τὸν ἴδιον τρόπον, ἀνεφωδιάσθησαν δηλαδὴ μὲ γαιάνθρακας παρὰ τῶν Ἑλλήνων».
Ὁ Ἄγγλος ὑφυπουργὸς ἐπλανήθη εἰς τὰς ἡμερομηνίας. Ὁ Βενιζέλος δὲν ἐζήτησεν ἐκ τῶν προτέρων τὴν συγκατάθεσιν τῆς βρεττανικῆς κυβερνήσεως διὰ τὸν ἐφοδιασμὸν τῶν γερμανικῶν. Ἀφοῦ ἔδωκε τὴν ἔγκρισιν τῆς ἀνθρακεύσεως τῶν δύο γερμανικῶν ἐμπορικῶν, κατέστησε τὸ πρᾶγμα γνωστὸν πρὸς τὸν Ἄγγλον πρέσβυν Ἀθηνῶν. Ἐξ ἀνακοινώσεως δὲ τοῦ δευτέρου, ἡ κυβέρνησις τοῦ Λονδίνου εὑρέθη σύμφωνος μὲ τὸν Ἕλληνα πρωτυπουργὸν δι’ ὁμοίας εἰς τὸ μέλλον περιπτώσεις. Τοῦτο μαρτυρεῖ, πλὴν τῶν προφορικῶν ἐξηγήσεων, ἡ ἀκόλουθος ἐπιστολὴ τοῦ Βενιζέλου πρὸς τὸν γράφοντα:
«Ἀθῆναι. Πέμπτη (25 Δεκεμβρίου) 1930. Ἀγαπητὲ φίλε. Ἡ ἀντίφασις μεταξὺ τῆς βεβαιώσεως τοῦ Μὰκ-Νέϊλ καὶ τῆς ἰδικῆς μου φυσικωτέραν ἐξήγησιν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἑξῆς: ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν (τῆς χορηγήσεως ἀδείας πρὸς ἀνθράκευσιν τῶν γερμανικῶν, ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἦλθε νὰ μὲ ἴδῃ καὶ τοῦ ἀνεκοίνωσα τὴν ἄδειαν τῆς ἀνθρακεύσεως ποὺ ἔδωκα διὰ τὰ δύο γερμανικὰ ἐμπορικὰ καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι ἡ ἄδεια αὕτη δὲν ἡμποροῦσε παρὰ νὰ δοθῇ. Τώρα μάλιστα ποὺ γράφω αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, σἂν νὰ θυμοῦμαι ἀμυδρῶς ὅτι οὕτω συνέβη τὸ πρᾶγμα. Ἐκτὸς ἂν πρόκειται περὶ ἀθελήτου αὐθυποβολῆς. Φιλικώτατα ὑμέτερος Ε. Βενιζέλος».
Ἡ εἰλικρίνεια τοῦ Ἕλληνος πολιτικοῦ ἐμφανίζεται ἀπόλυτος. Ὅπως εἶναι σαφὲς ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ ἄλλως εἰς τὴν περιπέτειαν ἐκείνην [1].
Οἱ ἐπικρίνοντες τὸν Βενιζέλον προχωροῦν μακρύτερα: Ὁ ἀνεφοδιασμὸς τῶν γερμανικῶν πολεμικῶν ἐνδιέφερε πρὸ παντὸς ἄλλου τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὴ καὶ ὄχι ἡ Ἀγγλία ἀπειλεῖτο ἀμέσως ἐκ τῆς συνενώσεως τοῦ «Γκαϊμπεν» καὶ «Μπρεσλάου» μὲ τὸν τουρκικὸν στόλον. Μόνη ἄλλωστε ἡ παρουσία τῶν γερμανικῶν καταδρομικῶν ἐνώπιον τῆς Κωνσταντινουπόλεως παρέσυρε τὴν Τουρκίαν εἰς τὴν γερμανικὴν συμμαχίαν. Δι’ αὐτό, καὶ παρὰ τὴν ἀγγλικὴν συγκατάθεσιν, ὁ Βενιζέλος εἶχε καθῆκον νὰ ἐμποδίσῃ πάσῃ θυσίᾳ τὴν εἴσοδον τῶν γερμανικῶν εἰς τὸν Μαρμαρᾶν.
Ἂν αἱ μομφαὶ δὲν εἶναι κακόπιστοι, παραμένουν τουλάχιστον αὐθαίρετοι. Τὸ πραξικόπημα τῶν δύο γερμανικῶν πολεμικῶν ἦτο ἀποτέλεσμα καὶ ὄχι αἰτία τῆς τουρκογερμανικῆς συμμαχίας. Διότι ἡ σχετικὴ συνθήκη ὑπεγράφη τὴν 2αν Αὐγούστου (νέον ἡμερολόγιον) 1914, τὰ δὲ γερμανικὰ κατέπλευσαν εἰς Δαρδανέλλια τὴν 10ην ἰδίου μηνός. Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις:
- ↑ Οὐΐνστον Τσῶρτσιλ, ἀναφερθὲν ἔργον σελὶς 231. Ἀνακοίνωσις τοῦ ὑφυπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Μεγάλης Βρεττανίας Μὰκ-Νέϊλ εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, συνεδρίασις 3ης Ἰουνίου 1923. Συνομιλία καὶ ἀμέσως μετ’ αὐτὴν ἐπιστολὴ τοῦ προέδρου τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως πρὸς τὸν γράφοντα. Ἀθῆναι, 25η Δεκεμβρίου 1930.
