Ἡ βαλκανικὴ συμμαχία ἦτο νεκρά. Ὁ Ἕλλην πρωθυπουργὸς τὸ ἔβλεπε. Ἀλλ’ ἀντελαμβάνετο πρωτίστως ὅτι θὰ διέπραττε θανάσιμον σφάλμα ἐὰν ἐγίνετο νεκροθάπτης τοῦ πτώματος ἐκείνου. Διότι αἱ μεγάλαι δυνάμεις καὶ τὰ πλεῖστα κράτη τῆς Εὐρώπης ἤθελαν νὰ διατηρηθῇ πάσῃ θυσίᾳ ἡ ἕνωσις τῶν χριστιανῶν τοῦ Αἵμου. Μόνον ἡ Αὐστρία ἔκαμνεν ἐξαίρεσιν. Τὸ γεγονὸς τοῦτο διέφυγε τὸν Βούλγαρον ἀντιπρόσωπον Δάνεφ. Ἐδείχθη ἀδιάλλακτος μέχρι βαναυσότητος. Παρεσκεύασε τὸν δεύτερον βαλκανικὸν πόλεμον. Ἀπεξένωσε τὸν τόπον του ἐκ τῆς ρωσσικῆς ὑποστηρίξεως· ἔχασε τὴν ἀγγλικὴν εὔνοιαν· ἐπρολόγισε τὰς μεταξὺ 1913 καὶ 1918 συμφορὰς τῆς Βουλγαρίας.
Τὸ σπουδαιότερον ζήτημα διὰ τὴν ἑλληνικὴν ἀποστολὴν ἦτο ἡ Θεσσαλονίκη. Τὴν ἡμέραν τῆς καταλήψεώς της, ἡ Αὐστρία πρότεινε νὰ διεθνοποιηθῇ. Οἱ Ἑβραῖοι ἐνήργουν νὰ τὴν κάμουν αὐτόνομον, μὲ ἰσραηλιτικὴν διοίκησιν. Ὁ Δάνεφ ἐπανελάμβανε στερεοτύπως: «Τὴν Θεσσαλονίκην ἢ πόλεμον». Ἀπὸ τὰ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ὁ Σκουλούδης θὰ ἀπήντα πρὸς τὸν Δάνεφ εἰς τὸν ἴδιον τόνον. Ὁ Στρέϊτ θὰ ἦτο ἠπιώτερος καὶ ὑπομονητικώτερος ἀλλὰ θὰ κατέληγεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Ὁ Βενιζέλος ἔφθασε μέχρι ρήξεως καὶ πρὸς τοὺς δύο. Δὲν ἐσύγχιζε τὴν ὥραν τῆς διπλωματίας μὲ τὴν στιγμὴν τοῦ πολέμου. Ἐγνώριζεν ὅτι διπλωματία σημαίνει: διαπραγμάτευσις. Διαπραγματεύθη [1].
Χάριν τῆς Ἑλλάδος, τῶν Βαλκανίων, τῆς Εὐρώπης, ἔπρεπε νὰ ἐξασκηθῇ πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἀποτροπὴν νέου πολέμου. Ἡ Ἀγγλία, ἡ Γερμανία καὶ Γαλλία διηύθυναν τότε τὴν παγκόσμιον πολιτικήν. Καμμία των δὲν ἤθελε περιπλοκὰς ἕνεκα βαλκανικῶν διαφορῶν. Ἐχρειάζετο δεξιότης καὶ θάρρος διὰ νὰ μὴ φανῇ κανεὶς προκλητικός. Ὁ Βενιζέλος ἔδειξεν ὅτι κατεῖχε καὶ τὰ δύο.
Ἦτο ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Βουλγαρία δὲν ἐδίσταζε νὰ πολεμήσῃ ἀμέσως διὰ τὴν Θεσσαλονίκην. Δὲν τὸ ἔκρυψεν. Ὁ Βενιζέλος θὰ ἔφθανεν ἐπίσης μέχρι πολέμου. Ἀλλ’ ἀφῆκεν εἰς τὸν Δάνεφ νὰ φορτωθῇ τὴν τρομερὰν εὐθύνην.
Ἐν τῷ μεταξύ, ὁ Βενιζέλος ἐφρόντισε νὰ μὴ εἶνε μόνος εἰς ἐνδεχόμενον ἀγῶνα. Συνεζήτησε μὲ τὸν Νοβάκοβιτς καὶ ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς ἑλληνοσερβικῆς συμπράξεως. [2]
Προσπάθησε νὰ συνεννοηθῇ εἰλικρινῶς καὶ μὲ τὸν Δάνεφ. Θὰ προέβαινεν εἰς ὅλας τὰς παραχωρήσεις ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ ἐθίγετο ἡ ἑλληνικὴ κατοχὴ καὶ κυριαρχία τῆς Θεσσαλονίκης. Ἔλαβε τὴν γνώμην τῶν Δαγκλῆ καὶ Μεταξᾶ διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀσφάλειαν τῆς πόλεως. Καὶ
- ↑ Συνομιλία τοῦ εἰς Παρισίους πρέσβεως τῆς Αὐστρίας μετὰ τοῦ Γάλλου πρωθυπουργοῦ πρὸς διεθνοποίησιν τῆς Θεσσαλονίκης. (Γαλλικὴ Κιτρίνη Βίβλος, τόμος 1, σελὶς 147). Τηλεγραφήματα ὑπ’ ἀριθμοὺς 11 καὶ 109 Κανελλοπούλου ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ Α. Ρωμάνου ἐκ Παρισίων ὑπ’ ἀριθμὸν 3804 διὰ τὰς ἑβραϊκὰς ἑνεργείας περὶ Θεσσαλονίκης. (Ἀρχεῖα ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν).
- ↑ Ἐκ συνομιλίας τοῦ γράφοντος μετὰ τοῦ Ν. Πολίτη, Παρίσιοι Νοέμβριος 1928.
