κειμένου περὶ μόνης τῆς Βουλγαρίας δὲν θὰ εἶχον οἱ Σέρβοι ἀνάγκην τῆς ἡμετέρας συμμαχίας».
Εἰς νεώτερον τηλεγράφημά του, ὁ Στρατηγὸς προσθέτει:
«Ἡ ἐπέκτασις τῆς συμμαχίας, ὄχι μόνον κατὰ τῆς Βουλγαρίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τρίτης οἱασδήποτε δυνάμεως—ὡς ἀξιοῦν οἱ Σέρβοι—εἶναι ἐπιζημία δι’ ἡμᾶς».
Ὁ Ἕλλην ἐπιτελὴς ἐξηγεῖ τοὺς στρατιωτικοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο ἐπικίνδυνος ἡ τοιαύτη γενίκευσις τῆς συνθήκης [1].
Ἡ Σερβία ἔθεσε τὸ ζήτημα ὄχι ἁπλῶς μετὰ σαφηνείας, ἀλλὰ μὲ ὠμότητα: Ἢ θὰ ἐστρέφετο ἡ ἑλληνοσερβικὴ συνθήκη καὶ κατὰ τῆς Αὐστρίας ἢ δὲν θὰ ἐγίνετο.
Ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἐδίσταζεν εὐλόγως νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοιαύτης ὑποχρεώσεως.
Ἀλλὰ τὴν 8η Μαΐου ἐξερράγησαν τὰ δραματικὰ συμβάντα τῆς Νιγρίτας καὶ τοῦ Παγγαίου. Εἴκοσι χιλιάδες Βουλγάρων ἐπετέθησαν κατὰ τῶν ἑλληνικῶν στρατευμάτων. Ἡ ἐπὶ τῆς προκαλύψεως ἑβδόμη μεραρχία ὑποχωρεῖ. Ἡ πρώτη μάχεται ἀπεγνωσμένως. Τὰ ἑλληνικὰ σώματα κλονίζονται. Κατόπιν συνεννοήσεως τῶν κυβερνήσεων Ἀθηνῶν–Σόφιας διακόπτονται αἱ ἐχθροπραξίαι. Ὁ βασιλεὺς ἀποφασίζει νὰ ἀναχωρήσῃ ἀμέσως εἰς Θεσσαλονίκην μετὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ. Προηγουμένως συγκροτεῖται ὑπουργικὸν συμβούλιον εἰς τὰ ἀνάκτορα. Προεδρεύει αὐτοπροσώπως ὁ Κωνσταντῖνος.
Ὁ Βενιζέλος περιγράφει τὴν κατάστασιν: Ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται οὐσιαστικῶς εἰς ἀκήρυκτον πόλεμον μετὰ τῆς Βουλγαρίας. Ἡ συμμαχία μὲ τοὺς Σέρβους μένει ἀνυπόγραφος. Ἡ σερβικὴ κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ τεθῇ ὅρος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς θὰ ὑποχρεώνεται νὰ βοηθῇ τὴν σύμμαχον ὄχι μόνον ἐναντίον τῆς Βουλγαρίας ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς Αὐστρίας. Ὁ πρωθυπουργὸς δὲν ἀποκρύπτει τοὺς κινδύνους ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ ὅρου τούτου. Συμπεραίνει ὅμως περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν συνθήκην ἡ σερβικὴ ἀξίωσις, διότι ἡ βουλγαρικὴ ἀπειλὴ κατὰ τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι ἄμεσος καὶ τρομερά.
Ὁ βασιλεὺς Κωνσταντῖνος ὁμολογεῖ ὅτι πρέπει νὰ ὑπογραφῇ ἡ συνθήκη. Ἀλλὰ φοβεῖται τὰς συνεπείας. Ἡ Ἑλλὰς ἐκτίθεται εἰς περιπλοκὰς ἀγνώστου ἐκτάσεως, ἐὰν συνάψῃ συμμαχίαν, στρεφομένην ἔστω καὶ ἀμυντικῶς ἐναντίον μεγάλης δυνάμεως, ὅπως ἡ Αὐστρία.
Ὁ πρωθυπουργὸς ὑποδεικνύει ὅτι τὰ γεγονότα ἐπείγουν. Ἢ θὰ χαθῇ ἡ Θεσσαλονίκη ἢ θὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ ἀπώτερος κίνδυνος γενικωτέρας συρράξεως.
«Βενιζέλος: Μεμονωμένη αυστροσερβική σύγκρουσις εἶναι ἀπίθανος.
- ↑ Ἀνακοινώσεις τοῦ πρώην στρατιωτικοῦ ἀκολούθου τῆς Σερβίας εἰς Ἀθήνας στρατηγοῦ Πέσιτς, ἤδη πρεσβευτοῦ εἰς Τσεχοσλοβακίαν, Πράγα Σεπτέμβριος 1930.
