τησις διετυπώθη εἰς τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ρωσσίας Σαζόνωφ πρὸς τὰς πρεσβείας Λονδίνου καὶ Παρισίων, αἱ ὁποῖαι παρουσίασαν τὴν ἀνακοίνωσιν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν Γκρέϋ καὶ Δελκασσέ.
Οἱ ἀναζητοῦντες στοιχεῖα πολεμικῆς ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τοῦ Βενιζέλου, καθὼς καὶ μερικοὶ ξένοι ἱστοριογράφοι, λόγῳ ἀβασανίστου ἐπιπολαιότητος, ἐβεβαίωσαν ὅ,τι τὴν 21 Φεβρουαρίου/6 Μαρτίου 1915, ἤτοι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ κυβέρνησις Βενιζέλου ἠναγκάζετο νὰ παραιτηθῇ, ἐπειδὴ ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ἀπεδοκίμαζε τὴν ἑλληνικὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν ἔκστρατείαν τῶν Δαρδανελλίων, τὴν κρισιμωτάτην ἐκείνην ἡμέραν, ἡ Ἀγγλία καὶ Γαλλία ὑπεσχέθησαν τὴν Κωνσταντινούπολιν μετὰ τῶν Στενῶν εἰς τὴν Ρωσσίαν. [1]
Ἡ ἐκδοχὴ εἶναι ἀνακριβής. Ἡ Ρωσσία ἐνήργει ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1914 διὰ νὰ τῆς δοθῇ ὑπόσχεσις παραχωρήσεως τῶν Στενῶν καὶ τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ βασιλεὺς τῆς Ἀγγλίας, πληροφορηθεὶς τὰς ρωσσικὰς ἀξιώσεις, εἶχεν ἐκφρασθῆ εὐμενῶς περὶ αὐτῶν. Μόλις ἔπειτα ἡ ρωσσικὴ κυβέρνησις ἔμαθε τὴν πρόθεσιν τοῦ Βενιζέλου νὰ στείλῃ ἓν σῶμα στρατοῦ εἰς Καλλίπολιν, παρουσίασεν ἐπισήμως τὴν αἴτησίν της διὰ τὴν κυριότητα τῆς Κωνσταντινουπόλεως, 19 Φεβρουαρίου/4 Μαρτίου 1915. Ἐφ’ ὅσον ἐν τούτοις ὑφίστατο πιθανότης ἑλληνικῆς συμπράξεως εἰς τὴν ἐκστρατείαν τῶν Δαρδανελλίων ἐπὶ κυβερνήσεως Βενιζέλου, οὔτε ἡ Ἀγγλία οὔτε ἡ Γαλλία ἔδωκαν ὑπόσχεσιν πρὸς τοὺς Ρώσσους. Κάτι περισσότερον. Ὁ Βενιζέλος ἦτο παρῃτημένος ἀπὸ τεσσάρων ἡμερῶν, ὡρκίζετο πρὸ ὀλίγου τὸ ὑπουργεῖον Γούναρη, καὶ ὅμως ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἠρνεῖτο καὶ τότε ἀκόμη νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ρωσσικὴν αἴτησιν.
Πράγματι τὴν 25 Φεβρουαρίου/10 Μαρτίου 1915, εἴκοσι τέσσαρας ὥρας μετὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς κυβερνήσεως Γούναρη, ὁ ἐν Λονδίνῳ πρεσβευτὴς τῆς Ρωσσίας κόμης Α. Κ. Μπένκεντορφ, παρόντος τοῦ Γάλλου συναδέλφου του Παύλου Καμπών, συνδιελέχθη μετὰ τοῦ Ἄγγλου ὑπουργοῦ
- ↑ Ὁ Γάλλος ἱστορικὸς Ντριὼ σημειώνει τὴν 21ην Φεβρουαρίου/6 Μαρτίου 1915 ὡς ἡμερομηνίαν συνομολογήσεως τοῦ συμφώνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἀγγλία καὶ Γαλλία ὑπεσχέθησαν εἰς τὴν Ρωσσίαν τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὰ Στενά (Ντριὼ καὶ Λεριτιέ: Διπλωματικὴ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος τόμος 5ος σελὶς 188). Ὁ Γάλλος συγγραφεὑς στηρίζει τὴν πληροφορίαν του εἰς βεβαίωσιν Ἕλληνος χρονογράφου. Τοὐναντίον δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς ἀντιθέτους δημοσίας δηλώσεις τοῦ Ε. Κ. Βενιζέλου, οὔτε κἂν νὰ συμβουλευθῇ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὸν πρεσβευτὴν Παρισίων Νικόλαον Πολίτην, ἀφοῦ δὲν ἠρεύνησεν ἐπαρκῶς τὰς ξένας πηγάς.
Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 170 τῆς 25ης Φεβρουαρίου/10 Μαρτίου 1915 τηλεγράφημα τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ρώσσου πρεσβευτοῦ Μπένκεντορφ πρὸς ὑπουργὸν Σαζόνωφ, (Διπλωματικὰ ἀρχεῖα ρωσσικοῦ ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν). Τὰ αὐτὰ βεβαιώνει καὶ ὁ Ρ. Πουανκαρὲ εἰς τὸν ἔκτον τόμον τῶν ἀπομνημονευμάτων του.
