Ἀλλ’ ὁ Κωνσταντῖνος, οἱ πρίγκηπες, αἱ αὐλαί των, ὁ Γεώργιος Στρέϊτ, οἱ Θεοτόκηδες, αἱ ἀκολουθοῦσαι τούτους παλαιαὶ κοινωνικαὶ καὶ πολιτικαὶ τάξεις θὰ ἐκάμπτοντο πιθανὸν ὑπὸ τῶν λαϊκῶν καὶ ἐθνικῶν δυνάμεων τὰς ὁποίας ὁδήγει ὁ Βενιζέλος. Ἴσως μάλιστα ἡ πρὸς αὐτὰς διένεξις νὰ μὴ κατέληγεν εἰς ἐμφύλιον πόλεμον.
Τὸν ἀποφασιστικὸν καὶ ἀδιάλλακτον χαρακτῆρα τῆς πάλης τὸν ἔδωκε τὸ γενικὸν ἐπιτελεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ.
Πρὶν ἀπὸ τὸν Βενιζέλον δὲν ὠργανώθη ποτὲ ἐπιτελεῖον μὲ δόγμα πολεμικὸν καὶ διάρκειαν. Ὑπῆρξαν γενικοὶ ἐπιτελεῖς ὡς ἄτομα. Ὁ Κωνσταντῖνος Σαπουντζάκης ἦτο ἐπιτελάρχης σοφός, ὁ μόνος Ἕλλην ἀξιωματικὸς ὁ ἐκπονήσας ἄρτιον σχέδιον ἐπιστρατεύσεως. Ἔγιναν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀπόπειραι συγκροτήσεως ἐπιτελικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ μόνον ὁ Βενιζέλος ἵδρυσεν ἀληθινὸν ἐπιτελεῖον στρατοῦ.
Ὅταν ἡ κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων, ὀλίγον πρὸ τοῦ 1912, διώριζε τὸν Διάδοχον Κωνσταντῖνον ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ, ἠθέλησε νὰ τοῦ δώσῃ συνεργάτας τῆς ἐκλογῆς του. Ὁ στρατὸς ἐχρειάζετο ἐγκέφαλον. Ὤφειλεν, ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς εἰρήνης, νὰ ἔχῃ τὸ στράτευμα ὅ,τι ὀνομάζεται «ἐνιαῖον δόγμα μάχης» διὰ νὰ τὸ ἐφαρμόζῃ κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πολέμου. Τὸν καθαρῶς τεχνικὸν προορισμὸν τοῦ ἐπιτελείου εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ Βενιζέλος ὅταν ἵδρυε τὸ σῶμα τοῦτο. Δὲν ἐκύτταζε τὴν πολιτικήν. Ἐξέλεξε τοὺς στρατιωτικοὺς οἱ ὁποῖοι εἶχαν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ ἀρχιστρατήγου καὶ ἀπετέλουν μαζί του ὀργανικὸν σύνολον, διὰ τῆς κοινότητος τῶν τεχνικῶν βλέψεων. Τοιοῦτοι ἦσαν, κατὰ πρῶτον λόγον, ὁ ἀντισυνταγματάρχης τοῦ μηχανικοῦ Βίκτωρ Δούσμανης καὶ οἱ λοχαγοὶ τοῦ ἰδίου ὅπλου Ἰωάννης Μεταξᾶς, Ξενοφῶν Στρατηγός. Ἐπίσης οἱ λοχαγοί Κ. Πάλλης, Ἱπ. Παπαβασιλείου, Ἀθ. Ἐξαδάκτυλος. Πλὴν τῶν Δούσμανη καὶ Ἑξαδακτύλου, οἱ ἄλλοι ἦσαν απόφοιτοι τῆς στρατιωτικῆς ἀκαδημίας τοῦ Βερολίνου, τὴν ὁποίαν παρηκολούθησεν ὡς ἀκροατὴς ὁ Κωνσταντῖνος.
Πρῶτος ἀρχηγὸς τοῦ ἐπιτελείου διωρίσθη ὁ στρατηγὸς Δαγκλῆς. Σπουδαῖος τεχνικὸς ἀξιωματικός, ἐφευρέτης, πνεῦμα ὀξύ, ὁ Δαγκλῆς ἐστερεῖτο ἀρχικότητος. Ὁ Δούσμανης τὸν ἔθεσε κατὰ μέρος ἀπὸ τὴν ἑπομένην τῆς μάχης τῆς Ἐλασσῶνος. Μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν Ἰωαννίνων καί, παρὰ τὰς ρητὰς ὑποσχέσεις τοῦ ἀρχιστρατήγου, ὁ Δούσμανης ἐπέτυχε τὴν ὁριστικὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Δαγκλῆ. Ἔγινεν αὐτὸς ἀρχηγός.
Ἀπό τότε τὸ ἐπιτελεῖον ἐξελίσσεται εἰς πολιτικὸν σῶμα.
Ὁ νέος ἀρχηγὸς δὲν ὑπῆρξε κατὰ κυριολεξίαν ἐπιτελής. Τοῦ ἔλειπεν ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ θεωρία μιᾶς μεγάλης σχολῆς. Εἶχεν ἄλλα προσόντα. Κρίσιν στερεάν, ἐμπειρισμόν, σπανίαν ἐργατικότητα καὶ πρὸ πάντων θέλησιν σιδηρᾶν ἐπὶ τῶν κατωτέρων. Δι’ αὐτῆς ἐκίνει τὴν πολύπλοκον μηχανὴν τοῦ στρατεύματος καὶ ἐχρησιμοποίει τὴν εἰδικότητα ἑκάστου. Παραπλεύρως σοβαρὰ ἐλαττώματα.
Ὁ Δούσμανης ἦτο ἐκ κληρονομικότητος «δεσποτικός». Ἀνῆκεν εἰς
