Ἡ Ἑλλὰς ὡμοίαζε πρὸς οἰκοδόμημα, τοῦ ὁποίου αἱ συνδετικαὶ ὕλαι ἦσαν νωπαί, ἀνομοιογενεῖς καὶ ἐλάχιστα στερεαί. Ὁ σεισμὸς τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου τὰς διέλυσεν. Ἐφάνησαν τότε τὰ ρήγματα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀνεπήδησεν ὁ ἐμφύλιος σπαραγμός.
Βαθύτερα ὡσαύτως ριζωμένη ἀπὸ τὴν ἐπιπολαίαν γνώμην περὶ ἐσωτερικῆς ἑνότητος εἶνε ἡ πρόληψις ὅτι μέχρι τῆς εὐρωπαϊκῆς κρίσεως, ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς ἠκολούθει σύσσωμος μίαν μόνην ἐξωτερικὴν πολιτικήν: Τὴν ἀφωσιωμένην φιλίαν εἰς τὰς προστάτιδας δυνάμεις, Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν. Σύμφωνα μὲ τὴν ἐκδοχὴν αὐτήν, ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἦσαν ἀγγλόφιλοι ἢ γαλλόφιλοι. Ἂν μερικοὶ ἤλλαξαν φρονήματα, τὸ γεγονὸς ὀφείλεται εἰς τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα διέπραξεν ἐνταῦθα ἡ Ἀντάντ.
Τὰ πράγματα εἶναι πολὺ διάφορα.
Ἡ ὀλιγαρχία δὲν ἀντέδρα ἐσωτερικῶς μόνον ἐναντίον τοῦ καθεστῶτος τῆς 15ης Αὐγούστου 1909. Εἶχε καὶ ἰδικήν της ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Προσεπάθει νὰ κατακτήσῃ τὴν ἐξουσίαν διὰ τοῦ Κωνσταντίνου. Μὲ τὸν ἴδιον καὶ τὴν εὐκαιρίαν τοῦ εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἐζήτησε νὰ ἐπιβάλῃ τὸ ἐξωτερικόν της πρόγραμμα.
Καὶ κατὰ τὰ πρῶτα, ἰδίως ὅμως τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς πρωθυπουργίας του ὁ Γεώργιος Θεοτόκης ἐνόμιζεν ὅτι τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα θὰ ὑπηρετοῦντο διὰ συμπράξεως μὲ τὴν Γερμανίαν. Παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος Γουλιέλμου εὑρισκομένου τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1908 εἰς Κέρκυραν, ἀπέσπασεν ἀορίστους ὑποσχέσεις διὰ τὸ κρητικὸν ζήτημα. Ἀντὶ αὐτῶν ἡ Ἑλλὰς θὰ μετεκάλει Γερμανοὺς ὀργανωτὰς διὰ τὸν στρατόν της. Ὅταν, τὸν Σεπτέμβριον τοῦ ἰδίου ἔτους, ὁ βασιλεὺς Γεώργιος ἐπεσκέφθη τὸ Βερολῖνον, ὁ αὐτοκράτωρ τοῦ ὡμίλησε περὶ τῆς ἐνισχύσεως τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου. Ἡ Γερμανία θὰ ἔδιδε δάνειον. Ὁ Γουλιέλμος ἐσχεδίαζε προχείρως καὶ τύπον καταδρομικοῦ διὰ τὸ ἑλληνικὸν ναυτικόν. Ὁ Βασιλεὺς ἐφάνη ἐπιφυλακτικός.
Ἡ ἑλληνογερμανικὴ προσέγγισις δὲν ἔμεινε μυστική. Ὁ εἰς Ἀθήνας ἐπιτετραμμένος τῆς Γαλλίας ἐτηλεγράφησε πρὸς τὴν κυβέρνησίν του ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς Θεοτόκης εἶπε δῆθεν:
«Τώρα ἡ Ἑλλὰς ἐξησφάλισε τὴν γερμανικὴν ὑποστήριξιν καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ τὴν Γαλλίαν».
Ὁ Θεοτόκης δὲν ἐξεφράσθη οὕτω. Ἀλλ’ ὁ τότε πρόεδρος τῆς γαλλικῆς κυβερνήσεως Κλεμανσὼ ἔκαμε δριμύτατα παράπονα εἰς τὸν Ἕλληνα πρεσβευτὴν Δηλιγιάννην. Τὰ ἐπανέλαβε πρὸς τὸν βασιλέα Γεώργιον, ὅστις ἀπὸ τὸ Βερολίνον ἦλθεν εἰς Παρισίους. Φαίνεται δὲ ὅτι ὁ Θεοτόκης εἶχεν ἐκτεθῆ κἄπως μὲ τὴν Γερμανίαν, διότι ὁ Γεώργιος τοῦ ἐτηλεγράφησε τὰ ἑξῆς:
«Παρίσιοι 18/31 Σεπτεμβρίου 1908. Πρόεδρον ὑπουργικοῦ συμβουλίου Ἀθήνας. Συνωμίλησα διὰ μακρῶν μὲ τὸν πρωθυπουργὸν Κλεμανσὼ ἐπὶ τοῦ κρητικοῦ ζητήματος (Διάφοροι πληροφορίαι). Πρὶν ἀποχωρήσῃ, ὁ Κλεμανσὼ μοῦ εἶπεν ὅτι, καθ’ ἃ μανθάνει ἐκ Βερολίνου, προέβην εἰς κάποιαν παραχώρησιν πρὸς τὸν αὐτοκράτορα τῆς Γερμανίας.
