λισις μιᾶς χώρας εἶναι δυσχερής, ὅταν λαμβάνωνται ἀμετάκλητοι ἀποφάσεις. Αὐτῶν ἡ σαφὴς ἐπίγνωσις ἐξηγεῖ τὴν τότε συμβιβαστικότητα τοῦ Βενιζέλου.
Ἡ βάναυσος βουλγαρικὴ ἀπειλὴ ἀναγκάζει τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Σερβίαν νὰ συνδεθοῦν στενώτερον. Κατόπιν διμήνων διαπραγματεύσεων, ὁ ὑπουργὸς Κορομηλᾶς καὶ ὁ πρεσβευτὴς Ἀθηνῶν Μπόσκοβιτς ὑπέγραψαν τὴν 22αν Ἀπριλίου 1913 προκαταρκτικὸν πρωτόκολλον συμμαχίας. Τὴν 1ην Μαΐου, ὁ λοχαγὸς τοῦ ἐπιτελείου Ἰω. Μεταξᾶς καὶ οἱ Σέρβοι συνταγματάρχαι Πέσιτς, Τίφκεβιτς κλείουν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τὴν στρατιωτικὴν σύμβασιν μεταξὺ τῶν δύο κρατῶν.
Ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου συμβαίνουν γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸν κεντρικὸν ἄξονα τῆς μέχρι τοῦ 1923 ἑλληνικῆς κρίσεως.
Ἡ σερβικὴ κυβέρνησις ἠρνήθη νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν Μεταξᾶ–Πέσιτς. Τὴν ἐθεώρησεν ἀνεπαρκή. Ἐγίνετο λόγος μόνον περὶ κοινῆς ἐνεργείας ἐναντίον βουλγαρικῆς ἐπιθέσεως. Ἡ Σερβία ἤθελε τὴν ἑλληνικὴν βοήθειαν ἀπὸ ἐπιθέσεως ἐκ μέρους κάθε κράτους. Καὶ τοιοῦτο, πλὴν τῶν βαλκανικῶν, δὲν ἦτο ἄλλο ἀπὸ τὴν Αὐστρίαν. Ὁ διαπραγματευθεὶς καὶ τὰς δύο στρατιωτικὰς συμβάσεις συνταγματάρχης Πέσιτς ἐξήγησε:
«Καὶ εἰς τὴν πρώτην καὶ εἰς τὴν δευτέραν στρατιωτικὴν σύμβασιν, ἡ Σερβία δὲν ἀφῆκε νὰ γεννηθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τῶν προθέσεών της. Ἐζήτει τὴν συμμαχίαν τῆς Ἑλλάδος ὄχι μόνον ἐναντίον τῆς Βουλγαρίας ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς Αὐστρίας. Σύμφωνα μὲ τὴν συνθήκην μας τοῦ 1912, ἡ Βουλγαρία μᾶς εἶχεν ὑποσχεθῆ 200.000 στρατοῦ ἐν περιπτώσει αὐστριακῆς ἐπιθέσεως. Αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν ἠθέλαμεν νὰ ἀναλάβῃ ἀντὶ τῆς Βουλγαρίας, ἡ Ἑλλάς» [1].
Αἱ διαπραγματεύσεις συνεχίζονται εἰς Βελιγράδιον, ἀντὶ τοῦ Μεταξᾶ στέλλεται ὁ ἐπιτελὴς Ξενοφῶν Στρατηγός, ὅστις συνεργάζεται μὲ τὸν πρεσβευτὴν Ἀλεξανδρόπουλον. Ἐκ τῶν πρώτων συνομιλιῶν, φανερώνεται ἡ ἀμετάτρεπτος θέλησις τῆς Σερβίας νὰ συνομολογήσῃ συμμαχίαν, ἥτις θὰ τὴν ἐξησφάλιζε καὶ ἀπὸ τὸν αὐστριακὸν κίνδυνον. Ὁ Στρατηγὸς τηλεγραφεῖ:
«Αἱ τροπολογίαι τῆς στρατιωτικῆς συμβάσεως, ἃς κατόπιν μελέτης τοῦ Επιτελείου των, ζητοῦσιν οἱ Σέρβοι εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἄρθρον πρῶτον: (Ἔπεται ἡ σερβικὴ διατύπωσις). Ὁ Στρατηγὸς παρατηρεῖ: «Τὴν διατύπωσιν ταύτην ζητοῦσιν οἱ Σέρβοι ὡς ὁριστικήν, ἐπιμένοντες ὅπως σχετισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὄχι μόνον πρὸς τὸ 5ον τῆς συνθήκης τὸ προβλέπον περὶ πολέμου ἐναντίον τῆς Βουλγαρίας μόνον, ἀλλὰ πρὸς τὸ 1ον ἄρθρον τῆς συνθήκης, ἐπεκτεῖνον τὴν συμμαχίαν καὶ ἐναντίον ἑτέρων κρατῶν, προσθέτοντες ὅτι προ-
- ↑ Τηλεγραφήματα ἐκ Βελιγραδίου τοῦ λοχαγοῦ Ξ. Στρατηγοῦ διὰ τοῦ πρεσβευτοῦ Ἰω. Ἀλεξανδροπούλου μεταξὺ 4ης καὶ 10ης Μαΐου (παλαιὸν ἡμερολόγιον) 1913. (Ἀρχεῖα Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. Ἑλληνικὴ λευκὴ Βίβλος σελίδες 54–55).
