Μὲ τὴν ἰδίαν τακτικὴν ὁ ἑλληνικός στόλος κατενίκησε τοὺς Τούρκους εἰς τὴν ναυμαχίαν τῆς Λήμνου, τῆς 6ης Ιανουαρίου 1918. Ἀπὸ τότε τὰ τουρκικὰ θωρηκτὰ δὲν ἐξεμύτισαν πλέον.
Αἱ νίκαι τῆς Ἕλλης καὶ τῆς Λήμνου εἶχαν πολυσημάντους συνεπείας. Ἡ Θάσος, ἡ Χίος, ἡ Λῆμνος, ἡ Σάμος, ἡ Μυτιλήνη ἀπεδόθησαν εἰς τὴν ἐλευθερίαν. Τὸ Αἰγαῖον ἐγίνετο λίμνη ἑλληνική. Οἱ στρατοὶ τῶν συμμάχων ἐκυκλοφόρουν ἀσφαλεῖς ἀπὸ τὸ Δεδεαγάτς μέχρι Δυρραχίου. Ἀλλὰ δὲν ἦτο αὐτὸ μόνον. Ἡ Ἑλλὰς ὑψώθη ἀποφασιστικὰ ἐμπρὸς εἰς τὰ ξένα ἔθνη. Δύο-τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς Ἕλλης, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τῆς Βρεττανικῆς Αὐτοκρατορίας Οὐΐστων Τσώρτσιλ, ὁ Λόϋδ Τζὼρτζ καὶ ὁ πρῶτος λόρδος τῆς θαλάσσης πρίγκηψ Βάττεμβεργ ἐπεσκέφθησαν εἰς Λονδῖνον τὸν πρωθυπουργόν Βενιζέλον. Τοῦ ἔκαμαν λόγον περὶ ἀγγλοελληνικῆς συνεννοήσεως [1].
Ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1912 μέχρι τοῦ Μαρτίου τοῦ 1913, ἡ προσοχὴ καὶ ἡ συγκίνησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐστρέφοντο πρὸς τὰ Ἰωάννινα. Μαζὶ μὲ τὴν Σμύρνην, τὴν Κωνσταντινούπολιν καὶ τὴν Θεσσαλονίκην, ἡ «πόλις-φρούριον» ἦτο ἀκοίμητος ἑστία τοῦ δούλου γένους. Ἐπὶ ἑβδομάδας ἤδη μακρὰς δὲν ὑπέκυπτεν εἰς τὴν ἑλληνικὴν ὁρμήν. Ὁ στρατὸς τῆς Ηπείρου ἐξηντλεῖτο. Αἱ ἐπιθέσεις ἀπέβαιναν διαρκῶς αἱματηρότεραι, αἱ κακουχίαι ἀβάστακτοι, αἱ ἐλπίδες μετεβάλλοντο εἰς ἀγωνίαν.
Διατὶ τὰ Ἰωάννινα δὲν κατελήφθησαν ἐξ ἀρχῆς διὰ ραγδαίας ἐνεργείας;
Ἐπειδὴ ἡ στρατιὰ τοῦ Σαπουντζάκη ἦτο ἀριθμητικῶς ἀνεπαρκὴς καὶ ὑλικῶς ἀνεφοδίαστος προκειμένου νὰ φέρῃ εἰς πέρας παρόμοιον ἐγχείρημα. Ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ ὑπὸ τὰ ὅπλα δύναμις τοῦ κράτους εὑρίσκετο εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Κωνσταντίνου. Καὶ ὁ ἀρχιστράτηγος τῆς Μακεδονίας δὲν ἐπέτρεπε τὴν μεταφορὰν τῶν μεραρχιῶν του εἰς τὴν Ἤπειρον. Ἔκρινεν ὅτι δὲν θὰ ἀπεφασίζετο ἐκεῖ ὁ πόλεμος. Ὁ ἐπιτελάρχης του Δούσμανης, ὁ ὁποῖος ἡρμήνευε καὶ ἐπηρέαζε τὰς γνώμας τοῦ ἀρχηγοῦ του, ἔγραψε σχετικῶς:
«Ὁ στρατὸς τῆς Ἠπείρου ἐσταμάτησε πρὸ τοῦ Μπιζανίου, ἡ δὲ
- ↑ Συνομιλία Ν. Πολίτη μὲ τὸν γράφοντα, Παρίσιοι Νοέμβριος 1928.
ὁδηγῇ κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις. Δὲν ἔπιτρέπεται εἰς τόσον ἄξιον ἀρχηγὸν καὶ Ναύαρχον νὰ ἐκθέσῃ πλέον τοῦ δέοντος τὴν ζωήν του, τὴν ζωὴν τῶν ἀνδρῶν του καὶ τὴν ὕπαρξιν τῶν πλοίων μας».
Εἰς τὸ ἡμερολόγιόν του ὁ ναύαρχος Σ. Δούσμανης, κυβερνήτης τοῦ «Ἀβέρωφ» καὶ ἀρχιεποστολεὺς τοῦ στόλου, διεκδικεῖ πρωτοβουλίαν ἐνεργείας κατὰ τὴν ναυμαχίαν τῆς 3 Δεκεμβρίου. Τὸ ἀκριβὲς εἶναι ὅτι αἱ ὁδηγίαι τῆς ναυτικῆς μάχης συνετάχθησαν σύμφωνα μὲ τὸ ἐπιθετικὸν πνεῦμα καὶ τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ Κουντουριώτη, αὐτὸς δὲ ὁ Ναύαρχος καὶ τὸν «Ἀβέρωφ» καὶ τὴν ἐν γένει ναυμαχίαν αὐτοπροσώπως διηύθυνε. (Ἀνακοινώσεις Ι. Κριεζῆ, ἰδιαιτέρου γραμματέως τοῦ Π. Κουντουριώτη, πρὸς τὸν γράφοντα, Ἀθῆναι Φεβρουάριος 1931).
