ἔγινεν εἰς τὴν ἔπαυλιν τοῦ πρίγκηπος Νικολάου τῆς Ἑλλάδος μὲ τὸ πρόσχημα φιλικῆς συγκεντρώσεως. Τὸ κείμενον τῆς συνθήκης ὥριζεν ὅτι «Ἑλλὰς καὶ Σερβία ὑπεχρεώνοντο νὰ βοηθήσουν ἡ μία τὴν ἄλλην εἰς περίπτωσιν ἐπιθέσεως τρίτης δυνάμεως». Ἡ στρατιωτικὴ σύμβασις, συγχρόνως ὑπογραφεῖσα, διελάμβανε τὰς προϋποθέσεις τῶν ἐπιχειρήσεων.
Ἡ Σερβία ἐπέβαλε τὴν ἀξίωσίν της: Ἡ Ἑλλὰς ὑπεχρεώνετο νὰ τὴν συνδράμῃ ἐνόπλως καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς Αὐστρίας. Τὸ ὄνομα τῆς τελευταίας δὲν ἀνεφέρθη ρητῶς διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἑλληνοσερβικὴ συμμαχία ἐστρέφετο ἐναντίον μεγάλης εὐρωπαϊκῆς δυνάμεως. Ἡ σημασία ὅμως τοῦ 1ου ἄρθρου τῆς συνθήκης καὶ τῆς συμβάσεως ἦτο ἀναμφισβήτητος. Πρὸς διασάφησιν καὶ ἀποδοχήν των ἐχρειάσθησαν πεντάμηνοι ἐπίπονοι διαπραγματεύσεις. Εἰς τὸ τέλος ἡ Ἑλλὰς ὑπεσχέθη.
Τὸ συναφθὲν χρέος ἦτο βαρύτατον: Δεσμὸς αἵματος. Αὐτὸ δὲ ὄχι μόνον ἐπειδὴ ἡ Ἑλλὰς συνεμάχει μὲ τὴν γείτονά της, ἀλλὰ διότι ἐκεῖθεν τῶν Βαλκανίων καὶ πέραν τῆς Σερβίας ἠνοίγετο τὸ πέλαγος τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀνταγωνισμῶν. Ἐν τούτοις ἡ ὑπόσχεσις ἀνελήφθη. Ἀργότερα ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ ἡ ὀφειλή. Ἀπετέλει τὸ τίμημα τῆς σωτηρίας τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ ἐδόθη ἐντὸς τῆς ἀπειλουμένης μακεδονικῆς πρωτευούσης, μετὰ πλήρη ἀναγνώρισιν τῶν ἐνδεχομένων κινδύνων, κατ’ ἀπόλυτον δὲ ὁμοφωνίαν βασιλέως, πρωθυπουργού, πριγκήπων καὶ ἐπιτελείου, ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν ὁποίων συνωμολογήθησαν τὰ πολυσήμαντα κείμενα.
Ἡ ὑπογραφὴ τῆς ἑλληνοσερβικής συμμαχίας παρουσίαζε μοναδικὴν εὐκαιρίαν διὰ τὰ δύο κράτη: Ἠμποροῦσαν νὰ ἐπιχειρήσουν προληπτικὸν κατὰ τῆς Βουλγαρίας πόλεμον. Πράγματι, εὐθὺς μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς εἰρήνης πρὸς τὴν Τουρκίαν, οἱ Βούλγαροι ἤρχισαν τὴν μεταφορὰν ὁλοκλήρου τοῦ στρατοῦ τῶν ἐκ Τσατάλτζας εἰς τὰ ἑλληνοσερβικὰ σύνορα. Ἐὰν οἱ Σέρβοι καὶ οἱ Ἕλληνες ἐπετίθεντο κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς βουλγαρικῆς στρατηγικῆς συγκεντρώσεως, θὰ κατέφεραν εὔκολον σχετικῶς δι’ αὐτοὺς καὶ θανάσιμον ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ των πλῆγμα. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τῶν ἁρμοδίων Ἑλλήνων στρατιωτικῶν.
Ἡ κυβέρνησις τῶν φιλελευθέρων ἀπέκρουσε τὴν ἀντίληψιν αὐτήν. Ὁ Βενιζέλος εἶπεν ἀργότερα:
«Καὶ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἑλληνοσερβικῆς συνθήκης ἔπραξα ὅ,τι ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν διὰ νὰ φθάσω εἰς εἰρηνικὸν καὶ ἐπιεικῆ διακανονισμὸν τῶν ζητημάτων μετὰ τῆς Βουλγαρίας».
Ἀπὸ καθαρῶς πολεμικῆς ἀπόψεως εἶχαν δίκαιον οἱ στρατιωτικοί. Τὰ πολιτικὰ ὅμως ἀποτελέσματα τοιαύτης πρωτοβουλίας θὰ ἦσαν καταστρεπτικὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Οἱ δύο σύμμαχοι θὰ ἐνεφανίζοντο ὡς ἀδικοῦντες ἐπιδρομεῖς. Αἱ μεγάλαι Δυνάμεις καὶ ἰδίως ἡ Ρωσσία θὰ τοὺς ἐτιμώρουν αὐστη-
