μετρα βορειοανατολικῶς τῆς Θεσσαλονίκης. Ὄπισθεν ἠκολούθει τὸ κύριον βουλγαρικὸν σῶμα.
Ὁ Κωνσταντῖνος ἔγραψεν ἀμέσως εἰς τὸν Βούλγαρον στρατηγὸν ὅτι ἡ Θεσσαλονίκη καταλαμβάνεται ἐντὸς ὡρῶν ὑπὸ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ ἑπομένως τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα δύναντο νὰ χρησιμοποιηθοῦν ἐπωφελέστερον εἰς ἄλλο σημεῖον τοῦ πολέμου.
Ὀλίγα λεπτὰ κατόπιν, ἀπεσταλμένος τοῦ Ταξὶν πασᾶ ἔφερε σπεύδων πρὸς τὸν Διάδοχον ἔγγραφον δήλωσιν τοῦ Τούρκου ἀρχιστρατήγου ὅτι ἀποδέχεται τοὺς ὅρους τῆς προτεραίας καὶ παραδίδει τὴν πόλιν. Ὁ Κωνσταντῖνος ἐξουσιοδότησε τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ ἐπιτελείου του Δούσμανην καὶ Μεταξᾶν νὰ μεταβοῦν εἰς Θεσσαλονίκην διὰ νὰ ὑπογράψουν τὰ πρωτόκολλα τῆς παραδόσεως. Αἱ σχετικαὶ διατυπώσεις ἔληξαν τὴν 11ην νυκτερινήν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ προέλασις ἀνεκόπη. Μόνον δύο ευζωνικὰ τάγματα ἐστάθμευσαν πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς πόλεως. Εὔζωνοι καὶ ἀξιωματικοὶ εἰσῆλθαν καθ’ ὁμάδας ἀμέσως εἰς Θεσσαλονίκην. Ἀργότερα τὴν ἰδίαν νύκτα, ἔφθασαν καὶ ἐστρατωνίσθησαν τμήματα τῆς 7ης μεραρχίας. Ἡ Θεσσαλονίκη ἦτο πλέον ἑλληνική. Αἱ περιπέτειαι ὅμως τῆς κατοχῆς δὲν εἶχαν λήξει. Τοὐναντίον ἀνεφύοντο νέαι δυσκολίαι. Τὰς ἐπροκάλεσεν ἡ ἀχαρακτήριστος δολιότης τῶν Βουλγάρων. Δυστυχῶς ὁ Κωνσταντῖνος δὲν ἐπολιτεύθη κατὰ τρόπον ὅστις θὰ ἐξουδετέρωνε, κατὰ τὸ δυνατόν, τὴν ἐπιβουλὴν τῶν συμμάχων τῆς Ἑλλάδος.
Διότι μεθ’ ὅσα προηγήθησαν, ὁ ἀρχιστράτηγος Διάδοχος ὤφειλεν ἐκ στοιχειώδους προνοίας νὰ εἰσέλθῃ πανηγυρικῶς τὴν ἑσπέραν τῆς 26ης Ὀκτωβρίου εἰς Θεσσαλονίκην. Εἶχε κατακτήσει τὴν πόλιν διὰ τῶν ὅπλων καὶ διὰ τῆς ἀπολύτου ὑποταγῆς τοῦ Τούρκου διοικητοῦ αὐτῆς. Δὲν τὸ ἔπραξεν. ’Απεσύρθη πρὸς διανυκτέρευσιν εἰς Τεκελί. Ἐκεῖθεν συνέταξεν ιδιοχείρως τὸ ἀκόλουθον τραχύτατον ἔγγραφον, εἰς ἀπάντησιν τῆς τελευταίας διαταγῆς τοῦ Βενιζέλου:
«Συναισθάνομαι πλήρως τὴν εὐθύνην ἣν φέρω καὶ παρακαλῶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ μοῦ ὑπομιμνήσκεται τοῦτο δι’ οιανδήποτε ὑπόθεσιν. Ἐὰν ὤφειλον ἢ οὐ νὰ ἀποδεχθῶ παράδοσιν Θεσσαλονίκης, ἤμην ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ κρίνω, εὑρισκόμενος ἐπὶ τόπου καὶ ἐπιβάλλων τοὺς ὅρους. Ἀπόδειξις τὸ ἐπιτευχθὲν ἀποτέλεσμα» [1].
Ἀκριβῶς τὸ ἀποτέλεσμα ἐφανέρωνεν ὅτι ὁ Βενιζέλος εἶχεν ἀπολύτως δίκαιον, ὅταν ἱκέτευε, διέτασσε καὶ ἠπείλει τὸν Κωνσταντῖνον νὰ καταλάβῃ ὡς τάχιστα τὴν Θεσσαλονίκην. Ἐνῷ ὁ Ἕλλην ἀρχιστράτηγος ἀπεσύρετο εἰς Τεκελί, οἱ Βούλγαροι ἔφθαναν κεραυνοβόλως τὴν περιμάχητον πόλιν.
Ἡ βουλγαρικὴ μεραρχία τοῦ Ρίλου ἐκ τεσσάρων ταξιαρχιῶν καὶ 40
- ↑ Σχέδιον τηλεγραφήματος, εὑρισκόμενον εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς στρατιᾶς. Ἔχει συνταχθῆ ὑπὸ τοῦ Κωνσταντίνου, ὡς δεικνύει ὁ γραφικὸς χαρακτήρ. Φέρει καθέτους διαγραφὰς καὶ στερεῖται ἀριθμοῦ πρωτοκόλλου. Πιθανὸν νὰ μὴ ἐστάλη· ὁπωσδήποτε δὲν ἔφθασε μέχρι τοῦ Βενιζέλου.
