Ἀλλὰ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Νοεμβρίου, ἡ κυβέρνησις μεταβάλλει ριζικῶς τὸν προορισμὸν τῆς ἠπειρωτικῆς ἐκστρατείας. Ζητεῖ ἀπὸ τὸν Σαπουντζάκην νὰ ἐκτελέσῃ μεγάλην ἐπιχείρησιν, δηλαδὴ τὴν κατάληψιν τῶν Ἰωαννίνων. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐκπορθήσεως ἑνὸς ἀπὸ τὰ ἰσχυρότερα τουρκικὰ φρούρια τῆς Βαλκανικῆς. Τὸ ὑπερήσπιζεν ὁλόκληρον σῶμα στρατοῦ ὑπὸ τὸν ἱκανώτατον Ἐσσὰτ πασσᾶν. Ἑξῆντα ἕως ἑβδομῆντα πυροβόλα κάθε διαμετρήματος καὶ σπουδαῖα ὀχυρωματικὰ ἔργα ἐνίσχυαν τὴν ἄμυναν, ἥτις ἦτο καὶ ἐκ φύσεως ἐπίφοβος.
Ἀπὸ τὸ σημεῖον αὐτὸ ἀρχίζουν τὰ σφάλματα τοῦ Σαπουντζάκη. Ὤφειλε νὰ ὑπολογίσῃ τὰς δυνάμεις του, νὰ μετρήσῃ τὸν ἐχθρὸν καὶ νὰ ζητήσῃ ὡρισμένα μέσα παρὰ τῆς κυβερνήσεως διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἐντολήν της. Τὸ ἔπραξεν. Ἡ κυβέρνησις ὅμως παρέλυε πρὸ τῆς ἀντιστάσεως τοῦ Διαδόχου. Δὲν ἤθελεν αὐτὸς νὰ ἐξασθενήσῃ τὴν στρατιάν του χάριν τῶν Ἰωαννίνων. Ἐνήργει ἐντελῶς ἐκ πεποιθήσεως στρατιωτικῆς ἢ ἔβλεπε δυσαρέστως ὅτι ἡ δόξα ἑνὸς μεγάλου κατορθώματος θὰ περιήρχετο εἰς ἄλλον; Ὁπωσδήποτε στρατὸς ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν εἰς Ἤπειρον δὲν μετεφέρετο. Καὶ ὅταν ἐνώπιον τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Βενιζέλου, ὁ Κωνσταντῖνος ἠναγκάσθη νὰ ἀποσπάσῃ τὴν 2αν μεραρχίαν, ἔφθασαν εἰς Πρέβεζαν τέσσαρα ἐν ὅλῳ τάγματα καὶ ὁ στρατηγός των Καλλάρης. Τὰ ἄλλα εὑρίσκοντο εἰς Χίον, Μυτιλήνην ἢ διελύοντο πρὸ τῶν Ἁγίων Σαράντα. Ὁ Σαπουντζάκης δὲν ἐπερίμενε. Μὲ δύο μόνον μεραρχίας καὶ μὲ ἀντάρτας, Γαριβαλδινοὺς ἢ ἀμφιβόλου μαχητικότητος ἀποσπάσματα, ἐπιχειρεῖ νὰ ἐκπορθήσῃ τὸ φρούριον. Ἡ κατὰ μέτωπον ἐπίθεσις εἶναι νικηφόρος. Οἱ εὔζωνοι τῆς Ἠπείρου καὶ ἡ δευτέρα μεραρχία καταλαμβάνουν τὴν Ἀετόρραχην καὶ τὴν Μανωλιάσαν.
Οἱ Τοῦρκοι ὅμως ἔχουν ἀριθμητικὴν υπεροχήν. Ἐναντίον τῶν δύο ἐν ὅλῳ μεραρχιῶν τοῦ Σαπουντζάκη μετὰ 30 πυροβόλων, παρατάσσουν τέσσαρας καὶ 100 τηλεβόλα! Ἐνισχύονται δὲ ἀκαταπαύστως ἀπὸ τὰ τουρκικὰ στρατεύματα τοῦ Μοναστηρίου. Μεραρχίαι ὁλόκληροι φθάνουν ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην. Ἐπὶ τῆς Μανωλιάσας ὁ Καλλάρης ὁδηγῶν τέσσαρα τάγματα παλαίει κατὰ τεσσάρων συνταγμάτων. Εἰς τὰ ἀπόκρημνα ἐκεῖνα βουνὰ διεξάγονται οἱ σκληρότεροι ἀγῶνες τοῦ πρώτου βαλκανικοῦ πολέμου.
Τὴν 5 Δεκεμβρίου 1912, ὁ Σαπουντζάκης διοικεῖ 20.000 καὶ ὁ ἀντίπαλός του Έσσάτ 35.000. [1]
Οἱ ἐπιτιθέμενοι ἀναγκάζονται νὰ γίνουν ἀμυνόμενοι. Πέντε χιλιάδες Τοῦρκοι εἶναι νεκροὶ ἢ πληγωμένοι. Τρεῖς χιλιάδες Ἕλληνες εὑρίσκονται ἐκτὸς μάχης.
Πένθιμοι συνοδεῖαι τραυματιῶν κατεβαίνουν πρὸς τὴν Πρέβεζαν. Τὰ
- ↑ Ὁ γράφων παρηκολούθησεν αὐτοπροσώπως τὴν ἠπειρωτικὴν ἐκστρατείαν κατὰ τὸ διάστημα 15 Δεκεμβρίου 1912–1 Μαρτίου 1913. Χρήσιμον διὰ τὴν πληροφόρησιν εἶναι τὸ ἄρθρον «Ἰωάννινα» τῆς Στρατιωτικῆς Ἐγκυκλοπαιδείας, τόμος 3ος. Τὸ ἐκ Γιαννιτσῶν τηλεγράφημα τοῦ Κωνσταντίνου εὑρίσκεται εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς στρατιᾶς.
