κατεπτοήθη. Ἡ Ρουμανία ἦτο σύμμαχος μὲ τὴν Αὐστρίαν. Ὁ εἰς Πετρούπολιν Γάλλος πρέσβυς Δελκασσὲ ἐτηλεγράφει:
Ὁ πρεσβευτὴς τῆς Σερβίας μοῦ ἔδωκε νὰ ἐννοήσω ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐφαίνετο ὑπὲρ τὸ δέον ἀδιάλλακτος, ἡ Σερβία ἀκολουθοῦσα τὴν Ρουμανίαν, θὰ ἀπεφάσιζε νὰ διαπραγματευθῇ χωριστὰ μὲ τὴν Βουλγαρίαν» [1].
Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔφθανε μέχρι πολέμου διὰ τὴν Καβάλλαν. Ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ τὸν διεξαγάγῃ μόνη κατὰ τῆς Βουλγαρίας; Ἐπανελαμβάνετο ἡ ἱστορία τῆς Θεσσαλονίκης.
Ἂν ἡ διαμφισβήτησις τῆς Καβάλλας κατέληγεν εἰς ῥῆξιν θὰ ἦτο τραγικὸν νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν νεότητα τρίτη ἀφαίμαξις ἐντὸς ἑνὸς μόνου ἔτους καὶ μετὰ τὴν ἀνθρωποθυσίαν Κιλκίς–Κρέσνας. Ἐν τούτοις ἡ περίπτωσις δὲν ἀπεκλείετο. Ἀλλὰ προηγουμένως ἔπρεπε νὰ ἐξαντληθοῦν ὅλα τὰ εἰρηνικὰ μέσα, νὰ ἐξασφαλισθῇ δὲ ὁ τόπος διπλωματικῶς καὶ στρατιωτικῶς. Εἰς τοῦτο ἀκριβῶς εἰργάσθη ὁ Βενιζέλος.
Οὔτε ἡ Γερμανία, οὔτε ἡ Γαλλία θὰ ἐλάμβαναν τὰ ὅπλα διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα μεγαλειτέρα ἢ μικροτέρα παραλία ἐπὶ τοῦ Αἰγαίου. Ἡ Ἑλλὰς ἐπολέμησε μαζὶ μὲ τὴν Σερβίαν καὶ τὴν Ρουμανίαν. Μαζί των εἶχεν ὑπέρτατον συμφέρον νὰ κάμῃ τὴν εἰρήνην. Ὁ Πάσιτς καὶ ὁ Τάκε Ἰωνέσκο ὑπέδειξαν πρὸς τὸν Βενιζέλον τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποχωρητικότητος. Τὸν ὑπεστήριζαν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ἐδείκνυε συμβιβαστικότητα, ἥτις θὰ ἐνεφάνιζεν ἐκ νέου τὴν Βουλγαρίαν ἀδιάλλακτον καὶ ἀδικοῦσαν.
Ὁ Βενιζέλος ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ Καβάλλα θὰ ἐσώζετο, ἐὰν χάριν αὐτῆς ἐγκατελείπετο ἡ γραμμὴ τῆς Μάκρης καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἡ τοῦ Πόρτο-Λαγό. Αἱ εἰδήσεις ἄλλωστε ἀπὸ τὸ θέατρον τοῦ πολέμου τοῦ ἐπέβαλλαν ἄκραν περίσκεψιν. Ὁ προεδρεύων τῆς κυβερνήσεως Κορομηλᾶς τοῦ ἐτηλεγράφει:
«Ὑποθέτω ὅτι τὸ στρατηγεῖον μας πρὸ τοῦ ὄγκου τῆς βουλγαρικῆς ἀντεπιθέσεως αἰσθάνεται τὸν ἀντίκτυπον τῆς πάρα πολύ μεγάλης πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὴν ταυτόχρονον ἐνέργειαν τῶν Σέρβων καὶ ἥτις ὤθησεν αὐτὸ εἰς τόσον τολμηρὰν προέλασιν τοῦ στρατοῦ μας».
Πρὶν παρουσιάσῃ τὰς νέας προτάσεις του, ὁ Ἕλλην πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν συγκατάθεσιν τοῦ Κωνσταντίνου. Τοῦ ἀνεκοίνωσε τὴν πορείαν τῶν διαπραγματεύσεων καὶ τὸν ἠρώτησεν ἂν ἐγκρίνῃ τὸν περιορισμὸν τῶν ἑλληνικῶν ἀξιώσεων ἀπὸ τῆς Μάκρης εἰς τὸν Νέστον. Ὁ Βενιζέλος εξήγησε σαφῶς ὅτι:
- ↑ Ἀρχεῖα ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 2332 τῆς 16 Ἰουλίου 1913 τηλεγράφημα τῆς ἑλληνικῆς πρεσβείας Παρισίων. Τηλεγράφημα ὑπ’ ἀριθμὸν 1155 Γερμανοῦ ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν Γιάγκωβ πρὸς πρεσβευτὴν Βιέννης Τσίρσκυ, 18 Ἰουλίου (1 Αὐγούστου) 1913. Τηλεγραφήματα 234 και 118 γερμανικῆς πρεσβείας Ἀθηνῶν καὶ αὐτοκράτορος Γουλιέλμου (ἔκδοσις τῶν γερμανικῶν διπλωματικῶν ἀρχείων). Ἀπομνημονεύματα πρώην πρωθυπουργοῦ Ἰταλίας Τζιολίττι. Τόμος 2ος τῆς Γαλλικῆς Κιτρίνης Βίβλου.
