«Ὁ Κάϊζερ μοῦ ὁμίλησεν ἐξ ἀπροόπτου. Τοῦ ἀπήντησα προχείρως. Ἤθελα νὰ τοῦ εἶμαι εὐχάριστος καὶ νὰ παραδέχωμαι τὴν προσφώνησίν του. Τὸ ἴδιο βράδυ μοῦ ἔφεραν πρὸς ἔγκρισιν τὰ κείμενα τῶν δύο λόγων. Τὸ ἰδικόν μου δὲν ἀπέδιδεν ἀκριβῶς τὰς λέξεις μου, ἐξέφραζεν ὅμως ὅ,τι πιστεύω. Ἐκπλήσσομαι διὰ τὸν θόρυβον».
Ὁ Ρωμᾶνος ὑπέδειξεν ὅτι προτοῦ φθάσῃ εἰς Παρισίους ὁ βασιλεύς, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ἔκαμνε δημοσίαν ἐξήγησιν. Εἰδικὸς συντάκτης τοῦ παρισινοῦ «Χρόνου», θὰ ἤρχετο ἐπίτηδες εἰς Φραγκφούρτην.
«Κωνσταντίνος: Εἰς τὸ Βερολίνον εἶπα ὅ,τι αἰσθάνομαι περὶ τῆς συμμετοχῆς ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐπιτελείου μου εἰς τὸν πόλεμον. Δὲν νομίζω ὀρθὰς τὰς ἐπανορθώσεις διὰ τοῦ τύπου».
Τὴν ἰδίαν ἐπιμονὴν ἔδειξεν ὁ βασιλεὺς καὶ ἀφοῦ ἀφίχθη εἰς τὴν γαλλικὴν πρωτεύουσαν. Ὁ Α. Ρωμᾶνος ἐκάλεσεν ἐπὶ τούτῳ τὸν τότε καθηγητὴν τοῦ πανεπιστημίου Παρισίων Ν. Πολίτην. Θὰ συνέτασσε τὴν πρόποσιν, τὴν ὁποίαν ὁ βασιλεὺς θὰ ἐξεφώνει κατὰ τὸ γεῦμα τοῦ προέδρου τῆς δημοκρατίας. Ὁ Πολίτης τὴν διετύπωσε μὲ θερμὰς φράσεις περὶ τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἔργου τῆς γαλλικῆς στρατιωτικῆς ἀποστολῆς. Ὁ Κωνσταντίνος διέγραψε τὰς λέξεις ἐκείνας μὲ προσοχήν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔδειξεν εἰς Βερολίνον.
Κατὰ τὴν δεξίωσιν τῶν Ἠλυσίων ὁ Ἕλλην πρεσβευτὴς εἶπεν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς γαλλικῆς δημοκρατίας:
«Ρωμᾶνος: Βλέπετε, κύριε πρόεδρε, τί ἀγαθὸς καὶ εὐγενὴς εἶναι ὁ βασιλεύς μας; Ἐπείσθητε ὅτι δὲν ἤθελε νὰ θίξῃ τὴν Γαλλίαν;»
«Πουανκαρέ: Ἔχει κάτι τι τὸ πάρα πολὺ ἀφελές».
Ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἦτο εἰς τόσον βαθμὸν ἁπλοϊκός, ὅσον ἐζήτει νὰ τὸν παραστήσῃ ὁ Ρωμᾶνος. Καὶ εἰς τὸ Βερολίνον καὶ εἰς τὸ Παρίσι ἤξευρε τί ἔλεγε. Διότι τὴν ἄλλην ἡμέραν συνήντα εἰς τὴν ἑλληνικὴν πρεσβείαν τὸν Ν. Πολίτην ὅστις διωρίζετο μόνιμος γενικὸς διευθυντὴς τοῦ ἑλληνικοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὁ βασιλεὺς τοῦ εἶπε:
«Χαίρω διότι ἡ ὑπηρεσία μας ἀποκτᾷ ὑπάλληλον τῆς περιωπῆς σας. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὀφείλετε νὰ λησμονήσετε τοὺς Γάλλους καὶ τὴν Γαλλίαν».
Βραδύτερον ὁ Γεώργιος Στρέιτ ἔκρινεν ὡς ἑξῆς τὸ ἐπεισόδιον τοῦ Πότσδαμ:
«Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν οἱ Γερμανοὶ κατεχράσθησαν τῆς καλωσυνης τοῦ Κωνσταντίνου».
Τὰ πράγματα ἦσαν διάφορα. Ἡ προσφώνησις τοῦ Βερολίνου ἀπεκάλυπτε τὰς σκέψεις, τὰ αἰσθήματα καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ Κωνσταντίνου. Ἀπετέλει προειδοποίησιν. Ἡ κυβέρνησις καὶ ὁ Βενιζέλος δὲν τὴν ἔλαβαν, ὅπως ὤφειλαν, ὑπ’ ὄψιν. [1]
- ↑ Τὰ μέχρι τοῦδε γραφέντα περὶ τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ Πότσδαμ εἶναι ἀτελῆ ἢ ἀνακριβῆ. Ὁ γράφων ἐμελέτησε τὸν εἰδικὸν φάκελλον τῆς ἑλληνικῆς πρεσβείας Παρισίων, συνωμίλησε δὲ σχετικῶς μετὰ τῶν Ε. Βενιζέλου, Α. Ρωμάνου, Γ. Στρέϊτ καὶ Ν. Πολίτη. Εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 3148 N/ 10 τηλεγράφημά του ὁ Ν. Θεοτόκης ἀναφέ-
