Ἑλλάδα εἰς στρατόπεδον ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀπετέλουν ἡ Γερμανία μετὰ τῆς Αὐστρίας. Καὶ τοῦτο, διότι εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτὸ ἀνῆκεν ἐπισήμως ἡ Τουρκία, προσετέθη δὲ οὐσιαστικῶς ἡ Βουλγαρία, ὀλίγον μετὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ πολέμου.
Μὲ τοιαύτας προϋποθέσεις συνεκροτήθη τὸ συμβούλιον τῆς κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ βασιλέως Κωνσταντίνου, τὴν 24ην Ἰουλίου/6 Αὐγούστου 1914, ἤτοι τὴν δευτέραν ἡμέραν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. Εἰς αὐτὸ θὰ ὡρίζοντο αἱ κεντρικαὶ γραμμαὶ τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἀπέναντι τῆς ἀρχομένης δεινῆς κρίσεως [1].
Τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τῆς καταστάσεως ἀπὸ τῆς δολοφονίας τοῦ Σεραγέβου μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Στρέϊτ. Ὁ πρωθυπουργός Βενιζέλος συνεπλήρωσε τὰ λεχθέντα διατυπώσας τὴν γνώμην ὅτι ἡ Ἑλλὰς τηρεῖ οὐδετερότητα, ἡ θέσις της ὅμως εἶναι μὲ τὰ κράτη τῆς Τριπλῆς Συνεννοήσεως. Διημείφθη τότε ὁ ἑξῆς περίπου διάλογος:
«Γ. Στρέϊτ: Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι εἴμεθα οὐδέτεροι, ἀναμένοντες νὰ μᾶς γίνουν προτάσεις ἐξόδου.
Ε. Ρέπουλης: Φρονῶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ μείνῃ μὲ σταυρωμένα χέρια ἕως ὅτου τῆς γίνουν ἀπὸ τοὺς ἐμπολέμους προτάσεις περὶ εἰσόδου εἰς τὸν ἀγῶνα. Ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν συμφέρον νὰ προκαλέσωμεν τὰς προτάσεις ταύτας, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἄλλα κράτη θὰ ἐπωφεληθοῦν τῆς περιστάσεως διὰ νὰ μᾶς προλάβουν καὶ νὰ μᾶς ἀποκλείσουν.
Ε. Βενιζέλος: Εὑρίσκω ἀπολύτως ὀρθὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ρέπουλης. Δὲν θὰ ἀναμείνωμεν νὰ μᾶς καλέσουν οἱ σύμμαχοι τῆς Ἀντάντ. Ὀφείλομεν νὰ ἐκμαιεύσωμεν τὰς προτάσεις των».
Ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος καὶ ὁ Γεώργιος Στρέιτ ἐκυττάχθησαν εἰς τὰς λέξεις ἐκείνας καὶ ὠχρίασαν. Δὲν ἔφεραν ὅμως ἀντίρρησιν εἰς τὸν πρωθυπουργόν, ὅστις ἐχάρασσεν ἐνώπιόν των τό πρόγραμμα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ἀπέναντι τοῦ μεγάλου πολέμου.
Μετ’ ὀλίγον ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐκάλεσεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τοὺς πρώην πρωθυπουργοὺς Γ. Θεοτόκην, Δ. Ράλλην, Α. Ζαΐμην καὶ Σ. Δραγούμην. Παρισταμένου τοῦ Γ. Στρέϊτ τοὺς κατέστησεν ἐνημέρους τῶν γεγονότων καὶ τῆς ἀποφασισθείσεις πολιτικῆς τῆς κυβερνήσεως. Κατόπιν ἕκαστος τῶν πρώην πρωθυπουργῶν ἔγινε δεκτὸς εἰς ἀκρόασιν ἀπὸ τὸν βασιλέα. Ὁ Βενιζέλος παρ’ οὐδενὸς ἤκουσε παρατηρήσεις ἢ ἐπιφυλάξεις κἂν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς του. Εἰς μόνον τὸν Γεώργιον Θεοτόκην ὑπενθύμισε τὰς πρὸ ἔτους ἐνεργείας του διὰ τὴν συνομολόγησιν ἑλληνογερμανικῆς συμμαχίας, εἰπών:
- ↑ Ἐκ συνομιλιῶν μετὰ τῶν Ε. Ρέπουλη, Θεσσαλονίκη Δεκέμβριος 1916 καὶ Ν. Πολίτη, Παρίσιοι, Νοέμβριος 1928, Γαλλικὴ Κιτρίνη Βίβλος, ἀριθμὸς 111. Ἄρθρον Σαλάνδρα, «Ἐσπερινὸς Ταχυδρόμος Μιλάνου», 21η Αὐγούστου 1916. Τηλεγράφημα Καρόλου Ρουμανίας πρὸς Κωνσταντῖνον 23ης Ιουλίου/5ης Αὐγούστου 1914. Συνομιλία Ε. Βενιζέλου μὲ τὸν γράφοντα, Ἀθῆναι 17η Σεπτεμβρίου 1928.
