προϋποθέσεις. Καὶ ὅλων ἀκόμη τῶν βαλκανικῶν κρατῶν ἡ σύμπραξις δὲν θὰ ἐπηρέαζεν ἀποφασιστικῶς τὴν ἔκβασιν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Τὰ Βαλκάνια θὰ ἔμεναν πάντοτε δευτερεύον θέατρον τῆς παγκοσμίου συγκρούσεως. Αὐτὰ στρατιωτικῶς. Πολιτικώς, ή δράσις τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους θὰ ἐγίνετο ἀφορμὴ πρὸς ἄμεσον σφαγὴν τῶν ἐν Τουρκίᾳ ὑποδούλων Ἑλλήνων.
Πέντε ἡμέρας ἔπειτα ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς ἐσυστηματοποίει τὰς ἰδέας του διὰ μακρᾶς ἐκθέσεως ἀπὸ δεκαεννέα πυκνὰς σελίδας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλε πρὸς τὸν Βενιζέλον. Τὸ συμπέρασμα ἦτο πάρα πολὺ ἀκαδημαϊκὸν δι’ ἕνα στρατηγόν. Ἰδοὺ αὐτό: «Ὁ χρόνος, τὸ διάστημα καὶ τὰ ποσὰ τῶν δυνάμεων, ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ᾿ ἣν ἡ πολιτικὴ ἐξερχομένη τῆς διπλωματικῆς ἐνεργείας μεταβάλλεται εἰς στρατιωτικὴν ἐνέργειαν, εἰς πόλεμον, εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβληθοῦν ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἀνθρωπίνης δυνάμεως, ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἀνθρωπίνης θελήσεως.
Ὁ ἀξιωματικὸς ἐν γένει, ἰδίᾳ δὲ ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ ἐπιτελείου, ὅστις, παρασυρόμενος ὑπὸ πόθων καὶ αἰσθημάτων, ἤθελε παραβλέψει τὴν ἐπιρροὴν ταύτην, θὰ ἦτο κάκιστος σύμβουλος καὶ ἐπιζήμιος διὰ τὴν χώραν του». (Ὑπογραφὴ) Ι. Μεταξᾶς [1].
Εἰς Γάλλον στρατηγόν, ὅστις τοῦ ἐξέφραζεν ἀμφιβολίας περὶ τῆς νίκης, ὁ πρωθυπουργὸς Κλεμανσὼ ἀπήντησε:
«Τέτοιοι στρατηγοὶ δὲν εἶναι ἄξιοι οὔτε ὑποδεκανεῖς νὰ μείνουν».
Καὶ τὴν ἐπαύριον καθῄρεσεν ἐκ τῆς διοικήσεως τριάντα διοικητὰς σωμάτων στρατοῦ ἢ μεραρχιών σκεπτομένους ὅπως ὁ ἰδικός μας Μεταξᾶς.
Ὁ Ἕλλην πρωθυπουργὸς ἠδύνατο νὰ πράξῃ κάτι ἀνάλογον. Ἠδύνατο ἀκόμη νὰ εἴπῃ ὁ πρωθυπουργὸς ὅτι τὸ ἄλλο ἐκεῖνο δόγμα περὶ τῆς δευτερευούσης σημασίας τοῦ βαλκανικοῦ πολεμικοῦ μετώπου ἦτο τουλάχιστον συζητήσιμον, ἀφοῦ δύο ξένοι στρατάρχαι, ὁ Ρώσσος Ἀλεξέιεφ καὶ ὁ Γάλλος Ντεσπραὶ ὑπεστήριξαν ὅτι μόνον ἀπὸ τὰ Βαλκάνια ἦτο δυνατὸν νὰ συντριβοῦν αἱ κεντρικαὶ αὐτοκρατορίαι. Ὁ Βενιζέλος ὑπωψιάσθη ἁπλῶς ὅτι ὁ στρατιωτικός του σύμβουλος εἶχεν ἤδη ἀρχίσει νὰ μεταβάλλεται εἰς πολιτικὸν ἀντίπαλον [2].
Ὅταν ὅμως ἡ ἀποχὴ τῆς Ρουμανίας κατέστη ἀναμφισβήτητος, ὁ Βενιζέλος ἀπηύθυνεν εἰς τὸν Βασιλέα, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας των συνδιαλέξεως, νέον ὑπόμνημα μὲ ἡμερομηνίαν 17/30 Ἰανουαρίου ὑποδεικνύων τὴν ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Βουλγαρίας δράσιν ὑπὲρ τῆς Σερβίας. Οἱ ὅροι παρέμειναν οἱ αὐτοὶ τοῦ ὑπομνήματος τῆς 11ης Ἰανουαρίου. Διεγράφετο λεπτομερῶς τὸ τμῆμα τῆς Μικρασίας τὸ ὁποῖον ἐζήτει ἡ Ἑλλὰς ἀντὶ τοῦ διαμερίσματος τῆς Καβάλλας. Ὁ Βενιζέλος δὲν εἶχε πολλὰς ἐλπίδας ὅτι θὰ
