Συνδέσμου Οὐδετέρων», ἐκ τῶν δύο τούτων κρατῶν καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Βουλγαρία θὰ «ἠναγκάζετο» νὰ μετάσχῃ. Τοιουτοτρόπως ἡ χερσόνησος τοῦ Αἵμου θὰ ἔμενεν ἐκτὸς τοῦ πολέμου τῶν ἐθνῶν. [1]
Εἰς τὸν Στρέϊτ ἀπεδόθη ἡ μομφὴ ὅτι ἡ «ουδετερόφιλος ἐθνικὴ πολιτική» του ὑπηρέτει πράγματι τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Κωνσταντίνου, ὅστις δὲν ἤθελε νὰ στρέψῃ τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ Κάϊζερ, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ ἐγείρη ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἡ κατηγορία αύτη δεν φαίνεται δικαία. Τὸ ἐρώτημα εἶναι ἄλλο:
Καταρτίζων τὸ σύστημα τῆς ἀπολύτου οὐδετερότητος, ὁ Γεώργιος Στρέϊτ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἰδέας, περιστάσεις, συμφέροντα. Ἡ ἀρχὴ τῆς συντηρήσεως τῶν κεκτημένων, ἡ διάσωσις τῆς εἰρήνης, ἡ στοργὴ τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς, εἶναι ἀπολύτως ἀξιοσέβαστοι. Ἐστάθμισεν ὅμως μὲ ἴσην ευσυνειδησίαν καὶ ἀγάπην τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας τοῦ ἔθνους; Ἐνεθυμήθη ότι ἐκεῖθεν τοῦ Νέστου καὶ πέραν τοῦ Αἰγαίου ἔζων τρία ἑκατομμύρια δούλων, τῶν ὁποίων τὴν ζωήν, τὴν περιουσίαν καὶ τὴν τιμὴν εἶχε προγράψει ὁ νεοτουρκισμός; Ἀνεμνήσθη ὅτι, πρὸ μηνὸς μόλις, αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐθεώρει ζήτημα ἡμερῶν καὶ ἄφευκτον τὸν ἑλληνοτουρκικὸν πόλεμον; Ἔστω ὅτι τὸ κράτος ἔμενε μέχρι τέλους οὐδέτερον καὶ ὄρθιον ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἀγῶνας τῶν λαῶν. Θὰ ἵστατο ἐπίσης καὶ τὸ ἔθνος ὀρθόν;
Καὶ τοῦτο ἀκόμη:
Ὁ Στρέϊτ ἦτο ὑπουργὸς αὐλικός, ἐπιστήμων σοφὸς καὶ εἰλικρινὴς φίλος τοῦ Κωνσταντίνου. Οὐδέποτε ὑπῆρξε πολιτικός. Ἀλλ’ ἐγνώριζεν, ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς διπλωματίας, τὸ περίφημον δόγμα τοῦ Μακιαβέλλη καθ’ ὁ «μόνον ἀναποφάσιστοι βασιλεῖς ἀσπάζονται τὴν οὐδετερότητα, ἥτις τοὺς φέρει τελικῶς εἰς τὴν καταστροφήν των». Πῶς ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἡγεμόνα του, εἰς τὸν φίλον του, μίαν πολιτικήν, ἡ ὁποία τὸν ἔθετεν ἀντιμέτωπον πρὸς τὰς μᾶλλον ζωτικὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ, πρὸς τὰ πλέον ἐπιτακτικὰ καθήκοντα τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ πρὸς τὰ στοιχειωδέστερα συμφέροντα τῆς δυναστείας;
Αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα, μεταβληθέντα εἰς αἰτίας, παρεσκεύαζαν τὴν ἑλληνικὴν κρίσιν ἀπὸ τὰς παραμονὰς τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου.
Ὁ Βενιζέλος ἔφθανεν εἰς Ἀθήνας καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Γερμανία ἐκή-
- ↑ Τὴν 12/25 Ἰουλίου 1914, ὁ γράφων παρευρέθη εἰς συνάντησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ τοὺς διευθυντὰς τῶν ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων. Κατ’ αὐτὴν ὁ Γ. Στρέϊτ ἔκαμεν ὑποδείξεις περὶ τῆς ἐπιβεβλημένης στάσεως ἀπέναντι τῆς αὐστροσερβικῆς συρράξεως. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 24686 τηλεγράφημα τοῦ Κωνσταντίνου εἰς τὸν Κάιζερ. Σημείωμα τῆς 20ης Ἰουλίου 1914 ἐν τῷ ὑπουργείᾳ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ βολιδοσκοπήσεως τῶν πρέσβεων Τουρκίας καὶ Ρουμανίας ὑπὸ Γ. Στρέϊτ. Τὴν φιλουδετέραν πολιτικήν του ἐξέθεσεν ἐπακριβῶς ὁ Γ. Στρέϊτ εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς 26ης Ἰουλίου 1914 πρὸς τὸν Νικόλαον Θεοτόκην τοῦ Βερολίνου. Συνομιλία Γ. Στρέϊτ μὲ τὸν γράφοντα, Ζυρίχη, Ὀκτώβριος 1928. Ὁ Γ. Στρέϊτ ὁμιλεῖ περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς οὐδετερότητος καὶ εἰς τὴν μελέτην του περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμών», γερμανιστί, Βερολῖνον 1920, σελὶς 1.
