μεταξὺ τοῦ 1880 και 1890. Ἐνσυνειδήτως ἢ ἐμμέσως τὸν σχηματίζει ὁ Χαρίλαος Τρικούπης. Εἶναι ὁ προφήτης τῶν Ἑλλήνων ἀστῶν.
Ἡ χρεωκοπία, τὸ Ἐνενῆντα Ἑπτά, ὁ ἔλεγχος διαταράσσουν τὴν κοινωνικὴν ἀποκρυστάλλωσιν. Ἀπὸ τοῦ 1900 ἡ ἀστικὴ ἀνάβασις συνεχίζεται καθαρά. Εἰς τὰ 1907 ὁ ἀστικὸς πληθυσμὸς τῆς χώρας προσεγγίζει τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Πλέον ἔντονος παρουσιάζεται ἡ ὀργάνωσις τῆς τάξεως. Ἔμποροι, βιομήχανοι, ἐπαγγελματίαι, βιοτέχναι, συγκροτοῦν συλλόγους, ἐπιμελητήρια, ἐνώσεις. Οἱ βιομηχανικοὶ ἐργάται ἱδρύουν τὰ πρῶτα σωματεῖά των. Παρατηρεῖται καὶ ἀγροτικὴ κίνησις, λόγῳ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως (1898–1906) καὶ τῆς ἐξεγέρσεως τῶν Θεσσαλῶν ἀκτημόνων (1905–1910).
Ἡ συνείδησις τῆς οἰκονομικῆς αὐθυπαρξίας τῶν ἀστῶν, ἡ συμβαδίζουσα πνευματική των πρόοδος, δημιουργοῦν τὴν θέλησιν τῆς πολιτικῆς ἐπικρατήσεως. Κίνησις αὐτόματος: Διὰ ταύτης θὰ ὑπηρετηθοῦν ἀποτελεσματικῶς τὰ συμφέροντα τῆς τάξεως.
Τὴν πολιτικὴν ἄνοδον τῶν ἀστῶν ὑπεβοήθησαν ἡ μετὰ τὸ 1906 ὕψωσις τῆς δραχμῆς, ἡ εὐημερία τῆς ναυτιλίας καὶ ἡ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Βορείου Ἀμερικῆς μετανάστευσις. Ἡ τελευταία δὲν ἐνίσχυεν οἰκονομικῶς μόνον τὴν μικροαστικὴν καὶ ἐργατικὴν τάξιν, ἐκ τῆς ὁποίας ἀπέρρεεν. Οἱ μετανάσται ἔζων εἰς χώραν ἐξόχως ἀστικὴν καὶ δημοκρατουμένην. Ἐπηρέαζαν τοὺς ἐν Ἑλλάδι δι’ ὑλικῆς βοηθείας, ἐπισκέψεων, ἀλληλογραφίας καὶ ἀνέπτυσσαν τὸ ἐλεύθερον πολιτικὸν φρόνημα.
Ἐξ ἄλλου, ἡ φορολογικὴ ἀνισότης ἐπετείνετο. Τὸ 1903, ὁ Ἕλλην ἐφορολογεῖτο μὲ 49 χρυσᾶς δραχμὰς ἐτησίως, κατὰ κεφαλήν. Ἐκ τούτων τὰ τρία τέταρτα διετίθεντο ὑπὲρ τῶν πατριωτικῶν σκοπῶν. Ἐνῷ δὲ τίποτε τὸ ριζικὸν δὲν ἐγίνετο διὰ τὴν πολεμικὴν ὀργάνωσιν, ἡ ὀλιγαρχία ἐστράγγιζε τὰς παραγωγικὰς τάξεις, συμμαχοῦσα μὲ τὴν κεφαλαιοκρατίαν. Στιγματίζων ὁ Δ. Γούναρης σχετικὴν ἐνέργειαν τῆς κυβερνήσεως Θεοτόκη, ἐφώναζεν ἐν μέσῃ Βουλῇ:
«Ἐρρέτω τὸ κράτος αὐτό. Τοιοῦτο κράτος θὰ ἦτο ἐμπαιγμὸς τῆς ἱστορίας».
Τίποτε δὲν ἐσταματοῦσε τὸν κατήφορον τῆς ἀδικίας. Τὸ 1905, ὁ Δ. Ράλλης ηὔξησε τὸν δασμὸν τοῦ σίτου, κατὰ τέσσαρα ἑκατομμύρια. Ἀντιθέτως, ὁ Δ. Γούναρης, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγηθεὶς οἰκονομικὰς μεταρρυθμίσεις ὑπὲρ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, ἀνετράπη ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ πρωθυπουργοῦ του Γ. Θεοτόκη, ὅστις συνεμάχησε μετὰ τῶν κεφαλαιούχων κατὰ τοῦ συναδέλφου του!
Ἡ ὀλιγαρχικὴ ἐπιδρομὴ ἐναντίον τῆς λαϊκῆς οἰκονομίας ἤνδρωνε τοὺς ἀστούς. Μικρὸν κατὰ μικρὸν παρουσιάζοντο οἱ «ἐκλεκτοί» των, ἄνδρες μορφωμένοι καὶ θεληματίαι, ἐκφράζοντες πιστῶς τὰς ἰδέας καὶ τὰ συμφέροντα τῆς τάξεώς των. Ἦσαν οἱ ἀρχηγοὶ κατὰ τῆς ὀλιγαρχικῆς πιέσεως.
Τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1909 αἱ συντεχνίαι Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ἔστειλαν ὑπόμνημα εἰς τὸν Βασιλέα κατὰ τῆς ἀφορήτου οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ
