διότητα, διέγραφε πολιτικὴν ὁλόκληρον, ἀντίθετον πρὸς ἐκείνην τῆς ὑπευθύνου κυβερνήσεως.
Τὸ ἀπόγευμα τῆς 11/24 Ἰανουαρίου, ὁ Βενιζέλος, περιορισθεὶς μόνος εἰς τὴν οἰκίαν του, συνέταξε καὶ ἀπηύθυνε πρὸς τὸν βασιλέα Κωνσταντῖνον ὑπόμνημα. Εἶναι τὸ πρῶτον ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ τριπτύχου τῆς 11ης Ἰανουαρίου, 17ης ἰδίου μηνὸς καὶ 17ης Φεβρουαρίου 1915, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη ἡ εὐρυτέρα, ἡ περισσότερον ὑψηλὴ καὶ μᾶλλον μεγαλεπήβολος πολιτικὴ σκέψις τῶν νέων ἑλληνικῶν χρόνων.
Τὰ δύο πρῶτα ὑπομνήματα τοῦ Βενιζέλου πρὸς τὸν Κωνσταντῖνον δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀναχθοῦν εἰς μίαν ἁπλῆν - θεμελιώδη πρότασιν. Τὸ ἀρχιτεκτονικόν, ἀλλὰ πολυσχιδὲς πνεῦμα τοῦ Ἕλληνος πολιτικοῦ προβάλλει περισσοτέρας ταὐτοχρόνας ἰδέας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐξ ἴσου ἀπαραίτητοι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σχεδίου του. Ἐθεώρει τότε ἀναγκαίαν τὴν βοήθειαν τῆς Σερβίας, διὰ συμμαχικῆς δράσεως Ἑλλάδος, Ρουμανίας, Βουλγαρίας, ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Συνεννοήσεως. Τὸ πρόγραμμα ἦτο εὐρὺ καὶ σύνθετον. Κεντρικωτέρα του σκέψις δύναται νὰ θεωρηθῇ αὐτή:
«Καὶ ἂν ἀκόμη ἀπετυγχάναμεν, θὰ εἴχαμεν ἥσυχον τὴν συνείδησιν ὅτι ἠγωνίσθηκεν ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῶν ἐν δουλείᾳ εἰσέτι ὁμογενῶν μας, οἵτινες διατρέχουν τὸν ἔσχατον κίνδυνον, καὶ ὑπὲρ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν μικρῶν λαῶν, τὴν ὁποίαν θὰ ἠπείλει ανεπανορθώτως ἡ γερμανικὴ ἐπικράτησις».
Εἰς τὸν νοῦν τοῦ Ἕλληνος πρωθυπουργοῦ τὰ συμφέροντα τῆς ἀνθρωπότητος, τῆς ἀστικῆς καὶ φιλελευθέρας, ἐταυτίζοντο μὲ τὰς ἀπαραγράπτους ἀνάγκας τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἐὰν ἐνίκα ἡ Γερμανία, τὰ τρία έκατομμύρια τῶν ὑποδούλων Ελλήνων δὲν θὰ ἔμεναν ἐσαεὶ ὑπὸ τὸν ζυγόν. Σύμφωνα μὲ τὸ γερμανικὸν πρόγραμμα θὰ ἠφανίζοντο. Τὴν θέσιν των θὰ κατελάμβανον οἱ Γερμανοί. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο τὸ αὐτὸ καὶ ἂν ἡ Γερμανία ἐξήρχετο ἀπὸ τὸν πόλεμον μήτε νικήτρια, μήτε ἡττημένη, ὅπως, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὑπεστήριζεν ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς.
Διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ ἀπειλὴ αὕτη τὸ ἐλεύθερον κράτος εἶχε χρέος νὰ ριψοκινδυνεύσῃ.
Τὸν μετριασμὸν τῶν κινδύνων καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐπιτυχίας ζητῶν ὁ Βενιζέλος, ἐπρότεινεν εἰς τὸν Βασιλέα νὰ παραχωρηθῇ πρὸς τοὺς Βουλγάρους τὸ τμῆμα Καβάλλας, Δράμας, Σαρισαμπάν, ὑπὸ τὰς ἑξῆς ρητὰς προϋποθέσεις: 1) Ἡ Βουλγαρία θὰ ἐλάμβανεν ἀμέσως μέρος εἰς τὸν πόλεμον μετὰ τῆς Ἑλλάδος, Ρουμανίας, Σερβίας ὑπὲρ τῆς Συνεννοήσεως. 2) Ὁ πόλεμος θὰ ἦτο νικηφόρος. 3) Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐλάμβανε τὴν Δυτικὴν Μικρασίαν, χώραν ἴσης περίπου ἐπιφανείας μὲ ὁλόκληρον τὴν τότε ἐλευθέραν Ἑλλάδα καὶ κατοικουμένην ἀπὸ 800.000 Έλληνας, ἀντὶ τῶν 30.000 τοῦ τμήματος Καβάλλας. 4) Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐλάμβανε τὴν περιφέρειαν Γευγελῆς. 5) Αἱ πρὸς τὴν Βουλγαρίαν παραχωρήσεις θὰ ἐπραγματοποιοῦντο κατὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς εἰρήνης καὶ ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἀνέκτα τὰ ἰδικά της μικρασιατικὰ ἐδάφη.
