«Ὁ Βενιζέλος μᾶς ἐνεψύχωνεν ὅλους, ἀκόμη καὶ ἡμᾶς τοὺς Γάλλους». [1]
Ἀλλ’ ἡ διάστασις τῶν φιλελευθέρων ὑπουργῶν μὲ τὸν βασιλόφρονα Στρέϊτ καθὼς καὶ ἡ ἀντίδρασις τῶν ὀλιγαρχικῶν στοιχείων δὲν εἶχε μεμονωμένον χαρακτῆρα. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἔπεσεν ὑπερασπίζων τὸ πρόγραμμα τῆς βασιλικῆς ὀλιγαρχίας. Ἡ πρώτη τυχὸν ἀφορμὴ θὰ ἀπεκάλυπτε τὸ ἀνοιχθὲν χάσμα. Πράγματι τρεῖς ἑβδομάδας μετὰ τὸ ἐπεισόδιον Δεμίδωφ, ἐξερράγη σοβαρωτέρα κρίσις. Ἀντὶ τοῦ Στρέϊτ πρωταγωνιστὴς ἦτο ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος, ὅστις ἐσυνέχιζε τὰς ἰδέας ἢ ἤκουε τὰς εἰσηγήσεις τοῦ ὑπὸ παραίτησιν ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὰ προκαλέσαντα τὴν νέαν ταραχὴν περιστατικὰ ἦσαν τὰ ἑξῆς:
Περὶ τὰ τέλη Αὐγούστου 1914, ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις εἶχε πληροφορίας ὅτι ἡ Τουρκία, διατελοῦσα ὑπὸ τὴν βεβαιότητα τῆς προσεχοῦς πτώσεως τῶν Παρισίων, θὰ ἐκήρυσσε πόλεμον ἐναντίον τῆς Συνεννοήσεως καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ συναντηθεὶς μετὰ τοῦ στρατάρχου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν λόρδου Κίτσενερ, ἀπεφάσισαν νὰ λάβουν μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ἐνδεχομένου τούτου. Ἀνέθεσαν εἰς δύο ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ βρεττανικοῦ ἐπιτελείου νὰ συνεργασθοῦν μὲ δύο συναδέλφους των τῆς ξηρᾶς, ἐξ ὧν ὁ διευθυντὴς τοῦ τμήματος ἐπιχειρήσεων στρατηγὸς Κάλβελ, πρὸς ἐκπόνησιν σχεδίου καταλήψεως τῆς χερσονήσου Καλλιπόλεως. Ἡ κατοχὴ θὰ ἐνηργεῖτο δι’ ἑλληνικῶν δυνάμεων, θὰ ἐπέτρεπε δὲ εἰς τὸν ἀγγλικὸν στόλον νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν θάλασσαν τοῦ Μαρμαρᾶ.
Τὸ ἀγγλικὸν ναυαρχεῖον ἐπληροφορήθη παρὰ τῆς εἰς Ἑλλάδα ναυτικῆς βρεττανικῆς ἀποστολῆς ὅτι τὸ ἑλληνικὸν ἐπιτελεῖον εἶχε μελετήσει ἐπανειλημμένως τὴν περίπτωσιν τῆς ἀποβάσεως εἰς τὴν χερσόνησον τῆς Καλλιπόλεως καὶ τῆς καταλήψεως αὐτῆς. Κατὰ δύο ἐποχὰς ἐξεπονήθησαν τὰ σχέδια τῆς ἐπιχειρήσεως. Τὸν Νοέμβριον τοῦ 1912, ὅταν ὁ Κωνσταντῖνος ἐπρότεινεν εἰς τοὺς Βουλγάρους νὰ τοὺς βοηθήσῃ πρὸς ἐκπόρθησιν τῆς Τσατάλτζας. Τὸν Μάϊον τοῦ 1914, ὅτε ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς κατήρτισε λεπτομερὲς σχέδιον αἰφνιδιαστικῆς κατοχῆς τῆς Καλλιπόλεως, ἄνευ κηρύξεως πολέμου ἐναντίον τῆς Τουρκίας.
Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ, ἔχων ὑπ’ ὄψει ταῦτα καὶ τὴν πρόσφατον δήλωσιν τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ὅτι ἐπεθύμει νὰ μετάσχῃ τῆς ἐμπολέμου συμμαχίας τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως, ἀπέστειλεν εἰς τὸν ναύαρχον Κάρρ, ἀρχηγὸν τῆς ἐν Ἀθήναις ἀγγλικῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς, τὸ ἑπόμενον ἔγγραφον:
«Λονδίνον, 4 Σεπτεμβρίου/21 Αὐγούστου (παλαιὸν ἡμερολόγιον)
- ↑ Ἐπιστολὴ Ἰωάννου Μεταξᾶ πρὸς Δημήτριον Λαμπράκην εἰς ἀπάντησιν ἐρωτημάτων τεθέντων ὑπὸ τοῦ γράφοντος, Ἀθῆναι 8 Μαρτίου 1929. Ἐφημερὶς «Σκρίπ» 22ας Αὐγούστου 1914, Ἐφημερὶς «Ἀθῆναι», ἄρθρα ὑπὸ τὰ στοιχεῖα Α–Ω, Αὔγουστος 1914. Φρεζιέ: «Ἡ ἑλληνικὴ κρίσις».
