των τοῦ Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸ νὰ μὴ δράσετε ἀμέσως. Πλανᾶσθε βλέποντες παντοῦ τὸ φάσμα τοῦ πανσλαυισμοῦ. Οὐδέποτε ἡ ρωσσικὴ κυβέρνησις ἔκαμε μνείαν περὶ κατοχῆς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Θέλομεν μίαν Ἑλλάδα μεγάλην καὶ ἰσχυράν. Τὰ αἴτια τὰ ἐμποδίζοντα μέχρι τοῦδε τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους δὲν ὑφίστανται πλέον. Τὸ τουρκικὸν ζήτημα θὰ ἐκκαθαρισθῇ τώρα καὶ ἄνευ ὑμῶν. Δὲν θὰ λάβετε τίποτε ἐὰν δὲν δράσετε» [1].
Ὁ Σαζόνωφ εἶπε πρὸς τὸν Ι. Δραγούμην:
«Σᾶς ἐδώκαμεν τὴν Μικρασίαν. Τί ἄλλο ἠθέλατε διὰ νὰ κινηθῆτε;»
Εἰς τὴν Γαλλίαν ὄχι μόνον ἡ κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ οἱ εἰλικρινέστεροι ἀτομικοὶ φίλοι τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔκρυπταν τὴν ἀνησυχίαν των διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκρίνετο ἡ τύχη τῆς Τουρκίας ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς τοὺς ἀγῶνας καὶ εἰς τὴν κληρονομίαν τῆς ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας.
Ἡ γενικὴ τέλος ἐντύπωσις τῆς Συνεννοήσεως συνωψίζετο εἰς τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ὁ Βενιζέλος ἐπανέλαβεν ἔπειτα πρὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τῶν πρώην πρωθυπουργῶν:
«Νομίζουν ὅτι ἡ Ἑλλὰς προσπαθεῖ ν’ ἀποφύγῃ τὰς ὑποχρεώσεις της» [2].
Ἀλλ’ ἡ κατὰ τὴν ἱστορουμένην περίοδον ἀδράνεια τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους ὑπῆρξε μία τῶν κυριωτέρων ἀφορμῶν τῆς ἐκστρατείας ἐναντίον τῶν Δαρδανελλίων.
Τὸ γαλλογερμανικὸν μέτωπον καὶ τὸ ρωσσικὸν ἐφαίνοντο καταδικασμένα εἰς προσωρινὴν στασιμότητα. Ἡ ἀπέραντος Ρωσσία ὁμοίαζε μὲ πελώριον πολιορκημένον φρούριον. Αἱ δύο εἴσοδοι ἐκ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἐπικοινωνήσῃ μὲ τοὺς δυτικοὺς αὐτῆς συμμάχους, ἡ Βαλτικὴ καὶ ἡ Μαύρη Θάλασσα, ἦσαν ἀποκεκλεισμέναι παρὰ τῶν Γερμανῶν. Ἐστηρίχθη πρὸς στιγμὴν ἡ ἐλπὶς ὅτι ἡ ἔνωσις τῶν βαλκανικῶν κρατῶν καὶ ἡ ἥττα τῆς Αὐστρίας θὰ ἔλυαν τὴν πολιορκίαν τῆς Ρωσσίας. Τῆς ἠνοίγοντο συγχρόνως οἱ δρόμοι ἐπικοινωνίας διὰ Θεσσαλονίκης καὶ Τεργέστης. Ἡ σύγχρονος ἄρνησις τῆς Ἑλλάδος, Ρουμανίας καὶ Βουλγαρίας ἐματαίωσε τὴν πιθανότητα αὐτήν. Ἀπέμεναν κατά συνέπειαν ἡ Βαλτικὴ καὶ ἡ Μαύρη Θάλασσα, ἡ δευτέρα διὰ τῆς ἐκβιάσεως τῶν Δαρδανελλίων. Τὸ ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον καὶ τὸ ἐπιτελεῖον τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ τῆς Μεγάλης Βρεττανίας ἐπροτίμησαν τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῶν Δαρδανελλίων, ὡς εὐκολωτέραν ἀπὸ ἐκείνην τῆς Βαλτικῆς [3].
- ↑ Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1794-959 τηλεγράφημα τῆς 6ης Φεβρουαρίου 1915 τοῦ ἐν Πετρουπόλει πρεσβευτοῦ Ἴωνος Δραγούμη πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν Βενιζέλον.
- ↑ Ἐκ τῶν πρακτικῶν τοῦ συμβουλίου τοῦ Στέμματος, Ἀθῆναι 18 Φεβρουαρίου 1915.
- ↑ Πενήντα τουλάχιστον ἔργα, μελέται, πορίσματα ἀνακριτικῶν ἐπιτροπῶν ἔχουν δημοσιευθῇ περὶ τῆς ἐκστρατείας τῶν Δαρδανελλίων. Σημαντικώτερα τούτων εἶναι: «Ἡ παγκόσμιος κρίσις» τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ. «Πέντε ἔτη εἰς τὴν Τουρκίαν» τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀμύνης τῶν Δαρδανελλίων Γερμανοῦ στρατηγοῦ Λίμαν φὸν Σάνδερς. Τὰ «ἀπομνημονεύματα» τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτοῦ τῆς Ἀμερικῆς Χάρρυ Μοργκεντάου. Ἡ «Ἐπί-
