τοῦ προέδρου τῶν ἐξωτερικῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑποθέσεων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῆς γαλλικῆς Γερουσίας· ἦτο ὁ σημαντικώτερος ἀρχηγὸς τοῦ ἀγγλοφίλου κόμματος εἰς τὴν Γαλλίαν.
Κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ἡ ἐναντίον τῶν Δαρδανελλίων ἐπίθεσις ἔσυνεχίζετο ὑπὸ τῶν ἀγγλογαλλικῶν στόλων ἀποκλειστικῶς. Εἰς τὴν βάσιν τῆς Λήμνου ἐστάθμευεν ἓν μόνον τάγμα πεζοναυτῶν. Ὁ λόρδος Κίτσενερ προώριζεν ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδας στρατοῦ διὰ τὰς ἀποβατικὰς ἐπιχειρήσεις ἀλλ’ ή συγκέντρωσίς των ἐβράδυνεν, ἐνῷ ἡ ἐκβίασις τῶν Στενῶν θὰ ἐπετυγχάνετο ἀσφαλῶς καὶ ταχέως διὰ συνδυασμένης ενεργείας ἀπὸ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης. Τοῦτο εἶχαν ἀναγνωρίσει, κατόπιν μακρῶν μελετῶν, τὸ ἑλληνικὸν ἐπιτελεῖον καὶ τὸ ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1914.
Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἑπομένως παρουσιάζετο ὅ,τι ονομάζεται κατ’ ἐξοχὴν «πολιτικὴ εὐκαιρία». Διέθετεν ἀμέσως ἀποβατικὸν στρατόν, τοῦ ὁποίου ἐστεροῦντο προσωρινῶς ἡ Ἀγγλία καὶ Γαλλία. Ὁ στρατὸς αὐτὸς ἠδύνατο νὰ μεταφερθῇ τάχιστα. Οἱ Ἕλληνες στρατιῶται ἐπρόκειτο νὰ ἀγωνισθοῦν ἐπὶ ἰδικοῦ των ἐδάφους. Πέντε αἰῶνες τοὺς εἶχαν παρασκευάσει διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἡ νίκη των δὲν θὰ ἔλυε μόνον τὸ πρόβλημα τῆς ἑλληνικῆς ἑνότητος ἀλλὰ θὰ ἀπετέλει καὶ ἀνεκτίμητον ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα. Ἡ Ρωσσία θὰ ἐφωδιάζετο καὶ ἐσυντομεύετο ἕνα ἢ δύο ἔτη ὁ φονικώτατος τῶν πολέμων.
Ὁ Βενιζέλος εἶδε τὸ ζήτημα εἰς ὅλον του τὸ πλάτος καὶ ἐμέτρησε τὴν κολοσσιαίαν σημασίαν τῆς ἑλληνικῆς βοηθείας, ἥτις μὲ μικρὰ μέσα θὰ ἀπέδιδε τεράστια αποτελέσματα.
Δὲν ἐστερεῖτο ἄλλωστε στρατιωτικῶν δεδομένων. Πλὴν τῶν μελετῶν τοῦ γενικοῦ Ἐπιτελείου, ὑπῆρχαν αἱ ἐκθέσεις τῶν Ἑλλήνων ἀκολούθων τῆς πρεσβείας Κωνσταντινουπόλεως, τοῦ στρατιωτικοῦ Α. Φραντζῆ καὶ τοῦ ναυτικοῦ Κ. Κριεζῆ. Ὁ δεύτερος εἶχεν ἐσχάτως ἀνακληθῆ, ἀλλ’ ὁ Φραντζῆς, ὅστις ἦτο διακεκριμένος ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ, ἐπληροφόρει ὅτι ἡ χερσόνησος τῆς Καλλιπόλεως παρέμενεν ἀνοχύρωτος καὶ μὲ ἐλαχίστην ἐπ’ αὐτ τῆς δύναμιν τουρκικοῦ στρατοῦ. Αἱ ἐκθέσεις τῶν δύο ἀκολούθων εξηφανίσθησαν μετέπειτα καὶ ἀπὸ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ ἀπὸ τὸ γενικὸν Επιτελεῖον. Απετέλεσαν ὅμως κύρια στοιχεῖα διὰ νὰ μορφώσῃ ὁ Βενιζέλος τὴν γνώμην του. Καὶ τώρα ἀκόμη ὁ στρατηγὸς Ἀμβρόσιος Φραντζῆς ἀναφερόμενος εἰς τὰς ἐκθέσεις του ἐκείνας, λέγει:
«Ἐγώ, ὡς στρατιωτικὸς ἀκόλουθος ἐν Κωνσταντινουπόλει, εἶχον εἶσηγηθῆ τὴν βιαίαν ἀπόβασιν εἰς Σεντοὺλ-Μπὰχρ καὶ εἶχον ἐκφράσει τὴν γνώμην ὅτι μία καλὴ ἐμπειροπόλεμος ἑλληνικὴ μεραρχία θὰ ἤρκει πρὸς τοῦτο. Κατὰ τὸ σχέδιόν μου, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυσσα λεπτομερῶς, ἡ ἡμετέρα ἐπίθεσις δὲν ἦτο ἀπίθανον νὰ ἔφθανεν ἐντὸς ὡρῶν τινῶν εἰς τὰς κορυφὰς τοῦ Ἄτς-Μπαμπά, αἱ ὁποῖαι δεσπόζουν τῶν φρουρίων τῶν Δαρδανελλίων καὶ ἐκ τῶν ὁποίων μὲ μόνην τὴν χρῆσιν ὀρειβατικοῦ πυροβολικοῦ, τὰ φρούρια τῶν Δαρδανελλίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κρατηθοῦν ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἡ ἐπι-
