ρῶς. Ὑπῆρχε πιθανότης νὰ ἐπέμβῃ καὶ ἐνόπλως ὑπὲρ τῶν Βουλγάρων ἡ Αυστρία.
Καθὼς πρὸ ἓξ μηνῶν εἰς τὸ Λονδίνον, οὕτω καὶ τώρα ὁ Βενιζέλος δὲν ἤθελε νὰ ἐμφανίσῃ τὴν πατρίδα του νεκροθάπτην τῆς βαλκανικῆς ὁμοσπονδίας. Ἔβλεπε πολὺ μακρύτερα ἀπὸ τὴν ἐφήμερον στρατιωτικὴν ἐπιτυχίαν.
Ἡ Βουλγαρία ἐφορτώνετο τὴν εὐθύνην τοῦ νέου πολέμου. Ὤθει τὰ πράγματα εἰς τὰ ἄκρα. Διὰ τῆς προσωπικῆς παρεμβάσεως τοῦ Βενιζέλου, ὁ ἐπιτελάρχης Δούσμανης καὶ ὁ ἀρχιστράτηγος Ἰβάνωφ ὥρισαν γραμμὴν διαχωρίσεως τῶν δύο ἀντιμετώπων στρατῶν. Μάταιος κόπος. Οἱ Βούλγαροι μετέφεραν ἀδιακόπως δυνάμεις ἐκ Θράκης εἰς Μακεδονίαν. Ἐγίνοντο προκλητικώτεροι. Ὁ βασιλεὺς Φερδινάνδος ἔπαυσε τὸν εἰρηνόφιλον πρωθυπουργὸν Γκέσωφ. Ἡ Βιέννη ἐνεθάρρυνε τὴν βουλγαρικὴν ἀδιαλλαξίαν. Ὁ ἐν Βουκουρεστίῳ Αὐστριακὸς πρέσβυς ἔλεγε:
«Ἐν περιπτώσει πολέμου Βουλγαρίας καὶ Σερβίας ἡ Αὐστρία θὰ ὑπερησπίζετο τὴν Βουλγαρίαν καὶ διὰ τῶν ὅπλων ἀκόμη».
Τὸ πρωΐ τῆς 14 Ιουνίου 1913 ὁ ἐν Σόφια πρέσβυς τῆς Αὐστρίας Ταρνόβσκυ μετέβη εἰς τὸν τσάρον Φερδινάνδον. Ἡ συνάντησις ἔγινεν εἰς τὴν βασιλικὴν ἔπαυλιν τῆς Κράνιας. Συνωμίλησαν ἐπὶ μακρὰς ὥρας. Μόλις ὁ Ταρνόβσκυ ἀπεχώρησεν, ὁ Φερδινάνδος ἐκάλεσε τὸν ἀρχιστράτηγον Σαβώφ. Τὴν νύκτα τῆς 15ης πρὸς 16ην Ιουνίου καὶ χωρὶς νὰ φαίνεται ἀναμιχθεῖσα ἡ νέα κυβέρνησις Δάνεφ, ὁ Σαβὼφ διέταξε τὰ στρατεύματά του νὰ ἐπιτεθοῦν ἐξαπίνης ἐναντίον Ἑλλήνων καὶ Σέρβων. Τὸ σχέδιον τῶν ἐπιχειρήσεων εἶχε δοθῆ ἀπὸ τῶν ἀρχῶν Μαΐου.
Ἡ βαλκανικὴ ἀδελφότης, γέννημα τῶν λαϊκῶν ἐλπίδων, ἠφανίσθη εἰς τὸ σκότος μιᾶς ἀθλίας αὐλικῆς ραδιουργίας.
Περὶ τὸ μεσονύκτιον τῆς 16ης Ιουνίου, οἱ Βούλγαροι προσέβαλαν σφοδρῶς τοὺς Σέρβους παρὰ τὴν Γευγελῆν καὶ τοὺς Ἕλληνας εἰς Ἐλευθερὰς–Πράβισταν. Ἐβάδισαν ὁρμητικῶς. Οἱ σύμμαχοι ἐκλονίσθησαν κατ’ ἀρχάς. Ἔπειτα ἔμειναν ἀσάλευτοι. Τὴν τρίτην ἡμέραν ἐπετίθεντο.
Οἱ Βούλγαροι ἤθελαν νὰ καταλάβουν μὲ πραξικόπημα τὰ διαμφισβητούμενα μέρη. Ὑπετίμων τὴν στρατιωτικὴν ἀξίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ Σερβίας. Ἡ σταθερότης τῆς ἀμύνης τοὺς ἐξέπληξεν. Ἡ κυβέρνησις τῆς Σόφιας, ὑποκρινομένη ἄγνοιαν τῆς συνωμοσίας Φερδινάνδου–Σαβώφ, προσεπάθησε νὰ συσκοτίσῃ τὰ γεγονότα καὶ νὰ τὰ ὠθήσῃ πρὸς ἀναβολήν. Πολὺ ἀργά. Ἡ βαλκανικὴ χερσόνησος δὲν ἀπετίναξε τὸν τουρκικὸν ζυγὸν διὰ νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ μὲ τὸν πολὺ χειρότερον βουλγαρικόν [1].
- ↑ «Ἑλληνικὴ Στρατιωτικὴ Ἐγκυκλοπαιδεία», τόμος 3ος, ἄρθρον «Θεσσαλονίκη». Συνεδρίασις Βουλῆς Ἑλλήνων, 13ης Νοεμβρίου 1913, 3ος τόμος Γαλλικῆς Κιτρίνης Βίβλου (1912–1914) τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 156 ἔγγραφον. Ἄρθρα Τάκε Ἰωνέσκο, ἐφημερὶς «Ρουμανία» Δεκέμβριος 1914. Ὁ Α. Γκωβαίν, Ρ. Πουανκαρέ, Κρῶφορδ Πράϊς, Ε. Δωδὲ κλπ. ἀποδεικνύουν εἰς τὰ ἔργα των τὴν βουλγαρικὴν προδοσίαν. Ὁ Βούλγαρος στρατηγὸς Χεσαψῆεφ ἀναγνωρίζει τὴν εὐθύνην τῆς χώρας του, «Μίρ» Σόφιας 17ης Φεβρουαρίου 1929.
