Ἀλλ’ ὁ Ι. Μεταξᾶς καὶ διὰ τοῦ ὑπομνήματός του καὶ ἔπειτα διὰ τῶν δημοσίων ἀνακοινώσεών του τῆς 1–5 Ἰουλίου 1924, ἐχρησιμοποίησε καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ἀκαταγώνιστον: Μία ἐπίθεσις ὡς ἡ τῶν Δαρδανελλίων πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς προϋπόθεσιν τὸν αἰφνιδιασμόν. Μόνον τότε ἐπιτυγχάνει. Οἱ Ἀγγλογάλλοι προειδοποίησαν τοὺς Γερμανοτούρκους περὶ τῶν σχεδίων των μὲ τοὺς προηγηθέντας βομβαρδισμοὺς τῶν ἐξωτερικῶν φρουρίων καὶ τοὺς ἔδωκαν χρόνον νὰ ἑτοιμασθοῦν. Διὰ τοῦτο ἀπέτυχαν. Ὁ πρώην ἐπιτελάρχης ἀφήνει νὰ ἐννοηθῇ ὅτι τοὐναντίον θὰ ἐπετύγχανε τὸ ἰδικόν του λεπτομερὲς σχέδιον τῆς ἀνοίξεως 1914 ὅταν εἶχε προτείνει νὰ καταληφθῇ ἡ Κωνσταντινούπολις καὶ τὰ Στενά, δι’ αἰφνιδιαστικῆς καὶ ἄνευ κηρύξεως πολέμου ἀποβάσεως ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐπὶ τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως.
- ↑ Τὸ ἱστορικὸν τῶν τουρκικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὸν «Παγκόσμιον πόλεμον ἐκστρατεία Δαρδανελλίων» (Κωνσταντινούπολις στρατιωτικὸν τυπογραφεῖον, ἔτος 1338 Ἐγείρας). Ἔκδοσις γενικοῦ τουρκικοῦ ἐπιτελείου, τμῆμα ἱστορικόν, σελὶς 25 γαλλικῆς ἐκδόσεως.
Λίμαν φὸν Σάνδερς, μνημονευθὲν ἔργον σελίδες 66 και 70.
Χάρρυ Μορκεντάου ἀναφερθὲν ἔργον σελὶς 200. Ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον ἀπὸ τῆς σελίδας 168 μέχρι 204 ἀποτελεῖ ἀνηλεὴ διάψευσιν τοῦ ὑπομνήματος Ι. Μεταξᾶ.
