Ὁ πολεμικὸς στόλος ἀνενέωσε τὴν παράδοσιν τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ναυτικοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁδηγεῖτο ἀπὸ ἄνδρα, ὅστις δὲν ἐπετηδεύετο τεχνικὴν σοφίαν. Ὁ Παῦλος Κουντουριώτης ἦτο ἁπλοῦς θαλασσινός. Τὴν φυσικήν του εὐψυχίαν τὴν ἔκαμνεν ἀδάμαστον ἡ πεποίθησις ὅτι ἠγωνίζετο ὑπὲρ ὑποθέσεως δικαίας. Ἐθεώρει τὸν ἑαυτόν του ναύτην μεταξὺ πέντε χιλιάδων ὁμοίων του. Ἡ ἀρχηγία τοῦ ἐφαίνετο ὡς δικαίωμα νὰ πεθάνῃ πρῶτα ἀπὸ ὅλους. Μὲ τὸ ἀπέριττον θάρρος, ποὺ τόσον ἐξευγενίζει τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν, ὁ Κουντουριώτης συνεδύαζε στερεάν εὐθυκρισίαν. Διέκρινεν ἀμέσως ὅτι μεταξὺ τῶν δύο ἰσοπάλων στόλων, τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ τουρκικοῦ, ὁ πρῶτος διέθετε κρίσιμον ὅπλον:
Τὴν ταχύτητα τοῦ «Ἀβέρωφ».
Αὐτὴν μετεχειρίσθη καὶ ἐφυλάκισεν εἰς τὰ Δαρδανέλλια τὰ ἰσχυρότερα τῶν ἰδικῶν του θωρηκτὰ τοῦ ἀντιπάλου. Τὴν ταχύτητα τοῦ χαλυβδίνου κέλητος ἵππευσεν ἡ τόλμη τοῦ Ὑδραίου στολάρχου διὰ νὰ κυνηγήσῃ δυὸ φορὲς τὸν Τοῦρκον.
Τὸ θολὸν ξημέρωμα τῆς 3ης Δεκεμβρίου 1912, ὅταν τὰ βαρύτατα πλοῖα τοῦ ἐχθροῦ παρετάχθησαν ἐμπρὸς ἀπὸ τὴν εἴσοδον τοῦ Ἑλλησπόντου, ὁ Ἕλλην ναύαρχος «ἐσήμανεν» ἀδίστακτα:
«Μὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ, μὲ τὰς εὐχὰς τοῦ βασιλέως μας, ἐν ὀνόματι τοῦ δικαίου καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν τῆς νίκης, πλέω μεθ’ ὁρμῆς ἀκαθέκτου ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ τοῦ γένους».
Ἐκεῖνο: «τὸ πλέω μεθ’ ὁρμῆς ἀκαθέκτου» εἶναι παιὰν τῆς Σαλαμῖνος καὶ συγχρόνως σχέδιον μάχης. Μετὰ τὸν δαυλὸν τοῦ Κανάρη, τίποτε δὲν ἄστραψε λαμπρότερα ἐπάνω εἰς τὰ νερὰ τῶν ἑλληνικῶν θαλασσῶν ἀπὸ τὸ πρωϊνὸν «σῆμα» τοῦ Κουντουριώτη. Οἱ πρόγονοί του ἤξευραν ὅτι τὰ ἐλαφρά των καράβια μόνον μὲ τὸ τάχος τοῦ ἑλιγμοῦ ἠμποροῦσαν νὰ κάμουν καλὰ τὰ θεώρατα τρίκροτα τοῦ Καπετὰν πασᾶ. Ἦσαν ταχύπρωρα. Τὸ ἴδιο ἐπανέλαβεν ὁ διάδοχος τοῦ Ἀνδρέα Μιαούλη. Ἐξέκοψεν ἀπὸ τὰς μοίρας του καὶ ἔτρεξε νὰ βάλῃ τὰ τουρκικὰ ἀναμέσον τῆς ναυαρχίδος καὶ τῶν ἄλλων ἑλληνικῶν πλοίων.
Ἡ κίνησις αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ ναυμαχία καὶ ἡ νίκη τῆς Ἕλλης.
Εὑρῆκαν μερικοὶ ὅτι ὁ ἀξιομνημόνευτος χειρισμὸς τοῦ Ὑδραίου ἀπετέλει ἀσυλλόγιστον ἡρωϊσμόν. Τὴν ἀπάντησιν ἔδωκεν ὁ Τοῦρκος ναύαρχος Ραμίζ, ὅταν ἀπελογεῖτο ὡς φυγὰς πρὸ τοῦ στρατοδικείου:
«Ἂν δὲν ἔφευγα, εἶπεν ὁ Ραμίζ, ὁ Κουντουριώτης θὰ μὲ ἔθετε μεταξύ δύο πυρῶν». [1]
- ↑ Ναυάρχου Ι. Θεοφανίδη «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ.»
Περιφανῆ ἀναγνώρισιν τῆς κεφαλαιώδους ἐπιρροῆς τοῦ Κουντουριώτη εἰς τὴν νίκην ἀποτελεῖ ἡ ἑπομένη περικοπὴ τηλεγραφήματος τοῦ Βασιλέως Γεωργίου:
«Ἡ ἀγάπη σου πρὸς τὴν Πατρίδα, τὴν ὁποίαν ἔδειξες τρανώτατα δέον νὰ σὲ
