«ἡ ἀποστολὴ πολεμικῶν εἶναι ναυτικὴ ἐπίδειξις, ἥτις θὰ ἐπλήγωνε τὴν τουρκικὴν ὑπερηφάνειαν καὶ θὰ ἐζημίωνε τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Γερμανίας εἰς τὴν ὀθωμανικὴν αὐτοκρατορίαν».
Εἰς τὴν Πετρούπολιν ἐνέκριναν ἀπολύτως τὴν ναυτικὴν ἐπίδειξιν ὡς μόνον μέσον πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ τρίτου βαλκανικοῦ πολέμου. Ὁ ἐκεῖ παρευρισκόμενος πρωθυπουργὸς τῆς Σερβίας συνώδευσε τὸν Βενιζέλον εἰς Βουκουρέστι καὶ ἐδήλωσε:
«Θεωρῶ ἄφευκτον τὴν ρῆξιν μεταξὺ Τούρκων καὶ Ἑλλήνων. Θὰ προκληθῇ ἐκ ταύτης γενικὴ σύρραξις εἰς τὰ Βαλκάνια, διότι ἡ Σερβία θὰ βαδίσῃ μετὰ τῆς Ἑλλάδος» [1].
Τὸν πόλεμον μὲ τὴν Τουρκίαν προσεπάθει ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀποφύγῃ, διὰ πάσης δυνατῆς θυσίας.
Κατόπιν συνεννοήσεως Βενιζέλου–Τάκε Ἰωνέσκο, ἐστάλη εἰς Κωνσταντινούπολιν ὁ Ρουμάνος στρατηγὸς Κοάνδα. Ἔφερε πρὸς τὴν Πύλην τὴν θερμὴν ἐπιθυμίαν τοῦ βασιλέως Καρόλου διὰ τὸν φιλικὸν συμβιβασμὸν τῆς ἑλληνοτουρκικῆς ἀντιθέσεως. Ὁ Κοάνδα εὑρίσκετο εἰς στενὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ Ἕλληνος πρεσβευτοῦ Πανᾶ. Κατὰ μίαν συνάντησίν των, ἐπανέλαβε τοὺς λόγους τοῦ μεγάλου βεζύρου:
«Ἡ Τουρκία ἐπιθυμεῖ τὴν διεξαγωγὴν συνεννοήσεων πρὸς ἀνταλλαγὴν τῆς Χίου καὶ Μυτιλήνης μὲ ἄλλας νήσους, τὰ Δωδεκάνησα, ἴσης αξίας καὶ ἐκτάσεως. Τούτου ἐπιτυγχανομένου, ἡ Τουρκία εἶναι πρόθυμος νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὰς δύο νήσους τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν».
Ἡ Πύλη επέμενεν εἰς τὴν ἐπανάκτησιν τῆς Χίου καὶ Μυτιλήνης διὰ στρατιωτικοὺς λόγους. Τὰς ἐχαρακτήριζεν ὡς ἐξάρτημα τῆς μικρασιατικῆς παραλίας. Ἐν τούτοις ὁ Βενιζέλος διεῖδε τὴν δυνατότητα συμφωνίας εἰς τὰς τελευταίας δηλώσεις τοῦ βεζύρου πρὸς τὸν Κοάνδα. Ἐπωφελήθη τῆς παρουσίας τοῦ αὐτοκράτορος τῆς Γερμανίας εἰς Κέρκυραν διὰ νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ ὡς μεσάζοντα. Ἡ γερμανική κυβέρνησις ἐπρότεινε διαρκῶς τὴν σύναψιν ἑλληνοτουρκικῆς συμμαχίας.
Ὁ Βενιζέλος μετέβη εἰς Κέρκυραν. Εὑρῆκε τὸν Γουλιέλμον, τὸν Κωνσταντῖνον καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν Γ. Στρέϊτ συζητοῦντας ἐπὶ τῶν πιθανῶν εὐρωπαϊκῶν περιπλοκών. Μόλις τρεῖς μῆνας ἔπειτα ἐξερράγη ὁ πανευ-
- ↑ Γαλλικὴ Κιτρίνη Βίβλος, τόμος 3ος σελίδες 59, 60, 99, 100, 108. Ἀφήγησις Ε. Βενιζέλου πρὸς τὸν γράφοντα, Ἀθῆναι 25 Μαΐου 1928. Τηλεγραφήματα πρωθυπουργοῦ Βενιζέλου καὶ πρεσβευτοῦ Γενναδίου εἰς τὸ ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν ἐκ Λονδίνου 6–10 Ἰανουαρίου 1914. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 914 τῆς 15ης Ἰανουαρίου 1914 τηλεγράφημα τοῦ πρωθυπουργοῦ Βενιζέλου ἐκ Βερολίνου πρὸς τὸν βασιλέα καὶ τὴν κυβέρνησιν. Ἕτερον τῆς ἑσπέρας 17ης Ἰανουαρίου ἰδίου ἔτους. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1822 τῆς 22ας Ιανουαρίου 1914 τηλεγράφημα ἐκ Πετρουπόλεως τοῦ Βενιζέλου εἰς τὸν βασιλέα καὶ τὴν κυβέρνησιν. Ἡ δήλωσις τοῦ Πάσιτς ἐγένετο πρὸς τὸν Σαζόνωφ καὶ ἐτηλεγραφήθη εἰς τὴν γαλλικὴν κυβέρνησιν παρὰ τοῦ ἐπιτετραμμένου τῆς Ντουλσέ, Ρ. Πουανκαρέ «Ἀπομνημονεύματα» σελὶς 56 τοῦ 4ου τόμου.
