κουρεστίου, ὅταν τὸ αὐτὸ ἐπιτελεῖον ἐκυβέρνα σχεδόν αὐτοκρατορικῶς τὸν ἑλληνικὸν στρατόν, τότε πλέον ἐκηρύχθη ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ του ἀληθινὴ ἀνταρσία ἐναντίον τῆς ἑλληνικῆς κυβερνήσεως.
Πρόκειται περὶ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ ἐπιτελάρχου Δούσμανη πρὸς τὸν ὑπολοχαγὸν Μπασδέκην, διὰ τῆς ὁποίας ὁ πρῶτος προέτρεπε τὴν ἐγκαθίδρυσιν δικτατορίας εἰς τὸν στρατόν, ἀναμένων προφανῶς τὴν ἐγκατάστασιν τοιαύτης εἰς ὅλον τὸ κράτος.
Αἱ οὐσιωδέστεραι περικοπαὶ τοῦ περιφήμου ἐκείνου ἐγγράφου ἔχουν ὡς ἀκολούθως:
«Ἐκεῖνος (ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος), ὅστις ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐνδιαφέρεται διὰ τὸ στράτευμα, ἔδωκε τὴν ὀρθὴν γνώμην πρὸ πολλοῦ καιροῦ. Ἡ γνώμη του ἐγένετο δεκτὴ ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη, διότι τὴν δύναμιν τῆς ἐφαρμογῆς εἶχον πάντοτε οἱ μηδὲν πράξαντες. Ἐὰν εἰσηκούοντο αἱ γνῶμαι οὗται δὲν θὰ ὑπῆρχον τὰ σημερινὰ παράπονα».
Περαιτέρω:
«Πρέπει νὰ γνωρίζῃς ὅτι τὸ στράτευμα δὲν διοικεῖται διὰ πλειοψηφίας ἀλλὰ δι’ ἀπολυταρχίας. Ἡ ἀπολυταρχία αὕτη τώρα μόνον ἐγκαθιδρύεται εἰς τὸ στράτευμα, ἡ ἀπολυταρχία δ’ αὕτη εἶνε ἡ ἐκπρόσωπος τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἀμεροληψίας».
Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἐλευθέρου κράτους δὲν εἶχεν ἀποτολμηθῆ πραξικόπημα ὡς αὐτὸ τοῦ στρατηγοῦ Δούσμανη. Ὁ ἐπιτελάρχης ἐκάλει τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ὑπακούουν εἰς τὸν μονάρχην ἀποκλειστικῶς καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Ἀπέναντι τῆς νομιμοποιηθείσης δυνάμεως τοῦ Γουδὶ καὶ τῶν δημοψηφισμάτων τοῦ 1909–1912 τὸ ἐπιτελεῖον ὕψωνε τὴν ἰδικήν του ὑλικὴν ἰσχύν. Τὸ πολίτευμα κατηργεῖτο. Ὑπεβάλλετο εἰς ἀπολυταρχίαν ὁ στρατός, ἕως ὅτου νὰ ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ λαοῦ. [1]
Τὶ ἐσήμαιναν αὐτά;
Ὁ Βενιζέλος προσεπάθησε νὰ ἑνώσῃ τὰ ἐπαναστατικὰ προοδευτικὰ στοιχεῖα τοῦ τόπου μὲ τὴν παλαιοκομματικὴν καὶ ἀντιδραστικὴν τάξιν. Ἤθελε νὰ δημιουργήσῃ ἐξ ὅλων τῶν ἐνεργειῶν μίαν μόνον δύναμιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἔθνους. Ἡ προσπάθεια ἐκείνη ἀπέτυχε. Ἡ ὀλιγαρχία ἐχρησιμοποίει τὰς δοθείσας εἰς αὐτὴν ἐξουσίας διὰ νὰ ἐκδικηθῇ καὶ ἀνατρέψῃ τὸ ἔργον τοῦ Γουδί.
- ↑ Ἀφήγησις Π. Δαγκλῆ πρὸς τὸν γράφοντα, Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 1916. Τηλεγράφημα Κωνσταντίνου διαδόχου καὶ πρωθυπουργεύοντος Κορομηλᾶ, 29 Δεκεμβρίου 1912–3 Ἰανουαρίου 1913, ἐκ τῶν ἀρχείων στρατιᾶς. Ἐπιστολὴ Ἰωάννου Μεταξᾶ ἐκ Λονδίνου τὴν 21 Δεκεμβρίου 1912 πρὸς ἀρχηγεύοντα ἐπιτελείου Β. Δούσμανην εἰς Θεσσαλονίκην. Ὁ αὐτὸς ἐξ Ἀθηνῶν τὴν 28ην Νοεμβρίου 1912 εἰς τὸν ἴδιον. Ἀρχεῖα στρατιᾶς. Ἐπιστολὴ ὑποστρατήγου ἐπιτελάρχου Β. Δούσμανη εἰς ὑπολοχαγὸν οἰκονομικοῦ Ἠλ. Μπασδέκην, δημοσιευθεῖσα ὑπὸ τοῦ τύπου τὴν 28ην Ἰανουαρίου 1915. Βραδύτερον ἐνώπιον τοῦ στρατοδικείου, ὁ τέως ἐπιτελάρχης προσπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸ πραξικόπημά του. (Β. Δούσμανη ἀπολογία) Ἐγκυκλοπαιδικὸν λεξικὸν Ἐλευθερουδάκη, ἄρθρον «Δούσμανης».
