νὰ καταπαύσῃ ὁ πόλεμος διὰ νὰ ἀποτραπῇ ἀκριβῶς ἡ ἐπέμβασις τῆς Εὐρώπης.
Ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν βασιλέα τῶν Ἑλλήνων θερμὴν ἔκκλησιν ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο, καταλήγων ὡς ἑξῆς:
«Πᾶσα περαιτέρω αἱματοχυσία θὰ ἐπεδείνωνε τὴν κατάστασιν».
Ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἤκουε τὸν Βενιζέλον, ὅστις συνεβούλευε νὰ δοθῇ ἱκανοποιητικὴ ἀπάντησις εἰς τὸν Κάρολον τῆς Ρουμανίας. Δὲν ἐφοβεῖτο, ὅπως ὁ πρωθυπουργός, τὴν ἀπομόνωσιν. Διεφώνησε πρὸς τὸν Βενιζέλον καὶ ἐγνωστοποίησεν εἰς τὸν ρουμᾶνον Βασιλέα ὅτι θὰ ἔστελλε μὲν πληρεξουσίους εἰς Βουκουρέστιον διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ὅρων τῆς εἰρήνης, ἀπέρριπτεν ὅμως τὴν ἀνακωχήν. Ἐδικαιολογεῖτο οὕτω:
«Ἡ ἀσφάλεια τοῦ στρατοῦ μου δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐχθροπραξιῶν».
Ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως, ὁ Κωνσταντῖνος ἐπλανήθη καὶ εἰς τὸ καθαρῶς στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἐπεκαλεῖτο τὴν ἀσφάλειαν τοῦ στρατοῦ του καθ’ ἣν ἀκριβῶς ὥραν τὸν ἐξέθετεν εἰς κινδύνους τρομακτικοὺς διὰ τῆς ἐκεῖθεν τῆς Κρέσνας προελάσεως. Ἐν τούτοις ὁ Βενιζέλος ὑπεχώρει ἐνώπιον τῆς δῆθεν στρατιωτικῆς ἐπιστήμης. Ἀπεφάσισε νὰ μετάσχῃ αὐτοπροσώπως τῆς διασκέψεως τοῦ Βουκουρεστίου. Προηγουμένως θὰ διήρχετο ἐκ τοῦ γενικοῦ στρατηγείου. Προσεπάθει μίαν ἀκόμη φορὰν νὰ μεταπείσῃ τὸν βασιλέα. [1]
Τὴν 14ην Ἰουλίου, ὁ Βενιζέλος ἀφίχθη εἰς τὸ στρατηγεῖον Χατζῆ-Μπεϋλίκ.
Ἀπὸ τῆς ἀνόδου του εἰς τὸν θρόνον, ὁ Κωνσταντῖνος ἐτήρει ἐπιφυλακτικότητα ἔναντι τοῦ πρωθυπουργοῦ. Δὲν ἐδείκνυε πρὸς αὐτὸν τὴν ἐγκαρδιότητα καὶ τὸν θαυμασμὸν τοῦ πατρός του. Τὸν ἐπρόσεχε καὶ τὸν ἐτίμα. Ἦτο φιλόφρων ἄνευ θερμότητος. Ἀντιθέτως ὁ Βενιζέλος ᾐσθάνετο βαθεῖαν στοργὴν διὰ τὸν νέον βασιλέα. Παρ’ ὅλας τὰς μεταξύ των διαφοράς, δὲν ἐλησμόνει ὅτι ὁ Κωνσταντῖνος ὁδήγησε δὶς τοὺς Ἕλληνας εἰς τὴν νίκην.
Ἐδῶ ὅμως εἰς Χατζῆ-Μπεϋλὶκ ἐπεκράτει ἀλλόκοτος ἀτμόσφαιρα. Ὁ Κωνσταντῖνος εἶχεν ἀπὸ νέος κλίσιν εἰς τὴν βυζαντινὴν ἱστορίαν. Τώρα τὴν ἔζη. Κατέκτα τὰ ἐδάφη εἰς τὰ ὁποῖα πρὸ μιᾶς χιλιετηρίδος ἐνίκα ἡ δυναστεία τῶν Μακεδόνων. Ἤκουε νὰ τοῦ ἐπαναλαμβάνουν τὴν λέξιν «Βουλγαροκτόνος». Ὅταν ὑπεδέχθη τὸν Βενιζέλον, διάβαζε τὸν «Κωνσταντῖνον τὸν Πορφυρογέννητον» τοῦ Ραμπώ. Ἡ ἐπιστροφὴ αὐτὴ εἰς τὸ Βυζάντιον δὲν ἦτο προωρισμένη νὰ διευκολύνῃ τὴν συνεννόησιν μὲ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως. Ὁ Βενιζέλος ἀγαπᾷ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ δὲν τὴν ὑποκαθιστᾷ εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ οὔτε τὴν ἀναμιγνύει μὲ φαντασμαγορίας.
Ὁ Βενιζέλος ἐπανέλαβε προφορικῶς τὴν γνώμην του ὅτι ἔπρεπε νὰ
- ↑ Γαλλικὴ Κιτρίνη Βίβλος (1913–1914) τόμος 2ος τηλεγραφήματα ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 378 μέχρι τοῦ 423. Ρ. Πουανκαρέ: «Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Γαλλίας», τόμος 3ος. Τὰ τηλεγραφήματα Καρόλου–Κωνσταντίνου εἰς τὰ ἀρχεῖα ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. Ἀγόρευσις Ε. Βενιζέλου πρὸ τῆς Βουλῆς, 13 Αὐγούστου 1917.
