ὡς ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς τὸ ἓν σῶμα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ τὰς τρεῖς εὐρωπαϊκὰς μεραρχίας, ἤτοι 63.000 πεζικοῦ.
Ἡ ἐπιχειρηματολογία αὕτη ἦτο εὐφυὴς ἀλλὰ δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ πράγματα.
Ὁ Βενιζέλος δὲν ἐπρότεινε νὰ ἐκβιασθοῦν τὰ Δαρδανέλλια μὲ πολεμικὰ σκάφη ἀποκλειστικῶς. Ἀνεγνώριζεν ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἦτο ἀσφαλεστέρα ἐν συνδυασμῷ στρατοῦ καὶ στόλου. Διὰ τοῦτο ἐζήτησε τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς σώματος ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Αἱ ἐκθέσεις τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ ναυτικοῦ ἀκολούθου τῆς πρεσβείας Κωνσταντινουπόλεως ἐβεβαίωναν ὅτι αἱ ὀχυρωματικαὶ ἐργασίαι δὲν ἦσαν σημαντικαί, ὁ δὲ τουρκικὸς στρατὸς τῆς ἐνδεχομένης ἀμύνης τῶν Στενῶν πολὺ ἀπεῖχε τῶν ἀριθμῶν τοῦ Ι. Μεταξᾶ [1].
Τὸ ἐπίσημον ἱστορικὸν τῆς ἐκστρατείας τῶν Δαρδανελλίων, συνταχθὲν παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τοῦ τουρκικοῦ γενικοῦ ἐπιτελείου, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς:
«Πράγματι, πρὸ τῆς 25ης Φεβρουαρίου 1915, δύο μόναι μεραρχίαι εὑρίσκοντο ἐπὶ ποδὸς πολέμου διὰ τὴν κατὰ ξηρὰν ἄμυναν τῶν Στενῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὀχθῶν. Ἐπὶ τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως ὑπῆρχεν ἡ μία μόνον ἐκ τῶν δύο τούτων μεραρχιῶν, διεσπαρμένη εἰς ἅλυσσιν ἐπιτηρήσεως εἰς τὰς ἀκτάς. Κατὰ συνέπειαν, μέχρι τῆς ἀνωτέρω ἡμερομηνίας, ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπόβασις εἰς οἰονδήποτε σημεῖον τῆς χερσονήσου καὶ νὰ καταληφθοῦν τὰ στενὰ μὲ σχετικὴν εὐκολίαν».
Ἡ πιστοποίησις εἶναι τόσον αυθεντικὴ καὶ ἀποφασιστική, ὥστε νὰ περιττεύῃ κάθε ἄλλη. Ἂς ἐξαντληθῇ ἐν τούτοις κατὰ τὸ δυνατόν τὸ θέμα. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ ἀνώτατος ἀρχηγὸς τῆς ἀμύνης τῶν Δαρδανελλίων Γερμανὸς στρατηγὸς Σάνδερς:
«Περὶ τὰ τέλη Φεβρουαρίου (νέον ἡμερολόγιον) τὸ γενικὸν τουρκικὸν στρατηγεῖον ἐπίστευε μετὰ βεβαιότητος εἰς τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἐκβιάσεως τῶν Στενῶν ὑπὸ τοῦ ἐχθρικοῦ στόλου. Ὅλα εἶχον προετοιμασθῆ διὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ σουλτάνου, τῆς αὐλῆς καὶ τῶν γυναικῶν του εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Αἱ προφυλάξεις αὐταὶ ἦσαν δικαιολογημέναι».
Ὁ Λίμαν φὸν Σάνδερς ὁμολογεῖ ὅτι κατὰ ξηρὰν τὰ Στενὰ ἦσαν ἀφρούρητα, διότι ὁ ἀρχιστράτηγος Ἐμβὲρ πασᾶς εἶχε διαθέσει ἀλλαχοῦ τὰ
- ↑ Ἀντίγραφον ὑπομνήματος τοῦ τέως ἀρχηγοῦ τῆς ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας ἀντισυνταγματάρχου Ι. Μεταξᾶ, ὑποβληθέντος τὴν 17ην Φεβρουαρίου 1915 ὑπ’ ἀριθμὸν ἐμπιστευτικοῦ πρωτοκόλλου 52 πρὸς τὸν τότε πρωθυπουργὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον. (Ἀρχεῖα ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν, Ἀθῆναι).
Ἀνεφέρθη παρὰ τοῦ Ε. Κ. Βενιζέλου εἰς τὴν Βουλήν, συνεδρίασις 13/26 Αὐγούστου 1917.
Ἐπείγον τηλεγράφημα ὑπ’ ἀριθμὸν 80 πρεσβευτοῦ Ἀθηνῶν Δεμίδωφ πρὸς ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν Ρωσσίας Σαζόνωφ (ἀρχεῖα ὑπουργείου Εξωτερικών, Πετρουπόλεως).
Σελὶς 7 τῆς μνημονευθείσης ἐκθέσεως Ι. Μεταξᾶ.
Ἐξ ἐπιστολῆς Ε. Κ. Βενιζέλου πρὸς τὸν γράφοντα, Γενεύη 29 Αὐγούστου 1929.
