ὑπουργείου. Μετὰ ἕνα μῆνα, οἱ ἔμποροι τῶν δύο πόλεων παρήλασαν, κατὰ χιλιάδας, πρὸ τῶν ἀνακτόρων, διαμαρτυρόμενοι ἐπαναστατικῶς ἐναντῆς ἀκολασίας τῆς κυβερνήσεως. Ἀντὶ ἀπαντήσεως ἡ τελευταία ἐτοίμαζε νέας φορολογίας, μονομερῶς βαρυνούσας τὰς ἀπορωτέρας τάξεις, διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ἐξ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων χρυσῶν δραχμῶν ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1909.
Ἡ διάστασις ὀλιγαρχίας καὶ ἀστῶν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ πεδίου προσέλαβε τοιαύτην ὀξύτητα ὥστε ὁ εἰδικὸς συγγραφεὺς Α. Ἀνδρεάδης, συμμεριζόμενος τὴν γνώμην τοῦ Τζὼν Μόρλεϋ, παρουσιάζει τὴν δημοσιονομικὴν κρίσιν ὡς αἰτίαν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Γουδί.
Ἐν γένει ἡ πάροδος τοῦ χρόνου καθιστᾷ πρόχειρον καὶ ἐπιπολαίαν τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀντίληψιν, καθ’ ἣν πολιτικὴ ἱστορία τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος εἶναι ἡ περιγραφὴ τῆς διαμάχης τῶν κομμάτων. Ἐξαιρέσει τῆς προώρου προσπαθείας τοῦ Τρικούπη, τὰ κόμματα συνεκρότουν μίαν ἐν τῷ συνόλῳ φατρίαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς «ἱστορικῆς ὀλιγαρχίας». Ἐναντίον των ἠγέρθη συγκεχυμένη καὶ παθητικὴ πρῶτα, σφοδροτέρα καὶ ἐνσυνείδητος ἔπειτα ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀστῶν.
Τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ πάλη δὲν ἔχει τὸν δραματικὸν καὶ ἀδιάλλακτον χαρακτῆρα τῆς συγχρόνου ἐργατικῆς κινήσεως εἶναι εὐεξήγητον. Οἱ νεοέλληνες ἀστοὶ δὲν ἐχωρίζοντο ἐκ τῆς ὀλιγαρχίας ἀπὸ τὰς ἀγεφυρώτους καὶ ἀσυμβιβάστους, κοινωνικὰς ἢ οἰκονομικὰς διαφοράς, αἱ ὁποῖαι διέκριναν τοὺς ἀστοὺς τῆς Μέσης–Δυτικῆς Εὐρώπης ἐκ τῶν προνομιούχων τάξεων. Συγκεντρώνοντες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς χεῖρας των τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν, ἐζήτουν νὰ διαδεχθοῦν πολιτικῶς τὴν ἄρχουσαν τάξιν. Ἡ πολιτικὴ ἐξουσία θὰ ἐνίσχυεν ἁπλῶς, δὲν θὰ ἐδημιούργει τὴν οἰκονομικήν των ἐπικράτησιν. Ἐκ τούτου τοῦ λόγου, ἡ μορφὴ τῆς ἐξελίξεως καὶ ἡ ἀπουσία βιαίων ἀνατροπῶν, ἡ ὁποῖα συνοδεύει τὸν ἀγῶνα τῶν νεοελλήνων ἀστῶν.
Αἱ ἐργατικαὶ ἐξεγέρσεις προσλαμβάνουν ἀναγκαίως βιαίαν ὄψιν, διότι ἡ τελείως ἀκτήμων αὐτὴ τάξις θέλει τὴν κατάληψιν τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς ὡς ὄργανον οἰκονομικῆς ἀνόδου καὶ κυριαρχίας.
Οἱ Ἕλληνες ἀγρόται παριστάνουν τὸν ἀσταθῆ συντελεστὴν τοῦ ἀνταγωνισμού. Οἰκονομικῶς εἶναι πλησιέστερα πρὸς τοὺς ἀστούς, Ὅσον προχωρεῖ ὁ καιρός, οἱ ἀστοὶ γίνονται φυσικοὶ ἀρχηγοὶ τῶν γεωργών. Ἀλλ’ ἡ μὲν σύμπτωσις τῶν συμφερόντων μεταξὺ τῶν δύο λαϊκῶν ὄγκων δὲν εἶναι πλήρης, ἀφ’ ἑτέρου δέ, στερεοὶ ψυχολογικοὶ δεσμοί, καθὼς ἡ παράδοσις, ἡ συντηρητικότης τῶν ἐργαζομένων τὴν γῆν, ἡ μακρὰ σχέσις ἀρχόντων καὶ ἀρχομένων κρατοῦν τοὺς ἀγρότας ὑπὸ τὴν ἐξάρτησιν τῆς ἱστορικῆς ὀλιγαρχίας. Ἕως τὸ 1909 ἡ ἀντίθεσις ἀστῶν καὶ ὀλιγαρχίας συνεχέετο πρὸς ἄλλα συγγενῆ φαινόμενα. Τὸ κίνημα τοῦ Γουδὶ τὴν κάμνει φανεράν, μεταβάλλει τοὺς ἀστοὺς εἰς ἡγέτιδα τάξιν καὶ τοὺς ἐγκαθιστᾷ εἰς τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν. Τὸ 1915–1917 οἱ ἀστοὶ ἀνατρέπονται μὲ ὀλιγαρχικὸν πραξικόπημα. Αἱ ἐκλογαί τοῦ Νοεμβρίου 1920 ἐπεκύρωσαν τὴν πολιτικὴν ἔκπτωσιν τῶν
