Μέχρι τοῦ 1923, ἡ Ἑλλὰς ὠνομάζετο ἐλεύθερον κράτος. Πραγματικῶς δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπολογισθῇ ὡς «ἀρτία πολιτικὴ μονὰς» εἰς τὴν κοινωνίαν τῶν πολιτισμένων λαῶν. Ἐπὶ ὀκτὼ ἑκατομμυρίων Ελλήνων, τὰ ὅρια τοῦ βασιλείου περιέκλειαν μόλις τρία. Τὰ κέντρα, ὅπου ἔπαλλεν ἡ καρδία τοῦ ἔθνους, ἔμεναν ὑπόδουλα. Ἡ ὀργάνωσις τῆς πολιτείας ἦτο ἀσυγχρόνιστος. ἡ νοτίως τοῦ Σπερχειοῦ ἢ τοῦ Πηνειοῦ χώρα ἐλέγετο ἀνεξάρτητος ἐπικράτεια. Οὐσιαστικῶς ἔξουσιάζετο ἀκόμη ἀπὸ τὸν Τοῦρκον.
Ἡ συνθήκη τοῦ Βουκουρεστίου εἶναι σταθμὸς μεγάλος.
Καὶ πρὸ αὐτῆς τὸ γένος τῶν Ἑλλήνων ἠγωνίσθη ἐπανειλημμένως καὶ ἡρωϊκῶς. Πρώτην ὅμως φορὰν ἀπὸ τῆς πτώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἐμάχετο καὶ ἐνίκα ἄνευ ξένων προστατῶν.
Τὸ πρὸς τὰ ἐμπρὸς βῆμα ἦτο γιγαντιαῖον.
Ἡ ἐπιφάνεια τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους ἤγγιζε τὰς 64.000 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων. Τώρα ἀνῆλθεν εἰς 120.000. Ἀπὸ 2.800.000, οἱ κάτοικοι ἔγιναν πέντε ἑκατομμύρια. Εἰς τὰς συγκοινωνίας προσετέθησαν 500 χιλιόμετρα σιδηροδρομικῶν γραμμῶν καὶ 2.000 ἁμαξιτῶν δρόμων. Ὁ δημόσιος προϋπολογισμὸς ηὐξήθη κατὰ 100 ἐκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν. Ὁ ἐμπορικὸς στόλος ἀνεπτύσσετο ἁλματωδῶς. Αἱ τρεῖς μεραρχίαι τοῦ 1910 ἔφθασαν εἰς δέκα πέντε. Τρία σώματα στρατοῦ ὑπερήσπιζαν τὰς μεθορίους ἐπαρχίας.
Οἱ ἀριθμοὶ αὐτοὶ θὰ ἦσαν νεκροὶ ἐὰν ἐξέφραζαν ἀδρανεῖς ποσότητας. Τοὺς ἐζωντάνευεν ἡ οἰκονομική, ἡ κοινωνική, ἡ ἐκπολιτιστική δύναμις τῆς νέας Ελλάδος.
Ὁ ἀστικὸς ἐπὶ παραδείγματι πληθυσμὸς δὲν ἐδιπλασιάσθη. Ἐπολλαπλασιάσθη. Ἡ Θεσσαλονίκη, τὰ Ἰωάννινα, ἡ Καβάλλα, αἱ Σέρραι, ἡ Νιάουσα, ἡ Βέρροια, ἡ Κοζάνη, τὰ Χανιά, ἡ Χίος, ἡ Μυτιλήνη, τὸ Ἡράκλειον, ἦσαν πόλεις μὲ παρελθὸν ἐμπορικόν, μὲ ἠθικὴν ἀκμὴν καὶ πνευματικὴν παράδοσιν. Ἡ ἀστική τάξις ἐνισχύετο διὰ νέων καὶ προοδευτικῶν στοιχείων.
Ἡ γεωργικὴ οἰκονομία ἤλλαξε σχεδὸν ὄψιν. Εἶχεν ἐσχάτως καταντήσει νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σταφίδα. Ἡ καπνοπαραγωγὴ τῶν βορείων περιφερειῶν, ἡ ἐλαιουργία τῶν νήσων, ἡ δασοκομία τῆς Μακεδονίας, τῆς ἔδωκαν ευρωστίαν καὶ ποικιλίαν.
Ἡ βιομηχανία ἦτο παράσιτος. Τώρα καθίστατο ἀληθὴς παράγων ἐθνικοῦ πλούτου. Ἀπὸ 115 ἑκατομμύρια, ἡ βιομηχανικὴ ἐξαγωγὴ ὑπερέβη τὰ 200 ἑκατομμύρια χρυσῶν δραχμῶν.
Διὰ τῶν μεγάλων νήσων τοῦ Αἰγαίου, ἡ Ἑλλὰς ἐπλησίαζε πρὸς τὰς πηγὰς τῆς ἐθνικῆς της δυνάμεως. Ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Μακεδονία τὴν ἔφεραν εἰς γεωγραφικὴν ἐπαφὴν μὲ τὸν πολιτισμὸν τῆς Δύσεως.
Ἡ ἐσωτερικὴ ἀνάπτυξις καὶ ἀκμὴ τῆς χώρας ὠχυρώθησαν μὲ ἐξωτερικὰς ἀσφαλείας. Ἡ συνθήκη του Βουκουρεστίου ἔδιδεν εἰς τὴν Ἑλλάδα συμμάχους, οἵτινες ἀπὸ κοινοῦ μετ’ αὐτῆς ἠγγυῶντο διὰ τὸ νέον βαλκανικὸν καθεστώς.
Ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὰ γενόμενα ἦσαν ἔργον μερικῶν ἀτόμων ἢ ὡρισμέ-
