σπουδαίας ἐπὶ τῆς παραλίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἂν ὁ κ. Βενιζέλος ἐπιθυμῇ τελικὴν συνεννόησιν ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους, θὰ ὤφειλεν ἄνευ βραδύτητος νὰ ἀνακοινώσῃ τοῦτο εἰς τὰς κυβερνήσεις Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ρωσσίας, εἶμαι δὲ βέβαιος (ὁ Γκρέϋ) ὅτι πᾶσα ἐκ μέρους του γενησομένη πρότασις θὰ ἦτο δεκτή, κατὰ τὸν εὐμενέστερον τρόπον». [1]
Ὁ Γκρέϋ δὲν ἔκαμε λόγον περὶ παραχωρήσεων τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Βουλγαρίαν. Παρεκάλει μόνον ὅπως ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἄρῃ τὰς ἀντιρρήσεις της περὶ ἀνταλλαγμάτων ἐκ μέρους τῆς Σερβίας εἰς τοὺς Βουλγάρους.
Ὁ πρωθυπουργὸς συνεκράτει μὲ κόπον τὴν συγκίνησίν του. Τὴν 4ην Σεπτεμβρίου 1910 ἀνεχώρει ἀπὸ τὴν Κρήτην ἀφήνων ὀπίσω του τὴν τουρκικὴν σημαίαν νὰ ὀρθώνεται σιδηρᾶ πρὸ τοῦ λιμένος τῶν Χανίων. Εἰς διάστημα τεσσάρων ἐτῶν ἔψαυε τὴν βεβαιότητα μιᾶς μεγάλης Ἑλλάδος. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος εἶπεν εἰς τὸν Ἔλλιοτ ὅτι θὰ ἀπαντήσῃ, ἀφοῦ προηγουμένως συνεννοηθῇ μὲ τὸν Βασιλέα καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον.
Ταὐτοχρόνως ἡ Ἀγγλία, δι’ ἐμμέσου ὁδοῦ, ἐζήτει τὴν γνώμην τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν τύχην τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῶν Στενῶν. [2]
Πρὶν ἴδῃ τὸν Κωνσταντῖνον καὶ τοὺς ὑπουργούς, ὁ Βενιζέλος ἀπηυθύνθη ἐπειγόντως καὶ πάλιν πρὸς τὴν Ρουμανίαν, ζητῶν τὴν σύμπραξίν της.
Ὁ πρωθυπουργὸς ἀνέγνωσεν εἰς τὸν Βασιλέα τὸ τηλεγράφημα τοῦ λόρδου Γκρέϋ. Ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἀπέκρυψε τὴν χαράν του. Συνεφώνησε δὲ μὲ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως νὰ ζητηθῇ λεπτομερῶς ἡ γνώμη τοῦ Ἐπιτελείου.
Πράγματι ὁ Βενιζέλος ἐκάλεσε τὸν διευθυντὴν τῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Ἐπιτελείου. Ὁ ἀντισυνταγματάρχης Ἰωάννης Μεταξᾶς συνέστησε νὰ ἀπορριφθῇ ἡ ἀγγλικὴ πρότασις. Μόνη ἡ σύμπραξις Ἑλλάδος, Σερβίας, Ρουμανίας δὲν ἐξησφάλιζε στρατιωτικὴν ἐπικράτησιν.
Ἐξ ἄλλου ἡ ἐπέκτασις εἰς τὴν Μικρασίαν ἦτο καὶ στρατιωτικῶς ἀσύμφορος καὶ πολιτικῶς ἐπικίνδυνος διὰ τὴν Ἑλλάδα. [3]
Ὁ ὑπαρχηγὸς τοῦ ἐπιτελείου ὑπερβαίνων τὴν στρατιωτικήν του άρμο-
- ↑ Τὸ τηλεγράφημα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας φέρει ἀριθμὸν 361 καὶ χρονολογίαν 11/24 Ἰανουαρίου 1915. Ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Λευκὴν Ἑλληνικὴν Βίβλον καὶ ἀλλαχοῦ.
- ↑ Ἀνακοίνωσις τοῦ συμβούλου τῆς ἀγγλικῆς πρεσβείας Πετρουπόλεως πρὸς Ἴωνα Δραγούμην καὶ ἀπάντησις Βενιζέλου, 13/26 Ἰανουαρίου 1915 ἀριθμὸς 1670.
- ↑ Εἰς τὰς πρὸς τὸν τύπον ἀνακοινώσεις του τῆς 20ης Μαρτίου (παλαιὸν ἡμερολόγιον) 1915 καὶ κατὰ τὴν ἐξάωρον πρὸ τῆς Βουλῆς ἀγόρευσίν του, τὴν 15ην Αὐγούστου 1915, ὁ Ε. Βενιζέλος ἀφηγήθη λεπτομερῶς τὰ σχετικὰ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Γκρέϋ γεγονότα. Ἐξήγησεν ὡσαύτως τὴν τότε στάσιν του ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς διὰ δηλώσεώς του πρὸς τὴν ἐφημερίδα «Πολιτείαν» τῆς 1ης–5ης Ἰουλίου 1924.
