τὰς πιθανότητας τῆς νίκης τῶν κεντρικῶν αὐτοκρατοριῶν. Ἦτο χαρακτηριστικὸν ὅτι μία μεγάλη δύναμις, ἡ Ἰταλία, καὶ ἓν βαλκανικὸν κράτος, ἡ Ρουμανία διέρρηξαν ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης τὰς ρητὰς συνθήκας συμμαχίας των μὲ τὴν Γερμανίαν καὶ Αὐστρίαν. Ὁ Ἰταλὸς πρωθυπουργὸς Σαλάνδρα ἔλεγε σχετικῶς:
«Ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰταλίας νὰ ταχθῇ μὲ τὴν Τριπλῆν Συνεννόησιν ὀφείλεται εἰς τὴν ἀγγλικὴν ἐπέμβασιν».
Ἀφ’ ἑτέρου, ὁ βασιλεὺς Κάρολος Αʹ τῆς Ρουμανίας, καίτοι πρίγκηψ Χοεντζόλλερν καὶ Πρώσσος ἀξιωματικός, ἐτηλεγράφει τὰ ἑξῆς πρὸς τὸν Κωνσταντῖνον:
«Οἱ λόγοι οἱ καθορίσαντες τὴν ἀπέναντι τῶν ἐμπολέμων πολιτικὴν τῆς Ρουμανίας προσέλαβον ὁριστικὴν μορφὴν ἀφ’ ἧς ἀνεμίχθη ἡ Ἀγγλία».
Ἡ ὄψις αὐτὴ τῆς πάλης τῶν λαῶν δὲν ἠμποροῦσε νὰ μείνῃ ἀπαρατήρητος ἀπὸ τοὺς κυβερνῶντας τὴν Ἑλλάδα. Ἰδιαιτέρως ὁ πρόεδρος Βενιζέλος ἔβλεπε τὸ αἱματηρόν δρᾶμα ὡς ἐπανάληψιν τῶν ναπολεοντείων πολέμων, ὅπου ἡ Μεγάλη Βρεττανία θὰ κατίσχυε καὶ τώρα ὅπως ἐκυριάρχησε καὶ τότε. Τὸ βλέμμα του ὅμως ἐπήγαινε μακρύτερα καὶ διέκρινε καθαρὰ τὴν σύγχρονον σημασίαν τοῦ ἀγῶνος: Αἱ ἀστικαὶ δημοκρατίαι τῆς Εὐρώπης, μὲ τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν ἐπὶ κεφαλῆς, ἐμάχοντο ἐναντίον τῆς ἱστορικῆς καὶ στρατιωτικῆς ὀλιγαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντεπροσώπευαν αἱ δύο κεντρικαὶ αὐτοκρατορίαι.
Ὁ Βενιζέλος ἐπολέμησεν ὡς Ἕλλην ἐναντίον τῶν Τούρκων. Ἀνέβη ὅμως ὡς ἀστὸς καὶ ὡς δημοκράτης εἰς τὸ Θέρισσον. Αὐτὰς τὰς πεποιθήσεις ἐκράτησεν ὅταν ἔγινε πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος. Μὲ τὰς ἰδίας ὡδήγησε τὸν τόπον του εἰς τὴν βαλκανικὴν ἕνωσιν κατὰ τῆς ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας. Μὲ αὐτὰς πάντοτε ἀντελήφθη τὴν ἀρχίζουσαν πάλην τῶν ἐθνῶν καὶ τὴν ἐντὸς αὐτῆς θέσιν τῆς Ἑλλάδος. Ἐπίστευεν ὅτι ὁ Ἑλληνισμός, συμμετέχων εἰς τὸν ἀγῶνα παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ἐλευθέρων δημοκρατιῶν, εὑρίσκετο ἐπὶ τῆς μόνης ἀσφαλοῦς ὁδοῦ πρὸς πραγματοποίησιν τῆς ἐθνικῆς του ἑνότητος. Ἀλλὰ συγχρόνως ἡ Ἑλλὰς ἔμενε πιστὴ εἰς τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι τὴν ἐδημιούργησαν καὶ τὴν ἐξέθρεψαν ἀπὸ τοῦ Εἴκοσι Ἕνα, πιστὴ εἰς τὴν σύγχρονον κοινωνικὴν σύνθεσίν της καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς αὐριανῆς ἐξελίξεώς της. Διὰ τοῦτο ἔλεγε:
«Ἐπίστευα ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε νὰ πολεμήσῃ ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὑπερήσπιζαν ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία. Δὲν ἀμφέβαλλα ὅτι θὰ ἑνίκων, ἰδίως εἰς τὴν Ἀνατολήν. Καὶ χωρὶς ὅμως τὴν πρόβλεψιν ἐκείνην, θὰ ἐζήτουν θυσίας ἀπὸ τὸν τόπον μου χάριν τῶν σκοπῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἐμάχοντο οἱ ἐλεύθεροι λαοί».
Εἶναι, ἐν τούτοις, αὐτονόητον ὅτι οὔτε ὁ Βενιζέλος, οὔτε οἱ εἰς τὴν κυβέρνησιν συνεργάται του, οὔτε αἱ ὄπισθεν αὐτῶν λαϊκαὶ τάξεις θὰ μετεβάλλοντο, διὰ μόνους τοὺς ἀνωτέρω λόγους, εἰς ἀγωνιστὰς τῆς εὐρωπαϊκῆς ἐλευθερίας. Στοιχειώδη καὶ ἄμεσα τοῦ ἔθνους συμφέροντα ἐτοποθέτουν τὴν
